Mateus 5
MARO KINDENI KAWA ŊGUA (XSI) vs AAI
1 Yesu nde imoranzi tamâta ŋgu ŋalae ŋinde simâ papa, ŋineŋga ilâ ikâki tuu toŋge kulu isaŋona. Aku kinzi kalo-tawana tamâta nde simâ papa.
1 Jesu sabuw rou’ay gagamin maiyow hinan itih, basit heher yen in koun yan mare ana bai’ufununayah hina sisibinamaim himarir.
2 Ŋineŋga Yesu ipanananzi mine tu,
2 Naatu busuruf i’obaibiyih eo, Jesu Oyaw tafan ma ebi’obiyih|alt="sermon on mount" src="CN01700B.TIF" size="col" loc="Mat 5.2" copy="©1978 David C. Cook Publishing Co." ref="5.2"
3 “Tamâta ea kinzi sipasama tu kinzi sikura ŋana sipavila warakanzi tia, kala sino pa Maro Kindeni simbo nâ tu ma ivilanzi, ande kinzi ŋinde ma sindeka, ŋana tu kinzi simo Maro Kindeni ne ŋgumbi ilo marumbu lâ.
3 “Sabuw iyab ayubih ana’amorob tebaib boro baigegewasin hinab, anayabin mar ana aiwob boro ninowah hinab.
4 Aŋga tamâta ea kinzi sipamorai tu nenzi kiesaka rârâ ikeno tininzi, aku ilonzi malia ŋana ŋinde kâ, kinzi ŋinde ma sindeka, ŋana tu Maro Kindeni ma iveta ilonzi ara kilo.
4 Sabuw iyab hiyababan tererey God boro ni’afutih baigegewasin nitih.
5 Aŋga tamâta ea kinzi uru sipatawa warakanzi tininzi, kinzi ŋinde ma sindeka, ŋana tu muli Maro Kindeni ma tâno ndoni ilanzi.
5 Sabuw iyab taiyuwih teyayara’iyih boro baigegewasin hinab, anayabin me tafaram boro ninowah hinab.
6 Aŋga tamâta ea kinzi ilonzi ndo tu sipâŋga ilonzi mbâra-mbâra lâ Maro Kindeni nao, kinzi ŋinde ma sindeka, ŋana tu Maro Kindeni ma ivetanzi sipâŋga mbâra-mbâra mine nâ.
6 Sabuw iyab gewasin sinaf isan hi’amorob sikah emamamah boro baigegewasin hinab, anayabin God boro nitih hinab nasusuwih.
7 Aŋga tamâta ea kinzi uru kalonzi sukâŋa ŋananzi tamâta kala sisukanzi, kinzi ŋinde ma sindeka, ŋana tu Maro Kindeni ma kalo sukâŋa ŋana kinzi warakanzi mine nâ.
7 Sabuw iyab tekakabeber boro baigegewasin hinab, anayabin God boro nakabibirih.
8 Aŋga tamâta ea kinzi ilonzi ndo tu sipono muli pa Maro Kindeni, aku ilonzi rua-rua tia, kinzi ŋinde ma sindeka, ŋana tu muli kinzi matanzi ma simora i nao.
8 Sabuw iyab dogoroh uhew boro baigegewasin hinab, anayabin God boro hina’itin.
9 Aŋga tamâta ea kinzi uru silulu tininzi pinde nenzi wisi-nâna wa paraŋa wa, kinzi ŋinde ma sindeka, ŋana tu Maro Kindeni ma ikatonanzi sitogo i natu wukale mine.
9 Sabuw iyab tufuw ma gewas isan tebowabow boro baigegewasin hinab, anayabin God boro natunatumih nabuwih.
10 Aŋga tamâta ea kinzi sikai nâna ŋana sipaveta kuku Maro Kindeni ne pateâŋa, kinzi ŋinde ma sindeka, ŋana tu kelekele ŋinde Maro Kindeni uru ilanzi tamâta ikai maro panzi ŋinde, ande ma ilanzi kinzi tona.
10 Sabuw iyab gewasin tisisinaf isan hirouw tibi’a’akirih boro baigegewasin hinab, anayabin mar ana aiwob boro hinab.
11 Kinzi tamâta pinde ma sisama tu miki uru kapono muli pa naŋa, aku ŋana duvi ŋinde kâ ma siporo ŋgua sakamao pami wa siveta malia pami wa sisowe ŋgua laŋeŋa kie-kie lâ tinimi wa. Ambo mine, ande ara, miki ma kandeka.
11 “Kwabi’ufununu isan sabuw boro tur kakafin hina’uwi, hinarabi hini’a’a’akiri naatu baifuwenamaim tur kakafih maiyow hina’u’uwi isan, baigegewasin boro kwanab.
12 Miki ma ilomi ara ŋana ŋinde kâ, aku kandeka pâta kanaŋo, ŋana tu Maro Kindeni io kulu ŋalae ikeno indamwami lâ samba ilo. Mao nâ, kinzi muŋga siveta malia mine nâ panzi ŋgua-tulâŋa tamâta simo muŋgâŋa ŋinde.”
12 Kwaniyasisir naatu kwanakawasa, anayabin a siwar gagamin na’in auyom maramaim inu’in boro kwanab. Ef ta’imon nati na’atube marasika dinab oro’orot hirouw hi’a’a’akirih.
13 “Miki nde katogo tâi panzi tamâta rârâni. Ambo tâi ne makisa marumbu, ande vetâŋa toŋge ikeno ŋana tamâta ma siveta ne makisa ipâŋga kilo, ande tia. Ambo tâi ne makisa tia, ande ipâŋga itogo kina mine, kala tamâta uru sitambira lâ tâno kulu, aku kenzi nâ sipale.
13 “Kwa i riy na’atube sabuw etei isah. Baise riy naniyan nabi’en na’at boro men karam hiniwa’an naniyan namatar maiye’emih, naatu sawar isan ana gewasin boro men ta nama, imih boro hinisaroun haw nare, sabuw tafan hinawas kamakamar hinaremor.
14 Miki nde katogo sinâla panzi tamâta rârâni. Ambo lawea toŋge ikeno tuu kulu, ande ikura tu ipavea tia.
14 “Kwa i tafaram ana marakaw. Bar merar gagamin oyaw wan hiwowab ebatabat boro men karam hinibun wa’irimih.
15 Kinzi tamâta uru sisulu sinâla ŋineŋga sio lâ kondo toŋge kalo, ande tia. Kinzi uru sio sinâla kâki lâ peke kulu, ŋana ma isinalanzi tamâta rârâni simo luma ŋinde ilo.
15 Na’atube orot babin men ta ramef ito’ab noukwat wanawanan tarafut inumih. Baise ana sisikofamaim boro nasikof bar wanawanan etei namarakaw kawin hinama.
16 Aku miki kala mine nâ, miki ma kao nemi sinâla yâti ŋana isinalanzi tamâta rârâni. Ambo miki ma kaveta mine, ande kinzi ma simora vetâŋa arara kala kaveta ŋinde, aku ma sipanea miki tamami Maro Kindeni, ina imo samba ilo.”
16 Ef ta’imon nati na’atube a marakaw sabuw etei matahimaim kwanabotawiy, saise abisa gewasin kwabowabow hina’itin naatu Tamat maramaim wabin hinabora’ara’ah.
17 “Ambo miki ilomi patea tu naŋa amâ tâno kulu ŋana azavaru Mose ne ŋgua tukuŋa wa kinzi ŋgua-tulâŋa tamâta nenzi ŋgua wa, ande miki ma ilomi mine ndimo. Ŋana tu naŋa amâ ŋana aveta ŋgua ŋinde rârâni ipâŋga kanaŋo.
17 “Ayu anan men kwananot Moses ana ofafar naatu dinab oro’orot hai bai’obaiyen baihamiyen isan ao’omih. Ayu men i kouseiren isan anamih, baise sinaf yabih matar isan.
18 Naŋa aporo mao nâ pami; ŋgua tukuŋa ne ŋgereŋa kiri-mwata toŋge ma zavaruŋa tia ndo lee samba wa tâno ne zo marumbu. Ŋana tu vetâŋa rârâni ma ipâŋga muŋga lâ ŋga, ikura ŋgua tukuŋa iporo tu ma ipâŋga mine.
18 Anababatun a tur a’owen, mar tafaram ema’am wanawananamaim kirum kikimin maiyow hikikirum, naatu pen wanamaim abisa hikukuyowan boro men ta anakusairimih, baise etei boro anasinaf yabih hinamatar.
19 Ambo tamâta toŋge ipu muli pa ŋgua tukuŋa kiri-mwata toŋge, aku ipanananzi tamâta tu ma sipu mulinzi pa ŋgua tukuŋa mine, ande tamâta ŋinde ma imo kaa nâ lâ ŋgu Maro Kindeni ikai maro papa ŋinde naonzi. Aŋga tamâta ea iyoka ŋgua tukuŋa rârâni muli ku ipanananzi tamâta tu ma soka ŋgua tukuŋa muli mine, ande i ma imo tamâta ŋalae lâ ŋgu Maro Kindeni ikai maro papa ŋinde naonzi.
19 Orot yait ofafar kikimin maiyow itin yabin en rouw eastu’ub naatu sabuw afa i’obaiyih nati na’atube tisisinaf, mar ana aiwobomaim ibo boro hina’itfuruw, anayabin en hinarouw hinao, baise orot yait iti ofafar ia’ait naatu sabuw afa ebi’obaiyih mar ana aiwobomaim i boro orot gagamin.
20 Kinzi pananâŋa tamâta ŋana ŋgua tukuŋa kâ sitavanzi kinzi tamâta lâ Parisai ŋgu, ande kinzi uru simakâsa ŋana soka ŋgua tukuŋa muli. Andeta naŋa apaimi tu ambo miki nemi vetâŋa arara ŋandai ipole kinzi nenzi vetâŋa arara, ande miki ma kakura tu kamo Maro Kindeni ne ŋgumbi ilo, ande tia ndo.”
20 A tur ao’owen o yait abosunusunub nara’at Pharisee naatu Ofafar Bai’obaiyenayah inananatabirih na’at, o i nuhinafot mar ana aiwobomaim i kurur.
21 “Kinzi pananâŋa tamâta ŋana ŋgua tukuŋa kâ uru sipanananzi tamâta mine, ‘Kinda timbunda muŋga sikai ŋgua tukuŋa ŋine: “Noko ma kupu tamâta pâta imâte ndimo. Ambo tamâta toŋge ipu tamâta toŋge pâta imâte, ande kinzi ma sikai i ilâ imandi ŋgua nia”.’ Ŋine miki kasama lâ.
21 “Tur marasika hio uwatanah hinonowar i hio kwanowar, men sabuw kwana’asbunuw, naatu orot yait sabuw ea’asbunuwih boro ofafar nafatum hinibatiy.
22 Ambo taitu ŋine naŋa apaimi tu ambo tamâta toŋge wisi nâna pa ninambwe toŋge, ande Maro Kindeni ne pareŋa-nia ikeno papa i. Ambo tamâta toŋge iporo ŋgua sakamao papa ninambwe toŋge, ande kinzi tamâta ŋalaŋala ma situ i sondo. Andeta kaloŋo ŋga; ambo tamâta toŋge ipai ninambwe toŋge tu, ‘Noko kapa!’, ande i ipâŋga yââ ŋalae ne mbââ tini laiti.
22 Baise boun i a tur ao’owen, orot yait taintuwan isan yan nasoso’ar boro ofafar nafatum hinibatiy, naatu orot yait taintuwan isan fudirin en narouw nao’o, i boro kaniser hinibatiy. Baise orot yait taintuwan na’oraraf anayabin en nao, nati orot i enan kakafin ana wairaf wan nayenamih.
23 Mine kala lâ zo ndia noko pwai ne patarawâŋa kulâ pa patarawâŋa nia, ambo noko kalo ŋgere ŋana muŋga kuveta soki pa ninambwe toŋge kala i wisi nâna pano,
23 “Isan imih gem kakafiyin tafamaim o a siwar ya’inamih ibai kuyey, naatu nati’imaim o nuhi nataseb, tai ta o isa i yan esoso’ar.
24 ande kuo ne patarawâŋa ndue keno patarawâŋa nia nao, aku kulâ kuveta ŋgua sondo kuku ninambwe muŋga lâ ŋga. Kuveta sondo lâ, ŋineŋga kutaulo kilo, aku kuo ne patarawâŋa ilâ pa Maro Kindeni.
24 Basit a siwar nati gem tafanamaim inihamiy na’in, o inamatabir maiye inan tai airi kwanao gewas uma kwanabow kwanitonuw, imaibo inamatabir inan a siwar God initin.
25 Ambo tamâta toŋge isowe ŋgua lâ noko tini, kala miki rua koka nzâla kalâ pa ŋgua nia, ande walele nâ noko ma kuveta ŋgua sondo kuku i. Tia ma tamâta ŋinde io noko lâ ŋgua-samâŋa tamâta mbau ilo, ŋineŋga i ma iono lâ sambara mbaunzi ilo, ŋineŋga kinzi ma siono lâ luma sakamao ilo.
25 “Ofafar ta ina’astu’ub taituwa baibatiyihimih nabuwi kwanan, airi kwanao gewas kwanitonuw, veya kikimin nama’am na’at, imaibo inan baibatiyenamaim inarun, anayabin nati’imaim tura boro nabuwi baibatiyenayan orot gagamin umanamaim naya’i, naatu baibatiyenayan orot boro nabuwi furisiman nitih hinabuwi kwanan dibur bar hinayaruyi.
26 Naŋa aporo mao nâ; noko ma kumo luma sakamao ilo lee ikura lâ zo ndia noko ma kupare ne mbumbu kulu kinzi sipatea pano ŋinde marumbu lâ.”
26 Anababatun a tur ao’owen, nati’imaim o boro inama kabay hio na’atube inatubuni, imaibo boro hinabotait inatit.
27 “Kinzi pananâŋa tamâta ŋana ŋgua tukuŋa kâ uru sipanananzi tamâta mine, ‘Ŋgua tukuŋa keno mine: “Noko ma kuveta sakamao kuku tamâta toŋge kaiwa ndimo”.’
27 “Tur hio uwatanah hibi’obaibiy i hio kwanowar, turanah a’aawah ufuh men kwanan.
28 Ambo taitu ŋine naŋa apaimi tu, ambo tamâta toŋge mata ilea pa taine toŋge ku ilo yosi ŋana, ande lâ i tamwata ilo tamâta ŋinde iveta sakamao kuku i marumbu lâ.
28 Naatu boun a tur ao’owen orot yait matanawat nuw babin itin ana notamaim hairi baiwa’anamih enotanot ana notamaim hairi hiwa’anaka.
29 Ambo noko mata ilaŋeno kala kuveta kiesaka, ande ara ŋana noko ma kupasiki mata ŋinde piti ku kutambira ilâ. Ambo noko mata taitu nâ, ande ŋine nde ara koŋa tia. Taitu kuloŋo ŋga; ambo noko tini ndoni ku Maro Kindeni itambirano kulâ yââ ŋalae ne mbââ ilo, ande ŋinde nde ara tia ndo.
29 Imih o mata asukwafune nuw kwaneyan, o in bowabow kakafin kusisinaf, kukubai kwisaroun, men basit mata ta’imon ana kakafinamaim o biya etei tan wairaf wan tayen ta’arah.
30 Ambo noko mbau toŋge ilaŋeno kala kuveta kiesaka, ande ara ŋana noko ma kutoto mbau ŋinde piti ku kutambira ilâ. Ambo noko mbau taitu nâ, ande ŋine nde ara koŋa tia. Taitu kuloŋo ŋga; ambo noko tini ndoni kulâ yââ ŋalae ne mbââ ilo, ande ŋinde nde ara tia ndo.”
30 Na’atube uma asukwafune eof kwaneyan, ku’afuw kwisaroun men basit uma ta’imon ana of kwanekwanemaim o biya etei tan wairaf wan tayen ta’arah.
31 “Kinzi pananâŋa tamâta ŋana ŋgua tukuŋa kâ uru sipananami tu, ‘Ambo tamâta toŋge itu ipile kaiwa taine, ande i ma iŋgere ŋgua lâ pepa toŋge tini ku ilua kaiwa taine, ŋana itoto pakâeŋa kâ’.
31 “Moses ana ofafaramaim eo, ‘Orot yait aawan nakwakwahir gewasin kwahikwahiren ana fef nakirum babin nitin nab auman nan.’
32 Ambo taitu ŋine naŋa apaimi tu ambo tamâne toŋge ipile kaiwa taine, andeta taine ŋinde muŋga iveta sakamao kuku tamâta toŋge tia, ande tamâne ŋinde iveta kaiwa taine ŋinde ipâŋga togo taine ŋana itambira tini potomule kâ. Ambo muli tamâta toŋge ikai taine ŋinde, ande kaiwa tamâne wasaseki ŋinde iveta sakamao kuku tamâta toŋge kaiwa.”
32 Baise boun i a tur ao’owen, orot yait nibobowen aawan nakwahir nan orot ta ni’awan, hairi hinabiwa’an i men babin ana ubar, baise orot ana ubar anayabin i kok imih babin esisinaf, naatu orot yait nati babin bai bi’awan auman bowabow kakafin esisinaf.
33 “Kinzi pananâŋa tamâta ŋana ŋgua tukuŋa kâ uru sipanananzi tamâta mine, ‘Kinda timbunda muŋga sikai ŋgua tukuŋa mine: “Ambo noko kupa ŋgua kuku Maro Kindeni ŋana ma kuveta vetâŋa toŋge, ande noko ma muli kumbware ŋgua pâŋa ŋinde ndimo”.’ Ŋine miki kasama lâ.
33 “Tur marasika hio uwatanah hinonowar i hio kwanowar, ‘A omatanen men kwana’astu’ub, baise sinafumih God kwao’omatan i kwanasinaf.’
34 Ambo taitu ŋine naŋa apaimi tu ambo noko kuveta ŋgua pâŋa toŋge, ande noko ma kusarâwa pa sâ toŋge tu iveta ŋgua ŋinde kaika ndimo. Noko ma kusarâwa pa samba ndimo, ŋana tu samba nde Maro Kindeni ne saŋonâŋa nia.
34 Baise boun i a tur ao’owen, God wabinamaim men asir kwanao kwanifaro’omih, na’atube auyom mar isan, anayabin nati i God ana ma’ama efan.
35 Aku noko ma kusarâwa pa tâno ndimo, ŋana tu tâno nde Maro Kindeni ne nia ŋana io kie lâ kulu kâ. Aku noko ma kusarâwa pa Jerusalem lawea ndimo, ŋana tu Jerusalem nde Koipu Ŋalae Maro Kindeni ne lawea.
35 Me yan auman men isan kwanifaro, anayabin nati i God an ana baibiyarir efan, Jerusalem auman, anayabin nati i ata aiwob gagamin God ana tafaram.
36 Aku noko ma kusarâwa pa tamwata kulu kâmba tu iveta ŋgua toŋge kaika ndimo, ŋana tu noko pwura ŋana kuveta kulu pwau ŋinde ipâŋga pâne tâku mâmâŋga, ande tia.
36 Naatu o taiyuw auman men arib isan inao baifaro’omih, anayabin o men karam boro arib ta inab inau nikwes o nafurum.
37 Ambo noko ilo tu kuveta ŋgua pâŋa toŋge, ande noko ma kuporo tu, ‘Naŋa ma aveta mine’, tâku, ‘Naŋa ma aveta mine tia’. Ŋinde ikura lâ. Ŋgua ndia noko kuseŋge ilâ tava ne ŋgua pâŋa, ande ŋgua ŋinde iyoka pa koroani saka nenzi koipu nâ kawa imâ, ina sakamao tamwata.”
37 Imih inakwahir o inarufut, anayabin abisa awamaim iya’abar i’o etitit i Demon Kakafin biyanane enan.
38 “Kinzi pananâŋa tamâta ŋana ŋgua tukuŋa kâ uru sipanananzi tamâta tu, ‘Ŋgua tukuŋa keno mine: “Ambo tamâta toŋge iyaula noko mata, ande ara, noko kala kuyaula i mata. Ambo tamâta toŋge imbware noko niŋo, ande ara, noko kala kumbware i niŋo”.’
38 “Marasika ana tur hio kwanowar, ‘Orot yait mata nakubai, ibo matan kukubai, naatu orot yait wa nimarir, ibo wan kwimarir.’
39 Ambo taitu ŋine naŋa apaimi tu noko ma kupare nia pa tamâta iveta soki pano ŋinde ndimo. Ambo tamâta toŋge iponza noko gawula pinde, ande ara, kupulia gawula pinde kala ilâ papa tu iponza tona.
39 Baise boun i a tur ao’owen, orot yait isa nasisinaf kakaf men wan inay, rebareb rounane nifafar inatatabir rounane’ebo nifafar.
40 Ambo tamâta toŋge ikaino ilâ pa ŋgua nia tu ikai noko ne pasawaŋa saŋeno, ande ara, noko ne pasawaŋa kulua, aku ne pasawaŋa luandondo kulua tava.
40 Naatu orot yait niyaso’ar baibatiyimih nabuwi kwananan, a biya baibiyon baban nikiya’ub nabaib, a biya baibiyon tafan auman inikiya’ub initin.
41 Ambo Rom nenzi zugu tamâta toŋge ikaika pano tu pwale i ne kelekele ku pwoka kuku ikura nia mbuku taitu, ande ara, pwoka kuku ikura nia mbuku rua.
41 Baiyowayan orot ta nan nakwarari ana hafoy abarin veya ta’imon airi namih nao, ina’abar veya rou’ab airi kwanan.
42 Ambo tamâta toŋge ino pano tu kelekele kulua, ande ara, ŋinde kulua. Ambo tamâta toŋge itu ikai kelekele toŋge saŋeno, aku ipaino tu muli i ma itu ŋana, ande ara, noko ma kupu muli papa i ndimo.”
42 Orot babin ta isa sawaramih nafefeyani kwitin, naatu orot babin ta a sawar bai na mar kafai imaim bowamih nao, kwitin ebai en.
43 “Kinzi pananâŋa tamâta ŋana ŋgua tukuŋa kâ uru sipanananzi tamâta tu, ‘Ŋgua tukuŋa keno mine: “Noko ma tini mwasa panzi noko ne ŋgu, aku wisi nâna panzi ne kazâŋa tamâta”.’
43 “Marasika ana tur hio a’a’agir hinonowar i hio kwanowar, ‘Taituwa kwaniyabuwih naatu a kamabiy sabuw kwanimat gigigirih.’
44 Ambo taitu ŋine naŋa apaimi tu noko ma tini mwasa panzi ne kazâŋa tamâta, aku kuno pa Maro Kindeni tu ma ivilanzi tamâta ea siveta mâsi sakamao pano ŋinde.
44 Baise boun a tur ao’owen, a kamabiy sabuw kwaniyabuwih naatu sabuw iyab terurukoukuwi isah kwanayoyoban.
45 Ambo noko ma kuveta mine, ande ŋinde ma itula pwataki tu noko nde Tamami Maro Kindeni imo samba ilo ŋinde natu. Ŋana tu i uru iveta ne kari ikâki imâ âta ŋana isinalanzi kinzi tamâta saka wa ara wa. Aku i uru iveta karâzi indue imâ panzi tamâta uru soka i ne ŋgua tukuŋa muli wa kinzi tamâta uru sipu mulinzi pa i ne ŋgua tukuŋa tona.
45 Saise kwa boro Tamat auyom maramaim natunatumih nabuwi, anayabin God sinaf sabuw gewasih kakafih etei tafahimaim veya erararan, sabuw iyab gewasin tisisinaf naatu kakafin tisisinaf etei God taun ebitih.
46 Ambo noko ma tini mwasa panzi tamâta uru tininzi mwasa pa noko, andeta noko ŋandai tini mwasa panzi tamâta pinde, ande Maro Kindeni ma kulu ara ndia ilano, a? Opopo, kinzi mbumbu-kaiŋa tamâta sakamao kala uru siveta mine wa!
46 Sabuw kabay o’onayah tisisinaf na’atube kwanasinaf sabuw iyabowat isa tibiyabowawat isah kwanabiyabow, God boro men ana siwar gewasin ta nitimih.
47 Aku mine nâ, ambo noko uru kuporo ‘Kari ara’ panzi ninambwe nâ, ande noko ne vetâŋa ara imo ndia, a? Opopo, kinzi tinikoa tamâta uru siveta mine wa!
47 Naatu Eteni Sabuw taih tuwah akisih hai merar tiyiy na’atube kwanasinaf taituwa akisih hai merar kwanayiyi, ana gewasin boro men kwanabaimih.
48 Noko ma kuveta kie ara nâ panzi ninambwe wa ne kazâŋa tamâta wa, itogo noko tama Maro Kindeni imo samba ilo uru iveta mine.”
48 A yawas uhew bitan kwanama, Tamat auyom maramaim ana yawas uhew bitan ema’am na’atube.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Mateus 5, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.