Daniel 2
Ndaghaano Mpyaka Mu Lubwisi (TLJ) vs NAA
1 Mu mwaka ghwakabili ghwa bu̱lemi̱ bwa Nebbukadeneeja, aaloota ndooti̱, atuntula kandi aataagubha kughwesaghila.
1 No segundo ano do seu reinado, Nabucodonosor teve uns sonhos que o deixaram perturbado e sem poder dormir.
2 Mukama oghu aatuma kuleeta banamaaje, abakulaghulagha, baku̱mu̱ na Bakaladi̱ya kwisa kumughambila eki aalooti̱ye. Obu baaki̱dhi̱ye kandi mbeemilila mu maaso ghe,
2 Então o rei mandou chamar os magos, os encantadores, os feiticeiros e os caldeus, para que lhe dissessem o que ele havia sonhado. Eles vieram e se apresentaram diante do rei.
3 mukama oghu aabaghila ati, “Naalooti̱ye ndooti̱ eghi yantalibani̱i̱je kandi nkubbala kumanya eki ekumani̱i̱si̱ya.”
3 Ele lhes disse: — Tive um sonho e fiquei perturbado, querendo saber que sonho foi esse.
4 Du̱mbi̱ Bakaladi̱ya baamukuukamu mu Lulamai̱ki̱ bati, “Mukama ohangaale! Gutu, oghambile etu̱we baheeleli̱ya baawe eki waalooti̱ye kandi tukukughambila eki kikumani̱i̱si̱ya.”
4 Os caldeus disseram ao rei em aramaico: — Que o rei viva eternamente! Conte o sonho a estes seus servos, e daremos a interpretação.
5 Mukama aakuukamu Bakaladi̱ya aba ati, “Naatu̱u̱yemu nti muli na kungambila eki naalooti̱ye kandi eki kikumani̱i̱si̱ya. Kaakuba musaaghuwa, nkulaghila baasilikale banje babajombakake bi̱twi̱ka-twi̱ke kandi bagenge hansi manumba ghaanu ghoona.
5 Mas o rei respondeu aos caldeus: — Uma coisa é certa: se não me contarem o sonho e a sua interpretação, vocês serão despedaçados, e as casas de vocês serão reduzidas a ruínas.
6 Bhaatu nimwangambiiye eki naalooti̱ye kandi eki kikumani̱i̱si̱ya, nkubaha bisembo, mpeela kandi nkuleka bantu babahu̱ti̱ye kwonini. Nahabweki mungambile eki naalooti̱ye kandi eki kikumani̱i̱si̱ya.”
6 Mas, se me contarem o sonho e a sua interpretação, vocês receberão de mim dádivas, prêmios e grandes honras. Portanto, contem-me o sonho e a sua interpretação.
7 Baatodha baamughila bati, “Mukama, oghambile etu̱we baheeleli̱ya baawe eki waalooti̱ye kandi tukukughambila eki kikumani̱i̱si̱ya.”
7 Os caldeus responderam pela segunda vez: — Que o rei conte o sonho a estes seus servos, e nós lhe daremos a interpretação.
8 Mukama oghu aabakuukamu ati, “Nimani̱ye kwonini ngoku mukwete kulengʼo kuba na bwile bukani̱ye, nanga mumani̱ye ngoku nkukola eki naatu̱u̱yemu.
8 O rei respondeu: — Bem percebo que vocês estão querendo ganhar tempo, porque sabem que o que eu disse está resolvido,
9 Kaakuba mutangambila eki naalooti̱ye, enu̱we boona mukutunga kifubilo kimui. Mwaghu̱waane kungambila bisubha, ni̱mweli̱li̱kana muti nkuhindula nteekeleja yanje. Nahabweki mungambile eki naalooti̱ye du̱mbi̱ nkumanya ngoku mukugubha kunsoboolola eki kikumani̱i̱si̱ya.”
9 isto é, se não me contarem o sonho, todos vocês receberão a mesma sentença. Vocês combinaram dizer palavras mentirosas e perversas na minha presença, esperando que a situação mude. Portanto, contem-me o sonho, e saberei que vocês podem me dar a interpretação.
10 Bakaladi̱ya aba baamukuukamu bati, “Taaliyo muntu nʼomui munsi oghu akugubha kukola eki mukama akwete ku̱bu̱u̱li̱ya! Taaliyo mukama nankabha ali wamaani̱ kandi wa bu̱toki̱, oghu aababu̱u̱i̱ye kintu nga eki banamaaje kedha baku̱mu̱ kedha abasomi̱ye bya nsooli̱ya.
10 Os caldeus responderam na presença do rei: — Não há nenhum mortal sobre a face da terra que possa fazer o que o rei exige. Nunca houve um rei, por maior e mais poderoso que fosse, que tenha exigido semelhante coisa de um mago, encantador ou caldeu.
11 Kintu eki okwete ku̱bu̱u̱li̱ya kitimbiikane kwonini, taaliyo muntu nʼomui oghu akugubha kukughambila kiyo, kuuyʼo baaluhanga abataakuukalagha mu bantu.”
11 Isso que o rei exige é difícil, e não há ninguém que o possa revelar diante do rei, a não ser os deuses, e estes não moram entre os mortais.
12 Obu mukama aaghu̱u̱ye eki aasaaliluwa kwonini kandi aalaghila kwita baakalimagheji boona bʼomu Bbabbu̱looni̱.
12 Ao ouvir isto, o rei ficou tão irado e furioso, que mandou matar todos os sábios da Babilônia.
13 Mukama aatwesi̱ya kilaghilo kwita baakalimagheji boona, otaayemu Dhaneeli̱ na baabhootu̱ siye basatu.
13 Saiu o decreto, segundo o qual os sábios deviam ser mortos. Foram buscar também Daniel e os seus companheiros, para que fossem mortos.
14 Alyoki̱, mukulu wa baasilikale abaalindagha mukama, niiye baabaagha balaghiiye kwita baakalimagheji bʼomu Bbabbu̱looni̱. Obu aanaghendagha kukola mulimo oghu, Dhaneeli̱ aaghenda aabu̱gha naye bukee-buke kandi na kweghendeseleja.
14 Então Daniel, com cautela e prudência, foi falar com Arioque, chefe da guarda do rei, que tinha saído para matar os sábios da Babilônia.
15 Aamughila ati, “Mukama aataayʼo bwangu kilaghilo kisaakaaye kitiyo nangaaki?” Du̱mbi̱ Alyoki̱ aaghambila Dhaneeli̱ ekyaleki̱ye mukama aakitʼo.
15 Daniel perguntou a Arioque, encarregado do rei: — Por que esse decreto do rei é tão urgente? Então Arioque explicou o caso a Daniel.
16 Niibuwo Dhaneeli̱ aaghendi̱ye ewaa Mukama Nebbukadeneeja kandi amwesengeleli̱ya kumuha bwile, niikuwo asoboolole mukama oghu eki ndooti̱ eghi ekumani̱i̱si̱ya.
16 Daniel foi falar com o rei, para pedir que lhe desse tempo, e ele revelaria ao rei a interpretação.
17 Du̱mbi̱ Dhaneeli̱ aakuuka ewe e ka kandi aasoboolola nsonga eghi baabhootu̱ siye, Hananiya, Misai̱li̱ na Ajaaliya.
17 Então Daniel foi para casa e explicou a situação a Hananias, Misael e Azarias, seus companheiros,
18 Aabaghila ati basabe Luhanga wʼomu eghulu kubaghilila kisa haa nsi̱ta eghi, niikuwo Dhaneeli̱ hamui na baanakiye batabaata hamui na baakalimagheji banji bʼomu Bbabbu̱looni̱.
18 para que pedissem misericórdia ao Deus do céu sobre este mistério, a fim de que Daniel e os seus companheiros não fossem mortos com o resto dos sábios da Babilônia.
19 Kilo eki mukilo Dhaneeli̱ aabonekeluwa. Luhanga aamwoleka nsi̱ta ya ndooti̱ ya mukama, du̱mbi̱ Dhaneeli̱ aasinda Luhanga wʼomu eghulu.
19 Então o mistério foi revelado a Daniel numa visão de noite. Daniel bendisse o Deus do céu,
20 Aaghila ati,
20 dizendo: “Bendito seja o nome de Deus, de eternidade a eternidade, porque dele é a sabedoria e o poder!
21 Niiye akulekagha bintu bibʼo haa bwile bwabiyo bwonini.
21 É ele quem muda o tempo e as estações, remove reis e estabelece reis; ele dá sabedoria aos sábios e entendimento aos inteligentes.
22 Amani̱ye bintu bitimbiikaane ebi muntu ataakugubha kwetegheeleli̱ya.
22 Ele revela o profundo e o escondido; conhece o que está em trevas, e com ele mora a luz.
23 Ai̱ Luhanga wa baataata banje, nku̱ku̱si̱i̱ma kandi nkukusinda,
23 Ó Deus de meus pais, eu te agradeço e te louvo, porque me deste sabedoria e poder, e agora me revelaste o que te pedimos, porque nos fizeste saber este caso do rei.”
24 Niibuwo Dhaneeli̱ aghendi̱ye ewaa Alyoki̱ oghu mukama atu̱mi̱ye kwita baakalimagheji bʼomu Bbabbu̱looni̱. Aamughila ati, “Otaata baakalimagheji bʼomu Babbu̱looni̱. Ontwale ewaa Mukama Nebbukadeneeja, nkumughambila makulu ghaa ndooti̱ eghi aalooti̱ye.”
24 Por isso, Daniel foi falar com Arioque, a quem o rei tinha encarregado de exterminar os sábios da Babilônia. Daniel entrou e lhe disse: — Não mate os sábios da Babilônia! Leve-me à presença do rei, e revelarei ao rei a interpretação.
25 Du̱mbi̱ Alyoki̱ aatwala bwangu Dhaneeli̱ mu maaso ghaa Mukama Nebbukadeneeja. Aaghila mukama oghu ati, “Naaboone omui mu batabhana aba waakwete haa bulemo e Bu̱yu̱daaya. Musaasa oghu akugubha kukughambila eki ndooti̱ yaawe ekumani̱i̱si̱ya.”
25 Então Arioque depressa levou Daniel à presença do rei e lhe disse: — Achei um dos filhos dos exilados de Judá, que revelará ao rei a interpretação.
26 Mukama oghu aaghila Dhaneeli̱ (oghu baaghilaghamu Bbeli̱tesaja) ati, “Okugubha kungambila eki naalooti̱ye kandi kunsoboolola makulu ghaakiyo?”
26 O rei perguntou a Daniel, cujo nome era Beltessazar: — Você é capaz de me contar o que vi no sonho e qual é a sua interpretação?
27 Dhaneeli̱ aamukuukamu ati, “Taaliyo baakalimagheji, bantu abakulaghulagha, banamaaje kedha baku̱mu̱ abakugubha kusoboolola mukama nsi̱ta yʼeki aabu̱u̱i̱ye.
27 Daniel respondeu na presença do rei: — O mistério que o rei exige, nem sábios, nem magos nem encantadores o podem revelar.
28 Bhaatu haliyo Luhanga mu eghulu oghu akwolekagha nsi̱ta. Ooleki̱ye Mukama Nebbukadeneeja ebikubʼo mu bwile obuliisa. Kini niikiyo waalooti̱ye kandi waabonekeluwa obu waabaagha olangaaye haa bulili bwawe.
28 Mas há um Deus no céu, que revela os mistérios, pois fez saber ao rei Nabucodonosor o que vai acontecer nos últimos dias. O sonho e as visões que o senhor teve, quando estava em sua cama, são estes:
29 “Ai̱ mukama, obu waabaagha olangaaye haa bulili bwawe, byeli̱li̱kano byawe byatandika kweli̱li̱kana haa bintu ebikwisa. Luhanga oghu akwolekagha bantu nsi̱ta, aakwoleki̱ye ebikughenda kubʼo.
29 — Quando o senhor, ó rei, estava na sua cama, surgiram em sua mente pensamentos a respeito do que vai acontecer no futuro. Deus, que revela os mistérios, revelou ao senhor o que vai acontecer.
30 Si̱ye tandi mugheji kusaali̱ya bantu banji. Bhaatu Luhanga anjoleki̱ye nsi̱ta ya ndooti̱ yaawe, nanga akubbala omanye eki ekumani̱i̱si̱ya kandi weetegheeleli̱ye ebi weeli̱li̱kanagha.
30 Quanto a mim, este mistério me foi revelado, não porque exista em mim mais sabedoria do que em todos os outros homens, mas para que a interpretação fosse revelada ao rei, e para que ele entenda o que passou pela sua mente.
31 “Ai̱ mukama, mu ndooti̱ yaawe, waaboone kisasani̱ kiinamu̱li̱to kya musaasa kiimiliiye mu maaso ghaawe ekikwete kubbebbeniya kandi ekyaleki̱ye bantu boobaha.
31 — O senhor, ó rei, estava olhando e viu uma grande estátua. Esta, que era imensa e de extraordinário esplendor, estava em pé, bem na sua frente; e a aparência dela era terrível.
32 Mutuwe ghwakiyo ghwabaagha ghuli ghwa feeja esemeeye, ki̱ku̱bha kyakiyo na mikono yakiyo byabaagha bili bya siliva kandi etundu na bibelo byakiyo byabaagha bili bya kyoma bakughilaghamu bbu̱looji̱.
32 A cabeça era de ouro puro, o peito e os braços eram de prata, o ventre e os quadris eram de bronze;
33 Maghulu ghaakiyo ghaabaagha ghali ghaa kyoma kandi bighele byakiyo byabaagha bili bya kyoma kandi ebumba.
33 as pernas eram de ferro, e os pés eram em parte de ferro e em parte de barro.
34 Obu waabaagha onaloli̱ye kisasani̱ eki, kikuka kiinamu̱li̱to kyahi̱li̱ngi̱ta ku̱lu̱gha haa mwena muntu ataki̱ku̱mi̱yʼo, kyasa kandi kyahuula bighele bya kisasani̱ eki bya kyoma na ebumba kandi kyabikpeetaagula.
34 Enquanto o senhor estava olhando, uma pedra foi cortada sem auxílio de mãos humanas, atingiu a estátua nos pés de ferro e de barro e os despedaçou.
35 Du̱mbi̱ kyoma, ebumba, kyoma bbu̱looji̱, siliva na feeja byona byatikaatikila hamui kandi byafooka nga bisunga basihiiye haa lubengo mu bwile bwa kyanda. Mwegha ghwabi̱hu̱ngi̱ya byona kandi ghutaati̱ghʼo na kantu. Bhaatu kikuka ekyahuuye kisasani̱ eki kyafooka mwena ghuunamu̱li̱to kandi ghwamalakaka nsi yoona.
35 O ferro, o barro, o bronze, a prata e o ouro foram despedaçados no mesmo instante, e se fizeram como a palha das eiras no verão. O vento os levou, e deles não se viu mais nenhum vestígio. Mas a pedra que atingiu a estátua se tornou uma grande montanha, que encheu toda a terra.
36 “Eghi niiyo ndooti̱ yaawe kandi nkukughambila endindi eki ekumani̱i̱si̱ya.
36 — Este é o sonho; e também a sua interpretação diremos ao rei.
37 Ai̱ mukama, oli mukama wamaani̱ oghu alemi̱ye bakama banji. Luhanga wʼomu eghulu aakuhaaye bu̱lemi̱, maani̱, bu̱toki̱ kandi bantu ku̱ku̱hu̱ti̱ya.
37 O senhor, ó rei, que é rei de reis, a quem o Deus do céu conferiu o reino, o poder, a força e a glória;
38 Aakufooye mu̱lemi̱ wa bantu boona, kandi aataaye binyama bya mu kisaka na noni̱ syʼomu mwanya hansi ya bu̱toki̱ bwawe. Nuuwe mutuwe ghwa feeja oghu.
38 em cujas mãos foram entregues os filhos dos homens, onde quer que eles habitem, e os animais do campo e as aves do céu, para que dominasse sobre todos eles, o senhor, ó rei, é a cabeça de ouro.
39 “Bhaatu haanu̱ma ya bukama bwawe kuhuwʼo, hakubʼo bukama bunji kandi tabukuba bwamaani̱ nga bukama bwawe. Haanu̱ma ya bukama obu kuhuwʼo, hakubʼo bukama bwakasatu obukuba nga bbu̱looji̱ kandi bukulema nsi yoona.
39 — Depois do senhor, se levantará outro reino, inferior ao seu; e um terceiro reino, de bronze, que terá domínio sobre toda a terra.
40 Haakumaliilila, hakubʼo bukama bwakanaa, obukuba na maani̱ nga ghaa kyoma, ngoku kyoma kikuhendagha bintu mu bi̱twi̱ka-twi̱ke, niikuwo bukama obu bukpeetaagula kandi buhende makama ghanji ghoona.
40 O quarto reino será forte como o ferro; pois o ferro quebra e despedaça tudo; como o ferro quebra todas as coisas, assim esse reino fará em pedaços e destruirá todos os outros.
41 Bighanja na bighele bya kisasani̱ eki waaboone, ebili bya kyoma nʼebumba, byoleki̱ye ngoku bukama obu bulyetambulani̱yamu. Bimui haa bi̱twi̱ke bya bukama obu bikuba na maani̱ nga ghaa kyoma, nanga mu ndooti̱ yaawe waaboone kyoma kilungaane nʼebumba.
41 — Quanto aos pés e aos dedos dos pés que o senhor viu, que eram em parte de barro de oleiro e em parte de ferro, isto significa que esse será um reino dividido. Contudo, haverá nele alguma coisa da firmeza do ferro, porque o senhor viu o ferro misturado com barro.
42 Bighele bya kisasani̱ eki ebi waaboone ki̱twi̱ke kyabiyo kili kya kyoma na ki̱twi̱ke kili kyʼebumba, kikwoleka ngoku ki̱twi̱ke kya bukama obu kikuba kyamaani̱ kandi ki̱twi̱ke kinji kibe kiceke.
42 Como os dedos dos pés eram em parte de ferro e em parte de barro, assim, por um lado, o reino será forte e, por outro, será frágil.
43 Bhaatu ngoku waaboone kyoma kilungaane na ebumba, nahabweki bantu baa mu bukama obu bakulengʼo kwelungani̱ya hamui bhaatu tabakugubha, ngoku kyoma kitaakugubha kulungana nʼebumba.
43 Quanto ao ferro misturado com o barro que o senhor viu, isto significa que procurarão se misturar por meio de casamentos, mas não se ligarão um ao outro, assim como o ferro não se mistura com o barro.
44 “Mu bwile obu bakama aba bakuba balemi̱ye, Luhanga wʼomu eghulu akutʼo bukama obutaakuhuwʼo kandi tabu̱li̱si̱ngu̱lu̱wa. Bukama obu bu̱ku̱hwelekeeleli̱ya makama ghanji ghoona kandi bughamalʼo, bhaatu ebuwo buliikalʼo bilo nʼebilo.
44 Mas, nos dias desses reis, o Deus do céu levantará um reino que jamais será destruído e que não passará a outro povo. Esse reino despedaçará e consumirá todos esses outros reinos, mas ele mesmo subsistirá para sempre,
45 Okabona ngoku kikuka kyahi̱li̱ngi̱ti̱ye ku̱lu̱gha haa mwena, muntu ataki̱ku̱mi̱yʼo. Kikuka eki kyatakaki̱ya mu bi̱twi̱ka-twi̱ke bisasani̱ bya kyoma, bbu̱looji̱, ebumba, siliva na feeja.
45 assim como o rei viu que do monte foi cortada uma pedra, sem auxílio de mãos humanas, e ela despedaçou o ferro, o bronze, o barro, a prata e o ouro. O Grande Deus revelou ao rei o que vai acontecer no futuro. Certo é o sonho, e fiel é a sua interpretação.
46 Du̱mbi̱ Mukama Nebbukadeneeja eegenga hansi mu maaso ghaa Dhaneeli̱ kandi aamulami̱ya. Aalaghila baheeleli̱ya be kuhongela Dhaneeli̱ kihonguwa kandi ku̱mu̱tu̱mi̱ki̱la bubbani̱.
46 Então o rei Nabucodonosor se inclinou e se prostrou com rosto em terra diante de Daniel. Ordenou que oferecessem a Daniel uma oferta de cereais e incenso.
47 Mukama oghu aaghila Dhaneeli̱ ati, “Majima, Luhanga waawe ni Luhanga wa baaluhanga, Mukama wa bakama kandi oghu akwolekagha bantu nsi̱ta, nanga waagu̱bhi̱ye kusoboolola nsi̱ta eghi.”
47 O rei disse a Daniel: — Certamente o Deus que vocês adoram é o Deus dos deuses e o Senhor dos reis. Ele é quem revela os mistérios, pois você foi capaz de revelar este mistério.
48 Mukama oghu aafoola Dhaneeli̱ mu̱lemi̱ wamaani̱ mu bukama buwe, aamuha bisembo bikani̱ye bya mughaso. Aamufoola mu̱lemi̱ wa esaja lya Babbu̱looni̱ kandi aamufoola mukulu wa baakalimagheji boona bʼomu Bbabbu̱looni̱.
48 Então o rei engrandeceu Daniel e lhe deu muitos e grandes presentes. Ele o pôs como governador de toda a província da Babilônia. Também o fez chefe supremo de todos os sábios da Babilônia.
49 Dhaneeli̱ aasaba Mukama Nebbukadeneeja kukoma Sedulaaka, Mi̱saaki̱ na Bbeneneego kandi kubaha mulimo ghwa kuloleelela esaja lya Bbabbu̱looni̱. Bhaatu Dhaneeli̱ aati̱ghala mu kikaali kya mukama oghu.
49 A pedido de Daniel, o rei pôs Sadraque, Mesaque e Abede-Nego como administradores da província da Babilônia; mas Daniel permaneceu na corte do rei.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Daniel 2, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.