Daniel 2
Ndaghaano Mpyaka Mu Lubwisi (TLJ) vs NTLH
1 Mu mwaka ghwakabili ghwa bu̱lemi̱ bwa Nebbukadeneeja, aaloota ndooti̱, atuntula kandi aataagubha kughwesaghila.
1 No segundo ano de Nabucodonosor como rei da Babilônia, ele teve uns sonhos que o deixaram tão preocupado, que não podia dormir.
2 Mukama oghu aatuma kuleeta banamaaje, abakulaghulagha, baku̱mu̱ na Bakaladi̱ya kwisa kumughambila eki aalooti̱ye. Obu baaki̱dhi̱ye kandi mbeemilila mu maaso ghe,
2 Então mandou chamar os sábios, os adivinhos, os feiticeiros e os astrólogos, para que eles explicassem os sonhos. Quando chegaram e se apresentaram diante do rei,
3 mukama oghu aabaghila ati, “Naalooti̱ye ndooti̱ eghi yantalibani̱i̱je kandi nkubbala kumanya eki ekumani̱i̱si̱ya.”
3 ele lhes disse: — Tive um sonho que me deixou muito preocupado e não vou ficar sossegado enquanto não souber o que ele quer dizer.
4 Du̱mbi̱ Bakaladi̱ya baamukuukamu mu Lulamai̱ki̱ bati, “Mukama ohangaale! Gutu, oghambile etu̱we baheeleli̱ya baawe eki waalooti̱ye kandi tukukughambila eki kikumani̱i̱si̱ya.”
4 Eles disseram ao rei na língua aramaica : — Que o rei viva para sempre! Pedimos que o senhor nos conte o sonho e aí nós lhe diremos o que ele quer dizer.
5 Mukama aakuukamu Bakaladi̱ya aba ati, “Naatu̱u̱yemu nti muli na kungambila eki naalooti̱ye kandi eki kikumani̱i̱si̱ya. Kaakuba musaaghuwa, nkulaghila baasilikale banje babajombakake bi̱twi̱ka-twi̱ke kandi bagenge hansi manumba ghaanu ghoona.
5 Mas o rei respondeu: — Eu já resolvi que vocês têm de me contar o sonho e também explicar o que ele quer dizer. Se não puderem fazer isso, vocês serão todos cortados em pedaços, e as suas casas serão completamente arrasadas.
6 Bhaatu nimwangambiiye eki naalooti̱ye kandi eki kikumani̱i̱si̱ya, nkubaha bisembo, mpeela kandi nkuleka bantu babahu̱ti̱ye kwonini. Nahabweki mungambile eki naalooti̱ye kandi eki kikumani̱i̱si̱ya.”
6 Mas, se me contarem o sonho e explicarem o que ele quer dizer, eu lhes darei presentes, prêmios e muitas honras. Portanto, digam o que foi que eu sonhei e o que o sonho quer dizer.
7 Baatodha baamughila bati, “Mukama, oghambile etu̱we baheeleli̱ya baawe eki waalooti̱ye kandi tukukughambila eki kikumani̱i̱si̱ya.”
7 E todos os sábios disseram de novo: — Conte o senhor o sonho, e aí nós lhe diremos o que ele quer dizer.
8 Mukama oghu aabakuukamu ati, “Nimani̱ye kwonini ngoku mukwete kulengʼo kuba na bwile bukani̱ye, nanga mumani̱ye ngoku nkukola eki naatu̱u̱yemu.
8 Mas o rei insistiu: — Eu sei o que vocês estão fazendo. Estão é procurando ganhar tempo porque sabem que já resolvi
9 Kaakuba mutangambila eki naalooti̱ye, enu̱we boona mukutunga kifubilo kimui. Mwaghu̱waane kungambila bisubha, ni̱mweli̱li̱kana muti nkuhindula nteekeleja yanje. Nahabweki mungambile eki naalooti̱ye du̱mbi̱ nkumanya ngoku mukugubha kunsoboolola eki kikumani̱i̱si̱ya.”
9 que, se vocês não me contarem o sonho, vou dar a todos o mesmo castigo. Vocês já combinaram me enganar com mentiras e falsidades, esperando que a situação mude. Contem-me o sonho, e então eu saberei que também poderão explicar o que ele quer dizer.
10 Bakaladi̱ya aba baamukuukamu bati, “Taaliyo muntu nʼomui munsi oghu akugubha kukola eki mukama akwete ku̱bu̱u̱li̱ya! Taaliyo mukama nankabha ali wamaani̱ kandi wa bu̱toki̱, oghu aababu̱u̱i̱ye kintu nga eki banamaaje kedha baku̱mu̱ kedha abasomi̱ye bya nsooli̱ya.
10 Os sábios deram ao rei esta resposta: — Não há ninguém no mundo que seja capaz de fazer o que o senhor quer. Nunca houve nenhum rei, por mais forte e poderoso que fosse, que tivesse exigido uma coisa dessas dos seus sábios, adivinhos ou astrólogos.
11 Kintu eki okwete ku̱bu̱u̱li̱ya kitimbiikane kwonini, taaliyo muntu nʼomui oghu akugubha kukughambila kiyo, kuuyʼo baaluhanga abataakuukalagha mu bantu.”
11 O que o senhor está querendo é impossível. Não existe quem possa atender o seu pedido, a não ser os deuses, e eles não moram com a gente aqui na terra.
12 Obu mukama aaghu̱u̱ye eki aasaaliluwa kwonini kandi aalaghila kwita baakalimagheji boona bʼomu Bbabbu̱looni̱.
12 O rei ficou tão furioso, que mandou matar todos os sábios da Babilônia.
13 Mukama aatwesi̱ya kilaghilo kwita baakalimagheji boona, otaayemu Dhaneeli̱ na baabhootu̱ siye basatu.
13 A ordem foi publicada, e então foram buscar Daniel e os seus companheiros para que eles também fossem mortos.
14 Alyoki̱, mukulu wa baasilikale abaalindagha mukama, niiye baabaagha balaghiiye kwita baakalimagheji bʼomu Bbabbu̱looni̱. Obu aanaghendagha kukola mulimo oghu, Dhaneeli̱ aaghenda aabu̱gha naye bukee-buke kandi na kweghendeseleja.
14 Daniel foi procurar Arioque, o chefe da guarda do rei, que tinha recebido ordem para matar todos os sábios da Babilônia. Com muito jeito e cuidado,
15 Aamughila ati, “Mukama aataayʼo bwangu kilaghilo kisaakaaye kitiyo nangaaki?” Du̱mbi̱ Alyoki̱ aaghambila Dhaneeli̱ ekyaleki̱ye mukama aakitʼo.
15 Daniel perguntou a Arioque: — Por que foi que o rei deu uma ordem tão dura assim? Arioque explicou o que havia acontecido.
16 Niibuwo Dhaneeli̱ aaghendi̱ye ewaa Mukama Nebbukadeneeja kandi amwesengeleli̱ya kumuha bwile, niikuwo asoboolole mukama oghu eki ndooti̱ eghi ekumani̱i̱si̱ya.
16 Então Daniel foi falar com o rei, e este concordou em esperar, a fim de dar tempo a Daniel para explicar o sonho.
17 Du̱mbi̱ Dhaneeli̱ aakuuka ewe e ka kandi aasoboolola nsonga eghi baabhootu̱ siye, Hananiya, Misai̱li̱ na Ajaaliya.
17 Depois, Daniel foi para casa e contou tudo aos seus amigos Ananias, Misael e Azarias.
18 Aabaghila ati basabe Luhanga wʼomu eghulu kubaghilila kisa haa nsi̱ta eghi, niikuwo Dhaneeli̱ hamui na baanakiye batabaata hamui na baakalimagheji banji bʼomu Bbabbu̱looni̱.
18 Daniel disse que orassem ao Deus do céu, pedindo que tivesse pena deles e lhes mostrasse o que aquele sonho misterioso queria dizer, a fim de que Daniel e os seus amigos não morressem junto com os outros sábios da Babilônia.
19 Kilo eki mukilo Dhaneeli̱ aabonekeluwa. Luhanga aamwoleka nsi̱ta ya ndooti̱ ya mukama, du̱mbi̱ Dhaneeli̱ aasinda Luhanga wʼomu eghulu.
19 Naquela noite, Daniel teve uma visão, e nela Deus mostrou o que o sonho queria dizer. Então Daniel agradeceu a Deus,
20 Aaghila ati,
20 dizendo: “Que o nome de Deus seja louvado para sempre, pois dele são a sabedoria e o poder!
21 Niiye akulekagha bintu bibʼo haa bwile bwabiyo bwonini.
21 É ele quem faz mudar os tempos e as estações; é ele quem põe os reis no poder e os derruba; é ele quem dá sabedoria aos sábios e inteligência aos inteligentes.
22 Amani̱ye bintu bitimbiikaane ebi muntu ataakugubha kwetegheeleli̱ya.
22 Ele explica mistérios e segredos e conhece o que está escondido na escuridão, pois com ele mora a luz.
23 Ai̱ Luhanga wa baataata banje, nku̱ku̱si̱i̱ma kandi nkukusinda,
23 Ó Deus dos meus antepassados, eu te agradeço e te louvo, pois me deste sabedoria e poder. Tu respondeste à nossa oração, nos mostrando o que o rei quer saber.”
24 Niibuwo Dhaneeli̱ aghendi̱ye ewaa Alyoki̱ oghu mukama atu̱mi̱ye kwita baakalimagheji bʼomu Bbabbu̱looni̱. Aamughila ati, “Otaata baakalimagheji bʼomu Babbu̱looni̱. Ontwale ewaa Mukama Nebbukadeneeja, nkumughambila makulu ghaa ndooti̱ eghi aalooti̱ye.”
24 Aí Daniel foi procurar Arioque, o oficial que tinha recebido ordem do rei para matar os sábios da Babilônia. Daniel disse: — Arioque, não mate os sábios. Leve-me para falar com o rei, e eu explicarei o sonho que ele teve.
25 Du̱mbi̱ Alyoki̱ aatwala bwangu Dhaneeli̱ mu maaso ghaa Mukama Nebbukadeneeja. Aaghila mukama oghu ati, “Naaboone omui mu batabhana aba waakwete haa bulemo e Bu̱yu̱daaya. Musaasa oghu akugubha kukughambila eki ndooti̱ yaawe ekumani̱i̱si̱ya.”
25 Arioque levou Daniel depressa para o lugar onde o rei estava e lhe disse: — Está aqui comigo um dos judeus que trouxemos como prisioneiros e ele vai explicar o sonho que o senhor teve.
26 Mukama oghu aaghila Dhaneeli̱ (oghu baaghilaghamu Bbeli̱tesaja) ati, “Okugubha kungambila eki naalooti̱ye kandi kunsoboolola makulu ghaakiyo?”
26 O rei perguntou a Daniel, que também era chamado de Beltessazar: — Você pode contar o meu sonho e explicar o que ele quer dizer?
27 Dhaneeli̱ aamukuukamu ati, “Taaliyo baakalimagheji, bantu abakulaghulagha, banamaaje kedha baku̱mu̱ abakugubha kusoboolola mukama nsi̱ta yʼeki aabu̱u̱i̱ye.
27 Daniel respondeu: — Não há sábios, adivinhos, feiticeiros nem astrólogos que possam dar a explicação que o senhor está exigindo.
28 Bhaatu haliyo Luhanga mu eghulu oghu akwolekagha nsi̱ta. Ooleki̱ye Mukama Nebbukadeneeja ebikubʼo mu bwile obuliisa. Kini niikiyo waalooti̱ye kandi waabonekeluwa obu waabaagha olangaaye haa bulili bwawe.
28 Mas há um Deus no céu, que explica mistérios. Foi por meio do sonho que ele fez o senhor saber o que vai acontecer no futuro. E agora, ó rei, eu vou explicar o sonho e as visões que o senhor teve enquanto dormia.
29 “Ai̱ mukama, obu waabaagha olangaaye haa bulili bwawe, byeli̱li̱kano byawe byatandika kweli̱li̱kana haa bintu ebikwisa. Luhanga oghu akwolekagha bantu nsi̱ta, aakwoleki̱ye ebikughenda kubʼo.
29 — O senhor estava deitado na sua cama e começou a pensar a respeito do futuro. E aquele que explica mistérios mostrou ao senhor o que vai acontecer.
30 Si̱ye tandi mugheji kusaali̱ya bantu banji. Bhaatu Luhanga anjoleki̱ye nsi̱ta ya ndooti̱ yaawe, nanga akubbala omanye eki ekumani̱i̱si̱ya kandi weetegheeleli̱ye ebi weeli̱li̱kanagha.
30 E eu recebi a explicação do mistério, não porque seja o mais sábio de todos os homens, mas a fim de que o senhor saiba o sentido do sonho que teve e o que querem dizer os pensamentos que passaram pela sua mente, ó rei.
31 “Ai̱ mukama, mu ndooti̱ yaawe, waaboone kisasani̱ kiinamu̱li̱to kya musaasa kiimiliiye mu maaso ghaawe ekikwete kubbebbeniya kandi ekyaleki̱ye bantu boobaha.
31 — O senhor teve uma visão na qual viu uma estátua enorme, de pé, bem na sua frente. A estátua era brilhante, mas metia medo.
32 Mutuwe ghwakiyo ghwabaagha ghuli ghwa feeja esemeeye, ki̱ku̱bha kyakiyo na mikono yakiyo byabaagha bili bya siliva kandi etundu na bibelo byakiyo byabaagha bili bya kyoma bakughilaghamu bbu̱looji̱.
32 A cabeça era de ouro puro, o peito e os braços eram de prata, a barriga e os quadris eram de bronze,
33 Maghulu ghaakiyo ghaabaagha ghali ghaa kyoma kandi bighele byakiyo byabaagha bili bya kyoma kandi ebumba.
33 as pernas eram de ferro, e os pés eram metade de ferro e metade de barro.
34 Obu waabaagha onaloli̱ye kisasani̱ eki, kikuka kiinamu̱li̱to kyahi̱li̱ngi̱ta ku̱lu̱gha haa mwena muntu ataki̱ku̱mi̱yʼo, kyasa kandi kyahuula bighele bya kisasani̱ eki bya kyoma na ebumba kandi kyabikpeetaagula.
34 Enquanto o senhor estava olhando, uma pedra se soltou de uma montanha, sem que ninguém a tivesse empurrado. A pedra caiu em cima dos pés da estátua e os despedaçou.
35 Du̱mbi̱ kyoma, ebumba, kyoma bbu̱looji̱, siliva na feeja byona byatikaatikila hamui kandi byafooka nga bisunga basihiiye haa lubengo mu bwile bwa kyanda. Mwegha ghwabi̱hu̱ngi̱ya byona kandi ghutaati̱ghʼo na kantu. Bhaatu kikuka ekyahuuye kisasani̱ eki kyafooka mwena ghuunamu̱li̱to kandi ghwamalakaka nsi yoona.
35 Imediatamente, o ferro, o barro, o bronze, a prata e o ouro viraram pó, como o pó que se vê no verão quando se bate o trigo para separá-lo da palha. O vento levou tudo embora, sem deixar nenhum sinal. Mas a pedra cresceu e se tornou uma grande montanha, que cobriu o mundo inteiro.
36 “Eghi niiyo ndooti̱ yaawe kandi nkukughambila endindi eki ekumani̱i̱si̱ya.
36 — Foi este o sonho, e agora vou explicá-lo para o senhor.
37 Ai̱ mukama, oli mukama wamaani̱ oghu alemi̱ye bakama banji. Luhanga wʼomu eghulu aakuhaaye bu̱lemi̱, maani̱, bu̱toki̱ kandi bantu ku̱ku̱hu̱ti̱ya.
37 Ó rei, o senhor é o mais poderoso de todos os reis, e foi o Deus do céu quem o fez rei; ele lhe deu poder, autoridade e honra.
38 Aakufooye mu̱lemi̱ wa bantu boona, kandi aataaye binyama bya mu kisaka na noni̱ syʼomu mwanya hansi ya bu̱toki̱ bwawe. Nuuwe mutuwe ghwa feeja oghu.
38 Ele deu ao senhor o domínio em todo o mundo sobre os seres humanos, os animais e as aves. O senhor é a cabeça feita de ouro.
39 “Bhaatu haanu̱ma ya bukama bwawe kuhuwʼo, hakubʼo bukama bunji kandi tabukuba bwamaani̱ nga bukama bwawe. Haanu̱ma ya bukama obu kuhuwʼo, hakubʼo bukama bwakasatu obukuba nga bbu̱looji̱ kandi bukulema nsi yoona.
39 Depois do seu reino haverá outro, que não será tão poderoso como o seu; e depois desse reino haverá ainda outro, um reino de bronze, que dominará o mundo inteiro.
40 Haakumaliilila, hakubʼo bukama bwakanaa, obukuba na maani̱ nga ghaa kyoma, ngoku kyoma kikuhendagha bintu mu bi̱twi̱ka-twi̱ke, niikuwo bukama obu bukpeetaagula kandi buhende makama ghanji ghoona.
40 Depois, virá um quarto reino, e este será forte como o ferro, que quebra e despedaça tudo. E assim como o ferro quebra tudo, esse reino destruirá completamente todos os outros reinos do mundo.
41 Bighanja na bighele bya kisasani̱ eki waaboone, ebili bya kyoma nʼebumba, byoleki̱ye ngoku bukama obu bulyetambulani̱yamu. Bimui haa bi̱twi̱ke bya bukama obu bikuba na maani̱ nga ghaa kyoma, nanga mu ndooti̱ yaawe waaboone kyoma kilungaane nʼebumba.
41 Na estátua que o senhor viu, os pés e os dedos dos pés eram metade de ferro e metade de barro. Isso quer dizer que esse reino será dividido, mas terá alguma coisa da força do ferro; pois, como o senhor viu, o ferro estava misturado com barro.
42 Bighele bya kisasani̱ eki ebi waaboone ki̱twi̱ke kyabiyo kili kya kyoma na ki̱twi̱ke kili kyʼebumba, kikwoleka ngoku ki̱twi̱ke kya bukama obu kikuba kyamaani̱ kandi ki̱twi̱ke kinji kibe kiceke.
42 Os dedos dos pés eram metade de ferro e metade de barro; isso quer dizer que o reino, por um lado, será forte, mas, por outro, será fraco.
43 Bhaatu ngoku waaboone kyoma kilungaane na ebumba, nahabweki bantu baa mu bukama obu bakulengʼo kwelungani̱ya hamui bhaatu tabakugubha, ngoku kyoma kitaakugubha kulungana nʼebumba.
43 O senhor, ó rei, viu que o ferro estava misturado com barro, e isso quer dizer que os reis procurarão unir os seus reinos por meio de casamentos. Mas como o ferro e o barro não se unem, assim também esses reinos não ficarão unidos.
44 “Mu bwile obu bakama aba bakuba balemi̱ye, Luhanga wʼomu eghulu akutʼo bukama obutaakuhuwʼo kandi tabu̱li̱si̱ngu̱lu̱wa. Bukama obu bu̱ku̱hwelekeeleli̱ya makama ghanji ghoona kandi bughamalʼo, bhaatu ebuwo buliikalʼo bilo nʼebilo.
44 No tempo desses reis, o Deus do céu fará aparecer um reino que nunca será destruído, nem será conquistado por outro reino. Pelo contrário, esse reino acabará com todos os outros e durará para sempre.
45 Okabona ngoku kikuka kyahi̱li̱ngi̱ti̱ye ku̱lu̱gha haa mwena, muntu ataki̱ku̱mi̱yʼo. Kikuka eki kyatakaki̱ya mu bi̱twi̱ka-twi̱ke bisasani̱ bya kyoma, bbu̱looji̱, ebumba, siliva na feeja.
45 É isso o que quer dizer a pedra que o rei viu soltar-se da montanha, sem que ninguém a tivesse empurrado, e que despedaçou a estátua feita de ferro, bronze, prata, barro e ouro. O Grande Deus está revelando ao senhor o que vai acontecer no futuro. Foi este o sonho que o senhor teve, e esta é a explicação certa.
46 Du̱mbi̱ Mukama Nebbukadeneeja eegenga hansi mu maaso ghaa Dhaneeli̱ kandi aamulami̱ya. Aalaghila baheeleli̱ya be kuhongela Dhaneeli̱ kihonguwa kandi ku̱mu̱tu̱mi̱ki̱la bubbani̱.
46 Então o rei Nabucodonosor se ajoelhou diante de Daniel, e encostou o rosto no chão, e depois ordenou que fossem apresentados a Daniel sacrifícios e incenso.
47 Mukama oghu aaghila Dhaneeli̱ ati, “Majima, Luhanga waawe ni Luhanga wa baaluhanga, Mukama wa bakama kandi oghu akwolekagha bantu nsi̱ta, nanga waagu̱bhi̱ye kusoboolola nsi̱ta eghi.”
47 E ele disse a Daniel: — O Deus que vocês adoram é, de fato, o mais poderoso de todos os deuses e é o Senhor de todos os reis. Eu sei que é ele quem explica mistérios, pois você me explicou este sonho misterioso.
48 Mukama oghu aafoola Dhaneeli̱ mu̱lemi̱ wamaani̱ mu bukama buwe, aamuha bisembo bikani̱ye bya mughaso. Aamufoola mu̱lemi̱ wa esaja lya Babbu̱looni̱ kandi aamufoola mukulu wa baakalimagheji boona bʼomu Bbabbu̱looni̱.
48 Em seguida, o rei colocou Daniel como alta autoridade do reino e lhe deu também muitos presentes de valor. Ele pôs Daniel como governador da província da Babilônia e o fez chefe de todos os sábios do país.
49 Dhaneeli̱ aasaba Mukama Nebbukadeneeja kukoma Sedulaaka, Mi̱saaki̱ na Bbeneneego kandi kubaha mulimo ghwa kuloleelela esaja lya Bbabbu̱looni̱. Bhaatu Dhaneeli̱ aati̱ghala mu kikaali kya mukama oghu.
49 A pedido de Daniel, o rei pôs Sadraque, Mesaque e Abede-Nego como administradores da província da Babilônia; mas Daniel ficou na corte real.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Daniel 2, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.