Lucas 1
San Juan Atzingo Popoloca NT (POE_TBL) vs BKJ
1 Nchónhya chojni tjinkaon chrókjin sín ntoá kaín xín nkehe nkexrí kónhen kꞌuátsínka Ìnchéni tí kꞌuéjóni.
1 Porquanto muitos já tentaram compilar um relato e pôr em ordem uma declaração daquelas coisas que certamente são cridas entre nós,
2 Éxí kjua̱ko̱he̱ni tí sín tsíkꞌikonxín kon sín tí xrankíxixín nkehe kꞌuátsínka chꞌán la ntá kꞌuáyéhe̱ sín tí xra̱ sákjuíchronka sín tí tan jína
2 quando eles nos entregaram, os que desde o princípio foram testemunhas oculares e ministros da palavra,
3 a̱ ntá janhan kja̱xian kjuánchánkiá jína kaín nkehe kꞌuátsínka tí xrankíxixín. Ntá nòna jína ikjian kaín tíha éxí tsíkónhen ntá tsochrꞌanhan jaha Teófilo kíxin imá tjua̱ha
3 pareceu-me bem, também a mim, tendo perfeitamente compreendido primeiro todas as coisas, escrevê-las em ordem a ti, ó excelentíssimo Teófilo,
4 kíxin ntá jaha tso̱noha jína tí nkehe chaxín tsíkja̱ko̱ha sín.
4 para que possas conhecer a certeza destas coisas, nas quais tens sido instruído.
5 A̱ ntá tí chꞌín rey Herodes kꞌue̱to̱an chꞌán tí estado Judea la ko ntiha kjuákꞌe ijnko ncha̱tꞌá mé itꞌin Zacarías. Jehe chꞌán mé kuènte tí sín tsíkꞌaxrjeníxin tí chꞌín Abías.A̱ ntá ichjién chꞌán mé itꞌin Elisabet. Jehe tjan mé tsíkꞌaxrjeníxin tjan tí ncha̱tꞌá Aarón.
5 Nos dias de Herodes, rei da Judeia, havia um certo sacerdote de nome Zacarias, da turma de Abias; e sua esposa era das filhas de Aarão, e o seu nome era Elizabete.
6 Yóí sín na mé jína sín kíxin éxí tjinkaon Dios la mé kjuínchexiteyéhe̱ sín kaín nkehe kꞌue̱to̱an chꞌán. Méxra̱ ninkexró chrókꞌuekahya jie̱ tí jehe sín.
6 E ambos eram justos diante de Deus, andando sem culpa em todos os mandamentos e ordenanças do Senhor; eram irrepreensíveis.
7 A̱ ntá jehe sín chóntahya sín xje̱en sín kíxin ó jehí tsíki̱to̱enhya tjan Elisabet kíxin sichꞌéna tjan xjan la ko ntá jie la ó táda chꞌán la ko ó nána tjan.
7 E eles não tinham filho, porque Elizabete era estéril, e ambos eram avançados em idade.
8 A̱ ntá ijnko ya̱on tónhen tocar chꞌín Zacarías la ko tí í so sín tjejóko chꞌán sichꞌe sín xra̱ ncha̱tꞌá kuènte Dios.
8 E aconteceu que, enquanto ele exercia o sacerdócio perante Deus, na ordem da sua turma,
9 A̱ ntá xi̱kaha kuènhen tí sín ncha̱tꞌá a̱ ntá jie chꞌín Zacarías mé kónhen tocar tsꞌixenhen chꞌán tí cuarto tjóá kuènte ni̱nko tsja̱kꞌe̱ chꞌán chji̱nco̱ chrítaón tí altar kuènte Dios.
9 segundo o costume do sacerdócio, coube-lhe por sorte queimar incenso ao entrar no templo do Senhor.
10 Ntá kjuákꞌe chꞌán ntiha kjua̱kꞌe̱ chꞌán tí chji̱nco̱ la nachrohe kaín tí chojni kꞌuéjó sín ntója nixje̱he̱ sín Dios.
10 E toda a multidão do povo estava orando do lado de fora, à hora do incenso.
11 Ntá xrína̱hya kꞌuíkon chꞌín Zacarías ijnko ángel kuènte Dios tjexín to̱té chꞌán nánko chjina tí altar tja̱kꞌe̱xi̱n sín chji̱nco̱.
11 E ali lhe apareceu um anjo do Senhor, em pé, à direita do altar do incenso.
12 A̱ ntá tió kꞌuíkon chꞌín Zacarías tí ángel la imá kóxakonhen chꞌán la ko imá chrakon chꞌán.
12 E quando Zacarias o viu, ficou perturbado, e o medo caiu sobre ele.
13 A̱ ntá ntáchro tí chꞌín ángel kíxin: ―Zacarías, chrakonhya jaha. Ó kuínhin Dios tí nkehe tjanchehé chꞌán la ntá ichjián Elisabet sichꞌéna tjan ijnko xjan ntoa na mé si̱nchekꞌian xjan Juan.
13 Mas o anjo lhe disse: Não temas, Zacarias; porque a tua oração foi ouvida, e tua esposa Elizabete te dará um filho, e tu chamarás o seu nome de João.
14 Jaha la tso̱cháha̱ má la ko itsjé chojni tso̱chéhe̱ sín kíxin tsokjíhi xjan
14 E tu terás alegria e regozijo, e muitos se alegrarão com o seu nascimento.
15 kíxin imá tjetoan tsjakꞌe tí xja̱an éxí tóxrjínhi̱n Dios. Ninkehó xran vino la ko ninkehó í jnko xran tsꞌihya chꞌán. Tsochónta chꞌán kjuachaxin kuènte Ncha̱kuen Dios kjónté na̱xa̱ tokjíehya chꞌán.
15 Porque ele será grande à vista do Senhor, e ele não beberá vinho, nem bebida forte, e ele será cheio do Espírito Santo, já desde o ventre de sua mãe.
16 Jehe chꞌán mé tsja̱ko̱he̱ chꞌán tí chojni nación Israel a̱ ntá itsjé sín tsokjan sín tsinkáchónki sín Ìnché sín Dios.
16 E converterá muitos dos filhos de Israel ao Senhor seu Deus.
17 Jehe chꞌín Juan tsítaón chꞌán nti̱a tsi̱xi̱n Ìnchéni. Éxí kꞌuékjako chꞌín Elías ósé mé tsjako chꞌán la ko tsochónta chꞌán kjuachaxin éxí kꞌuéchónta chꞌín Elías kíxin tí sín itꞌé xjan la mé jína tsꞌejóko xje̱en sín la ko kja̱xin tí sín titekakonhya mé tsitekaon sín. Mé xi̱kaha tsonixje̱he̱ chꞌán chojni kíxin ó itsi Ìnchéni la chrókuinkáchónki sín tí jehe chꞌán.
17 E irá adiante dele no espírito e no poder de Elias, para converter os corações dos pais aos filhos, e os desobedientes à prudência dos justos; tornar pronto um povo preparado para o Senhor.
18 A̱ ntá tí chꞌín Zacarías kjuanchankíhi chꞌán tí chꞌín ángel ntáchro chꞌán kíxin: ―¿Nkexrí chrókónòna kíxin chaxín chrókónhen tíhi? Janhan la ó tádana la ko tí chjin chonta la kja̱xin ó nána tjan ―ichro chꞌán.
18 E Zacarias disse ao anjo: Como eu saberei isto? Porque eu sou um homem velho, e minha esposa avançada em idade.
19 Ntá kjuáte̱he tí chꞌín ángel ntáchro chꞌán kíxin: ―Janhan mé Gabriel la mé tꞌa̱ha̱ xra̱ Dios. A̱ ntá jehe chꞌán mé kꞌue̱tua̱nna kꞌuinka tsonixja̱ha tso̱xrja̱nka tí nkehe jína tso̱nhen.
19 E, respondendo o anjo, disse-lhe: Eu sou Gabriel, que permaneço na presença de Deus, e sou enviado para falar-te, e para mostrar-te estas alegres notícias.
20 A̱ ntá jie kuítekákonhya tí nkehe xrja̱nka a̱ ntá tso̱nósian jaha xitjahya tsonixja jaha tsoxitjajia tí ya̱on tsokjíhi tí xja̱an. Mé xi̱kaha tsoxiteyá kaín tíha ―ichro chꞌán.
20 E eis que tu ficarás mudo, e não poderás falar até o dia em que estas coisas se cumprirem, porque tu não creste nas minhas palavras, que se cumprirão ao seu tempo.
21 A̱ ntá tí í so sín ntiha kꞌuéjóchónhen sín ntója ni̱nko kíxin tsꞌaxrje chꞌín Zacarías, ntá kóxakonhen sín kíxin imá sé kóxrjenhen chꞌán nkaxenhen ni̱nko.
21 E o povo esperava por Zacarias, e admiravam-se que ele demorasse tanto tempo no templo.
22 Ntá tió kꞌuaxrjexín chꞌín Zacarías tí nkaxenhen ni̱nko la í xitjahya nixja chꞌán. Ntá kónohe sín kíxin ichrén kjuaxroan kuènte Dios tsíkꞌikon chꞌán tí nkaxenhen ni̱nko. Ntá itja chꞌán ó tja̱ko̱xi̱n chꞌán tí nkehe chróntáchro chꞌán kíxin í xitjahya nixja chꞌán.
22 E quando ele saiu, não podia falar com eles, e perceberam que ele havia tido uma visão no templo; porque gesticulava para eles, e permanecia mudo.
23 A̱ ntá tió kjuixin tí ya̱on kjuíchꞌe chꞌín Zacarías xra̱ ni̱nko ntá sákjuí chꞌán nto̱e chꞌán.
23 E aconteceu que, tendo-se completado os dias do seu ministério, ele partiu para a sua própria casa.
24 A̱ ntá chrꞌéxi̱n ntá kjuákꞌeyá tí ichjién chꞌán Elisabet. Ntá nto̱e tjan ó kuíto̱he tjan inꞌó nitjó kjuenka̱yáxin tjan kíxin:
24 E, depois daqueles dias, sua esposa Elizabete engravidou, e escondeu-se por cinco meses, dizendo:
25 “Mé xi̱kaha ijnko kjuaxroan kjuanjon Ìnchéni kíxin chrókꞌuántaxíe̱nhyani chojni kíxin ó tsochóntani xje̱enni jie chrókjuikosáyeheni sín”, ichro tjan.
25 Assim o Senhor fez comigo nos dias em que ele olhou para mim, para tirar a minha vergonha entre os homens.
26 A̱ ntá kꞌuátsínka injon nitjó ntá Dios kꞌue̱tue̱nhen tí chꞌín ángel Gabriel kíxin sátsji chꞌán ijnko chjasin estado Galilea mé itꞌin Nazaret,
26 E, no sexto mês, o anjo Gabriel foi enviado por Deus a uma cidade da Galileia, chamada Nazaré,
27 sátsji nixje̱he̱ chꞌán ijnko tjan tjarisoá na̱xa̱ kuákjahya tjan chojni ntoa mé itꞌin tjan María. Jehe tjan mé tsíkjate̱he tjan kíxin tso̱te̱he tjan ijnko chꞌín mé itꞌin José, mé tsíkꞌaxrjeníxin chꞌán tí chꞌín rey David.
27 para uma virgem desposada com um homem, cujo nome era José, da casa de Davi; e o nome da virgem era Maria.
28 A̱ ntá tí chꞌín ángel kꞌuíxenhen tí tjen tjan ntá ntáchro chꞌán kíxin: ―Kꞌuinka nixja̱ha jaha kíxin Dios kjuínki̱tsa tí jaha. Ìnchéni Dios tjekoa tí jaha. A̱ ntá jaha imá kjuíntaya̱van chꞌán ntá tí í so chojni chjin la kénhyó ―ichro chꞌán.
28 E o anjo se aproximou dela, e disse: Salve, tu que és muito favorecida; o Senhor está contigo; bendita és tu entre as mulheres.
29 Kjánchó tió kꞌuíkon tjan tí chꞌín ángel na mé kóxakonhen tjan kjuenkayáxin tjan kíxin nkekuènte xi̱kaha nixje̱he̱ni chꞌán, ichro tjan.
29 E, vendo-o, ela ficou perturbada com o que ele disse, e pôs-se a pensar que tipo de saudação seria essa.
30 A̱ ntá ntáchro tí chꞌín ángel kíxin: ―Chrakonhya, María. Dios la imá tjetjinki̱tsa tí jaha.
30 E o anjo lhe disse: Não temas, Maria; porque tu achaste graça diante de Deus.
31 A̱ ntá jie la tsjakꞌèyá jaha, tsochonta ijnko xjan ntoa la ko si̱nchekꞌian xjan Jesús.
31 E, eis que em teu ventre conceberás e darás à luz um filho, e lhe darás o nome de Jesus.
32 Imá tsꞌe̱to̱an chꞌán la ko itsꞌin chꞌán Xje̱en Dios nkaya nka̱jní. Ìnchéni Dios mé tsjanjon chꞌán kjuachaxin tsꞌe̱to̱an chꞌán éxí ijnko rey éxí kꞌue̱to̱an chꞌín David, tí nkexro tsꞌaxrjeníxin chꞌán.
32 Ele será grande, e será chamado Filho do Altíssimo; e o Senhor Deus lhe dará o trono de Davi, seu pai;
33 Jnkochríxín tsjakꞌe chꞌán tsꞌe̱tue̱nhen chꞌán tí sín nación Israel, la mé tsjeje̱hya tí kjuachaxin tsꞌe̱to̱an chꞌán ―ichro tí chꞌín ángel.
33 e ele reinará sobre a casa de Jacó para sempre, e o seu reino não terá fim.
34 Ntá kjuanchankíhi tjan María tí chꞌín ángel kíxin: ―¿Nkekuènte kíxin xi̱kaha chrókónhen kíxin janhan la na̱xa̱ chontahya chojni ntoa? ―ichro tjan.
34 Então, disse Maria ao anjo: Como será isto, visto que eu não conheço homem algum?
35 Ntá kjuate̱he tí chꞌín ángel, ntáchro chꞌán kíxin: ―Tí Ncha̱kuen Dios mé tsꞌinkajin éxí ijnko tjui̱ la ko tí kjuachaxin kuènte Dios mé tsjakꞌetja tí jaha, a̱ ntá tsꞌóna tí xjan. Mé xi̱kaha tí xjan tsokjíhi la mé tjóá xjan la mé itsꞌin xjan Xje̱en Dios.
35 E, respondendo o anjo, disse-lhe: O Espírito Santo virá sobre ti, e o poder do Altíssimo fará sombra sobre ti; por isso também o santo nascido de ti será chamado Filho de Deus.
36 La ko kja̱xin tjan Elisabet kjéhya jaha kjónté ó nána tjan la mé tjeyá tjan. Senó la kꞌuéchóntahya tjan xjan, a̱ ntá jie la ó injon nitjó tjeyá tjan.
36 E, eis que tua prima Elizabete, também concebeu um filho em sua velhice; e este é o sexto mês para ela, que era chamada estéril.
37 Kíxin tí kjua̱cha̱xién Dios la tsjacha tso̱nhen kaín xín nkehe ―ichro tí chꞌín ángel.
37 Porque com Deus nada será impossível.
38 Ntá ntáchro tjan María kíxin: ―Janhan mé tꞌa̱ha̱ Ìnchéni Dios xra̱. Ó ncho̱xon tí nkehe kꞌue̱to̱an chꞌán si̱ntaxiteyáha̱ chꞌán éxí chro̱nka jaha ―ichro tjan. A̱ ntá kjuixin chrónka tí chꞌín ángel ntá sákjuí chꞌán.
38 E disse Maria: Eis aqui a serva do Senhor; faça-se em mim segundo a tua palavra. E o anjo se ausentou.
39 A̱ ntá ijnko ya̱on tí tjan María tji̱a̱n sákjui̱ tjan ijnko chjasin tjen tí jna̱ estado Judea.
39 E Maria se levantou naqueles dias, e foi apressadamente à região montanhosa, para uma cidade de Judá,
40 Ntá kjuíji tjan tí chjasin ntiha ntá kꞌuíxenhen tjan nto̱e chꞌín Zacarías la ntá nixje̱he̱ tjan tí tjan Elisabet.
40 e entrou na casa de Zacarias, e saudou a Elizabete.
41 A̱ ntá tió kuínhin tjan Elisabet nixja tjan María ntá chrika tí xjan nkaya tse̱e tí tjan Elisabet. Ntá a̱ntsí kꞌuáyéhe̱ tjan kjua̱cha̱xién Ncha̱kuen Dios
41 E aconteceu que, quando Elizabete ouviu a saudação de Maria, o bebê saltou no seu ventre, e Elizabete foi cheia com o Espírito Santo;
42 ntá itsen nixja tjan ntáchro tjan kíxin: ―Dios imá kjuíntaya̱van la ntá tí í so chojni chjin la kénhyó la ko kja̱xin kjuíncheyaon chꞌán tí xja̱an.
42 e ela falou em alta voz, dizendo: Abençoada és tu entre as mulheres, e abençoado é o fruto do teu ventre.
43 ¿Xá nkexro tí janhan kíxin kjuínixja̱na ìné Ìnchéni?
43 E por que motivo isso é para mim, que a mãe do meu Senhor venha a mim?
44 Tió kui̱nha̱n nixjana ntá tí xjan la chrika xjan nkaya tse̱na kíxin chéhe̱ xjan kjuiha.
44 Pois, eis que assim que a voz da tua saudação soou aos meus ouvidos, o bebê saltou de alegria no meu ventre.
45 Ntá jaha la cháha kíxin kuítekávan kíxin Ìnchéni Dios sinchexiteyá tí nkehe ntáchro chꞌán ―ichro tjan.
45 E abençoada a que creu; porque haverá cumprimento das coisas que foram ditas pelo Senhor.
46 Ntá ntáchro tjan María kíxin:
46 E Maria disse: A minha alma engrandece ao Senhor,
47 — ausente —
47 e o meu espírito regozijou-se em Deus meu Salvador.
48 — ausente —
48 Pois ele tem considerado a humildade de sua serva; porquanto, eis que daqui em diante todas as gerações me chamarão de abençoada.
49 — ausente —
49 Porque aquele que é poderoso me fez grandes coisas; e santo é o seu nome.
50 — ausente —
50 E a sua misericórdia está sobre os que o temem de geração em geração.
51 — ausente —
51 Ele mostrou força com o seu braço; ele espalhou os orgulhosos na imaginação de seus corações.
52 — ausente —
52 Ele derrubou os poderosos de seus assentos, e exaltou os humildes.
53 — ausente —
53 Ele encheu de coisas boas os famintos, e ao rico ele enviou vazio.
54 — ausente —
54 Ele ajudou a seu servo Israel, em lembrança de sua misericórdia;
55 — ausente —
55 como ele falou a nossos pais, a Abraão e à sua semente para sempre.
56 A̱ ntá tjan María kuíto̱eko tjan tí tjan Elisabet iní nitjó la ntá chrꞌéxi̱n xíkjan tjan nto̱e tjan.
56 E Maria ficou com ela em torno de três meses, e depois voltou para sua própria casa.
57 Ntá xétja tí ya̱on sinchekokjíhi tjan Elisabet tí xje̱en tjan, a̱ ntá kjuínchekokjíhi tjan ijnko xjan ntoa.
57 Ora, completou-se o tempo de Elizabete para o parto; e ela teve um filho.
58 A̱ ntá tí sín chjinaxón nto̱e la ko tí sín kjéhya tjan mé kjuíjitsjehe sín kíxin tso̱chéhe̱ko sín tjan kíxin kuínhin sín kíxin Dios imá tsíki̱konóe̱he̱ tí jehe tjan.
58 E os seus vizinhos e parentes ouviram que o Senhor tinha mostrado grande misericórdia sobre ela, e regozijaram-se com ela.
59 Ntá tí ya̱on jníxin ikui sín sincheka sín xjan tí xro̱ye kuènte tí sín judío. Ntá chrókjuinchekꞌin sín xjan Zacarías éxí itꞌin itꞌé.
59 E aconteceu que, ao oitavo dia, eles vieram circuncidar o menino; e chamaram-no Zacarias, conforme o nome de seu pai.
60 Kjánchó ntáchro ìné xjan kíxin: ―Náhí. Tꞌichjánxi̱n itsꞌin xjan Juan ―ichro tjan.
60 E, respondendo sua mãe, disse: Não! Mas ele será chamado de João.
61 Ntá ntáchro sín kíxin: ―¿Nkekuènte kíxin xi̱kaha chrókꞌuin xjan? Kohya nkexro na̱xa̱ kjéhya xi̱kaha itꞌin ―ichro sín.
61 E disseram-lhe: Não há ninguém na tua parentela que se chame por este nome.
62 A̱ ntá kaín tí sín kjéhya kjua̱ko̱xi̱n sín tja sín kjuanchankíhi sín tí itꞌé xjan kíxin nkexrí tjinkaon chꞌán chrókꞌuin tí xjan.
62 E eles fizeram sinais ao pai, como ele queria que o chamasse.
63 A̱ ntá tí itꞌé xjan mé kjuanchia chꞌán ijnko ntachiso ntsí tsokjin chꞌán ntá kjin chꞌán kíxin: “Ihni̱é xjan mé Juan.” A̱ ntá kaín tí sín tjejó sín ntiha la chrakon sín kuínhin sín xi̱kaha kónhen.
63 E, ele pedindo uma tábua de escrever, escreveu, dizendo: O seu nome é João. E todos se maravilharam.
64 A̱ ntá xrína̱hya chꞌín Zacarías kjuankíxin chꞌán nixja chꞌán ínaá kjuanchehe chꞌán Dios kjuasáya.
64 E sua boca foi aberta imediatamente, e soltou-se sua língua; e ele falava, louvando a Deus.
65 A̱ ntá kaín tí sín chjinaxón nto̱e sín mé chrakon sín. La ntá nkuíxín tí jna̱ kuènte estado Judea mé kjo sín kíchó sín chrónka sín kíxin xi̱kaha tsíkónhen.
65 E veio temor sobre todos os que moravam ao seu redor; e todos estes dizeres foram divulgados ao longo de toda região montanhosa da Judeia.
66 A̱ ntá kaín tí sín kuínhin mé kjuenka̱yáxin sín kjuanchankíhi sín kíchó sín kíxin: ―¿Xá nkehe tí xra̱ tsíki̱to̱nhe̱n tí xjan i? ―ichro sín. Kíxin chaxín Ìnchéni Dios tsíkjincheyaon chꞌán tí xjan.
66 E todos os que ouviam os colocavam no seu coração, dizendo: Que tipo de menino será esse? E a mão do Senhor estava com ele.
67 A̱ ntá itꞌé tí xjan mé chꞌín Zacarías, mé a̱ntsí kꞌuáyéhe̱ chꞌán kjuachaxin kuènte Ncha̱kuen Dios ntá xi̱kaha nixja chꞌán itén Dios ntáchro chꞌán kíxin:
67 E seu pai Zacarias ficou cheio com o Espírito Santo, e profetizou, dizendo:
68 — ausente —
68 Bendito seja o Senhor Deus de Israel, porque tem visitado e redimido o seu povo,
69 — ausente —
69 e levantou para nós o chifre de salvação na casa de seu servo Davi,
70 — ausente —
70 como ele falou pela boca dos seus santos profetas, desde o princípio do mundo;
71 — ausente —
71 para nos salvar dos nossos inimigos e da mão de todos os que nos odeiam,
72 — ausente —
72 para realizar a misericórdia prometida a nossos pais, e lembrar-se do seu santo pacto;
73 — ausente —
73 e do juramento que ele prometeu a nosso pai Abraão,
74 — ausente —
74 de nos conceder que, libertados da mão dos nossos inimigos, possamos servi-lo sem medo,
75 — ausente —
75 em santidade e justiça perante ele, todos os dias da nossa vida.
76 — ausente —
76 E tu, ó menino, serás chamado profeta do Altíssimo; porque tu irás ante a face do Senhor, para preparar os seus caminhos,
77 — ausente —
77 para dar o conhecimento da salvação ao seu povo, pela remissão dos seus pecados,
78 — ausente —
78 mediante a terna misericórdia do nosso Deus, pela qual na aurora lá do alto nos visitou;
79 Na mé kaín tíhi chrónka tí chꞌín Zacarías.
79 para dar luz aos que estão assentados em trevas e na sombra da morte, para guiar os nossos pés no caminho da paz.
80 A̱ ntá tinkákꞌánkí tí xjan a la ko Dios kjuínchekꞌánkí tí kjuaxrexinkaon kuènte xjan kíxin a̱ntsí tso̱nohe xjan nkexrí tjen Dios. A̱ ntá kjuákꞌe xjan nte̱je̱ kꞌuánkí xjan kjuixrakájia tí ya̱on kjuankíxin kjua̱ko̱he̱ chꞌán tí chojni nación Israel.
80 E o menino crescia, e se fortalecia no espírito, e estava nos desertos até ao dia da sua aparição a Israel.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 1, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.