Daniel 2
Ndaghaano Mpyaka Mu Lubwisi (TLJ) vs NVI
1 Mu mwaka ghwakabili ghwa bu̱lemi̱ bwa Nebbukadeneeja, aaloota ndooti̱, atuntula kandi aataagubha kughwesaghila.
1 No segundo ano de seu reinado, Nabucodonosor teve sonhos; sua mente ficou tão perturbada que ele não conseguia dormir.
2 Mukama oghu aatuma kuleeta banamaaje, abakulaghulagha, baku̱mu̱ na Bakaladi̱ya kwisa kumughambila eki aalooti̱ye. Obu baaki̱dhi̱ye kandi mbeemilila mu maaso ghe,
2 Por isso o rei convocou os magos, os encantadores, os feiticeiros e os astrólogos para que lhe dissessem o que ele havia sonhado. Quando eles vieram e se apresentaram ao rei,
3 mukama oghu aabaghila ati, “Naalooti̱ye ndooti̱ eghi yantalibani̱i̱je kandi nkubbala kumanya eki ekumani̱i̱si̱ya.”
3 ele lhes disse: "Tive um sonho que me perturba e quero saber o que significa".
4 Du̱mbi̱ Bakaladi̱ya baamukuukamu mu Lulamai̱ki̱ bati, “Mukama ohangaale! Gutu, oghambile etu̱we baheeleli̱ya baawe eki waalooti̱ye kandi tukukughambila eki kikumani̱i̱si̱ya.”
4 Então os astrólogos responderam em aramaico ao rei: "Ó rei, vive para sempre! Conta o sonho aos teus servos, e nós o interpretaremos".
5 Mukama aakuukamu Bakaladi̱ya aba ati, “Naatu̱u̱yemu nti muli na kungambila eki naalooti̱ye kandi eki kikumani̱i̱si̱ya. Kaakuba musaaghuwa, nkulaghila baasilikale banje babajombakake bi̱twi̱ka-twi̱ke kandi bagenge hansi manumba ghaanu ghoona.
5 O rei respondeu aos astrólogos: "Esta é a minha decisão: Se vocês não me disserem qual foi o meu sonho e não o interpretarem, farei que vocês sejam cortados em pedaços e que as suas casas se tornem montes de entulho.
6 Bhaatu nimwangambiiye eki naalooti̱ye kandi eki kikumani̱i̱si̱ya, nkubaha bisembo, mpeela kandi nkuleka bantu babahu̱ti̱ye kwonini. Nahabweki mungambile eki naalooti̱ye kandi eki kikumani̱i̱si̱ya.”
6 Mas, se me revelarem o sonho e o interpretarem, eu lhes darei presentes e recompensas e grandes honrarias. Por isso, revelem-me o sonho e a sua interpretação".
7 Baatodha baamughila bati, “Mukama, oghambile etu̱we baheeleli̱ya baawe eki waalooti̱ye kandi tukukughambila eki kikumani̱i̱si̱ya.”
7 Mas eles tornaram a dizer: "Conte o rei o sonho a seus servos, e nós o interpretaremos".
8 Mukama oghu aabakuukamu ati, “Nimani̱ye kwonini ngoku mukwete kulengʼo kuba na bwile bukani̱ye, nanga mumani̱ye ngoku nkukola eki naatu̱u̱yemu.
8 Então o rei respondeu: "Já descobri que vocês estão tentando ganhar tempo, pois sabem da minha decisão.
9 Kaakuba mutangambila eki naalooti̱ye, enu̱we boona mukutunga kifubilo kimui. Mwaghu̱waane kungambila bisubha, ni̱mweli̱li̱kana muti nkuhindula nteekeleja yanje. Nahabweki mungambile eki naalooti̱ye du̱mbi̱ nkumanya ngoku mukugubha kunsoboolola eki kikumani̱i̱si̱ya.”
9 Se não me contarem o sonho, todos vocês receberão a mesma sentença; pois vocês combinaram enganar-me com mentiras, esperando que a situação mudasse. Contem-me o sonho, e saberei que vocês são capazes de interpretá-lo para mim".
10 Bakaladi̱ya aba baamukuukamu bati, “Taaliyo muntu nʼomui munsi oghu akugubha kukola eki mukama akwete ku̱bu̱u̱li̱ya! Taaliyo mukama nankabha ali wamaani̱ kandi wa bu̱toki̱, oghu aababu̱u̱i̱ye kintu nga eki banamaaje kedha baku̱mu̱ kedha abasomi̱ye bya nsooli̱ya.
10 Os astrólogos responderam ao rei: "Não há homem na terra que possa fazer o que o rei está pedindo! Nenhum rei, por maior e mais poderoso que tenha sido, chegou a pedir uma coisa dessas a nenhum mago, encantador ou astrólogo.
11 Kintu eki okwete ku̱bu̱u̱li̱ya kitimbiikane kwonini, taaliyo muntu nʼomui oghu akugubha kukughambila kiyo, kuuyʼo baaluhanga abataakuukalagha mu bantu.”
11 O que o rei está pedindo é difícil demais; ninguém pode revelar isso ao rei, senão os deuses, e eles não vivem entre os mortais".
12 Obu mukama aaghu̱u̱ye eki aasaaliluwa kwonini kandi aalaghila kwita baakalimagheji boona bʼomu Bbabbu̱looni̱.
12 Isso deixou o rei tão irritado e furioso que ele ordenou a execução de todos os sábios da Babilônia.
13 Mukama aatwesi̱ya kilaghilo kwita baakalimagheji boona, otaayemu Dhaneeli̱ na baabhootu̱ siye basatu.
13 E assim foi emitido o decreto para que fossem mortos os sábios; os encarregados saíram à procura de Daniel e dos seus amigos, para que também fossem mortos.
14 Alyoki̱, mukulu wa baasilikale abaalindagha mukama, niiye baabaagha balaghiiye kwita baakalimagheji bʼomu Bbabbu̱looni̱. Obu aanaghendagha kukola mulimo oghu, Dhaneeli̱ aaghenda aabu̱gha naye bukee-buke kandi na kweghendeseleja.
14 Arioque, o comandante da guarda do rei, já se preparava para matar os sábios da Babilônia, quando Daniel dirigiu-se a ele com sabedoria e bom senso.
15 Aamughila ati, “Mukama aataayʼo bwangu kilaghilo kisaakaaye kitiyo nangaaki?” Du̱mbi̱ Alyoki̱ aaghambila Dhaneeli̱ ekyaleki̱ye mukama aakitʼo.
15 Ele perguntou ao oficial do rei: "Por que o rei emitiu um decreto tão severo? " Arioque explicou o motivo a Daniel.
16 Niibuwo Dhaneeli̱ aaghendi̱ye ewaa Mukama Nebbukadeneeja kandi amwesengeleli̱ya kumuha bwile, niikuwo asoboolole mukama oghu eki ndooti̱ eghi ekumani̱i̱si̱ya.
16 Diante disso, Daniel foi pedir ao rei que lhe desse um prazo, e ele daria a interpretação.
17 Du̱mbi̱ Dhaneeli̱ aakuuka ewe e ka kandi aasoboolola nsonga eghi baabhootu̱ siye, Hananiya, Misai̱li̱ na Ajaaliya.
17 Daniel voltou para casa, contou o problema aos seus amigos Hananias, Misael e Azarias,
18 Aabaghila ati basabe Luhanga wʼomu eghulu kubaghilila kisa haa nsi̱ta eghi, niikuwo Dhaneeli̱ hamui na baanakiye batabaata hamui na baakalimagheji banji bʼomu Bbabbu̱looni̱.
18 e lhes pediu que rogassem ao Deus dos céus que tivesse misericórdia acerca desse mistério, para que ele e seus amigos não fossem executados com os outros sábios da Babilônia.
19 Kilo eki mukilo Dhaneeli̱ aabonekeluwa. Luhanga aamwoleka nsi̱ta ya ndooti̱ ya mukama, du̱mbi̱ Dhaneeli̱ aasinda Luhanga wʼomu eghulu.
19 Então o mistério foi revelado a Daniel de noite, numa visão. Daniel louvou o Deus dos céus
20 Aaghila ati,
20 e disse: "Louvado seja o nome de Deus para todo o sempre; a sabedoria e o poder a ele pertencem.
21 Niiye akulekagha bintu bibʼo haa bwile bwabiyo bwonini.
21 Ele muda as épocas e as estações; destrona reis e os estabelece. Dá sabedoria aos sábios e conhecimento aos que sabem discernir.
22 Amani̱ye bintu bitimbiikaane ebi muntu ataakugubha kwetegheeleli̱ya.
22 Revela coisas profundas e ocultas; conhece o que jaz nas trevas, e a luz habita com ele.
23 Ai̱ Luhanga wa baataata banje, nku̱ku̱si̱i̱ma kandi nkukusinda,
23 Eu te agradeço e te louvo, ó Deus dos meus antepassados; tu me deste sabedoria e poder, e me revelaste o que te pedimos, revelaste-nos o sonho do rei".
24 Niibuwo Dhaneeli̱ aghendi̱ye ewaa Alyoki̱ oghu mukama atu̱mi̱ye kwita baakalimagheji bʼomu Bbabbu̱looni̱. Aamughila ati, “Otaata baakalimagheji bʼomu Babbu̱looni̱. Ontwale ewaa Mukama Nebbukadeneeja, nkumughambila makulu ghaa ndooti̱ eghi aalooti̱ye.”
24 Então Daniel foi falar com Arioque, a quem o rei tinha nomeado para executar os sábios da Babilônia, e lhe disse: "Não execute os sábios. Leve-me ao rei, e eu interpretarei para ele o sonho que teve".
25 Du̱mbi̱ Alyoki̱ aatwala bwangu Dhaneeli̱ mu maaso ghaa Mukama Nebbukadeneeja. Aaghila mukama oghu ati, “Naaboone omui mu batabhana aba waakwete haa bulemo e Bu̱yu̱daaya. Musaasa oghu akugubha kukughambila eki ndooti̱ yaawe ekumani̱i̱si̱ya.”
25 Imediatamente Arioque levou Daniel ao rei e disse: "Encontrei um homem entre os exilados de Judá que pode dizer ao rei o significado do sonho".
26 Mukama oghu aaghila Dhaneeli̱ (oghu baaghilaghamu Bbeli̱tesaja) ati, “Okugubha kungambila eki naalooti̱ye kandi kunsoboolola makulu ghaakiyo?”
26 O rei perguntou a Daniel, também chamado Beltessazar: "Você é capaz de contar-me o que vi no meu sonho e interpretá-lo? "
27 Dhaneeli̱ aamukuukamu ati, “Taaliyo baakalimagheji, bantu abakulaghulagha, banamaaje kedha baku̱mu̱ abakugubha kusoboolola mukama nsi̱ta yʼeki aabu̱u̱i̱ye.
27 Daniel respondeu: "Nenhum sábio, encantador, mago ou adivinho é capaz de revelar ao rei o mistério sobre o qual ele perguntou,
28 Bhaatu haliyo Luhanga mu eghulu oghu akwolekagha nsi̱ta. Ooleki̱ye Mukama Nebbukadeneeja ebikubʼo mu bwile obuliisa. Kini niikiyo waalooti̱ye kandi waabonekeluwa obu waabaagha olangaaye haa bulili bwawe.
28 mas existe um Deus nos céus que revela os mistérios. Ele mostrou ao rei Nabucodonosor o que acontecerá nos últimos dias. O sonho e as visões que passaram por tua mente quando estavas deitado foram os seguintes:
29 “Ai̱ mukama, obu waabaagha olangaaye haa bulili bwawe, byeli̱li̱kano byawe byatandika kweli̱li̱kana haa bintu ebikwisa. Luhanga oghu akwolekagha bantu nsi̱ta, aakwoleki̱ye ebikughenda kubʼo.
29 "Quando estavas deitado, ó rei, tua mente se voltou para as coisas futuras, e aquele que revela os mistérios te mostrou o que vai acontecer.
30 Si̱ye tandi mugheji kusaali̱ya bantu banji. Bhaatu Luhanga anjoleki̱ye nsi̱ta ya ndooti̱ yaawe, nanga akubbala omanye eki ekumani̱i̱si̱ya kandi weetegheeleli̱ye ebi weeli̱li̱kanagha.
30 Quanto a mim, esse mistério não me foi revelado porque eu tenha mais sabedoria do que os outros homens, mas para que tu ó rei, saibas a interpretação e entendas o que passou pela tua mente.
31 “Ai̱ mukama, mu ndooti̱ yaawe, waaboone kisasani̱ kiinamu̱li̱to kya musaasa kiimiliiye mu maaso ghaawe ekikwete kubbebbeniya kandi ekyaleki̱ye bantu boobaha.
31 "Tu olhaste, ó rei, e diante de ti estava uma grande estátua: uma estátua enorme, impressionante, e sua aparência era terrível.
32 Mutuwe ghwakiyo ghwabaagha ghuli ghwa feeja esemeeye, ki̱ku̱bha kyakiyo na mikono yakiyo byabaagha bili bya siliva kandi etundu na bibelo byakiyo byabaagha bili bya kyoma bakughilaghamu bbu̱looji̱.
32 A cabeça da estátua era feita de ouro puro, o peito e o braço eram de prata, o ventre e os quadris eram de bronze,
33 Maghulu ghaakiyo ghaabaagha ghali ghaa kyoma kandi bighele byakiyo byabaagha bili bya kyoma kandi ebumba.
33 as pernas eram de ferro, e os pés eram em parte de ferro e em parte de barro.
34 Obu waabaagha onaloli̱ye kisasani̱ eki, kikuka kiinamu̱li̱to kyahi̱li̱ngi̱ta ku̱lu̱gha haa mwena muntu ataki̱ku̱mi̱yʼo, kyasa kandi kyahuula bighele bya kisasani̱ eki bya kyoma na ebumba kandi kyabikpeetaagula.
34 Enquanto estavas observando, uma pedra soltou-se, sem auxílio de mãos, atingiu a estátua nos pés de ferro e de barro e os esmigalhou.
35 Du̱mbi̱ kyoma, ebumba, kyoma bbu̱looji̱, siliva na feeja byona byatikaatikila hamui kandi byafooka nga bisunga basihiiye haa lubengo mu bwile bwa kyanda. Mwegha ghwabi̱hu̱ngi̱ya byona kandi ghutaati̱ghʼo na kantu. Bhaatu kikuka ekyahuuye kisasani̱ eki kyafooka mwena ghuunamu̱li̱to kandi ghwamalakaka nsi yoona.
35 Então o ferro, o barro, o bronze, a prata e o ouro foram despedaçados, viraram pó, como o pó da debulha do trigo na eira durante o verão. O vento os levou sem deixar vestígio. Mas a pedra que atingiu a estátua tornou-se uma montanha e encheu a terra toda.
36 “Eghi niiyo ndooti̱ yaawe kandi nkukughambila endindi eki ekumani̱i̱si̱ya.
36 "Foi esse o sonho, e nós o interpretaremos para o rei.
37 Ai̱ mukama, oli mukama wamaani̱ oghu alemi̱ye bakama banji. Luhanga wʼomu eghulu aakuhaaye bu̱lemi̱, maani̱, bu̱toki̱ kandi bantu ku̱ku̱hu̱ti̱ya.
37 Tu, ó rei, és rei de reis. O Deus dos céus te tem dado domínio, poder, força e glória;
38 Aakufooye mu̱lemi̱ wa bantu boona, kandi aataaye binyama bya mu kisaka na noni̱ syʼomu mwanya hansi ya bu̱toki̱ bwawe. Nuuwe mutuwe ghwa feeja oghu.
38 nas tuas mãos ele colocou a humanidade, os animais selvagens e as aves do céu. Onde quer que vivam, ele fez de ti o governante deles todos. Tu és a cabeça de ouro.
39 “Bhaatu haanu̱ma ya bukama bwawe kuhuwʼo, hakubʼo bukama bunji kandi tabukuba bwamaani̱ nga bukama bwawe. Haanu̱ma ya bukama obu kuhuwʼo, hakubʼo bukama bwakasatu obukuba nga bbu̱looji̱ kandi bukulema nsi yoona.
39 "Depois de ti surgirá um outro reino, inferior ao teu. Em seguida surgirá um terceiro reino, reino de bronze, que governará sobre toda a terra.
40 Haakumaliilila, hakubʼo bukama bwakanaa, obukuba na maani̱ nga ghaa kyoma, ngoku kyoma kikuhendagha bintu mu bi̱twi̱ka-twi̱ke, niikuwo bukama obu bukpeetaagula kandi buhende makama ghanji ghoona.
40 Finalmente, haverá um quarto reino, forte como o ferro, pois o ferro quebra e destrói tudo; e assim como o ferro a tudo despedaça, também ele destruirá e quebrará todos os outros.
41 Bighanja na bighele bya kisasani̱ eki waaboone, ebili bya kyoma nʼebumba, byoleki̱ye ngoku bukama obu bulyetambulani̱yamu. Bimui haa bi̱twi̱ke bya bukama obu bikuba na maani̱ nga ghaa kyoma, nanga mu ndooti̱ yaawe waaboone kyoma kilungaane nʼebumba.
41 Como viste, os pés e os dedos eram em parte de barro e em parte de ferro. Isso quer dizer que esse será um reino dividido, mas ainda assim terá um pouco da força do ferro, embora tenhas visto ferro misturado com barro.
42 Bighele bya kisasani̱ eki ebi waaboone ki̱twi̱ke kyabiyo kili kya kyoma na ki̱twi̱ke kili kyʼebumba, kikwoleka ngoku ki̱twi̱ke kya bukama obu kikuba kyamaani̱ kandi ki̱twi̱ke kinji kibe kiceke.
42 Assim como os dedos eram em parte de ferro e em parte de barro, também esse reino será em parte forte e em parte frágil.
43 Bhaatu ngoku waaboone kyoma kilungaane na ebumba, nahabweki bantu baa mu bukama obu bakulengʼo kwelungani̱ya hamui bhaatu tabakugubha, ngoku kyoma kitaakugubha kulungana nʼebumba.
43 E, como viste, o ferro estava misturado com o barro. Isso quer dizer que se procurará fazer alianças políticas por meio de casamentos, mas essa união não se firmará, assim como o ferro não se mistura com o barro.
44 “Mu bwile obu bakama aba bakuba balemi̱ye, Luhanga wʼomu eghulu akutʼo bukama obutaakuhuwʼo kandi tabu̱li̱si̱ngu̱lu̱wa. Bukama obu bu̱ku̱hwelekeeleli̱ya makama ghanji ghoona kandi bughamalʼo, bhaatu ebuwo buliikalʼo bilo nʼebilo.
44 "Na época desses reis, o Deus dos céus estabelecerá um reino que jamais será destruído e que nunca será dominado por nenhum outro povo. Destruirá todos esses reinos e os exterminará, mas esse reino durará para sempre.
45 Okabona ngoku kikuka kyahi̱li̱ngi̱ti̱ye ku̱lu̱gha haa mwena, muntu ataki̱ku̱mi̱yʼo. Kikuka eki kyatakaki̱ya mu bi̱twi̱ka-twi̱ke bisasani̱ bya kyoma, bbu̱looji̱, ebumba, siliva na feeja.
45 Esse é o significado da visão da pedra que se soltou de uma montanha, sem auxílio de mãos, pedra que esmigalhou o ferro, o bronze, o barro, a prata e o ouro. "O Deus poderoso mostrou ao rei o que acontecerá no futuro. O sonho é verdadeiro, e a interpretação é fiel".
46 Du̱mbi̱ Mukama Nebbukadeneeja eegenga hansi mu maaso ghaa Dhaneeli̱ kandi aamulami̱ya. Aalaghila baheeleli̱ya be kuhongela Dhaneeli̱ kihonguwa kandi ku̱mu̱tu̱mi̱ki̱la bubbani̱.
46 Então o rei Nabucodonosor caiu prostrado diante de Daniel, prestou-lhe honra e ordenou que lhe fosse apresentada uma oferta de cereal e incenso.
47 Mukama oghu aaghila Dhaneeli̱ ati, “Majima, Luhanga waawe ni Luhanga wa baaluhanga, Mukama wa bakama kandi oghu akwolekagha bantu nsi̱ta, nanga waagu̱bhi̱ye kusoboolola nsi̱ta eghi.”
47 O rei disse a Daniel: "Não há dúvida de que o seu Deus é o Deus dos deuses, o Senhor dos reis e aquele que revela os mistérios, pois você conseguiu revelar esse mistério".
48 Mukama oghu aafoola Dhaneeli̱ mu̱lemi̱ wamaani̱ mu bukama buwe, aamuha bisembo bikani̱ye bya mughaso. Aamufoola mu̱lemi̱ wa esaja lya Babbu̱looni̱ kandi aamufoola mukulu wa baakalimagheji boona bʼomu Bbabbu̱looni̱.
48 Então o rei colocou Daniel num alto cargo e o cobriu de presentes. Ele o designou governante de toda a província da Babilônia e o encarregou de todos os sábios da província.
49 Dhaneeli̱ aasaba Mukama Nebbukadeneeja kukoma Sedulaaka, Mi̱saaki̱ na Bbeneneego kandi kubaha mulimo ghwa kuloleelela esaja lya Bbabbu̱looni̱. Bhaatu Dhaneeli̱ aati̱ghala mu kikaali kya mukama oghu.
49 Além disso, a pedido de Daniel, o rei nomeou Sadraque, Mesaque e Abede-Nego administradores da província da Babilônia, enquanto o próprio Daniel permanecia na corte do rei.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Daniel 2, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.