Lucas 8
MARO KINDENI KAWA ŊGUA (XSI) vs NVI
1 Aku muli, ŋineŋga Yesu iyoka ilâ lawea lawea ikura nia ndoni, aku itula pâri ara ŋana Maro Kindeni ne mâsi ŋana ikai maro panzi tamâta kâ. Aku kinzi pâri-tamâta saŋao kanaŋonzi rua nde soka kuku i silâ tona.
1 Depois disso Jesus ia passando pelas cidades e povoados proclamando as boas novas do Reino de Deus. Os Doze estavam com ele,
2 Aku kinzi taine pinde, kinzi ŋinde Yesu muŋga isokinzi koroani saka wa pukoŋa wa piti lâ tininzi, ande kinzi kala soka kuku i silâ. Toŋge nde Maria, i ŋa toŋge tu “Maria i Makdala Lawea Taine”. Yesu muŋga isokinzi koroani saka lima kanaŋonzi rua piti lâ i ilo.
2 e também algumas mulheres que haviam sido curadas de espíritos malignos e doenças: Maria, chamada Madalena, de quem haviam saído sete demônios;
3 Aŋga Joana ŋga Susana ŋga kinzi taine rârâ pinde, kinzi kala soka kuku Yesu silâ. Joana nde Kusa kaiwa, ina uru iveta wurâta ŋana ikatona Koipu Herot ne luma kâ. Kinzi taine ŋinde uru sikai warakanzi nenzi mbaliŋa ku sisukanzi Yesu ŋga i ne pâri-tamâta ŋana kelekele pinde kâ.
3 Joana, mulher de Cuza, administrador da casa de Herodes; Susana e muitas outras. Essas mulheres ajudavam a sustentá-los com os seus bens.
4 Kinzi tamâta ŋgu ŋalae tina nde soka pa lawea rârâni simâ pa Yesu kala simo kuku. Ŋineŋga Yesu iporo ŋgua tambirâŋa panzi mine tu,
4 Reunindo-se uma grande multidão e vindo a Jesus gente de várias cidades, ele contou esta parábola:
5 “Tamâta toŋge iyoka ilâ iliŋi kaniŋa vâsa lâ tâno ilo. Iliŋi ilâ, aku kaniŋa vâsa pinde nde imbe indue nzâla-kawa; aku tamâta sipale lâ kenzi, aku sii simâ sika marumbu lâ.
5 "O semeador saiu a semear. Enquanto lançava a semente, parte dela caiu à beira do caminho; foi pisada, e as aves do céu a comeram.
6 Aŋga kaniŋa vâsa pinde nde imbe indue tâno mira-mira. Aku muli, mata ipâŋga lâ, andeta tâno ŋinde mâsa-mâsa, kala mata ŋgâla-ŋgâla ndo lâ, kala imâte.
6 Parte dela caiu sobre pedras e, quando germinou, as plantas secaram, porque não havia umidade.
7 Aŋga kaniŋa vâsa pinde nde imbe indue wâlo mata-mata ŋgininzi. Aku wâlo mata-mata ipâŋga tona ku ilita, kala kanaŋo ipâŋga tia.
7 Outra parte caiu entre espinhos, que cresceram com ela e sufocaram as plantas.
8 Aŋga kaniŋa vâsa pinde nde imbe indue tâno ara kulu, kala ipâŋga ŋalae ku ipula kanaŋo rârâ ŋinde. Ŋinde itogo kaniŋa vâsa taitu ipula kanaŋo tamâta ŋalae taitu (100) mine.”
8 Outra ainda caiu em boa terra. Cresceu e deu boa colheita, a cem por um". Tendo dito isso, exclamou: "Aquele que tem ouvidos para ouvir, ouça! "
9 Yesu ne pâri-tamâta nde sikasoŋa i ŋana ŋgua tambirâŋa ŋinde ne duvi kâ.
9 Seus discípulos perguntaram-lhe o que significava aquela parábola.
10 Ŋineŋga Yesu ipainzi mine tu, “Maro Kindeni uru itula ŋgua paveâŋa ne duvi pwataki pa miki, ŋana i ne mâsi ŋana ikai maro panzi tamâta kâ. Aŋga kinzi tamâta simo niaka nde siloŋo ŋgua tambirâŋa nâ. Mine kala
10 Ele disse: "A vocês foi dado o conhecimento dos mistérios do Reino de Deus, mas aos outros falo por parábolas, para que ‘vendo, não vejam; e ouvindo, não entendam’.
11 Ŋineŋga Yesu ipainzi tu, “Ŋgua tambirâŋa ŋinde nde duvi mine: Kaniŋa vâsa ŋinde nde itogo Maro Kindeni kawa ŋgua.
11 "Este é o significado da parábola: A semente é a palavra de Deus.
12 Kaniŋa vâsa ŋinde imbe indue nzâla-kawa, ande itogonzi tamâta ŋinde siloŋo Maro Kindeni kawa ŋgua, andeta muli ŋga Sadana imâ ku ikai ŋguani ndaina piti lâ ilonzi kalonzi. Sadana ilo tu, ‘Tia ma muli nenzi kalo-tawana ma keno pa Yesu, kala Maro Kindeni ma ikainzi piti lâ kondoma ilo ku ma via mao ilanzi’.
12 As que caíram à beira do caminho são os que ouvem, e então vem o diabo e tira a palavra dos seus corações, para que não creiam e não sejam salvos.
13 Aŋga kaniŋa vâsa ŋinde imbe indue tâno mira mira, ande itogonzi tamâta ŋinde siloŋo Maro Kindeni kawa ŋgua, aku sikai ku ilonzi ndeka ŋana. Andeta kaniŋa vâsa ŋinde mbumburunzi nde ikeno tâno kulu nâ; aku kinzi tamâta ŋinde nenzi kalo-tawana kala kaika tia, kala ikeno zo mbwana-mbwana nâ. Aku muli, ambo samâŋa kie-kie tâku malia ndia ipâŋga panzi, ande ma sipile nenzi kalo-tawana.
13 As que caíram sobre as pedras são os que recebem a palavra com alegria quando a ouvem, mas não têm raiz. Crêem durante algum tempo, mas desistem na hora da provação.
14 Aŋga kaniŋa vâsa ŋinde imbe indue wâlo mata-mata ŋgininzi, ande itogonzi tamâta ŋinde siloŋo Maro Kindeni kawa ŋgua, andeta kalonzi loko ŋana warakanzi karaenzi kâ. Kinzi ilonzi ŋalae ŋana sigona mbaliŋa rârâ, kala simo siroto ŋana toŋge-toŋge pinde tu sindeka ŋana. Aku nenzi ilo-kalo ŋinde nde inzuku nenzi kalo-tawana, kala siveta vetâŋa ara pinde itogo kanaŋonzi mine, ande tia.
14 As que caíram entre espinhos são os que ouvem, mas, ao seguirem seu caminho, são sufocados pelas preocupações, pelas riquezas e pelos prazeres desta vida, e não amadurecem.
15 Aŋga kaniŋa vâsa ŋinde imbe indue tâno ara kulu, ande itogonzi tamâta ŋinde siloŋo Maro Kindeni kawa ŋgua, ku sikai kaika sipaveta kuku. Kinzi ŋinde nde tamâta ara sondo, aku siseŋge nenzi kalo-tawana ipâŋga ŋalae. Kinzi simandi kaika lee, ŋineŋga siveta vetâŋa ara rârâ, itogo kanaŋonzi mine.”
15 Mas as que caíram em boa terra são os que, com coração bom e generoso, ouvem a palavra, a retêm e dão fruto, com perseverança".
16 Yesu iporo ŋgua kilo mine tu, “Kinzi tamâta uru sisulu sinâla ŋineŋga sio lâ kulo ilo wa peke kalo, ande tia. Kinzi uru sio sinâla lâ peke kulu, ŋana tamâta simo luma ŋinde ilo ma sikura tu simora sinâla ŋinde.
16 "Ninguém acende uma candeia e a esconde num jarro ou a coloca debaixo de uma cama. Pelo contrário, coloca-a num lugar apropriado, de modo que os que entram possam ver a luz.
17 Aku mine nâ, ŋgua ndia rârâni ikeno paveâŋa, ŋinde miki ma katula pwataki ipâŋga nia yo; ŋineŋga kinzi tamâta ma sisama ŋgua rârâni ne duvi.
17 Porque não há nada oculto que não venha a ser revelado, e nada escondido que não venha a ser conhecido e trazido à luz.
18 Mine kala ara ŋana miki ma kalomi ŋgere sondo ŋana nemi mâsi ŋana kaloŋo naneŋgu ŋgua kâ. Tamâta ea ikai ilo-kalo ŋana Maro Kindeni ne vetâŋa paveâŋa kâ, ande Maro Kindeni ma ilo-kalo ŋalae ilua i. Aŋga tamâta ea tini pwâka tu ikai ilo-kalo ŋinde, ande ilo-kalo tini mwata ndia i ipalâŋe tu muŋga ikai lâ, ande ŋinde Maro Kindeni ma ikai saŋe i.”
18 Portanto, considerem atentamente como vocês estão ouvindo. A quem tiver, mais lhe será dado; de quem não tiver, até o que pensa que tem lhe será tirado".
19 Zo toŋge, Yesu tina wa tai wa nde simâ ŋana siporo ŋgua papa. Andeta kinzi tamâta rârâ ŋinde nde sipasau simo kuku Yesu. Mine kala i see ŋinde sikura tu simâ Yesu tini laiti, nde tia.
19 A mãe e os irmãos de Jesus foram vê-lo, mas não conseguiam aproximar-se dele, por causa da multidão.
20 Tia ku kinzi tamâta pinde sipai Yesu tu, “Kuloŋo, noko tina wa tai kinzi nde simâ simandi nia yo, situ siporo ŋgua pano.”
20 Alguém lhe disse: "Tua mãe e teus irmãos estão lá fora e querem ver-te".
21 Andeta Yesu itu lâ kawanzi ku ipainzi tu, “Tamâta ea kinzi uru siloŋo Maro Kindeni kawa ŋgua ku sipaveta kuku, ande kinzi ŋinde nde naŋa nana wa taiŋgu wa.”
21 Ele lhe respondeu: "Minha mãe e meus irmãos são aqueles que ouvem a palavra de Deus e a praticam".
22 Zo toŋge, Yesu ipainzi ne pâri-tamâta tu, “Ayo, kinda tambwaliu pa lââ bwalika tini pinde”. Mine kala kinzi sikâki wâŋga toŋge kulu, aku silâ.
22 Certo dia Jesus disse aos seus discípulos: "Vamos para o outro lado do lago". Eles entraram num barco e partiram.
23 Wâŋga ikâwa ilâ, aŋga Yesu nde mata tutu kala ikeno. Andeta kâla-lawea ŋalae ipâŋga lâ lââ bwalika, kala lââ ipaliŋi lâ wâŋga ilo, aku laiti ŋana simbwatuke kâ.
23 Enquanto navegavam, ele adormeceu. Abateu-se sobre o lago um forte vendaval, de modo que o barco estava sendo inundado, e eles corriam grande perigo.
24 Tia ku kinzi pâri-tamâta simâ pa Yesu tu sipaŋo, aku sipai tu, “Tamâta Ŋalae, Tamâta Ŋalae, kinda ma tambwatuke!” Yesu nde imandi ku iporo itu ŋgua kaika pa kâla-lawea ŋinde. Ŋineŋga kâla-lawea nde imâte lâ, kala pâti kii lâ.
24 Os discípulos foram acordá-lo, clamando: "Mestre, Mestre, vamos morrer! " Ele se levantou e repreendeu o vento e a violência das águas; tudo se acalmou e ficou tranqüilo.
25 Ŋineŋga Yesu ikasoŋanzi ne pâri-tamâta tu, “Mana mana, a? Miki nemi kalo-tawana nde keno ndia.” Kinzi simora mâsi kaika ŋinde, aku siruru, ku ilonzi rârâ. Aku siporo lâ warakanzi nâ ŋgininzi mine tu, “Opopo, tamâta ŋine nde tamâta mana kala iporo kaika pa kâla-lawea, aku kinzi kala sipaloŋo pa i kawa ŋgua!”
25 "Onde está a sua fé? ", perguntou ele aos seus discípulos. Amedrontados e admirados, eles perguntaram uns aos outros: "Quem é este que até aos ventos e às águas dá ordens, e eles lhe obedecem? "
26 Ŋineŋga Yesu tavanzi ne pâri-tamâta silâ sitoa lâ kinzi Gerasa ŋgu nenzi tâno. Nia ŋinde nde ikeno pa Galilaya Lââ bwalika tini pinde.
26 Navegaram para a região dos gerasenos que fica do outro lado do lago, frente à Galiléia.
27 Yesu ipile wâŋga ku itoa tina tini, ŋineŋga tamâta toŋge lâ lawea ŋinde nde imâ papa. Nanayoni kinzi koroani saka pinde sipagagara tamâta ŋinde. Mine kala ikura zo luandondo ŋinde i ipita lalava tia, aŋga uru imo luma toŋge ilo, ande tia. I uru imo potomule lâ kuru nia.
27 Quando Jesus pisou em terra, foi ao encontro dele um endemoninhado daquela cidade. Fazia muito tempo que aquele homem não usava roupas, nem vivia em casa alguma, mas nos sepulcros.
28 — ausente —
28 Quando viu Jesus, gritou, prostrou-se aos seus pés e disse em alta voz: "Que queres comigo, Jesus, Filho do Deus Altíssimo? Rogo-te que não me atormentes! "
29 — ausente —
29 Pois Jesus havia ordenado que o espírito imundo saísse daquele homem. Muitas vezes ele tinha se apoderado dele. Mesmo com os pés e as mãos acorrentados e entregue aos cuidados de guardas, quebrava as correntes, e era levado pelo demônio a lugares solitários.
30 Ŋineŋga Yesu ikasoŋa tu, “Noko ŋa mana.” Aku itu lâ Yesu kawa tu, “Naŋa ŋâŋgu mine tu ‘Zugu Tamwatama’, ŋana tu maka kambwaŋema rârâ kamo tamâta ŋine ilo”.
30 Jesus lhe perguntou: "Qual é o seu nome? " "Legião", respondeu ele; porque muitos demônios haviam entrado nele.
31 Ŋineŋga kinzi koroani saka sino kaika pa Yesu tu, “Noko ma kusoki maka kalâ pa yââ ŋalae ne mbââ ilo ndimo!”
31 E imploravam-lhe que não os mandasse para o abismo.
32 Aku ŋgoa ŋgu ŋalae toŋge nde simo nia ŋinde, sipaŋuŋu sika simo nia ndamwa toŋge. Aku kinzi koroani saka nde sino Yesu tu, “Kuoma kalâ pa ŋgoa ŋinde ilonzi.” Ŋineŋga Yesu isâu panzi.
32 Uma grande manada de porcos estava pastando naquela colina. Os demônios imploraram a Jesus que lhes permitisse entrar neles, e Jesus lhes deu permissão.
33 Aku walele nâ kinzi koroani saka nde sipile tamâta ŋinde, aku silâ ŋgoa ilonzi. Aku ŋgoa ŋgu ŋinde ndoni nde wisinzi motutu ku simaŋguru sipalilu kaika silâ sindue nia ndamwa ŋinde. Aku sisoŋga sindue lââ bwalika ilo sinu lââ ku sipamateteu marumbu lâ.
33 Saindo do homem, os demônios entraram nos porcos, e toda a manada atirou-se precipício abaixo em direção ao lago e se afogou.
34 Kinzi ŋgoa nenzi katonâŋa tamâta nde simora mâsi ŋinde ipâŋga, ŋineŋga sikâwa silâ, aku sikai pâri silâ pa lawea wa nia ŋinde ndoni.
34 Vendo o que acontecera, os que cuidavam dos porcos fugiram e contaram esses fatos, na cidade e nos campos,
35 Ŋineŋga kinzi tamâta simâ ŋana simora mâsi ndia muŋga ipâŋga ŋinde. Simâ pa Yesu, aku simora tamâta ŋinde, muŋga koroani saka sipile i ku silâ lâ. I nde ipita lalava lâ, aku ne ilo-kalo ipâŋga sondo lâ, ku isaŋona imo Yesu kie tini laiti. Kinzi simora ŋinde, aku siruru pâta.
35 e o povo foi ver o que havia acontecido. Quando se aproximaram de Jesus, viram que o homem de quem haviam saído os demônios estava assentado aos pés de Jesus, vestido e em perfeito juízo, e ficaram com medo.
36 Ŋineŋga kinzi tamâta kala muŋga simora mâsi ŋinde nde sitapâri panzi ŋana mâsi Yesu muŋga iveta pa tamâta ŋinde, inani kala muŋga koroani saka sipagagara, ande kala ŋine ipâŋga ara kilo.
36 Os que o tinham visto contaram ao povo como o endemoninhado fora curado.
37 Aku kinzi tamâta rârâni lâ Gerasa tâno nde siruru pâta kanaŋo. Mine kala sino kaika pa Yesu tu ma ipilenzi ku ilâ pa nia toŋge. Mine nde Yesu isoŋga kâki wâŋga kulu, aku iveta ŋana ipilenzi ilâ kâ.
37 Então, todo o povo da região dos gerasenos suplicou a Jesus que se retirasse, porque estavam dominados pelo medo. Ele entrou no barco e regressou.
38 Andeta tamâta ŋinde muŋga koroani saka simo ilo, ande ino kaika pa Yesu tu, “Naŋa iloŋgu tu ma amo ku noko”. Andeta Yesu io i itaulo ilâ, aku ipai tu,
38 O homem de quem haviam saído os demônios suplicava-lhe que o deixasse ir com ele; mas Jesus o mandou embora, dizendo:
39 “Noko kutaulo kulâ pa tamwata ne lawea, aku kutula vetâŋa ndoni Maro Kindeni muŋga iveta pano ŋana ivilano kâ”. Mine kala tamâta ŋinde ilâ, aku itula ŋgua panzi tamâta rârâni lâ lawea ŋinde, ŋana vetâŋa rârâni Yesu muŋga iveta ŋana ivila i kâ.
39 "Volte para casa e conte o quanto Deus lhe fez". Assim, o homem se foi e anunciou a toda a cidade o quanto Jesus tinha feito por ele.
40 Ŋineŋga Yesu itaulo ilâ pa lââ bwalika tini pinde kilo. Aku kinzi tamâta lâ nia ŋinde nde sindeka nâ, ŋana tu kinzi muŋga simo nâ sio tininzi ŋana i kâ.
40 Quando Jesus voltou, uma multidão o recebeu, pois todos o esperavam.
41 Ŋineŋga tamâta toŋge, i ŋa tu Jairus, nde imâ ipâŋga. I nde luma ŋana pasauŋa kâ ne katonâŋa tamâta toŋge. Imâ ipare tuku lâ Yesu kie tini laiti, aku ino kaika papa tu ma imâ ne luma,
41 Então um homem chamado Jairo, dirigente da sinagoga, veio e prostrou-se aos pés de Jesus, implorando-lhe que fosse à sua casa
42 ŋana tu i natu taituni imo ŋinde, andeta pukoŋa ikai kala laiti ŋana imâte kâ. I nde taine taipa, ne mbwera ikura saŋao kanaŋo rua lâ.
42 porque sua única filha, de cerca de doze anos, estava à morte. Estando Jesus a caminho, a multidão o comprimia.
43 Aku taine toŋge kala imo ndaina, i uru imora nzimona zo rârâni. I imo mine ikura mbwera saŋao kanaŋo rua lâ, aku tamâta toŋge ikura tu iveta pukoŋa ŋinde marumbu kâ, ande tia.
43 E estava ali certa mulher que havia doze anos vinha sofrendo de uma hemorragia e gastara tudo o que tinha com os médicos; mas ninguém pudera curá-la.
44 Taine ŋinde iyoka pa Yesu muli imâ laiti, aku mbau ilâ itaŋo Yesu ne pasawaŋa luandondo ŋgaŋe. Iveta mine lâ, aku walele nâ i see mâsa-mâsa, aku ne pukoŋa ŋinde marumbu lâ.
44 Ela chegou por trás dele, tocou na borda de seu manto, e imediatamente cessou sua hemorragia.
45 Ŋineŋga Yesu imandi ku ikasoŋa tu, “Ea itaŋo naŋa.” Ande kinzi rârâni taitu-taitu sipasikia ŋgua mine tu, “Naŋa tia”. Ŋineŋga Petero ipai Yesu tu, “Opopo, Tamâta Ŋalae, tamâta ŋgu ŋalae nde siŋge noko lâ, aku simandi sipasese ndo lâ noko tini!”
45 "Quem tocou em mim? ", perguntou Jesus. Como todos negassem, Pedro disse: "Mestre, a multidão se aglomera e te comprime".
46 Andeta Yesu itu lâ kawa tu, “Tamâta toŋge muŋga nâ itaŋo naŋa lâ. Naŋa apasama tu naneŋgu walo pinde ilâ ŋana ivila tamâta toŋge kâ.”
46 Mas Jesus disse: "Alguém tocou em mim; eu sei que de mim saiu poder".
47 Ŋineŋga taine ŋinde isama tu ikura ŋana ipavea kâ, nde tia. Tia ku i tini ruru, aku imâ ipare tuku nao tundu lâ Yesu tini laiti. Aku lâ tamâta rârâni naonzi ipatula i parina pwataki tu i muŋga itaŋo Yesu ne pasawaŋa ŋgaŋe ŋana i taine tini ma ipâŋga ara kilo kâ. Aku iporo tu, “Naneŋgu pukoŋa nde ipilena walele nâ, kala marumbu lâ.”
47 Então a mulher, vendo que não conseguiria passar despercebida, veio tremendo e prostrou-se aos seus pés. Na presença de todo o povo contou por que tinha tocado nele e como fora instantaneamente curada.
48 Ŋineŋga Yesu ipai tu, “Natuŋgu, noko ne kalo-tawana iveta noko kupâŋga ara kilo lâ. Noko kulâ, aku wisi puu ndue.”
48 Então ele lhe disse: "Filha, a sua fé a curou! Vá em paz".
49 Yesu imo iporo ŋgua ŋine yo, ŋineŋga tamâta toŋge iyoka pa katonâŋa Jairus ne luma imâ, aku ipai katonâŋa mine tu, “Noko natu nde imâte lâ. Mine nde noko ma kuveta kalo-lokoni papa pananâŋa kilo ndimo.”
49 Enquanto Jesus ainda estava falando, chegou alguém da casa de Jairo, o dirigente da sinagoga, e disse: "Sua filha morreu. Não incomode mais o Mestre".
50 Andeta Yesu iloŋo ŋgua ŋine lâ, ŋineŋga ipai katonâŋa mine tu, “Noko kururu ndimo. Ambo noko ma kalo tawana naŋa, ande noko natu ma tini ara kilo.”
50 Ouvindo isso, Jesus disse a Jairo: "Não tenha medo; tão-somente creia, e ela será curada".
51 Ŋineŋga Yesu ilâ pa katonâŋa ne luma, aku indi kaika ŋananzi tamâta tu ma simo luma ilo kisiŋa pwataki kuku i ndimo. Aku ikainzi Petero, ŋga Yoane, ŋga Yamesi, sitavanzi lâlu tina-tama, aku kinzi nâ soka kuku i silâ.
51 Quando chegou à casa de Jairo, não deixou ninguém entrar com ele, exceto Pedro, João, Tiago e o pai e a mãe da criança.
52 Aŋga kinzi tamâta rârâni kala simo luma ŋinde ilo nde siveta kalo-sukâŋa ŋana lâlu ŋinde kâ, aku simo sipataiŋa nâ. Andeta Yesu ipainzi tu, “Miki kata ndimo. I imâte tia, ikeno mata nâ.”
52 Enquanto isso, todo o povo estava se lamentando e chorando por ela. "Não chorem", disse Jesus. "Ela não está morta, mas dorme".
53 Andeta kinzi siŋelea i pâta kanaŋo, ŋana tu kinzi sisama tu lâlu ŋinde nde imâte mao lâ.
53 Todos começaram a rir dele, pois sabiam que ela estava morta.
54 Andeta Yesu isaŋa taine taipa ŋinde mbau, aku isarâwa mine tu, “Natuŋgu, noko kumandi!”
54 Mas ele a tomou pela mão e disse: "Menina, levante-se! "
55 Ŋineŋga lâlu ne koroani nde itaulo imâ papa i kilo, aku walele nâ imandi sânda. Ŋineŋga Yesu ipainzi tu kâpwa silua lâlu ika.
55 O espírito dela voltou, e ela se levantou imediatamente. Então Jesus lhes ordenou que lhe dessem de comer.
56 Aku lâlu tina-tama nde wisinzi motutu ndo. Andeta Yesu itu kaika panzi mine tu, “Miki rua ma katapâri pa tamâta toŋge ŋana vetâŋa ŋine kâ ndimo.”
56 Os pais dela ficaram maravilhados, mas ele lhes ordenou que não contassem a ninguém o que tinha acontecido.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 8, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.