Mateus 27
Ʉlwitɨkano Ʉlʉpya (NYY) vs NTLH
1 Nʉlʉbʉnjʉ fiijo, abapuuti abalongosi boosa na balongosi baa Bajuuta, balɨnkʉtumula ɨnongwa jaa Jesu, ʉkʉtɨ banngoge.
1 Assim que amanheceu, todos os chefes dos sacerdotes e os líderes judeus fizeram os seus planos para conseguir que Jesus fosse morto.
2 Po balɨnkʉmpinya, balɨnkʉntwala kʉ ndongosi gwa kiisʉ, ɨngamu jaake Pilati.
2 Eles o amarraram, levaram e entregaram ao governador Pilatos.
3 Po Juuta ʉndɨɨli, bo aagile ʉkʉtɨ Jesu alongiigwe ʉkʉtɨ agogigwe, alɨnkwibona nsobi. Alɨnkwega ɨndalama sila amalongo matatʉ, alɨnkʉbʉʉka kʉkʉbagomokesya abapuuti abalongosi na balongosi baa Bajuuta.
3 Quando Judas, o traidor, viu que Jesus havia sido condenado, sentiu remorso e foi devolver as trinta moedas de prata aos chefes dos sacerdotes e aos líderes judeus,
4 Alɨnkʉbabʉʉla alɨnkʉtɨ, “Ndʉlile ɨnongwa ʉkʉnndɨɨla ʉmundʉ ʉjʉ akaja na nongwa najɨmo.” Looli abeene balɨnkʉtɨ, “Ɨsyo sitikʉtʉtʉʉla ʉswe, silɨ mmaboko gaako jʉjʉʉgwe.”
4 dizendo: — Eu pequei, entregando à morte um homem inocente. Eles responderam: — O que é que nós temos com isso? O problema é seu.
5 Po Juuta alɨnkʉsitaaga ɨndalama sila ndʉpaso lwa tempeli, alɨnkʉsookapo, alɨnkwakwitʉlɨka.
5 Então Judas jogou o dinheiro para dentro do Templo e saiu. Depois foi e se enforcou.
6 Abapuuti abalongosi balɨnkwega ɨndalama sila, balɨnkʉtɨ, “Mwiko ʉkʉsibɨɨka ɨndalama ɨsi ʉkʉja ikemo lya tempeli, namanga ɨsi ndalama sya ilopa.”
6 Os chefes dos sacerdotes pegaram o dinheiro e disseram: — Isto é dinheiro sujo de sangue, e é contra a nossa
7 Po balɨnkʉjobesania, balɨnkʉʉlɨla ʉngʉnda ʉgwa mbʉmba ndeko, ʉkʉtɨ bʉjege bʉjo bwa kʉbasyɨlamo aba bakaja benekaaja.
7 Depois de conversarem sobre o assunto, resolveram usar o dinheiro para comprar o “Campo do Oleiro”, a fim de que servisse como cemitério para os não judeus.
8 Fyobeene ʉngʉnda ʉgo, ɨngamu jaake bikʉtɨ Ngʉnda gwa Ilopa mpaka lɨɨlɨno.
8 Por isso aquele campo é chamado até hoje de “Campo de Sangue”.
9 Po silɨnkʉbonekelamo ɨsi syajobiigwe nʉ nkunguluka Jelemija ʉkʉtɨ, “Baalyegile ɨndalama amalongo matatʉ, ʉntengo ʉgwa mundʉ ʉgʉ aBanyaisilaɨli baaliitɨkeene.
9 Assim aconteceu o que o profeta Jeremias tinha dito: “Eles pegaram as trinta moedas de prata, o preço que o povo de Israel tinha concordado em pagar por ele,
10 Balɨnkʉʉlɨla ʉngʉnda ʉgwa mbʉmba ndeko bo muno ʉNtwa aalɨɨndagiile ʉne.”
10 e as usaram para comprar o campo do oleiro, como o Senhor me havia mandado fazer.”
11 Po Jesu alɨnkwɨma nkyeni mu ndongosi gwa kiisʉ, ʉndongosi ʉjo alɨnkʉnndaalʉʉsya Jesu alɨnkʉtɨ, “Bʉle, ʉgwe ʉlɨ Malafyale gwa Bajuuta?” Jesu alɨnkʉmmwamula alɨnkʉtɨ, “Bo lɨlɨɨlyo ʉjobile.”
11 Jesus estava em pé diante do Governador, e este o interrogou, dizendo: — Você é o rei dos judeus? Jesus respondeu:
12 Looli abapuuti abalongosi na balongosi baa Bajuuta, balɨnkʉnsitaaka kwa Pilati ʉndongosi gwa kiisʉ, looli ʉmwene akaalyamwile iisyʉ nalɨmo.
12 Mas, quando foi acusado pelos chefes dos sacerdotes e pelos líderes judeus, Jesus não respondeu nada.
13 Po Pilati alɨnkʉnndaalʉʉsya alɨnkʉtɨ, “Bʉle, ʉtikʉsipɨlɨka syosa ɨsi bikʉkʉsitaaka?”
13 Então Pilatos disse: — Você não está ouvindo as acusações que estão fazendo contra você?
14 Looli Jesu akaalyamwilepo ni isyʉ lɨmo. Po Pilati alɨnkʉswiga fiijo.
14 Porém Jesus não disse nada, e o Governador ficou muito admirado com isso.
15 Po lwalɨ lwiho lwa ndongosi gwa kiisʉ, pa kyaka kya Pasa, ʉkʉmmwabʉla ʉmpinyigwa jʉmo, ʉjʉ abandʉ baalondaga ʉkʉtɨ aabʉligwe.
15 Em toda Festa da Páscoa , Pilatos costumava soltar um dos presos, a pedido do povo.
16 Po akabalɨlo ako, aaliko ʉmpinyigwa jʉmo ʉmfumuke, ɨngamu jaake Balaba.
16 Naquela ocasião estava preso um homem muito conhecido, chamado Jesus Barrabás.
17 Abandʉ bo babʉngeene, Pilati alɨnkʉbalaalʉʉsya alɨnkʉtɨ, “Jo jwani ʉjʉ mukʉlonda mbaabʉlɨle? Bʉle, mbaabʉlɨle Balaba, pamo Jesu, ʉjʉ bikʉtɨ Meesija?”
17 Então, quando a multidão se reuniu, Pilatos perguntou: — Quem é que vocês querem que eu solte: Jesus Barrabás ou este Jesus, que é chamado de
18 Pilati aabalaalʉʉsiisye bo ʉlo paapo aasyageenie ʉkʉtɨ baalɨntwele Jesu kʉmyake kʉ bʉʉfi itolo.
18 Pilatos sabia muito bem que os líderes judeus haviam entregado Jesus porque tinham inveja dele.
19 Pilati bo atʉʉgeele pa kɨkota kyake ɨkya bʉlongi, ʉnkasi alɨnkʉntʉmɨla ɨndʉmi alɨnkʉtɨ, “Ʉlɨngammbombelaga nasimo ʉmundʉ ʉjo, akatʉla ɨnongwa najɨmo. Ɨkɨlo ɨkɨ ndaamiigwe fiijo mu njosi kʉnongwa jaake.”
19 Enquanto Pilatos estava sentado no tribunal, a sua esposa lhe mandou o seguinte recado: — Não tenha nada a ver com esse homem inocente porque esta noite, num sonho, eu sofri muito por causa dele.
20 Looli abapuuti abalongosi na balongosi baa Bajuuta, balɨnkʉbasonga abandʉ ʉkʉtɨ bansʉʉme Pilati, abaabʉlɨle Balaba nʉ kʉnndonga Jesu ʉkʉtɨ agogigwe.
20 Os chefes dos sacerdotes e os líderes judeus convenceram a multidão a pedir ao governador Pilatos que soltasse Barrabás e condenasse Jesus à morte.
21 Pilati alɨnkʉbalaalʉʉsya kangɨ alɨnkʉtɨ, “Jo jwani ʉjʉ mukʉlonda mbaabʉlɨle mbapinyigwa aba babɨlɨ?” Balɨnkʉtɨ, “Balaba.”
21 Então o Governador perguntou: — Qual dos dois vocês querem que eu solte? — Barrabás! — responderam eles.
22 Pilati alɨnkʉbalaalʉʉsya kangɨ alɨnkʉtɨ, “Po ndʉbʉlege na Jesu ʉjʉ bikʉtɨ jo Meesija?” Abandʉ boosa balɨnkʉlaata balɨnkʉtɨ, “Nkomelele pa kɨkohekano!”
22 Pilatos perguntou: — Que farei então com Jesus, que é chamado de Messias? — Crucifica! — responderam todos.
23 Pilati alɨnkʉbalaalʉʉsya kangɨ alɨnkʉtɨ, “Fiki? Abombile mbiibi nki?” Looli abeene balɨnkʉkɨndɨlɨla ʉkʉlaata balɨnkʉtɨ, “Nkomelele pa kɨkohekano!”
23 Ele perguntou: — Que crime ele cometeu? Aí começaram a gritar bem alto: — Crucifica!
24 Pilati bo asyageenie ʉkʉtɨ akabagɨla ʉkwandʉla ɨnyiinogono syabo, looli bandile ʉkʉlʉndʉkana, alɨnkwega amɨɨsi, alɨnkʉsugusula amaboko gaake nkyeni mmyabo, alɨnkʉtɨ, “Ngaja na nongwa najɨmo kwi ilopa lya mundʉ ʉjʉ. Ɨsi syɨnu jʉjʉʉmwe!”
24 Então Pilatos viu que não conseguia nada e que o povo estava começando a se revoltar. Aí mandou trazer água, lavou as mãos diante da multidão e disse: — Eu não sou responsável pela morte deste homem. Isso é com vocês.
25 Abandʉ boosa balɨnkʉmmwamula balɨnkʉtɨ, “Ɨnongwa ɨjaa kʉnngoga Jesu jɨjege jɨɨtʉ ʉswe na baanɨɨtʉ!”
25 E toda a multidão respondeu: — Que o castigo por esta morte caia sobre nós e sobre os nossos filhos!
26 Po Pilati alɨnkʉbaabʉlɨla Balaba, alɨnkʉlagɨla ʉkʉtɨ Jesu akomigwe nɨ fingoti, po alɨnkʉnsoosya ʉkʉtɨ bankomelele pa kɨkohekano.
26 Então Pilatos soltou Barrabás, como eles haviam pedido. Depois mandou chicotear Jesus e o entregou para ser crucificado.
27 Po abasikali abaa ndongosi gwa kiisʉ balɨnkʉmmwega Jesu, balɨnkʉbʉʉka nagwe ndʉpaso lwa nyumba jaa kɨtangaalala kya Pilati. Ɨkɨlʉndɨlo kyosa ɨkya basikali balɨnkʉnsyʉngʉʉtɨla Jesu.
27 Depois os soldados de Pilatos levaram Jesus para o Palácio do Governador e reuniram toda a tropa em volta dele.
28 Balɨnkʉmfuula ɨmyenda gyake nʉ kʉmfwɨka ʉnselekesye ʉnkeseefu.
28 Tiraram a roupa de Jesus e o vestiram com uma capa vermelha.
29 Balɨnkʉtendekesya ɨngɨga ɨjaa miifwa, balɨnkʉmfwɨka muntʉ, ni ilaasi balɨnkʉmmbɨɨkɨla kʉ kɨboko kyake ɨkiilɨɨlo. Balɨnkʉfugama nkyeni mmyake, balɨnkʉmmoobela balɨnkʉtɨ, “Ʉgonile, gwe Malafyale gwa Bajuuta!”
29 Fizeram uma coroa de ramos cheios de espinhos, e a puseram na sua cabeça, e colocaram um bastão na sua mão direita. Aí começaram a se ajoelhar diante dele e a caçoar, dizendo: — Viva o Rei dos Judeus!
30 Po balɨnkʉnswela amata, balɨnkwega iilaasi lɨla, balɨnkʉnkoma koma nalyo muntʉ.
30 Cuspiam nele, pegavam o bastão e batiam na sua cabeça.
31 Bo bamalile ʉkʉmmwangalɨla, balɨnkʉmfuula ʉnselekesye gʉla, balɨnkʉmfwɨka kangɨ ɨmyenda gyake. Po balɨnkʉsooka panja nagwe, balɨnkʉntwala kʉkʉnkomelela pa kɨkohekano.
31 Depois de terem caçoado dele, tiraram a capa vermelha e o vestiram com as suas próprias roupas. Em seguida o levaram para o crucificarem.
32 Jesu na basikali bo bikʉsooka, balɨnkʉmmwaga mu njɨla ʉmundʉ jʉmo, ɨngamu jaake Simoni, ʉgwa nkaaja akaa mu Kilene. Abasikali bala balɨnkʉnkola, balɨnkʉmfimbɨlɨsya ʉkʉmpɨmbɨla Jesu ɨkɨkohekano.
32 Quando estavam saindo, os soldados encontraram um homem chamado Simão, da cidade de Cirene, e o obrigaram a carregar a cruz de Jesus.
33 Po balɨnkʉfika pabʉjo ʉbʉ bikʉtɨ Goligota, kokʉtɨ ʉLʉpaja lwa Ntʉ.
33 Eles chegaram a um lugar chamado Gólgota. (Gólgota quer dizer “Lugar da Caveira”.)
34 Balɨnkʉmpapo ɨfinga ɨjɨ baalyongeenie nʉ nkota mila, ʉgwa kʉpungusya ʉkʉbaba, looli bo onjile, aakaanile ʉkʉnwa.
34 Ali deram vinho misturado com fel para Jesus beber. Mas, depois que o provou, ele não quis beber.
35 Balɨnkʉnkomelela pa kɨkohekano, balɨnkʉjabana ɨmyenda gyake kʉ njɨla jaa bʉlagʉsi.
35 Em seguida os soldados o crucificaram e repartiram as suas roupas entre si, tirando a sorte com dados, para ver qual seria a parte de cada um.
36 Po balɨnkʉtʉʉgala, balɨnkʉnndɨndɨlɨla.
36 Depois disso sentaram ali e ficaram guardando Jesus.
37 Pamwanya pantʉ gwake, baasimbile ɨnongwa ɨjɨ baalɨnngogiile ʉkʉtɨ,
37 Puseram acima da sua cabeça uma tabuleta onde estava escrito como acusação contra ele: “Este é Jesus, o Rei dos Judeus.”
38 Po abanyambuta babɨlɨ boope baabakomeliile pa fikohekano, pamopeene nagwe, jʉmo kʉkɨbafu ɨkiilɨɨlo nʉ jʉngɨ kʉkɨbafu ɨkiimama.
38 Com Jesus, crucificaram também dois ladrões: um à sua direita e o outro à sua esquerda.
39 Abandʉ aba bendaga pala, baasukaaniaga ɨmitʉ ʉkʉmmwilaamwa.
39 Os que passavam por ali caçoavam dele, balançavam a cabeça e o insultavam,
40 Baatɨgɨ, “Oho! Gwe mpangʉla tempeli nʉ kʉjɨjenga kangɨ kʉ masikʉ matatʉ, gwipoke gwimwene! Lɨnga ʉgwe ʉlɨ Mwana gwa Kyala, gwipoke gwimwene! Ika pa kɨkohekano!”
40 dizendo assim: — Ei, você que disse que era capaz de destruir o Templo e tornar a construí-lo em três dias! Se você é mesmo o Filho de Deus, desça da cruz e salve-se a si mesmo!
41 Bo lʉlʉʉlo na bapuuti abalongosi, na bamanyisi baa ndagɨlo sya Moose, pamopeene na balongosi baa Bajuuta bammoobelaga,
41 Os chefes dos sacerdotes, os mestres da Lei e os líderes judeus também caçoavam dele, dizendo:
42 baatɨgɨ, “Aabapokaga abangɨ, looli ʉmwene akabagɨla ʉkwipoka! Lɨnga jo Malafyale gwa Banyaisilaɨli, oko asuluke ʉlʉ pa kɨkohekano, po aatukʉmmwitɨka.
42 — Ele salvou os outros, mas não pode salvar a si mesmo! Ele é o Rei de Israel, não é? Se descer agora mesmo da cruz, nós creremos nele!
43 Ikʉnsʉʉbɨla Kyala, po ampoke ʉlʉ, lɨnga ikʉnndonda, paapo aajobaga ʉkʉtɨ, ‘Ʉne ndɨ Mwana gwa Kyala.’ ”
43 Ele confiou em Deus e disse que era Filho de Deus. Vamos ver se Deus quer salvá-lo agora!
44 Boope abanyambuta aba baakomeleliigwe pamopeene na Jesu, balɨnkʉntʉka.
44 E até os ladrões que foram crucificados com Jesus também o insultavam.
45 Ʉkwandɨla ɨsala jaa 6:00 pamuusi, ɨngiisi jɨlɨnkʉgwa nkiisʉ kɨla kyosa, mpaka ɨsala jaa 9:00.
45 Ao meio-dia começou a escurecer, e toda a terra ficou três horas na escuridão.
46 Po ɨsala jaa 9:00 bʉno, Jesu alɨnkʉlaata ʉkʉkoolela alɨnkʉtɨ, “Eloi! Eloi! Lama sabakitani?” Kokʉtɨ, “Kyala gwangʉ! Kyala gwangʉ! Fiki ʉʉndekile?”
46 Às três horas da tarde, Jesus gritou bem alto:
47 Abandʉ bamo aba baalyɨmile pala, bo bapɨliike ɨsi balɨnkʉtɨ, “Ʉjʉ ikʉmmbɨlɨkɨla Elija.”
47 Algumas pessoas que estavam ali ouviram isso e disseram: — Ele está chamando Elias.
48 Nakalɨnga jʉmo mbasikali bala, alɨnkʉbopa, alɨnkʉjubɨka ɨsipanji mu finga ɨngalɨ, ɨjɨ jɨlʉlile, alɨnkʉfyɨka kʉ lʉtete, alɨnkʉmpapo ʉkʉtɨ anwe.
48 Uma dessas pessoas correu e molhou uma esponja em vinho comum, pôs na ponta de um bastão e deu para Jesus beber.
49 Abangɨ bala balɨnkʉtɨ, “Nndeke! Tʉkeete lɨnga Elija ikwisa kʉkʉmpoka.”
49 Mas outros disseram: — Espere. Vamos ver se Elias vem salvá-lo!
50 Po paapo Jesu alɨnkʉlaata ʉkʉkuuta kangɨ kʉ maka, alɨnkʉfwa.
50 Aí Jesus deu outro grito forte e morreu.
51 Nakalɨnga, ɨliibaalɨka lya tempeli lɨlɨnkʉnyaafuka pakatɨ na pakatɨ, ʉkʉfuma kʉmwanya mpaka paasi. Ɨkiisʉ kɨlɨnkʉsenyendeka, ɨnyaalabwe silɨnkʉpasʉkana.
51 Então a cortina do Templo se rasgou em dois pedaços, de cima até embaixo. A terra tremeu, e as rochas se partiram.
52 Amapʉmba galɨnkwigʉka, ɨmibɨlɨ mingi ɨgya biikemo aba baafwile, balɨnkʉsyʉka,
52 Os túmulos se abriram, e muitas pessoas do povo de Deus que haviam morrido foram ressuscitadas
53 balɨnkʉsooka mmapʉmba gaabo. Jesu bo asyʉkile, balɨnkwingɨla nkaaja akaa mu Jelusalemu, balɨnkʉboneka kʉ bandʉ bingi.
53 e saíram dos túmulos. E, depois da ressurreição de Jesus, entraram em Jerusalém, a Cidade Santa, onde muitos viram essas pessoas.
54 Po ʉndongosi gwa basikali, pamopeene na aba banndɨndɨlɨlaga Jesu, bo bakabwene akasenyenda na ɨsi siboniike, balɨnkʉtiila fiijo, balɨnkʉjoba balɨnkʉtɨ, “Nalooli ʉmundʉ ʉjʉ aalɨ Mwana gwa Kyala!”
54 O oficial do exército romano e os seus soldados, que estavam guardando Jesus, viram o terremoto e tudo o que aconteceu. Então ficaram com muito medo e disseram: — De fato, este homem era o Filho de Deus!
55 Baalipo abakiikʉlʉ bingi pala, aba baalongoseenie na Jesu ʉkʉfuma mu Galilai, bo aba bammbombelaga. Abo baakeetaga syosa ɨsyo ʉkʉfuma pabʉtali.
55 Algumas mulheres estavam ali, olhando de longe. Eram as que tinham acompanhado Jesus desde a Galileia e o haviam ajudado.
56 Mbakiikʉlʉ abo, aalimo Malija ʉgwa kʉ Magatala, Malija ʉnna gwa Jaakobo na Joosefu, nʉ nna gwa baana baa Sebetai.
56 Entre elas estavam Maria Madalena; Maria, a mãe de Tiago e de José; e a mãe dos filhos de Zebedeu.
57 Amajolo bo gafikile, alɨnkwisa ʉmundʉ jʉmo ʉnkabi ʉkʉfuma mu Alimatai, ɨngamu jaake Joosefu. Ʉjo joope aalɨ mfundigwa gwa Jesu.
57 Já era quase noite quando chegou da cidade de Arimateia um homem rico chamado José. Ele também era seguidor de Jesus.
58 Joosefu alɨnkʉbʉʉka kwa Pilati, alɨnkʉsʉʉma ʉmfimba gwa Jesu, akasyɨle. Po Pilati alɨnkʉlagɨla ʉkʉtɨ bampepo.
58 José foi e pediu a Pilatos o corpo de Jesus. E Pilatos mandou que o entregassem a ele.
59 Joosefu alɨnkʉbʉʉka, alɨnkwega ʉmfimba gwa Jesu, alɨnkʉgʉniembeteelela mmwenda ʉmwelu.
59 Então José pegou o corpo, enrolou num lençol novo de linho
60 Alɨnkʉgʉbɨɨka mwi ipʉmba lyake ɨlɨ bakaalɨnsyɨlilemo ʉmundʉ najʉmo, lyasongoleliigwe kɨlɨngaani ndwalabwe. Po alɨnkʉbungulukɨsyapo iibwe iinywamu pa kɨfigo ɨkya ipʉmba, alɨnkʉsookapo.
60 e o colocou no seu próprio túmulo, que há pouco tempo havia sido cavado na rocha. Depois rolou uma grande pedra para fechar a entrada do túmulo e foi embora.
61 Panja baatʉʉgeele Malija ʉgwa kʉ Magatala na Malija ʉnna gwa Jaakobo na Joosefu, baakeetile kwi ipʉmba.
61 Maria Madalena e a outra Maria estavam ali, sentadas em frente do túmulo.
62 Kɨlaabo kyake lyalɨ isikʉ ɨlya pa Sabati. Po abapuuti abalongosi na Bafalisai balɨnkʉbʉngaana kwa Pilati.
62 No dia seguinte, isto é, o dia depois da sexta-feira, os chefes dos sacerdotes e os fariseus se reuniram com Pilatos
63 Balɨnkʉtɨ, “Gwe ntwa, tukʉkʉmbʉka ʉkʉtɨ ʉnsyobi jʉla, aajobile bo mʉʉmi ʉkʉtɨ, ‘Amasikʉ matatʉ bo gakɨndile angʉsyʉka.’
63 e disseram: — Governador, nós lembramos que, quando ainda estava vivo, aquele mentiroso disse: “Depois de três dias eu serei ressuscitado.”
64 Po ʉlagɨle ʉkʉtɨ iipʉmba lɨlɨndɨlɨliigwe kanunu, mpaka pi isikʉ lya bʉtatʉ, abafundigwa baake bangiisa kwiba ʉmfimba gwake nʉ kʉbabʉʉla abandʉ ʉkʉtɨ asyʉkile mbʉfwe. Ʉbʉsyobi ʉbʉ ʉbwa kʉmmalɨɨkɨsyo aabukʉja bʉbiibi ʉkʉbʉkɨnda ʉbwa kwanda.”
64 Portanto, mande vigiar bem o túmulo até o terceiro dia, para os discípulos dele não poderem roubar o corpo e depois dizerem ao povo que ele foi ressuscitado. Pois esta última mentira seria pior do que a primeira.
65 Pilati alɨnkʉbabʉʉla alɨnkʉtɨ, “Mulɨ nabo abasikali, namubeege mukalɨndɨlɨle iipʉmba kanunu bo muno mwiganiile ʉmwe.”
65 Então Pilatos disse: — Levem estes soldados com vocês e guardem o túmulo o melhor que puderem.
66 Po balɨnkʉbʉʉka kwi ipʉmba, balɨnkʉbɨɨka ɨkɨkolekelo pi ibwe, nʉ kʉbabɨɨka abasikali abaa kʉlɨndɨlɨla.
66 Eles foram, puseram um selo de segurança na pedra e deixaram os soldados ali, guardando o túmulo.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Mateus 27, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.