Lucas 7
Ʉlwitɨkano Ʉlʉpya (NYY) vs AAI
1 Jesu bo amalile ʉkʉjoba syosa ɨsi aalondaga ʉkʉtɨ abandʉ bapɨlɨke, alɨnkʉbʉʉka nkaaja akaa mu Kapelinaʉmu.
1 Jesu tur etei eo binan sabuw hinowar in sasawar ufunamaim na Capernaum tit.
2 Ʉko aaliko ʉndongosi jʉmo ʉgwa basikali baa Balooma. Ʉndongosi ʉjo aalɨ nʉ mbombi ʉjʉ aalɨnnganile fiijo. Ʉmbombi ʉjo aalɨ mbine, aalɨ kɨfuki ʉkʉfwa.
2 Nati’imaim Roman baiyowayan orot ukwarin ana akirwairafin isan biyabow kwanekwan i sawow gagamin bai morobomih biwa’an.
3 Ʉndongosi jʉla bo apɨliike ɨnongwa sya Jesu, alɨnkʉbatʉma kwa Jesu abalongosi bamo abaa Bajuuta, ʉkʉtɨ babʉʉke bakansʉʉme iise ammbʉmbʉlʉsye ʉmbombi gwake.
3 Baise Jesu na nati’imaim titit ana tur nonowar ana maramaim, Jew hai orot gagamih iyunih hin Jesu biyan hitit ana akir wairafin baiyawasin isan Jesu hifefeyan.
4 Abalongosi bala bo bafikile kwa Jesu, balɨnkʉnndamba balɨnkʉtɨ, “Ʉmundʉ ʉjʉ abagiisye ʉkʉbombeligwa ɨsi,
4 Basit Jew hai orot gagamih hina Jesu biyan hitit turobe’emaim hifefeyan hio, “Iti orot ana yababan i ekokok kwanekwan o baibais initin ana akir wairafin iniyawas.
5 paapo akɨganile ɨkiisʉ kyɨtʉ, kangɨ atʉjengiile ɨsinagogi.”
5 Anayabin ata sabuw isah i yabow, aki ai Kou’ay Bar wowab.”
6 Po Jesu alɨnkʉsookapo na balongosi bala, ʉkʉbʉʉka kʉ nyumba jaa ndongosi gwa basikali. Bo balɨ kɨfuki nɨ nyumba, ʉndongosi jʉla aabatʉmile abamanyaani baake kwa Jesu, ʉkʉtɨ bantwalɨle ɨndʉmi ɨjaa kʉtɨ, “Gwe Ntwa, ʉlɨngiikatasyaga, ʉne ngabagɨsya ʉkʉtɨ ʉgwe gwingɨle nnyumba jangʉ.
6 Basit bairi hin, naatu hina bar hibiyubin auman, baiyowayan orot ana ofonah afa iyunih hin Jesu biyan hitit hio, “Regah aki ai of iti na’atube eo, Aisim inan a nababan, anayabin ayu men orot gagamu boro inan au bar inatit.
7 Fyobeene ʉne naaliibwene ʉkʉtɨ, ngabagɨsya ʉkwisa kʉmyako. Looli ʉjobe iisyʉ lyene, ʉmbombi gwangʉ ikʉbʉmbʉlʉka.
7 Na’atube ayu auman taiyuwu ai’itu ayu men orot gewasu boro anan nanamaim anatit, baise akokok turawat nao au akir wairafin boro nayawas.
8 Paapo na niine ndɨ gwa paasi, ngʉlagɨligwa, kangɨ ndɨ nabo abasikali aba balɨ paasi pamyangʉ. Lɨnga nʉmmbʉʉlile jʉmo ndile, ‘Bʉʉka!’ ikʉbʉʉka. Kʉ jʉngɨ lɨnga ndile, ‘Isaga!’ ikwisa. Na kʉ ntʉmwa gwangʉ lɨnga ndile, ‘Bomba ɨsi!’ ikʉbomba.”
8 Anayabin ayu auman baiyowayah orot isah, au fair ema’am, orot ta aniyun anao, ‘Ni’imaim kwen.’ I boro nan, naatu orot ta isan anao, ‘Iti’imaim kuna.’ I boro nan, naatu au akir wairafin orot ta isan anao, ‘Iti kusinaf.’ I boro nasinaf.”
9 Jesu bo apɨliike amasyʉ ago, aaswigile fiijo. Po alɨnkʉkɨsanukɨla ɨkɨlʉndɨlo ɨkya bandʉ ɨkɨ kyankongaga, alɨnkʉtɨ, “Nikʉbabʉʉla nikʉtɨ, mBanyaisilaɨli boosa, ngammbonamo sikʉ ʉmundʉ ʉjʉ alɨ nʉ lwitɨko ʉlʉnywamu bo ʉlʉ!”
9 Jesu iti orot ana tur nonowar ifofofor men kafaita, naatu tatabir sabuw hi’ufunun bairi hinan iuwih eo, “Anababatun a tur ao’owen Israel wanawananamaim ama areremor, men kafa’imo orot ta ana baitumatum iti na’atube aitinimih.”
10 Abandʉ aba baatʉmiigwe kwa Jesu, bo bagomwike kʉ nyumba jaa ndongosi jʉla, balɨnkʉmmwaga ʉmbombi jʉla abʉmbʉlwike.
10 Imaibo orot kob nayah himatabir maiye hin bar hititit, akir wairafin yawas ma’am hi’itin.
11 Piitaasi, Jesu na bafundigwa baake, pamopeene nɨ kɨlʉndɨlo ɨkɨnywamu ɨkya bandʉ, balɨnkʉbʉʉka nkaaja aka kikʉkooleligwa ɨngamu jaa Naini.
11 Nati ufunamaim sabuw rau’ay gagamin na’in, naatu Jesu ana bai’ufununayah bairi hin bar merar wabin Nain imaim hitit.
12 Bo alɨ kɨfuki nɨ kɨpata ɨkya kaaja, aalyaganiile na bandʉ aba baasookangamo nkaaja, baapɨmbile ʉmfimba gwa ndʉmyana. Ʉndʉmyana ʉjʉ aalɨ mwana jʉmojwene ntɨga mu nna, ʉjʉ aasyɨlile ʉndʉme. Abandʉ bingi abaa nkaaja kala baalɨ pamopeene nʉ nkiikʉlʉ ʉmfwɨle jʉla.
12 Jesu na bar merar ana fur awan titit auman, kwafur babin natun orot ta’imonamo morob, sabuw rau’ay gagamin na’in kwafur babin hibai hirerey auman natun hi’abar hititit bairi hitar.
13 ɄNtwa Jesu bo ammbwene ʉmfwɨle jʉla, alɨnkʉmpelela ɨkɨsa. Alɨnkʉmmbʉʉla alɨnkʉtɨ, “Ʉlɨngalɨlaga.”
13 Jesu nuw kwafur babin i’itin ana maramaim dogoron wanawanan yababan awankaratan naatu kwafur isan eo, “Babin men inarerey.”
14 Po alɨnkʉsegelela, alɨnkʉlɨpalamaasya iibokosi lya mfimba, abandʉ aba baapɨmbile balɨnkwɨma. Jesu alɨnkʉtɨ, “Gwe ndʉmyana ʉgwe, nikʉkʉbʉʉla, sumuka!”
14 Imaibo na sabuw biyah tit eof ir sum butubun, sabuw orot hi’abar hinan hinutanub hibat, Jesu orot murubin isan eo, “Orot boubun kumisirimih ayu ao!”
15 Ʉmfwe jʉla alɨnkʉsumuka, alɨnkwanda ʉkʉjoba. Po Jesu alɨnkʉmpapo ʉnna ʉmwana jʉla.
15 Orot murubin inu’in yawas misir mare ma tur eo. Jesu nawiy hairi hin hinah itin.
16 Abandʉ boosa balɨnkʉtiila, balɨnkʉntuufya Kyala balɨnkʉtɨ, “Ʉnkunguluka ʉnkʉlʉmba aboniike kʉmyɨtʉ! Kyala iisile kʉkʉbatʉʉla abandʉ baake!”
16 Sabuw etei orot murubin yawas mimisir hi’itin hai bir ra’at baise God ana merar hiyi wabin hibora’ara’ah hio, “Dinab orot fairin anababatun wanawanatamaim tit! God ana sabuw baiyawasih isan na!”
17 Ɨnongwa ɨsi aabombile Jesu, syafumwike nkaaja koosa akaa Jutai na ntwaja toosa ʉtwa kɨfuki.
17 Jesu iti sisinaf ana tur ra’at tafaram Judea wanawanan hima’am etei hinowar na’atube tafaram nati sisibinamaim hima’am auman hinowar.
18 Abafundigwa baa Johani ʉMoosi baalɨmpangiile syosa ɨsi Jesu aabombaga. Po Johani alɨnkʉbakoolela babɨlɨ mbafundigwa baake,
18 — ausente —
19 alɨnkʉbatʉma kʉ Ntwa Jesu ʉkʉtɨ bakanndaalʉʉsye bakatɨ, “Bʉle, ʉgwe jo ʉjʉ abakunguluka baatɨgɨ ikwisa? Pamo tʉnnguulɨlege ʉjʉngɨ?”
19 — ausente —
20 Abafundigwa bala bo bafikile kwa Jesu, balɨnkʉtɨ, “Johani ʉMoosi atʉtʉmile tʉkʉlaalʉʉsye ʉkʉtɨ, ‘Bʉle, ʉgwe jo ʉjʉ abakunguluka baatɨgɨ ikwisa? Pamo tʉnnguulɨlege ʉjʉngɨ?’ ”
20 Iti na’atube eo imaibo hina Jesu biyan hitit ana tur hi’owen hio, “Aki John Baptist o baibatiyimih iyafari ana, imih akokok inao ananowar, John o isa eo anonowar o iti ina, o aki boro orot ta isan anama anakaif.”
21 Akabalɨlo kalakala, Jesu aababʉmbʉlwisye bingi ʉbʉbine ʉbwa lʉko nʉ lʉko, na aba baalɨ nɨ mbepo ɨnyali, kangɨ abafwa maaso bingi aabapelile ʉkʉkeeta.
21 Nati ana veya’amaim Jesu sabuw maumurih na’in hai sawow yumatah ta ta, naatu demon kauh hiyen hima hibiwawa’anih etei biyawasih. Naatu sabuw moumurih na’in matah fim iwa’an matah higewasin hinuwanuw.
22 Po alɨnkʉbaamula aba baatʉmiigwe alɨnkʉtɨ, “Mubʉʉkege mukammbʉʉle Johani ɨsi musibwene nʉ kʉsipɨlɨka. Abafwa maaso bikʉkeeta, aba bikʉkwema bikwenda, abakoma bikwelʉsigwa, abaa mapʉlɨ bikʉpɨlɨka, abafwe bikʉsyʉsigwa, kangɨ abalondo bikʉlʉmbɨlɨligwa ɨNdʉmi ɨNunu.
22 Imih Jesu John ana bai’ufununayah iyafutih eo, “Kwamatabir kwan abisa kwa’i’itah John ana tur kwa’owen. Sabuw matah fim higewasin tinuwanuw, ah kafikafirih higewasin hibat tereremor, kokom ani’anih biyah igewasin, tainih gugurih higewasin tur tenonowar, naatu sabuw morobone abiyawasih, tur gewasin i yababan sabuw isah abibinan.
23 Asajiigwe ʉmundʉ gwesa ʉjʉ atikʉleka ʉkʉʉsʉʉbɨla.”
23 Sabuw iyab erekasiy auman ayu tibitutumu i boro men baigegewasin hinab!”
24 Abafundigwa baa Johani bo basookilepo, Jesu alɨnkwanda ʉkʉfibʉʉla ɨfilʉndɨlo ɨfya bandʉ ɨsya Johani ʉMoosi, alɨnkʉtɨ, “Mwabʉʉkaga ndʉngalangala kʉkʉkeeta ɨfiki? Kalɨ, mwabʉʉkile kʉkʉnkeeta ʉmundʉ ʉjʉ akaja na maka, afwene nʉ lʉtete ʉlʉ lukʉjʉgɨɨsigwa nʉ mbelo? Mma!
24 Kob nayah himatabir John isan hinan ufut, Jesu tatabir sabuw rau’ay gagamin hina hima’am ibatiyih eo, “Arar yan John abisa sisinaf itinamih kwatit kwan? Kotar wadar bi’inuwas itinamih kwan?
25 Po mwabʉʉkile kʉkʉkeeta ɨfiki? Kalɨ, ʉmundʉ ʉjʉ afwele ɨmyenda ɨgya ntengo? Mma! Pɨlɨkɨsya! Abandʉ aba bikʉfwala ɨmyenda ɨgya ntengo, nʉ kʉja nafyo ɨfindʉ fyosa ɨfinunu, bikʉtʉʉgala mfitangaalala.
25 Abisa itinamih kwatit kwan? Orot sawar wairafin e’abur gewas ma’am itinamih kwan? En anayabin sabuw hai abur gewasin i bar gewasihimaim tema’am.
26 Po mwabʉʉkile kʉkʉkeeta ɨfiki? Ʉnkunguluka? Moomuumo! Nikʉbabʉʉla nikʉtɨ, ʉjo akaja nkunguluka itolo, looli nkʉlʉmba ʉkʉkɨnda ʉnkunguluka.
26 Imih kwao anowar. Abisa itinamih kwan? Dinab orot? Turobe, baise a tur ana’owen, iti orot i dinab oro’orot etei tafahimaim.
27 Ʉjo jo ʉjʉ ɨnongwa syake sisimbiigwe mwa Kalata ʉMwikemo, ʉkʉtɨ,
27 Anayabin John isan, God iti na’atube eo Buk Atamaninamaim hikirum,
28 Jesu kangɨ alɨnkʉtɨ, “Nikʉbabʉʉla nikʉtɨ, mmbandʉ boosa, akajapo ʉjʉ jo nkʉlʉmba ʉkʉnkɨnda Johani ʉMoosi. Looli ʉnnandɨ mBʉnyafyale bwa Kyala, jo nkʉlʉmba ʉkʉnkɨnda ʉmwene.”
28 Jesu iban eo maiye, “‘Tur anababatun a tur ao’owen, baibin hitatoub wanawanahimaim, orot men yait ta John natabirimih. Baise orot ta God ana aiwobomaim taiyuwin bikafai i John natabir.”
29 Po abandʉ boosa, boope na basongesya songo, bo bapɨliike amasyʉ gaa Jesu, balɨnkwitɨka ʉkʉtɨ ɨnjɨla jaa Kyala jo ngolofu, paapo baalyosiigwe nʉ loosyo lwa Johani.
29 Sabuw etei, kabay o’onayah auman tur hinonowar ana maramaim, hiorereb God ana ef i turobe mutufurin, anayabin iti sabuw etei’imak i John bapataito itih.
30 Looli aBafalisai na bamanyisi baa ndagɨlo sya Moose, baalʉkaanile ʉlʉbaatɨko lwa Kyala, paapo bakaalyosiigwe na Johani.
30 Baise Pharisee naatu Ofafar Bai’obaiyenayah God abisa sinafumih kokok i hikwahir men hisinaf naatu John ana bapataito hikwahir.
31 Jesu alɨnkʉtɨ, “Bʉle, mbafwanikɨsye nɨ fiki abandʉ abaa nkabalɨlo aka? Balɨ bʉleebʉle?
31 “Imih sabuw iti boun tema’am hai itin boro abisa’amaim anayai anao? Hai itinin i mi’itube?
32 Bafwene na baanike aba batʉʉgeele mu sokoni, aba bikʉbakoolela abiinaabo bikʉtɨ,
32 Sabuw hai itinin i Kek gidigidih urababan tefafafow na’atube. Kek turih boro turahinah isah hio, ‘Aki tabin ana douduf arabirab baise kwa men kwabenabenamih. Naatu aki morob ana ew atatabor, baise kwa men kwarerereyamih.’
33 “Po Johani ʉMoosi bo iisile, aafipɨɨkaga ɨfindʉ nɨ finga, ʉmwe mwatɨgɨ, ‘Alɨ nɨ mbepo ɨnyali.’
33 John Baptist nan ana veya’amaim yohar bay, harew fokarih men eaa tomatom, naatu kwa kwao, ‘Iti orot i demon kaun hiyen!’
34 Leelo ne Nnyamundʉ niisile, ngʉlya nʉ kʉnwa, ʉmwe mukʉtɨ, ‘Keeta! Ʉmpafu ʉjʉ, kangɨ ngaala bwalwa! Mmanyaani gwa basongesya songo na bafujufu!’
34 Baise Orot Natun na bay harew eaa tomatom kwa kwao, ‘Iti orot i ana bay aa naatu ana harew tom kakafin, kabay o’onayah naatu sabuw bowabow kakafih sinafuyah hai begon!’
35 Looli amahala gaa Kyala gikʉboneka ʉkʉja magolofu mu mbombo sya baanaake boosa.”
35 Baise God ana ukwar rerekab i sabuw iyab hikok tebaib isah ebiturobe.”
36 Ɨliisikʉ lɨmo ʉMfalisai jʉmo, ɨngamu jaake Simoni, aalɨmpaalile Jesu kʉkʉlya ɨfindʉ kʉmyake. Po Jesu alɨnkʉbʉʉka kʉkaaja kaa Mfalisai jʉla, alɨnkʉtʉʉgala nʉ kʉlya ɨfindʉ.
36 Pharisee orot ta wabin Simon Jesu ifefeyan na ana baremaim hairi bay aa isan, basit Jesu na orot ana bar run hairi hima bay hi’aa.
37 Nkaaja kala aalipo ʉnkiikʉlʉ jʉmo, ʉjʉ aalɨ nʉ lwendo ʉlʉbiibi. Ʉnkiikʉlʉ ʉjo, bo apɨliike ʉkʉtɨ Jesu alɨ pakʉlya nnyumba jaa Mfalisai jʉla, alɨnkʉbʉʉka nɨ supa jaa mafuta agaa lʉʉma ʉlʉnunu.
37 Babin ta bowabow kakafin wairafin nati bar meraramaim ma’am, Jesu Pharisee ana baremaim ma bay eaa ana tur nowar, basit re kibub wabin alabaster kabayamaim hikwak biya rarouw yamurin gewasin hisuwai batabat bai na
38 Alɨnkwɨma kʉnyuma kwa Jesu, kɨfuki na malʉndɨ gaake bo ikʉlɨla. Amaasosi gaake galɨnkʉtimɨsya amalʉndɨ gaa Jesu. Po alɨnkʉpyagɨɨsya amalʉndɨ gaa Jesu nɨ nywili syake, kʉno ikʉgafipa nʉ kʉgapaka amafuta.
38 Jesu ufunane bat, anamaim rerey maturin re an hihuruf, naatu kwafure aribunamaim Jesu an sasam naatu an mamay. Imaibo raiy bai Jesu anamaim isuwai re.
39 ɄMfalisai jʉla, ʉjʉ aalɨmpaalile Jesu, bo asibwene ɨsyo, alɨnkwinogona mu ndumbula jaake alɨnkʉtɨ, “Ʉmundʉ ʉjʉ lɨnga aalɨ nkunguluka, ngalɨ ameenye ʉkʉtɨ ʉnkiikʉlʉ ʉjʉ ikʉmpalamaasya jo jwani, gwa lʉko lʉki, kangɨ ntʉlanongwa.”
39 Iti na’atube sisinaf Pharisee orot i’itin ana maramaim, nuhinamaim not eo, “Iti orot dinab mowan na’at iti babin ebubutubun boro taso’ob, naatu boro taso’ob iti babin i yait, anayabin iti babin i bowabow kakafin wairafin!”
40 Po Jesu alɨnkʉmmbʉʉla alɨnkʉtɨ, “Simoni, ndɨ nasyo simo ɨsya kʉkʉbʉʉla.” Simoni alɨnkʉtɨ, “Gwe Mmanyisi, mbʉʉla.”
40 Naatu Jesu eo, “Simon, ayu tur ta anao inanowar.” “Bo i aisim bai’obaiyenayan. Kuo anowar.”
41 Po Jesu alɨnkʉtɨ, “Baaliko abandʉ babɨlɨ aba baakopile ɨndalama kʉ mundʉ jʉmo. Jʉmo aakopile ɨndenali ɨmia ihaano, ʉjʉngɨ aakopile ɨndenali amalongo mahaano.
41 Jesu eo, “Orot rou’ab hin orot ta kabay wairafin biyan kabay isan hifefeyan, basit orot 500 kina bai orot ta itin naatu 50 kina bai orot ta itin.
42 Abandʉ abo baatoliigwe ʉkʉhomba, po ʉjʉ aabakopiisye alɨnkʉbahobokela bobabɨɨlɨ. Alɨkʉ ndɨ aba baameleligwaga, ikʉnngana ʉkʉkɨndapo ʉjʉ aabakopiisye?”
42 Baise ana maramaim orot hairi aurih men karam boro orot kabay wairafin ana kabay wan hitay, imih orot kabay matuwan turan hairi’ika wabih bosairen. Imih orot menatan isan i ana yabow ra’at?”
43 Simoni alɨnkʉmmwamula alɨnkʉtɨ, “Ʉne ngʉtɨ, ʉjʉ aahobokeliigwe ɨnyingi.” Jesu alɨnkʉtɨ, “Ʉtalwisye.”
43 Simon Jesu iya’afut eo, “Anotanot orot nati kabay gagamin baibine.” Imaibo Jesu Simon iu, “Nati kuo i turobe.”
44 Po Jesu alɨnkʉnsanukɨla ʉnkiikʉlʉ jʉla, alɨnkʉmmbʉʉla Simoni alɨnkʉtɨ, “Ʉmmbwene ʉnkiikʉlʉ ʉjʉ? Ningiile nnyumba jaako, ʉgwe ʉkambapo amɨɨsi gaa kʉsugusula mmalʉndɨ gangʉ. Looli ʉjʉ, aasuguswisye amalʉndɨ gangʉ na maasosi gaake, nʉ kʉgapyagɨɨsya nɨ nywili syake.
44 Imaibo Jesu tatabir babin isan Simon iu, “Iti babin i’itin? Ayu ana o a bar atit o men au sauwin isan harew iyai’imih, baise iti babin maturinamaim au sauw naatu aribunamaim au sasam.
45 Bo kʉmbonia, ʉkaafipapo. Looli ʉjʉ, ʉkʉfuma lʉʉlo ningɨliile muno, akalekapo ʉkʉgafipa amalʉndɨ gangʉ.
45 O men au merar iyi imamayu’umih, baise iti babin a bar aruruka busuruf au mamay men ihamiyimih.
46 Ʉkambaka amafuta pantʉ, looli ʉjʉ agapakile amalʉndɨ gangʉ amafuta agaa lʉʉma ʉlʉnunu.
46 O men olive iroro’onamaim aribu isuwei’imih, baise iti babin raiy yamurin gewasin au’umaim isuwai re.
47 Po kʉnongwa jaa ɨsyo ngʉkʉbʉʉla ʉkʉtɨ, anangiisye ʉlʉgano ʉlʉnywamu, ʉkeetege ahobokeliigwe ʉbʉtʉlanongwa bwake ʉbwingi. Looli ʉmundʉ ʉjʉ ikʉhobokeligwa ʉbʉtʉlanongwa ʉbʉnandɨ, jo ʉjʉ ikʉgana panandɨ.”
47 Imih anababatun a tur ao’owen, iti babin ana bowabow kakafin maumurih na’in etei’imak anotanot tawiyen, anayabin ana yabow gagamin na’in ayu itu. Baise orot yait ana bowabow kakafin kikimin anotanotawiyen i ana yabow kikimin.”
48 Po Jesu alɨnkʉmmbʉʉla ʉnkiikʉlʉ jʉla alɨnkʉtɨ, “Ʉhobokeliigwe ʉbʉtʉlanongwa bwako.”
48 Imaibo Jesu babin isan eo, “A bowabow kakafih etei i anotanotawiyen.”
49 Po aba baalɨ pamopeene na Jesu pakʉlya ɨfindʉ, balɨnkʉjobesania balɨnkʉtɨ, “Ʉjʉ jo jwani, ikʉhobokela ʉbʉtʉlanongwa?”
49 Sabuw afa bairi hima bay hi’aau, hibusuruf taiyuwih hibabatiyih, “Iti i abi’orot bowabow kakafih notawiyenayan.”
50 Jesu alɨnkʉmmbʉʉla ʉnkiikʉlʉ jʉla alɨnkʉtɨ, “Ʉlwitɨko lwako lʉkʉpokile. Ʉbʉʉkege nʉ lʉtengaano!”
50 Baise Jesu babin isan eo, “O a baitumatumamaim iyawasi tufuwamaim inatit inan.”
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 7, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.