Gênesis 24
Tutu ii - Kaꞌan ia Dios nuu ndiꞌi ñayiu (XTN) vs ARIB
1 Te Abraham, chi ja ni kuu nijaꞌnu saꞌun de, te ni chindee ni chituu ña Jitoꞌo jin de.
1 Ora, Abraão era já velho e de idade avançada; e em tudo o Senhor o havia abençoado.
2 Yun te ni kaꞌan Abraham jin in tee ni kuu naꞌa ndevaꞌa ka jinokuechi nuu de, in tee ni otatnuni siki ndiꞌi ja ni onevaꞌa de, te jiñaꞌa de:
2 E disse Abraão ao seu servo, o mais antigo da casa, que tinha o governo sobre tudo o que possuía: Põe a tua mão debaixo da minha coxa,
3 Te kee yuꞌu ni nuu Jitoꞌo, ia kuu Dios andivi jin ñuyiu, ja ma nduku ni in suchi siꞌi ñuu Canaán nuu ka oo vitna ja kuaka tnaꞌa jin seyii san.
3 para que eu te faça jurar pelo Senhor, Deus do céu e da terra, que não tomarás para meu filho mulher dentre as filhas dos cananeus, no meio dos quais eu habito;
4 Chi suaꞌa kiꞌin ni ñuu san nuu ka oo tnaꞌa kuikin san, te yun nduku ni in suchi siꞌi ja na kuaka tnaꞌa jin seyii san Isaac ―jiñaꞌa de.
4 mas que irás à minha terra e à minha parentela, e dali tomarás mulher para meu filho Isaque.
5 Yun te jiñaꞌa tee jinokuechi yun nuu de:
5 Perguntou-lhe o servo: Se porventura a mulher não quiser seguir-me a esta terra, farei, então, tornar teu filho à terra donde saíste?
6 Te jiñaꞌa Abraham:
6 Respondeu-lhe Abraão: Guarda-te de fazeres tornar para lá meu filho.
7 Chi naꞌa maa Jitoꞌo Dios ndee andivi, ia ni keneꞌe ña jin san veꞌe tata yua san nuu kuu ñuu san ja ka oo tnaꞌa kuikin san, chi maa ya ni kee yuꞌu ja taa ya ñuu yaꞌa vi koo tatatnoꞌo san. Te suni maa ya tetniuu in ia jinokuechi nuu ya ja koxnoꞌo nuu ni, nagua ja yun kii ni jin ñasiꞌi seyii san.
7 O Senhor, Deus do céu, que me tirou da casa de meu pai e da terra da minha parentela, e que me falou, e que me jurou, dizendo: À tua o semente darei esta terra; ele enviará o seu anjo diante de si, para que tomes de lá mulher para meu filho.
8 Su nuu ja maa suchi siꞌi yun ma kachi ja kii jin ni, te tu na kuechi kotavi ni, chi ni skunkuu ni tnoꞌo ni ka ndatnoꞌo. Su maintnoꞌo kuu ja ma noꞌo ni jin seyii san ñuu yun ―jiñaꞌa de.
8 Se a mulher, porém, não quiser seguir-te, serás livre deste meu juramento; somente não farás meu filho tornar para lá.
9 Yun te ni tnii tee jinokuechi yun kuñu kokin chii kaꞌa lamu de Abraham, te ni kee yuꞌu de nuu ia Dios ja skunkuu de tniuu ni tenuu ña lamu de.
9 Então pôs o servo a sua mão debaixo da coxa de Abraão seu senhor, e jurou-lhe sobre este negócio.
10 Yun te ni jaka tee jinokuechi yun uxi kameyu ja ni onevaꞌa lamu de, te ni skuiso de ti ndinuu nuu ndatniuu guaꞌa ja ni kaji jitoꞌo de, ja skutaꞌu de ñayiu xiin nuu jino de, te ni kiꞌin de ichi kuaꞌan de. Yun te ni jino de ñuu Nacor nuu nani Mesopotamia.
10 Tomou, pois, o servo dez dos camelos do seu senhor, porquanto todos os bens de seu senhor estavam em sua mão; e, partindo, foi para a Mesopotâmia, à cidade de Naor.
11 Yun te ni saꞌa de ja ni ka jinkuiin jiti kameyu yun yuñuu yun yatni nuu oo in poso ndute nuu ja mañini saꞌun. Te ore saa kuu ja jaꞌankuei suchi siꞌi ndoo ja ka jinkiꞌin ndute nuu poso yun.
11 Fez ajoelhar os camelos fora da cidade, junto ao poço de água, pela tarde, à hora em que as mulheres saíam a tirar água.
12 Yun te ni ndakuatu de nuu ia Dios, te jiñaꞌa de:
12 E disse: Ó Senhor, Deus de meu senhor Abraão, dá-me hoje, peço-te, bom êxito, e usa de benevolência para com o meu senhor Abraão.
13 Te yaꞌa ni na kondetu san nuu oo poso ndute yaꞌa, chi ore vitna guaa kikuei suchi siꞌi ñuu yaꞌa ja ka kikiꞌin ndute.
13 Eis que eu estou em pé junto à fonte, e as filhas dos homens desta cidade vêm saindo para tirar água;
14 Te chindee chituu ña ni ja na kokuu suchi xiin nuu kuñaꞌa san: “Saꞌa jandiuxi kuneꞌe joo kiyi ron na koꞌo rin joo ndute ron, vi xiku”, te na kachi: “Koꞌo ni de, xito, te suni na kuñaꞌa san ndute na vi koꞌo kameyu ni”. Saꞌa ni ja suchi yaꞌa na kokuu suchi ni kaji maa ni ja kondeka Isaac, suchi jinokuechi nuu maa ni. Saa te na kukanu ini san ja kundaꞌu ini ni lamu san ―jiñaꞌa de suaꞌa nuu ia Dios.
14 faze, pois, que a donzela a quem eu disser: Abaixa o teu cântaro, peço-te, para que eu beba; e ela responder: Bebe, e também darei de beber aos teus camelos; seja aquela que designaste para o teu servo Isaque. Assim conhecerei que usaste de benevolência para com o meu senhor.
15 Su vi chiaꞌan ka ja xndiꞌi de ja ndakuatu de, te ni jini de ja ni kenta Rebeca, yisokoi in kiyi ja majinkiꞌin ndute. Te suchi yaꞌa, chi sesiꞌi Betuel kui, te Betuel chi seꞌe Nacor jin Milca, ñani maa Abraham ni okuu de.
15 Antes que ele acabasse de falar, eis que Rebeca, filha de Betuel, filho de Milca, mulher de Naor, irmão de Abraão, saía com o seu cântaro sobre o ombro.
16 Te Rebeca, chi luu ndevaꞌa ni ojitoi, te in suchi jaa ni okui, chi chiaꞌan ka ja nitnaꞌi jin ni in teyii. Yun te ni jinui nuu oo poso yun ni chitui kiyi, te ni ndachisokoi te mandaa ni kuaꞌin.
16 A donzela era muito formosa à vista, virgem, a quem varão não havia conhecido; ela desceu à fonte, encheu o seu cântaro e subiu.
17 Yun te ni jino tee jinokuechi yun ja ni juntnaꞌa ña de jin, te jiñaꞌa de:
17 Então o servo correu-lhe ao encontro, e disse: Deixa-me beber, peço-te, um pouco de água do teu cântaro.
18 Yun te jiñaꞌi:
18 Respondeu ela: Bebe, meu senhor. Então com presteza abaixou o seu cântaro sobre a mão e deu-lhe de beber.
19 Te nuu ni ndiꞌi ni jiꞌi de ndute yun, te jiñaꞌi:
19 E quando acabou de lhe dar de beber, disse: Tirarei também água para os teus camelos, até que acabem de beber.
20 Te ñama ni kuei ndute ñuꞌu nuu kiyi yun nuu in pila, te vi jino kuaꞌan jino vai jioneꞌi ndute yun vi guaa ndee ni kundei ja ni ka jiꞌi ndiꞌi kameyu yun ndute.
20 Também com presteza despejou o seu cântaro no bebedouro e, correndo outra vez ao poço, tirou água para todos os camelos dele.
21 Su tee jinokuechi yun, chi vini saꞌu kuii ini de ndiaꞌa de ja siun saꞌa suchi siꞌi yun, su tu ni kaꞌan saꞌun ni de, te ndakani ini de: ¿A masu ni kuatu ndiaꞌa maa Jitoꞌo ja ni kuu tniuu vajio axi nagua kuaa?, kaꞌan de.
21 E o homem a contemplava atentamente, em silêncio, para saber se o Senhor havia tornado próspera a sua jornada, ou não.
22 Te nuu ni ndiꞌi ja ni ka jiꞌi kameyu yun ndute, te ni kiꞌin de in xeꞌe ja kuu oro ja vee vaa ndee iñu gramu, te ni jiñaꞌa de nui, saa ni ni tnaa de sukun ndaꞌi uu kaa tikute nani brazalete ja vee vaa ndee uꞌun xiko gramu.
22 Depois que os camelos acabaram de beber, tomou o homem um pendente de ouro, de meio siclo de peso, e duas pulseiras para as mãos dela, do peso de dez siclos de ouro;
23 Te jiñaꞌa de:
23 e perguntou: De quem és filha? dize-mo, peço-te. Há lugar em casa de teu pai para nós pousarmos?
24 Te jiñaꞌi:
24 Ela lhe respondeu: Eu sou filha de Betuel, filho de Milca, o qual ela deu a Naor.
25 te veꞌe san, chi nune ja vi ndoo ni, te suni oo kuaꞌa paja vi ndayoꞌo ja vi kaa kameyu ni ―jiñaꞌi.
25 Disse-lhe mais: Temos palha e forragem bastante, e lugar para pousar.
26 Yun te ni chindei de xini de, te ni ndakuantaꞌu kaꞌnu de nuu Jitoꞌo.
26 Então inclinou-se o homem e adorou ao Senhor;
27 Te jiñaꞌa de:
27 e disse: Bendito seja o Senhor Deus de meu senhor Abraão, que não retirou do meu senhor a sua benevolência e a sua verdade; quanto a mim, o Senhor me guiou no caminho à casa dos irmãos de meu senhor.
28 Te suchi siꞌi yun, chi vi jinoi ni ndajinoi veꞌe nuu oo nanai, te ni ndakani ndiꞌi ja ni jini yun.
28 A donzela correu, e relatou estas coisas aos da casa de sua mãe.
29 Te Rebeca, chi ni onevaꞌi in kuaꞌi ni onani Labán. Te ni jino de ni jaꞌan de nuu oo tee yun nuu oo poso yun,
29 Ora, Rebeca tinha um irmão, cujo nome era Labão, o qual saiu correndo ao encontro daquele homem até a fonte;
30 chi ni jini de xeꞌe yun vi kaa tikute ja ñuꞌu sukun ndaꞌa kuaꞌa de yun, vi ni ndakani siaꞌa kaꞌan tee yun, jiñaꞌi. Yun te ni jaꞌan de ni nutnaꞌa de musu yun, te vi oo ii ni de jin kameyu de nuu oo poso yun.
30 porquanto tinha visto o pendente, e as pulseiras sobre as mãos de sua irmã, e ouvido as palavras de sua irmã Rebeca, que dizia: Assim me falou aquele homem; e foi ter com o homem, que estava em pé junto aos camelos ao lado da fonte.
31 Te jiñaꞌa Labán:
31 E disse: Entra, bendito do Senhor; por que estás aqui fora? pois eu já preparei a casa, e lugar para os camelos.
32 Yun te kuaꞌan de ja ni jino de veꞌe yun, te ni kindee Labán tei kameyu yun vi ni koto de paja vi ndayoꞌo nuu ti vi ni jiñaꞌa de ndute ja ni ndakate tee kuu musu yun jaꞌa de vi tee ka ndeka tnaꞌa jin de yun.
32 Então veio o homem à casa, e desarreou os camelos; deram palha e forragem para os camelos e água para lavar os pés dele e dos homens que estavam com ele.
33 Yun te ni ka jiñaꞌa ndei ja vi kaxini de, su jiñaꞌa musu Abraham:
33 Depois puseram comida diante dele. Ele, porém, disse: Não comerei, até que tenha exposto a minha incumbência. Respondeu-lhe Labão: Fala.
34 Yun te jiñaꞌa de:
34 Então disse: Eu sou o servo de Abraão.
35 Te Jitoꞌo, chi ni chindee ni chituu ya lamu san ja ni kuu kuika ndevaꞌa de. Ni jiñaꞌa ya ndikachi vi isndiki vi xuꞌun kuu oro vi xuꞌun kaa kuu plata vi kameyu vi mentu vi teyii vi ñasiꞌi ja ka jinokuechi nuu de.
35 O Senhor tem abençoado muito ao meu senhor, o qual se tem engrandecido; deu-lhe rebanhos e gado, prata e ouro, escravos e escravas, camelos e jumentos.
36 Te ni saꞌa Jitoꞌo ja ni jinkoo in seyii Sara jin de nuu ja mavikunijaꞌnu saꞌun de, te ndaꞌa seꞌe de yaꞌa xndendoo de ndiꞌi ja nevaꞌa de.
36 E Sara, a mulher do meu senhor, mesmo depois, de velha deu um filho a meu senhor; e o pai lhe deu todos os seus bens.
37 Te ni saꞌa lamu san ja ni kee yuꞌu san nuu ia Dios, te kachi de: “Ma nduku ni ñasiꞌi seyii san neꞌu sesiꞌi ñayiu Canaán nuu ñuu ka oo vitna.
37 Ora, o meu senhor me fez jurar, dizendo: Não tomarás mulher para meu filho das filhas dos cananeus, em cuja terra habito;
38 Chi suaꞌa kiꞌin ni ñuu san nuu ka oo tnaꞌa kuikin san, te yun nduku ni in suchi siꞌi ja na kuaka tnaꞌa jin seyii san”, kachi de.
38 irás, porém, à casa de meu pai, e à minha parentela, e tomarás mulher para meu filho.
39 Te jiñaꞌa san: “Te ¿nuu saa ma kachi suchi siꞌi yun ja kii san jin?”, jiñaꞌa san.
39 Então respondi ao meu senhor: Porventura não me seguirá a mulher.
40 Yun te ni kachi de: “Naꞌa maa Jitoꞌo, ia xiin nuu jinokuechi san, ja tetniuu ya in ia jinokuechi nuu ya ja koxnoꞌo nuu ni kiꞌin ni, te kee vii kee vaꞌa ni ichi kiꞌin ni, nagua ja kii ni jin in suchi siꞌi kuu tnaꞌa kuikin maa san jin yua san ja na kondeka seyii san.
40 Ao que ele me disse: O Senhor, em cuja presença tenho andado, enviará o seu anjo contigo, e prosperará o teu caminho; e da minha parentela e da casa de meu pai tomarás mulher para meu filho;
41 Su nuu ja jino ni nuu ka oo tnaꞌa kuikin san, te ma vi taa ña ja kii ni jin, saa te tu na kuechi kotavi ni, chi ni skunkuu ni tnoꞌo ni ka ndatnoꞌo”, kachi de.
41 então serás livre do meu juramento, quando chegares à minha parentela; e se não te derem, livre serás do meu juramento.
42 Yun te nuu ni kenta san vitna nuu oo poso yun, te ni ndakuatu san nuu ia Dios, te jiñaꞌa san: “Tata Dios ja kuu ni Dios jitoꞌo san Abraham, chindee chituu ña ni nuu ichi jika san vitna,
42 E hoje cheguei à fonte, e disse: Senhor, Deus de meu senhor Abraão, se é que agora prosperas o meu caminho, o qual venho seguindo,
43 te yaꞌa ni na kondetu san nuu oo poso yaꞌa, su saꞌa ni ja na kokuu in suchi siꞌi ja kikiꞌin ndute yaꞌa, te na kokuu suchi xiin nuu kuñaꞌa san suaꞌa: Jikantaꞌu rin nuu ron, vi xiku, kuni mani ña joo ndute nuu kiyi ron na koꞌo rin, kuñaꞌa san,
43 eis que estou junto à fonte; faze, pois, que a donzela que sair para tirar água, a quem eu disser: Dá-me, peço-te, de beber um pouco de água do teu cântaro,
44 te na kachi: Koꞌo ni de, xito, te suni na tau san ndute vi koꞌo kameyu ni, na kachi. Saꞌa ni ja suchi yaꞌa na kokuu suchi ni kaji maa ni ja na kondeka seyii lamu san”, jiñaꞌa san.
44 e ela me responder: Bebe tu, e também tirarei água para os teus camelos; seja a mulher que o Senhor designou para o filho de meu senhor.
45 Su vi kuini ka ja ndiꞌi ndakuatu san jin anu san, te ni jini san ja ni kenta Rebeca yisokoi in kiyi majai ni jinoi nuu oo poso yun, te ni kiꞌin ndute. Te jiñaꞌa san: “Jikantaꞌu rin nuu ron, vi xiku, kuni mani ña joo ndute ron na koꞌo rin”, jiñaꞌa san.
45 Ora, antes que eu acabasse de falar no meu coração, eis que Rebeca saía com o seu cântaro sobre o ombro, desceu à fonte e tirou água; e eu lhe disse: Dá-me de beber, peço-te.
46 Te ñama ni kuneꞌi kiyi yun nuu sokoi, te kachi: “Nuu saa te koꞌo ni de, vi xtoo, te suni na kuñaꞌa san ndute vi koꞌo kameyu ni”, ni kachi. Yun te ni jiꞌi san de vi suni ni jiñaꞌi ndute ni ka jiꞌi kameyu san.
46 E ela, com presteza, abaixou o seu cântaro do ombro, e disse: Bebe, e também darei de beber aos teus camelos; assim bebi, e ela deu também de beber aos camelos.
47 Yun te ni jikan tnoꞌo san jin, te jiñaꞌa san: “¿Na xiin sesiꞌi kuu ron, vi xiku?” Te kachi: “Sesiꞌi Betuel kuu san, te tata jaꞌnu san kuu Nacor vi nana jaꞌnu san kuu Milca”, kachi. Yun te ni chindee san in xeꞌe xtnii vi ni tnaa san uu kaa tikute ka xnani brazalete sukun ndaꞌi.
47 Então lhe perguntei: De quem és filha? E ela disse: Filha de Betuel, filho de Naor, que Milca lhe deu. Então eu lhe pus o pendente no nariz e as pulseiras sobre as mãos;
48 Te ni chindei san xini san ja ni ndakuantaꞌu kaꞌnu san nuu Jitoꞌo vi ni chiñuꞌu san Jitoꞌo, ia kuu Dios lamu san Abraham ja ndeka ndaa kuiti ña ya in ichi ndaa, nagua ja kiꞌin san jin sesiꞌi ñani lamu san ja kuaka tnaꞌa jin seyii de.
48 e, inclinando-me, adorei e bendisse ao Senhor, Deus do meu senhor Abraão, que me havia conduzido pelo caminho direito para tomar para seu filho a filha do irmão do meu senhor.
49 Su vitna te kuini san ja vi kaꞌan ni a vi kundee vi kukaꞌnu ini ni joo ja vi saꞌa ña ni in jandiuxi jin lamu san axi nuu ja ma vi kuantaꞌu ni joo, te kondioꞌni a ichi ndaꞌa kuaꞌa axi ichi satni kiꞌin san ―jiñaꞌa de.
49 Agora, pois, se vós haveis de usar de benevolência e de verdade para com o meu senhor, declarai-mo; e se não, também mo declarai, para que eu vá ou para a direita ou para a esquerda.
50 Yun te ka jiñaꞌa Labán jin tata de Betuel:
50 Então responderam Labão e Betuel: Do Senhor procede este negócio; nós não podemos falar-te mal ou bem.
51 Yaꞌa oo Rebeca nuu ni. Kuaka ni jin te kuaꞌankuei ni jin na kokuu ñasiꞌi ña seyii lamu ni, nagua ni kaꞌan maa Jitoꞌo ―ka jiñaꞌa de.
51 Eis que Rebeca está diante de ti, toma-a e vai-te; seja ela a mulher do filho de teu senhor, como tem dito o Senhor.
52 Te nuu ni jini tee jinokuechi nuu Abraham ja siun ka jiñaꞌa de, te ni chindei de xini de ichi nuu ñuꞌu ja ni chiñuꞌu de Jitoꞌo.
52 Quando o servo de Abraão ouviu as palavras deles, prostrou-se em terra diante do Senhor:
53 Te ni tau de ndinuu nuu kaa ja kuu oro vi plata vi saꞌun, te ni jiñaꞌa de nuu Rebeca vi suni ni skutaꞌu de kuaꞌi vi nanai taka ndatniuu vii ndevaꞌa ja nee de.
53 e tirou o servo jóias de prata, e jóias de ouro, e vestidos, e deu-os a Rebeca; também deu coisas preciosas a seu irmão e a sua mãe.
54 Te ni ka jaa ni ka jiꞌi de jin tee ka ndeka tnaꞌa jin de, saa te ni ka kixin de yun. Te nuu ni tuu inka kiuu tnee suaꞌa ja ni ndontakuei de, te jiñaꞌa tee kuu musu Abraham:
54 Então comeram e beberam, ele e os homens que com ele estavam, e passaram a noite. Quando se levantaram de manhã, disse o servo: Deixai-me ir a meu senhor.
55 Yun te ka jiñaꞌa kuaꞌa Rebeca vi nanai:
55 Disseram o irmão e a mãe da donzela: Fique ela conosco alguns dias, pelo menos dez dias; e depois irá.
56 Su yun te jiñaꞌa tee jinokuechi yun:
56 Ele, porém, lhes respondeu: Não me detenhas, visto que o Senhor me tem prosperado o caminho; deixai-me partir, para que eu volte a meu senhor.
57 Yun te ka jiñaꞌa de:
57 Disseram-lhe: chamaremos a donzela, e perguntaremos a ela mesma.
58 Te ni ka kana de Rebeca, te ka jiñaꞌa de:
58 Chamaram, pois, a Rebeca, e lhe perguntaram: Irás tu com este homem; Respondeu ela: Irei.
59 Yun te ni ka jandetu de ja kuaꞌankuei kuaꞌa de Rebeca jin ñaꞌa jito ña jin, ja ni ka jaka ña tee ka jinokuechi nuu Abraham.
59 Então despediram a Rebeca, sua irmã, e à sua ama e ao servo de Abraão e a seus homens;
60 Yun te ni ka kaꞌan vii ni ka kaꞌan vaꞌa de jin Rebeca, te ka jiñaꞌa de:
60 e abençoaram a Rebeca, e disseram-lhe: Irmã nossa, sê tu a mãe de milhares de miríades, e possua a tua descendência a porta de seus aborrecedores!
61 Yun te ni ndakoo Rebeca jin sava suchi siꞌi kuechi ja ka jinokuechi nui, te ni ka jinkoxnei yata kameyu yun, te ni ka jata ndikin tee ka jinokuechi nuu Abraham. Saa ni kuu ja ni jaka ña tee jinokuechi yun jin Rebeca veꞌi ja kuaꞌan de jin.
61 Assim Rebeca se levantou com as suas moças e, montando nos camelos, seguiram o homem; e o servo, tomando a Rebeca, partiu.
62 Te mandii Isaac nuu oo poso nani ia teku ja ndiaꞌa ña, chi ni oi Neguev.
62 Ora, Isaque tinha vindo do caminho de Beer-Laai-Rói; pois habitava na terra do Negebe.
63 Te ni kee Isaac ja jiondita sii ini nuu yuku yun nuu mañini suaꞌa, te ni ndanenui ndiaꞌi, te ni jini kameyu ja mandikuei ti.
63 Saíra Isaque ao campo à tarde, para meditar; e levantando os olhos, viu, e eis que vinham camelos.
64 Te suni Rebeca, chi ni jini ñai jin Isaac, te ni nui yata kameyu yun.
64 Rebeca também levantou os olhos e, vendo a Isaque, saltou do camelo
65 Te ni jikan tnoꞌi tee jinokuechi nuu Abraham:
65 e perguntou ao servo: Quem é aquele homem que vem pelo campo ao nosso encontro? respondeu o servo: É meu senhor. Então ela tomou o véu e se cobriu.
66 Yun te ni ndakani tee jinokuechi yun nuu Isaac ndiꞌi nagua ni saꞌa de.
66 Depois o servo contou a Isaque tudo o que fizera.
67 Yun te ni jaka Isaac Rebeca ja kuaꞌankuei de jin veꞌe saꞌun nuu ni oo ndi nana de Sara, te yun ni nitnaꞌa de jin ña ja ni kuu ñasiꞌi de ña, te ni okutoo ndevaꞌa ña de jin ña. Saa te ni ndusii ini de ja siun ni jiꞌi ndi nana de.
67 Isaque, pois, trouxe Rebeca para a tenda de Sara, sua mãe; tomou-a e ela lhe foi por mulher; e ele a amou. Assim Isaque foi consolado depois da morte de sua mãe.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Gênesis 24, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.