Lucas 22
Xasasti talacaxlan (TOCNT) vs NVT
1 Aya xlacatzu̠huanama quilhtamacú la̠ta nalakchá̠n xapa̠xcua taakspuntza̠lí̠n acxni̠ xli̠pu̠tum judíos xtahuay caxtilá̠nchahu hua̠ntu̠ ni̠tu̠ kalhi̠y levadura.
1 A Festa dos Pães sem Fermento, também chamada de Páscoa, se aproximava.
2 Ama̠ko̠lh xanapuxcun cura xa̠hua xma̠kalhtahuake̠nacán judíos aya xtalacputzamá̠nalh lácu natatlahuay la̠qui̠ tla̠n natachipay y natamakni̠y Jesús. Pero cumu luu lhu̠hua cristianos xtali̠pa̠huá̠n xlacán xtape̠cuaniy chicá para natasi̠tzi̠niy.
2 Os principais sacerdotes e mestres da lei tramavam uma forma de matar Jesus, mas tinham medo da reação do povo.
3 Pero akskahuiní tánu̠lh nac xtalacapa̠stacni Judas Iscariote; huá u̠má Judas na̠ xca̠ta̠tapeksi̠y xli̠kalhacu̠tiy apóstoles.
3 Então Satanás entrou em Judas Iscariotes, um dos Doze,
4 Xlá la̠li̠huán alh ca̠ta̠chuhui̠nán xanapuxcun cura chu hua̠nti̠ xtama̠peksi̠nán nac lanca pu̠siculan la̠qui̠ naca̠ta̠laca̠xlay y naca̠macama̠xqui̠y Jesús.
4 e ele foi aos principais sacerdotes e aos capitães da guarda do templo para combinar a melhor maneira de lhes entregar Jesus.
5 Acxni̠ xlacán tacátzi̠lh hua̠ntu̠ xca̠ma̠lacnu̠nimá̠calh luu tali̠pa̠xuhuako̠lh y tahuánilh pi̠ natama̠xqui̠y tumi̠n.
5 Eles ficaram muito satisfeitos e lhe prometeram dinheiro.
6 Judas na̠ tla̠n tláhualh y pu̠tum tzúculh talacputzay la̠ta lácu tla̠n naca̠macama̠xqui̠y Jesús acxni̠ ni̠ luu lhu̠hua talayá̠nalh nahuán cristianos.
6 Judas concordou e começou a procurar uma oportunidade de trair Jesus, para que o prendessem quando as multidões não estivessem por perto.
7 Acxni̠ lákcha̠lh quilhtamacú cxapa̠xcua taakspuntza̠lí̠n, acxni̠ pu̠tum judíos xtahuay caxtilá̠nchahu hua̠ntu̠ ni̠tu̠ kalhi̠y levadura, y na̠ acxni̠ xca̠makni̠cán xalactzu borregos hua̠ntu̠ nahuacán la̠qui̠ chuná nali̠lakachixcuhui̠nancán nac a̠má pa̠xcua,
7 Chegou o dia da Festa dos Pães sem Fermento, quando o cordeiro pascal era sacrificado.
8 Jesús ca̠máca̠lh Pedro chu Juan y chiné ca̠huánilh:
8 Jesus mandou Pedro e João na frente e disse: “Vão e preparem a refeição da Páscoa, para que a comamos juntos”.
9 —¿Nícu lacasquina nacana̠huá ca̠xtlahuayá̠hu? —takalhtí̠nalh xlacán.
9 “Onde o senhor quer que a preparemos?”, perguntaram.
10 Jesús chiné ca̠kálhti̠lh:
10 Ele respondeu: “Logo que vocês entrarem em Jerusalém, um homem carregando uma vasilha de água virá ao seu encontro. Sigam-no. Na casa onde ele entrar,
11 y chiné nahuaniyá̠tit xpu̠chiná chiqui: “Huan Quimpu̠chinacán: ¿Nícu huí a̠má pu̠lactum cuarto antanícu nacca̠ta̠hua̠yán quintama̠kalhtahuaké̠n eé ca̠tzi̠sní nac xapa̠xcua taakspuntza̠lí̠n?”
11 digam ao dono: ‘O Mestre pergunta: Onde fica o aposento no qual comerei a refeição da Páscoa com meus discípulos?’.
12 Y antá naca̠ma̠siyunicaná̠tit pu̠lactum cuarto tzinú tlak ca̠laklanca nac xli̠quilhmactiy chiqui, antá aya li̠huana̠ ma̠ca̠qui̠cani̠t; pus antá caca̠xtlahuátit quintahuajcán.
12 Ele os levará a uma sala grande no andar superior, que já estará arrumada. Preparem ali a refeição”.
13 Xlacán la̠li̠huán táalh y xli̠cána chuná tama̠nóklhulh cumu la̠ Jesús xca̠huanini̠t, y antá taca̠xtláhualh tahuá hua̠ntu̠ natali̠lakachixcuhui̠nán xapa̠xcua taakspuntza̠lí̠n.
13 Eles foram e encontraram tudo como Jesus tinha dito, e ali prepararam a refeição da Páscoa.
14 Ca̠ko̠tanú̠n lákcha̠lh hora Jesús chu xapóstoles pu̠tum tácha̠lh; y acxni̠ tatáhui nac mesa,
14 Quando chegou a hora, Jesus e seus apóstolos tomaram lugar à mesa.
15 pus Jesús chiné ca̠huánilh:
15 Jesus disse: “Estava ansioso para comer a refeição da Páscoa com vocês antes do meu sofrimento.
16 Porque xli̠ca̠na lacatancs cca̠huaniyá̠n pi̠ niaj maktum chuná cactihuá̠yalh hasta acxni̠ nakantaxtuko̠y hua̠ntu̠ Dios laclhca̠huili̠ni̠t nac xtapéksi̠t.
16 Pois eu lhes digo agora que não voltarei a comê-la até que ela se cumpra no reino de Deus”.
17 Acali̠stá̠n tíyalh pa̠tum vasu xchúchut uva, pa̠xcatcatzí̠nilh Dios, y chiné ca̠huánilh:
17 Então tomou um cálice de vinho e agradeceu a Deus. Depois, disse: “Tomem isto e partilhem entre vocês.
18 Porque xli̠cána cca̠huaniyá̠n pi̠ niaj cactili̠kótnulh xchúchut uva hasta acxni̠ nalakchá̠n quilhtamacú acxni̠ luu nalay nac xli̠ca̠lanca xtapa̠xuhuá̠n Dios.
18 Pois não beberei vinho outra vez até que venha o reino de Deus”.
19 Acali̠stá̠n tíyalh caxtilá̠nchahu, pa̠xcatcatzí̠nilh Dios y lakchékelh, ca̠má̠xqui̠lh xtama̠kalhtahuaké̠n y chiné ca̠huánilh:
19 Tomou o pão e agradeceu a Deus. Depois, partiu-o e o deu aos discípulos, dizendo: “Este é o meu corpo, entregue por vocês. Façam isto em memória de mim”.
20 Y na̠chuná tlahuapá acxni̠ tahua̠yanko̠lh, tíyalh a̠má vasu hua̠ntu̠ xpu̠taju̠ma xchúchut uva, y chiné ca̠huánilh:
20 Depois da ceia, Jesus tomou o cálice de vinho e disse: “Este é o cálice da nova aliança, confirmada com o meu sangue, que é derramado como sacrifício por vocês.
21 Pero lacatancs cacatzí̠tit pi̠ a̠má chixcú hua̠nti̠ ámaj quimacama̠sta̠y la̠nchú lacxtum macahuácaj quinta̠hui nac mesa.
21 “Mas aqui, partilhando da mesa conosco, está o homem que vai me trair.
22 Porque aquit cámaj ni̠y chuná cumu la̠ Dios laclhca̠huili̠ni̠t caj quimpa̠lacata, pero koxutacú tihuán a̠má chixcú hua̠nti̠ naquiliakskahuinín.
22 Pois foi determinado que o Filho do Homem deve morrer. Mas que aflição espera aquele que o trair!”
23 Ama̠ko̠lh xtama̠kalhtahuaké̠n tzúculh tala̠kalhasquín sacstucán y chiné xtala̠huaniy:
23 Os discípulos perguntavam uns aos outros qual deles faria uma coisa dessas.
24 Acali̠stá̠n xlacán tzúculh tala̠li̠ma̠aklhu̠hui̠y caj xlacata xatícu a̠tzinú tlak tali̠pa̠huá nali̠taxtuy y naca̠ma̠peksi̠y xa̠makapitzí̠n.
24 Depois, começaram a discutir entre si qual deles era o mais importante.
25 Jesús chiné ca̠ma̠kalhchuhuí̠ni̠lh:
25 Jesus lhes disse: “Neste mundo, os reis e os grandes homens exercem poder sobre o povo e, no entanto, são chamados de seus benfeitores.
26 Pero huixinín hua̠nti̠ quila̠li̠pa̠huaná̠hu ni̠chuná catica̠qui̠taxtunín porque hua̠nti̠ tlak le̠ná̠hu quilhtamacú y luu a̠tzinú tlak tali̠pa̠huá maklhcatzi̠cán huata mejor xlá cali̠táxtulh cumu lá̠mpara ni̠tu̠cu xkásat; y hua̠nti̠ luu ma̠peksi̠nán huata xlá cali̠táxtulh cumu la̠ hua̠nti̠ nakalhakaxmatni̠nán hua̠ntu̠ nali̠ma̠peksi̠cán.
26 Entre vocês, porém, será diferente. Que o maior entre vocês ocupe a posição inferior, e o líder seja o servo.
27 Na̠chuná cumu la̠ huixinín catzi̠yá̠tit, hua̠nti̠ a̠má chixcú tlak tali̠pa̠hu y ma̠peksi̠nán, pus huata huá tahuilay nac mesa la̠qui̠ nahua̠yán y la̠ta xli̠lhu̠hua xtasa̠cua antá tayá̠nalh y tali̠scujmá̠nalh. Pero huata tu̠ aquit quilacata ni̠chuná qui̠taxtuma porque aquit clama nac milaksti̠pa̠ncán cumu la̠ hua̠nti̠ xli̠ca̠na ca̠li̠scujmá̠n.
27 Quem é mais importante, o que está à mesa ou o que serve? Não é aquele que está à mesa? Mas não aqui! Pois eu estou entre vocês como quem serve.
28 ’Y la̠ta túcua aquit quiokspulama y hua̠ntu̠ cli̠li̠puhuán huixinín ankalhi̠ná quila̠ta̠lapu̠layá̠hu y na̠ quila̠ta̠pa̠ti̠ma̠náhu.
28 “Vocês permaneceram comigo durante meu tempo de provação.
29 Huá xpa̠lacata cca̠li̠huaniyá̠n, cumu la̠ Quintla̠t quima̠xqui̠y aktum pu̠táhui̠lh antanícu nacli̠ma̠peksi̠nán pus na̠chuná nacca̠ma̠xqui̠yá̠n mimpu̠tahui̠lhcán hua̠ntu̠ huixinín nakalhi̠yá̠tit,
29 E, assim como meu Pai me concedeu um reino, eu agora lhes concedo o direito de
30 la̠qui̠ antá lacxtum naquila̠ta̠hua̠yaná̠hu y naquila̠ta̠pa̠xuhuayá̠hu nac quimesa, y la̠qui̠ natahuilayá̠tit nac mimpu̠ma̠peksi̠ncán antanícu namakma̠peksi̠yá̠tit a̠ma̠ko̠lh pu̠laccu̠tiy xapu̠latama̠n Israel hua̠ntu̠ pu̠lh ma̠lacatzuqui̠cani̠t.
30 comer e beber à minha mesa, em meu reino. Vocês se sentarão em tronos e julgarão as doze tribos de Israel”.
31 Quimpu̠chinacán Jesús chiné huánilh chú Pedro:
31 Então o Senhor disse: “Simão, Simão, Satanás pediu para peneirar cada um de vocês como trigo.
32 Pero aquit aya cca̠makchuhui̠nani̠tán nac xlacatí̠n Quintla̠t la̠qui̠ a̠má mintaca̠najlatcán ne̠cxni natatlaji̠y, y chi̠nchú acxni̠ huix aya taxtunini̠ta nahuán hua̠ntu̠ liaktzanka, pus chú huata caca̠makta̠ya xa̠makapitzí̠n minta̠cristianos acxni̠ xlacán na̠ naca̠tzaksacán nac xlatama̠tcán cumu la̠ huix tzaksacani̠ta nahuán.
32 Contudo, supliquei em oração por você, Simão, para que sua fé não vacile. Portanto, quando tiver se arrependido e voltado para mim, fortaleça seus irmãos”.
33 Simón chiné huánilh:
33 Pedro disse: “Senhor, estou pronto a ir para a prisão, e até a morrer ao seu lado”.
34 Jesús chiné kálhti̠lh:
34 Jesus, porém, respondeu: “Pedro, vou lhe dizer uma coisa: hoje, antes que o galo cante, você negará três vezes que me conhece”.
35 Jesús chiné ca̠kalhásquilh xtama̠kalhtahuaké̠n:
35 Em seguida, Jesus lhes perguntou: “Quando eu os enviei para anunciar as boas-novas sem dinheiro, sem bolsa de viagem e sem sandálias extras, alguma coisa lhes faltou?”. “Não”, responderam eles.
36 Xlá chiné ca̠huánilh:
36 Então ele disse: “Agora, porém, peguem dinheiro e uma bolsa de viagem. E, se não tiverem uma espada, vendam sua capa e comprem uma.
37 Porque lacatancs cca̠huaniyá̠n pi̠ la̠nchú nakantaxtuy nac quilatáma̠t hua̠ntu̠ tatzoktahuilani̠t nac li̠kalhtahuaka antanícu chiné huan: “Chuná li̠ma̠xtúcalh cumu la̠ cha̠tum makni̠ná chixcú y ma̠lacapú̠calh.” Pus chuná hua̠k nakantaxtuy hua̠ntu̠ tatzoktahuilani̠t nac xtachuhuí̠n Dios caj quimpa̠lacata.
37 Pois é necessário que se cumpra esta profecia a meu respeito: ‘Ele foi contado entre os rebeldes’. Sim, tudo que os profetas escreveram a meu respeito se cumprirá”.
38 Xlacán chiné takalhtí̠nalh:
38 Eles responderam: “Senhor, temos aqui duas espadas”. “É suficiente”, disse ele.
39 Acali̠stá̠n Jesús táxtulh nac xaca̠chiquí̠n Jerusalén y antá alh nac Monte de los Olivos cumu la̠ maklhu̠huatá chuná xlá xli̠smani̠ni̠t y na̠ tasta̠lánilh xtama̠kalhtahuaké̠n.
39 Então, acompanhado de seus discípulos, Jesus foi, como de costume, ao monte das Oliveiras.
40 Acxni̠ antá tácha̠lh chiné ca̠huánilh:
40 Ao chegar, disse: “Orem para que vocês não cedam à tentação”.
41 Jesús tatampú̠xtulh tzinú alh tlak lakamákat y antá tatzokóstalh la̠qui̠ nakalhtahuakaniy Dios,
41 Afastou-se a uma distância como de um arremesso de pedra, ajoelhou-se e orou:
42 y chiné kalhtahuakánilh huánilh:
42 “Pai, se queres, afasta de mim este cálice. Contudo, que seja feita a tua vontade, e não a minha”.
43 Y acxnitiyá tasiyúnilh cha̠tum ángel xalac akapú̠n la̠qui̠ xlá nama̠xqui̠y li̠camama.
43 Então apareceu um anjo do céu, que o fortalecia.
44 Y acxni̠ luu li̠pe̠cua la̠ xli̠puhuama a̠tzinú tlak li̠tlihueke xkalhtahuakaniy Dios y cxúnut a̠huayu la̠ kalhni lank lank xta̠ctama hasta nac ca̠tiyatni.
44 Ele orou com ainda mais fervor, e sua angústia era tanta que seu suor caía na terra como gotas de sangue.
45 Acxni̠ chuná kalhtahuakaniko̠lh Dios ca̠lákalh xtama̠kalhtahuaké̠n y hua̠k xalhtatán ca̠ma̠nóklhulh, porque xlacán luu snu̠n xtali̠puhuamá̠nalh.
45 Por fim, ele se levantou, voltou aos discípulos e os encontrou dormindo, exaustos de tristeza.
46 Huata xlá chiné ca̠huánilh:
46 “Por que vocês dormem?”, perguntou ele. “Levantem-se e orem para que não cedam à tentação.”
47 Chunacú xchuhui̠nama Jesús acxni̠ pu̠tum tachilh lhu̠hua cristianos. Huá xca̠pu̠laniti̠lhay Judas hua̠nti̠ na̠ xca̠ta̠tapeksi̠y xli̠kalhacu̠tiycán discípulos. Xlá laktalacatzúhui̠lh la̠qui̠ naxakatli̠y y tla̠n nalacatzu̠ca.
47 Enquanto Jesus ainda falava, chegou uma multidão conduzida por Judas, um dos Doze. Ele se aproximou de Jesus e o cumprimentou com um beijo.
48 Acxni̠ chuná tlahuako̠lh, Jesús chiné huánilh:
48 Jesus, porém, lhe disse: “Judas, com um beijo você trai o Filho do Homem?”.
49 Y hua̠nti̠ antá pu̠tum xtata̠yá̠nalh Jesús acxni̠ xlacán taúcxilhli hua̠ntu̠ xlama chiné tahuánilh:
49 Quando aqueles que estavam com Jesus viram o que ia acontecer, disseram: “Senhor, devemos lutar? Trouxemos as espadas!”.
50 Xlá nia̠ xkalhti̠nán acxni̠ cha̠tum la̠li̠huán xtat má̠xtulh xespada y ca̠ctí̠nilh xtaké̠n cha̠tum xtasa̠cuacán xapuxcu cura.
50 E um deles feriu o servo do sumo sacerdote, cortando-lhe a orelha direita.
51 Pero Jesús chiné ca̠huánilh:
51 Mas Jesus disse: “Basta!”. E, tocando a orelha do homem, curou-o.
52 Jesús cacs ca̠lacaúcxilhli a̠ma̠ko̠lh xanapuxcun cura chu xanapuxcún hua̠nti̠ xtamaktakalhnán nac lanca pu̠siculan xa̠hua lakko̠lutzi̠nni ma̠peksi̠naní̠n hua̠nti̠ xtamini̠t tachipay, y chiné ca̠huánilh:
52 Então Jesus se dirigiu aos principais sacerdotes, aos capitães da guarda do templo e aos líderes do povo que tinham vindo buscá-lo: “Por acaso sou um revolucionário perigoso para que venham me prender com espadas e pedaços de pau?
53 Acxni̠ aquit pu̠tum xacca̠ta̠lamá̠n cha̠li cha̠lí nac lanca pu̠siculan huixinín ni̠para maktum xquila̠chipáhu, pero la̠nchú ca̠lakchini̠tán quilhtamacú acxni̠ nalakaca̠pucsuananko̠yá̠tit porque huá chú naca̠ma̠peksi̠yá̠n.
53 Por que não me prenderam no templo? Todos os dias eu estava ali, ensinando. Mas esta é a hora de vocês, o tempo em que reina o poder das trevas”.
54 Y chipácalh Jesús, tachí̠n lé̠ncalh antá nac xchic xapuxcu cura, y Pedro csta̠laniti̠lhay tzinú tlak lakamákat.
54 Então eles o prenderam e o levaram à casa do sumo sacerdote. Pedro o seguiu de longe.
55 Acxni̠ antá tácha̠lh nac pu̠chuhuí̠n antá ma̠lhcuyúcalh nac xtanquilhtí̠n chiqui y pu̠tum policías tatáhui nac xli̠kalhlanca a̠má lhcúya̠t, y na̠ antá maktáhui Pedro.
55 Os guardas acenderam uma fogueira no meio do pátio e sentaram-se em volta, e Pedro sentou-se com eles.
56 Caj puntzú aya milh cha̠tum squitihui̠ná; acxni̠ xlá úcxilhli pi̠ antá xmaklahui antanícu xma̠lhcuyucani̠t, cacs lacaúcxilhli puntzú y chiné ca̠huánilh xa̠makapitzí̠n:
56 Uma criada o notou à luz da fogueira e começou a olhar fixamente para ele. Por fim, disse: “Este homem era um dos seguidores de Jesus!”.
57 Huata Pedro ni̠ ca̠kalhtasiyúnilh y chiné huánilh:
57 Mas Pedro negou, dizendo: “Mulher, eu nem o conheço!”.
58 Caj li̠puntzu̠li̠túm cha̠tum hua̠nti̠ ucxilhpá y na̠ lakápasli, chiné huánilh:
58 Pouco depois, um homem olhou para ele e disse: “Você também é um deles!”. “Não sou!”, retrucou Pedro.
59 Y alh quilhtamacú ma̠x cumu aktum hora acxni̠ cha̠tum luu lacatancs ca̠ma̠lulóknilh xa̠makapitzí̠n y chiné ca̠huánilh:
59 Cerca de uma hora mais tarde, outro homem afirmou: “Com certeza esse aí também estava com ele, pois também é galileu!”.
60 Y Pedro chiné huánilh:
60 Pedro, porém, respondeu: “Homem, eu não sei do que você está falando”. E, no mesmo instante, o galo cantou.
61 Quimpu̠chinacán Jesús laktalakáspitli antanícu xyá y la̠ta xli̠lakamákat lacaúcxilhli Pedro, y huata xlá lacapá̠stacli hua̠ntu̠ xlá xuanini̠t: “Acxni̠ nia̠ tasay nahuán pu̠yu huix aya huani̠tatá nahuán maktutu pi̠ ni̠ quilakapasa.”
61 Então o Senhor se voltou e olhou para Pedro. E Pedro se lembrou das palavras dele: “Hoje, antes que o galo cante, você me negará três vezes”.
62 Pedro la̠li̠huán táxtulh nac quilhtí̠n y caj la̠ta xtali̠puhuá̠n antá tzúculh tasay.
62 E Pedro saiu dali, chorando amargamente.
63 Ama̠ko̠lh lacchixcuhuí̠n hua̠nti̠ xtamaktakalhmá̠nalh Jesús la̠n tali̠kamá̠nalh y la̠n tahuilí̠nilh.
63 Os guardas encarregados de Jesus começaram a zombar dele e a bater nele.
64 Tali̠lakáchi̠lh mactum lháka̠t y tzúculh talakasnoka nac xlacán y chiné xtahuaniy:
64 Vendaram seus olhos e diziam: “Profetize para nós! Quem foi que lhe bateu desta vez?”.
65 Y lhu̠hua catu̠huá hua̠ntu̠ xtahuaniy caj la̠ta xtali̠kalhkama̠nán.
65 E o insultavam de muitas outras maneiras.
66 Acxni̠ spalh ca̠xkakako̠lh pu̠tum tatamacxtúmi̠lh xalakko̠lutzi̠nni ma̠peksi̠naní̠n chu xanapuxcún cura, xa̠huá xma̠kalhtahuake̠nacán judíos nac xpu̠ma̠peksi̠ncán y antá lé̠ncalh Jesús nac xlacati̠ncán, y xlacán chiné takalhásquilh:
66 Ao amanhecer, todos os líderes do povo se reuniram, incluindo os principais sacerdotes e os mestres da lei. Jesus foi conduzido à presença desse conselho,
67 —Caquila̠huaníhu, ¿pi̠ xli̠ca̠na huix quima̠akapu̠taxti̠nacán aquinín judíos hua̠nti̠ xli̠mínit xuani̠t nac ca̠quilhtamacú?
67 e eles perguntaram: “Diga-nos, você é o Cristo?”. Jesus respondeu: “Se eu lhes disser, de modo algum acreditarão em mim.
68 Y para aquit nacca̠tlahuaniyá̠n aktum takalhasquiní̠n hua̠ntu̠ aquit xacli̠tamaktá̠yalh, huixinín ni̠ caquintila̠kalhtí̠hu, y ni̠para quintila̠makxtekui.
68 E, se eu lhes fizer uma pergunta, não responderão.
69 Pero aya talacatzuhui̠ma quilhtamacú acxni̠ aquit Xatalacsacni Chixcú cuilachá nahuán nac xpa̠xtú̠n Quintla̠ticán Dios hua̠nti̠ lanca xlacatzúcut la̠qui̠ lacxtum nacta̠ma̠peksi̠nán.
69 Mas, de agora em diante, o Filho do Homem se sentará à direita do Deus Poderoso”.
70 Y xpu̠tumcán chiné takalhásquilh:
70 Todos gritaram: “Então você afirma que é o Filho de Deus?”. E ele respondeu: “Vocês dizem que eu sou”.
71 Xlacán chiné táhua:
71 “Que necessidade temos de outras testemunhas?”, disseram eles. “Nós mesmos o ouvimos de sua boca!”
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 22, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.