Lucas 12
San Juan Atzingo Popoloca NT (POE_TBL) vs NVI
1 A̱ ntá nchónhya mil chojni kójnkotsé sín ntá tinkákꞌíntate kíchó sín. Ntá chꞌín Jesús sa̱oxín kjuankíxin chénka chꞌán tí sín kꞌuájiko chꞌán ntáchro chꞌán kíxin: ―Chrókuítekákonhyará tí nkehe ntoáhya tjenka̱yáxin tí sín fariseo chꞌia sín, na mé éxí yóhe̱ tí xro̱a̱n nchekꞌánkí nio̱tja̱ tí nkehe tjako sín.
1 Nesse meio tempo, tendo-se juntado uma multidão de milhares de pessoas, a ponto de se atropelarem umas às outras, Jesus começou a falar primeiramente aos seus discípulos, dizendo: "Tenham cuidado com o fermento dos fariseus, que é a hipocrisia.
2 Kohya nkehe mó jie chrókónoxínhya chrꞌéxi̱n la ko kohya nkehe tjemá jie chrókónoahya chojni chrꞌéxi̱n.
2 Não há nada escondido que não venha a ser descoberto, ou oculto que não venha a ser conhecido.
3 A̱ ntá kaín nkehe ntáchrorá tí sítié la chrꞌéxi̱n tsinhin chojni tí ncha̱kotjin; la ko kaín nkehe mó ntáchrorá kꞌuikjéhérá nchia la chrꞌéxi̱n tsꞌèya sín chrítaón nchia tsinhin kaín xín chojni.
3 O que vocês disseram nas trevas será ouvido à luz do dia, e o que vocês sussurraram aos ouvidos dentro de casa, será proclamado dos telhados.
4 ’Jahará chojni chóxin kíchó ni mé tjo̱nka̱rá kíxin chróchrakuenhyará tí chojni tꞌóyán tí cuerpo, a̱ ntá chrꞌéxi̱n la kohya nkehe tsjacha sín chrókjuichꞌe sín.
4 "Eu lhes digo, meus amigos: não tenham medo dos que matam o corpo e depois nada mais podem fazer.
5 Kjánchó tjo̱nka̱rá kíxin nkexro chróchrakonhénrá. Chróchrakonhénrá Dios mé tí nkexro tsakitsje kjuachón ntá chónta kjuachaxin tsochrꞌán chojni tí siín xrohi tsjasótexín sín. Tí nkexro a mé chróchrakonhénrá chꞌán má.
5 Mas eu lhes mostrarei a quem vocês devem temer: temam aquele que, depois de matar o corpo, tem poder para lançar no inferno. Sim, eu lhes digo, esse vocês devem temer.
6 ’¿Á chrókóxi̱xi̱nhya inꞌó koxroxe yaá chichaon ntsíntsí? Kjánchó Dios la tsꞌitjáyenhya chꞌán nijnko tí jehe va.
6 Não se vendem cinco pardais por duas moedinhas? Contudo, nenhum deles é esquecido por Deus.
7 Kjónté tí ka̱xi̱hi̱ chónta ikjárá la nohe chꞌán nkekja̱ín ka chontará. Méxra̱ chrakonhyará tí jahará kíxin a̱ntsí má tjete sínkí tí jahará. A̱ ntá kjónté nchónhya koxroxe la kánhyó sínkí tíha.
7 Até os cabelos da cabeça de vocês estão todos contados. Não tenham medo; vocês valem mais do que muitos pardais!
8 ’Ntáxrja̱n kaín tíhi kíxin tí nkexro tsochrónka kíxin tinkáchónkina sín nkayakon chojni la kja̱xin tí Xje̱en Dios Kꞌóna Chojni tsochrónka kíxin chóxin chꞌán tí jehe sín nkayakon tí sín ángel kuènte Dios.
8 "Eu lhes digo: quem me confessar diante dos homens, também o Filho do homem o confessará diante dos anjos de Deus.
9 A̱ ntá tí sín sinchemá sín kíxin chónhyana sín nkayakon chojni la ntá kja̱xian janhan si̱ntamá kíxin chonhya tí jehe sín nkayakon tí sín ángel kuènte Dios.
9 Mas aquele que me negar diante dos homens será negado diante dos anjos de Deus.
10 ’A̱ ntá jnkojín nkexro tsꞌántaxínhi̱n sín tí Xje̱en Dios Kꞌóna Chojni na̱xa̱ jína tsꞌitjáyan tí jie̱ kꞌuántaxínhi̱n sín. A̱ ntá tí nkexro tsꞌántaxínhi̱n tí Ncha̱kuen Dios la xitjahya tsjìin tí jie̱ tí xi̱kaha tsixro sín.
10 Todo aquele que disser uma palavra contra o Filho do homem será perdoado, mas quem blasfemar contra o Espírito Santo não será perdoado.
11 ’Tió tsjikoará sín nkaxenhen ni̱nko Israel la ko tí tjejó tí sín tꞌe̱to̱an la ko tí tjejó tí síxre̱é la tóxakuanhyará nkehe tsjate̱herá la ko tóxakuanhyará nkehe tsixrorá
11 "Quando vocês forem levados às sinagogas e diante dos governantes e das autoridades, não se preocupem com a forma pela qual se defenderão, ou com o que dirão,
12 kíxin tió tsonixjará la tí Ncha̱kuen Dios sinchexraxinkaonrá nkehe tsixrorá ―ichro chꞌán.
12 pois naquela hora o Espírito Santo lhes ensinará o que devem dizer".
13 Ijnko nkexro tjenkákjan tí sin tsíkójnkotsé ntáche chꞌán tí chꞌín Jesús kíxin: ―Maestro, ntáche tí kíchó ni a kíxin tsjanjon chꞌán tí nkehe tónhenni tocar tsíkito̱he itꞌéni tsakjani ―ichro chꞌán.
13 Alguém da multidão lhe disse: "Mestre, dize a meu irmão que divida a herança comigo".
14 Ntá kjuáte̱he chꞌín Jesús ntáchro chꞌán kíxin: ―Lo̱ntia jaha. ¿Nkekuènte chrókjui̱chꞌénará juez tí janhan chrókꞌoxika̱ya̱ha̱ tí nkehe chrókuakjará jahará? ―ichro chꞌán.
14 Respondeu Jesus: "Homem, quem me designou juiz ou árbitro entre vocês? "
15 Kja̱xin ntáchro chꞌán kíxin: ―Tóxakonhanrá tí chróchontará itsjé nkehe. Jehya tí nchónhya nkehe chróchontará ntá náxrjón chrókꞌuejorá ―ichro chꞌán.
15 Então lhes disse: "Cuidado! Fiquem de sobreaviso contra todo tipo de ganância; a vida de um homem não consiste na quantidade dos seus bens".
16 Ntá kjuíncheyóe̱xin chꞌán ntáchro chꞌán kíxin: ―Kjuákꞌe ijnko chojni rico, a̱ ntá tí no̱nte̱e chꞌán na mé imá kꞌóna.
16 Então lhes contou esta parábola: "A terra de certo homem rico produziu muito bem.
17 A̱ ntá tí chꞌín rico kjuenka̱yáxin chꞌán ntáchro chꞌán kíxin: “¿Nkexrí chrókjui̱tꞌa jie kíxin chontahya nketí tsꞌínka̱chjina tí noa kꞌónana?” ichro chꞌán.
17 Ele pensou consigo mesmo: ‘O que vou fazer? Não tenho onde armazenar minha colheita’.
18 Ntá kjuenka̱yáxin chꞌán ntáchro chꞌán kíxin: “Ó nòna nkehe si̱tꞌa jie. Tsꞌoxíka tí tꞌinkachjinayá noa chonta ntá si̱tꞌána ijnko a̱ntsí jié tsꞌinkachjinayá kaín nkehe kꞌónana jie chonta.
18 "Então disse: ‘Já sei o que vou fazer. Vou derrubar os meus celeiros e construir outros maiores, e ali guardarei toda a minha safra e todos os meus bens.
19 Ntá tsontátjan a̱senná kíxin: A̱sénni, nchónhya nkehe chonta jaha tsíchjina tsjacha nchónhya nánó. Ntá jie tꞌo̱kꞌáha la inte la itsꞌia la tócháha,” ichro chꞌán.
19 E direi a mim mesmo: Você tem grande quantidade de bens, armazenados para muitos anos. Descanse, coma, beba e alegre-se’.
20 Kjánchó ntáche Dios tí jehe chꞌán kíxin: “Lo̱ntia xi̱kaha ichrua la, kíxin ijie tie itsi nkexro tsjanchia a̱sán. A̱ ntá tí nkehe kjuásichjina la, ¿xá nkexro kuènte tíha?” ichro chꞌán.
20 "Contudo, Deus lhe disse: ‘Insensato! Esta mesma noite a sua vida lhe será exigida. Então, quem ficará com o que você preparou? ’
21 Mé xi̱kaha tso̱nhen tí nkexro chónta nchónhya nkehe chjasintajni ntihi, a̱ ntá na̱xa̱ kjueyáhya chꞌán nkehe kuènte nkaya nka̱jní ―mé ichro chꞌín Jesús.
21 "Assim acontece com quem guarda para si riquezas, mas não é rico para com Deus".
22 Ntá chrꞌéxi̱n ntáche chꞌín Jesús tí sín kꞌuájiko chꞌán kíxin: ―Tjo̱nka̱rá kíxin chrókóxakuanhyará tí nkehe chrókjónterá la ko tí ka chrókꞌuítsa̱rá.
22 Dirigindo-se aos seus discípulos, Jesus acrescentou: "Portanto eu lhes digo: não se preocupem com suas próprias vidas, quanto ao que comer; nem com seus próprios corpos, quanto ao que vestir.
23 A̱ntsí sínkí tí kjuachón, a̱ ntá tí nkehe chrókjónterá la kánhyó sínkí. La ko a̱ntsí sínkí tí cuerpo kuèntárá, a̱ ntá kánhyó sínkí tí ka chrókꞌuítsa̱rá.
23 A vida é mais importante do que a comida, e o corpo, mais do que as roupas.
24 Xráxinkáonrá nkexrí siín tí kontálo. Tꞌe̱nka̱hya va la ko tjáhya va la ko chóntahya va nketí tsꞌi̱nka̱chjinayá va tí noa. Kjánchó Dios la tjanjon nkehe sine va. A̱ ntá jahará la a̱ntsí tjetoan, a̱ ntá tí ko xritjaka la kénhyó.
24 Observem os corvos: não semeiam nem colhem, não têm armazéns nem celeiros; contudo, Deus os alimenta. E vocês têm muito mais valor do que as aves!
25 ¿Á tjejó jnkojínrá tjenka̱yáxinrá kíxin tí chrókóxakonhanrá má ntá na̱xa̱ chrókꞌuankírá itꞌo̱ metro nte̱toxinrá ínaá?
25 Quem de vocês, por mais que se preocupe, pode acrescentar uma hora que seja à sua vida?
26 A̱ ntá xitjahya chrókjui̱chꞌerá tíha kjónté ijnko nkehe ntsí, ¿a̱ ntá nkehe tso̱nhen tóxakonhanrá í so nkehe siín?
26 Visto que vocês não podem sequer fazer uma coisa tão pequena, por que se preocupar com o restante?
27 ’Xráxinkáonrá nkexrí sítꞌánkí tí catsjo lirio chꞌehya xra̱ la ko tjo̱nhya. Ntá kjónté ntáxrja̱n kíxin tí chꞌín rey Salomón kaín ka náxrjón kꞌuékꞌinkáya chꞌán na̱xa̱ kjuíncheyóe̱hya chꞌán kíxin a̱ntsí náxrjón tí tsjo a.
27 "Observem como crescem os lírios. Eles não trabalham nem tecem. Contudo, eu lhes digo que nem Salomão, em todo o seu esplendor, vestiu-se como um deles.
28 A̱ ntá xi̱kaha Dios mé nchekꞌitsa chꞌán kaín kayoa kjónté ijie síchón la ntóye tsoche, la mé xi̱kaha tsjanjon chꞌán tí nkehe chrokꞌuítsa̱rá jahará. ¿Ntá nkekuènte kíxin na̱xa̱ titekákonhyará chꞌán?
28 Se Deus veste assim a erva do campo, que hoje existe e amanhã é lançada ao fogo, quanto mais vestirá vocês, homens de pequena fé!
29 ¿Ntá nkekuènte ixrírá tóxakonhanrá xrítjéyárá nkehe sinterá la ko nkehe itsꞌirá?
29 Não busquem ansiosamente o que hão de comer ou beber; não se preocupem com isso.
30 A̱ ntá tí chojni chjasintajni xritjeyá sín kaín tí nkehe a. Kjánchó Itꞌárá ó nohe chꞌán kíxin tꞌichjánxi̱nhanrá kaín tí nkehe a.
30 Pois o mundo pagão é que corre atrás dessas coisas; mas o Pai sabe que vocês precisam delas.
31 Senó chrókjuéyárá tí kjuachaxin kuènte Dios, a̱ ntá jehe chꞌán mé tsjanjon chꞌán kaín nkehe tꞌichjánxi̱nhanrá.
31 Busquem, pois, o Reino de Deus, e essas coisas lhes serão acrescentadas.
32 ’Chrakonhyará jahará kolélo kuènta̱na. Kjónté tsjéhyará la Itꞌárá tóxrjínhi̱n chꞌán tsotjáhará chꞌán tí kjuachaxin kuènte chꞌán.
32 "Não tenham medo, pequeno rebanho, pois foi do agrado do Pai dar-lhes o Reino.
33 Nchekjirá kaín nkehe chontará la ntá chje̱herá tí chichaon tí sín chóntahya. A̱ ntá xi̱kaha si̱chꞌerá la tí tjo̱a̱ tꞌinka chi̱cha̱ko̱anrá tso̱ntaxinhya kíxin tí nkehe tjete siín nkaya nka̱jní tsjeje̱hya la ko ntaha kohya xíche̱e la ko tsꞌínhya kué la ko tsꞌitjáyanhya.
33 Vendam o que têm e dêem esmolas. Façam para vocês bolsas que não se gastem com o tempo, um tesouro nos céus que não se acabe, onde ladrão algum chega perto e nenhuma traça destrói.
34 A̱ ntá tí nkaya nka̱jní tsochontará nkehe tjete la ntá tí nkehe tjenka̱yáxinrá la kja̱xin ntaha tjen.
34 Pois onde estiver o seu tesouro, ali também estará o seu coração".
35 ’Tꞌichjánxi̱n listo tsꞌejochonhénrá la ko tsjakꞌekoará xrohi tjeche.
35 "Estejam prontos para servir, e conservem acesas as suas candeias,
36 Listo chrókꞌuejorá éxí chojni chꞌe xra̱ tjejóchónhen sín tsokja̱nxi̱n tí lámo̱e sín tí tsíkóte̱he chojni kíxin tió tsi chꞌán la tsꞌèya chꞌán, la ntá tsakitje̱he̱ sín tí puerta tjoka.
36 como aqueles que esperam seu senhor voltar de um banquete de casamento; para que, quando ele chegar e bater, possam abrir-lhe a porta imediatamente.
37 Náxrjón tí nkexro chꞌe xra̱ tió chrókjan tí lámo̱e sín chrókꞌuikon chꞌán kíxin na̱xa̱ tjejótsjehe sín. Ntá chaxín ntáxrja̱n kíxin tí chꞌín lamo tsꞌe̱to̱an chꞌán kíxin tsꞌejótja̱xi̱n sín tí tjen mesa ntiha ntá tsjanjon chꞌán nkehe sine sín.
37 Felizes os servos cujo senhor os encontrar vigiando, quando voltar. Eu lhes afirmo que ele se vestirá para servir, fará que se reclinem à mesa, e virá servi-los.
38 Kjónté chrókui chꞌán kꞌáxrótjen o̱ chrókui chꞌán nantóye mé xi̱kaha chrókꞌuikon chꞌán kíxin tjejótsjehe sín la náxrjón tí sín chꞌehe chꞌán xra̱.
38 Mesmo que ele chegue de noite ou de madrugada, felizes os servos que o senhor encontrar preparados.
39 Chrókónohará tíhi kíxin tí chrókónohe tí ìnché nchia nke hora chrókui tí xíche̱e ntá chrókjuakꞌetsjehe chꞌán chrókuíto̱ehya chꞌán chrókꞌuixenhen xíche̱e tí nto̱e chꞌán chrókueé.
39 Entendam, porém, isto: se o dono da casa soubesse a que hora viria o ladrão, não permitiria que a sua casa fosse arrombada.
40 Ntá jahará kja̱xinrá xi̱kaha chrókꞌuejotsjehérá kíxin titàya̱ tsi tí Xje̱en Dios Kꞌóna Chojni.
40 Estejam também vocês preparados, porque o Filho do homem virá numa hora em que não o esperam".
41 A̱ ntá chꞌín Pedro kjuanchankí chꞌán kíxin: ―Ìnchéni, ¿á jehóni kaín ni kjui̱ncheyóéxian nkehe ntáchrua o̱ kaín chojni? ―ichro chꞌán.
41 Pedro perguntou: "Senhor, estás contando esta parábola para nós ou para todos? "
42 Ntá ntáchro Ìnchéni kíxin: ―¿Nkexro tí tꞌe̱to̱an tí xra̱ jína, a̱ ntá tí lámo̱e tsꞌe̱tue̱nhen kíxin tsꞌayakonhen chꞌán tí chojni siín tí nchia ntiha kíxin tsjanjon chꞌán nkehe sine sín xintii tí hora a?
42 O Senhor respondeu: "Quem é, pois, o administrador fiel e sensato, a quem seu senhor encarrega dos seus servos, para lhes dar sua porção de alimento no tempo devido?
43 Náxrjón tjen tí nkexro a tió tsi tí lámo̱e tsꞌikon chꞌán kíxin na̱xa̱ tjechꞌe tí xra̱.
43 Feliz o servo a quem o seu senhor encontrar fazendo assim quando voltar.
44 Tíhi mé chaxín tsontáxrja̱n kíxin tí chꞌín lamo tsochjéhe chꞌán kaín xra̱ chónta chꞌán tsꞌe̱to̱an tí chꞌín a.
44 Garanto-lhes que ele o encarregará de todos os seus bens.
45 A̱ ntá tí chꞌín tꞌe̱to̱an sítónhen xra̱ tsjenka̱yáxin kíxin tjokahya tsokjan tí lámo̱e chꞌán, a̱ ntá tsjankíxin chꞌán tso̱nínkakonhen chꞌán tsjanjo̱nko chꞌán tí í so chojni chꞌé xra̱, tí chojni ntoa la ko tí chojni chjin, a̱ ntá jehe chꞌán sine chꞌán la itsꞌi chꞌán la tso̱koan chꞌán.
45 Mas suponham que esse servo diga a si mesmo: ‘Meu senhor se demora a voltar’, e então comece a bater nos servos e nas servas, a comer, a beber e a embriagar-se.
46 A̱ ntá tí lamo tsokjan tí ya̱on tjenka̱yáxinhya tí chꞌín chꞌe xra̱, na mé ijnko hora noehya chꞌán. A̱ ntá imá sinchekjasóte chꞌán tí chꞌín kuíto̱hehe xra̱ la ntá tsjasóteko chꞌán tí sín titekakonhya.
46 O senhor daquele servo virá num dia em que ele não o espera e numa hora que não sabe, e o punirá severamente e lhe dará um lugar com os infiéis.
47 ’A̱ ntá tí nkexro nohe chꞌán nkehe tí xra̱ tjinkaon tí lámo̱e chꞌán la tóxakuenhya chꞌán la titekakonhya chꞌán la mé tí chꞌín a imá tsjasóte chꞌán tsꞌekon chꞌán.
47 "Aquele servo que conhece a vontade de seu senhor e não prepara o que ele deseja, nem o realiza, receberá muitos açoites.
48 A̱ ntá tí nkexro noehya nkehe tí xra̱ tjinkaon tí lámo̱e chꞌán ntá chꞌe chꞌán nkehe chrókjuasótexín chꞌán la kjónté kánhyó tsjasóte chꞌán tsꞌekon chꞌán. A̱ ntá tí nkexro kꞌuáyéhe̱ nchónhya nkehe la a̱ntsí tsjé xra̱ tsꞌáyéhe̱ chꞌán sichꞌe chꞌán; la ko a̱ntsí tsjé xra̱ tsoxranchehe tí nkexro kꞌuáyéhe̱ itsjé nkehe.
48 Mas aquele que não a conhece e pratica coisas merecedoras de castigo, receberá poucos açoites. A quem muito foi dado, muito será exigido; e a quem muito foi confiado, muito mais será pedido".
49 ’Janhan kꞌuinka kíxin si̱ntakꞌákjen xrohi chjasintajni. Áchꞌe ntáxrja̱n kíxin ó tjechrꞌákjen tí xrohi a ntá na̱xa̱ náhí.
49 "Vim trazer fogo à terra, e como gostaria que já estivesse aceso!
50 Tꞌichjánxi̱n nchónhya tso̱na tsjasótena. Tóxakonna tsoxiteyájia kaín tíha.
50 Mas tenho que passar por um batismo, e como estou angustiado até que ele se realize!
51 ¿Á tjenka̱yáxinrá kíxin kꞌuinkakian kjuaxróxin tí chjasintajni ní? Méxra̱ ntáxrja̱n náhí. Jnkoko̱áhya tsjenka̱yáxin chojni xi̱kaha.
51 Vocês pensam que vim trazer paz à terra? Não, eu lhes digo. Pelo contrário, vim trazer divisão!
52 Kíxin ijie xrankíxixín inꞌó chojni na̱xa̱ kjéhya jnkoko̱áhya tsjenka̱yáxin sín. Tí iní tso̱nínkakonhen tí yaá. Tí yaá tso̱nínkakonhen tí iní.
52 De agora em diante haverá cinco numa família divididos uns contra os outros: três contra dois e dois contra três.
53 A̱ ntá tí itꞌé tso̱nínkakonhen tí xje̱en ntoa, la ko tí xje̱en ntoa tso̱nínkakonhen tí itꞌé. A̱ ntá tí ìné tso̱nínkakonhen tí xje̱en chjin, la ko tí xje̱en chjin tso̱nínkakonhen tí ìné. Tí ichꞌe̱e tso̱nínkakonhen tí tíkínte̱e la ko tí tíkínte̱e tso̱nínkakonhen tí ichꞌe̱e tjan.
53 Estarão divididos pai contra filho e filho contra pai, mãe contra filha e filha contra mãe, sogra contra nora e nora contra sogra".
54 Chꞌín Jesús kja̱xin ntáche chꞌán tí chojni siín kíxin: ―A̱ ntá tsꞌikonrá tsꞌàya tjui̱ tí tjia̱tóxin ya̱on, a̱ ntá ntáchrorá kíxin tsꞌaniá chrin, a̱ ntá xi̱kaha chaxín tso̱nhen tsꞌaniá chrin.
54 Dizia ele à multidão: "Quando vocês vêem uma nuvem se levantando no ocidente, logo dizem: ‘Vai chover’, e assim acontece.
55 A̱ ntá tí chjéhe xri̱nto̱ nó sur ntá ntáchrorá kíxin tso̱sóa, a̱ ntá xi̱kaha chaxín tso̱sóa.
55 E quando sopra o vento sul, vocês dizem: ‘Vai fazer calor’, e assim ocorre.
56 Jahará ntoáhya tjenka̱yáxinrá. Ó nohará tjenka̱yáxinrá nkexrí tso̱nhen nka̱jní la ko chjasintajni. ¿Ntá nkexrí na̱xa̱ tiénxinhyará nkehe sítónhen tí tjejorá jie?
56 Hipócritas! Vocês sabem interpretar o aspecto da terra e do céu. Como não sabem interpretar o tempo presente?
57 ’¿Nkekuènte tjéyáhyará jahará nkehe tí jína?
57 "Por que vocês não julgam por si mesmos o que é justo?
58 Tí jnkojín nkexro tsjanchia jie̱ sátjikoará chꞌán nkayakon tí sín tꞌe̱to̱an na tí nti̱a ó chrónkakjórá chꞌán kíxin tso̱yóxin tsꞌixinhya kjuanínkaon kíxin sátsjikoahyará nkayakon tí chꞌín juez, kíxin tí chꞌín juez chrókꞌue̱to̱an chꞌán kíxin sátsjikoará tí sín comandante. A̱ ntá tí chꞌín comandante chróchrꞌáxanhanrá chꞌán nto̱echiso.
58 Quando algum de vocês estiver indo com seu adversário para o magistrado, faça tudo para se reconciliar com ele no caminho; para que ele não o arraste ao juiz, o juiz o entregue ao oficial de justiça, e o oficial de justiça o jogue na prisão.
59 Ntáxrja̱n kjá ni chrókꞌuaxrjéxinhyará ntiha tsjenka̱jiará kaín xín chichaon chonta.
59 Eu lhe digo que você não sairá de lá enquanto não pagar o último centavo".
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 12, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.