Mateus 12
Ɩbwaarɛ Katɔwɛ Kyula Pʋpwɛ (NAW) vs NAA
1 Saŋa maŋa nɩɩ Yesu maa mʋ abɩɩlapʋ ba naa alʋn kadɔɔ tɔ kakɛ fʋʋtɛsa akɛ kʋ. Nɩɩ akʋn a mɔɔ mʋ abɩɩlapʋ mʋ, nɩɩ ba piili bɛɛ gyayɩ alʋn mʋ ɩkʋ bɛɛ wɛ.
1 Por aquele tempo, num sábado, Jesus passou pelas searas. Estando os seus discípulos com fome, começaram a colher espigas e a comer.
2 Farasii abi mʋ ba maa wu ɩnɩmʋ mʋ, ba tɔwɛ Yesu yɛ, “Kɩɩ! Mɩnɛ ɩ waa sʋ nɩɩ fʋ abɩɩlapʋ bɛɛ waa kʋtɔ mʋ nɩɩ ɩ man dɛ ɔkpa kakɛ fʋʋtɛsa akɛ.”
2 Os fariseus, vendo isso, disseram a Jesus: — Olhe! Os seus discípulos estão fazendo o que não é lícito fazer num sábado.
3 Yesu lɛɛ bamʋ kɔnɔ yɛ, “Fan man pɩɩta kalɛ kʋtɔ mʋ nɩɩ Owura Dawidi maa mʋ kamaa tɔ abi ba waa saŋa mʋ nɩɩ akʋn a mɔɔ bamʋ mʋ nɩn?
3 Mas Jesus lhes disse:
4 O loo kabwaarɛ‐sunkpa ayɛ naa taa bodobodo mʋ nɩɩ ba lɛɛ saraga sa Ɩbwaarɛ mʋ, nɩɩ maa mʋ asa mʋ ba wɛ. Nɩɩ Ɩbwaarɛ nbara tɔ mʋ ɩ man dɛ ɔkpa fɛɛ Dawidi maa bamʋ ba waa kanɩn, amɔɔ Ɩbwaarɛ aseepu nkʋn.
4 Como entrou na Casa de Deus, e comeram os pães da proposição, os quais não era lícito comer, nem a ele nem aos que estavam com ele, mas exclusivamente aos sacerdotes?
5 Abɛɛ fan man pɩɩta kalɛ Mosesi nbara mʋ tɔ wu fɛɛ, Ɩbwaarɛ aseepu ba maa sun kabwaarɛ‐sunkpa ayɛ mʋ tɔ, kakɛ fʋʋtɛsa akɛ mʋ, bee nyita nbara, amaa ɔkʋ man bun bamʋ kʋpwɛ?
5 Ou vocês não leram na Lei que, aos sábados, os sacerdotes no templo profanam o sábado e ficam sem culpa?
6 N tɔwɛ fanɛ fɛɛ ɔkʋ bʋ nfɩɩ ɔ kyɔ kabwaarɛ‐sunkpa ayɛ mʋ.
6 Pois eu lhes digo que aqui está quem é maior do que o templo.
7 Ɩbwaarɛ tɔwɛ Asɩnkyan yɩlasa mʋ tɔ yɛ, ‘Man gyɛ atɔbwaaya kɩtaa lɛɛ saraga sa mɛ nɩɩ n biti, amaa kuwu abaa kʋwɛɛ nɩɩ n biti.’ Nɩɩ fan kan nu asɩn nɩmʋ kasɛ nɩn, naafɔɔ fen mee bun asa mʋ nɩɩ ba man waa alibi mʋ kʋpwɛ.
7 Mas, se vocês soubessem o que significa: “Quero misericórdia, e não sacrifício”, não teriam condenado inocentes.
8 Lɩɩ fɛɛ mɛ, Daadimaadi Obii‐nyɩnsa mʋ, ɩ gyɛ kakɛ fʋʋtɛsa mʋ Ɔnyɩrɩpɛ.”
8 Porque o Filho do Homem é senhor do sábado.
9 Yesu maa lɩɩ tʋtɔ ee kpee mʋ, ɔ naa loo bamʋ kabwaarɛ‐kʋlɛ ɔgyaŋɛkpa.
9 Tendo Jesus saído dali, entrou na sinagoga deles.
10 Nɩɩ ɔnyɩn kʋ bʋ tʋtɔ nɩɩ mʋ kɩbaa ki wu. Asa kʋ ba bʋ tʋtɔ nɩɩ ba maa biti ɔkpa ba nyɛ pwɩɩ Yesu sʋ mʋ, ba taasɛ mʋ yɛ, “Ɩ dɛ ɔkpa fɛɛ ba kyɛ alɔpʋ kakɛ fʋʋtɛsa akɛ abɛɛ?”
10 Achava-se ali um homem que tinha uma das mãos ressequida. Então, a fim de o acusar, perguntaram a Jesus: — É lícito curar no sábado?
11 Nɩɩ Yesu taasɛ bamʋ yɛ, “Nɩɩ ɩ kan ba fɛɛ fanɛ tɔ ɔkʋ sʋ kabʋlʋpʋ nɩɩ ɔ tɩyɛ kɩkyabɔ tɔ kakɛ fʋʋtɛsa akɛ mʋ, ɔ mɛɛ lɛɛ mʋ lɩɩ kɩmʋ tɔ abɛɛ?
11 Ao que lhes respondeu:
12 Nɩɩ nyɩmɩsa kyɔ kabʋlʋpʋ naa ban sʋ falɛ mʋ, ɩmʋ sʋ ɩ dɛ ɔkpa nbara mʋ tɔ fɛɛ a waa adanbɩrasa kakɛ fʋʋtɛsa akɛ sa asa.”
12 Ora, quanto mais vale um homem do que uma ovelha! Logo, é lícito nos sábados fazer o bem.
13 Tʋtɔ nɩɩ Yesu tɔwɛ ɔnyɩn mʋ yɛ, “Tɛɛŋɛ fʋ kɩbaa mʋ.” Nɩɩ ɔ tɛɛŋɛ kɩmʋ, opula tɔ nɩɩ kɩ nyɛ ɔlʋn fɛɛ kɩbanban mʋ.
13 Então Jesus disse ao homem: O homem estendeu a mão, e ela foi restaurada e ficou sã como a outra.
14 Amaa Farasii abi mʋ ba lɩɩ kpee naa ŋmina kanan mʋ nɩɩ ba nyɛ ɔkpa mɔɔ Yesu.
14 Mas os fariseus, saindo dali, conspiravam contra ele, procurando ver como o matariam.
15 Yesu maa bɩɩ ɩnɩmʋ mʋ ɔ lɩɩ kanɩn opula maŋa, nɩɩ asa gaalaagaa ba buu mʋ, nɩɩ ɔ kyɛ bamʋ nɩɩ bɛɛ lɔ mʋ alɔ kpini.
15 Mas Jesus, sabendo disto, afastou-se dali. Muitos o seguiram, e a todos ele curou,
16 Amaa ɔ da bamʋ amu tɔ yɛ ba man tɔwɛ ɔkʋ ɔsa mʋ nɩɩ ɔ gyɛ.
16 advertindo-lhes, porém, que não o expusessem à publicidade.
17 Ɩnɩmʋ ɩ waa nɩn kɛ asɩn mʋ nɩɩ Ɩbwaarɛ bɔla mʋ ɔtɔwɛpʋ Isaya sʋ tɔwɛ mʋ ɩ ba tɔ. Ɩmʋ ɩ gyɛ yɛ,
17 Isso aconteceu para se cumprir o que foi dito por meio do profeta Isaías:
18 “Kɩɩ! Mɛ kɩyaafɔlɛ mʋ nɩɩ n lɛɛ mʋ ndee,
18 “Eis aqui o meu servo, que escolhi, o meu amado, em quem a minha alma se agrada. Farei repousar sobre ele o meu Espírito, e ele anunciará juízo aos gentios.
19 Ɔ mɛɛ yɛ o gyii ɩmɔɔrɛ abɛɛ ɔ pʋntɛ tɔ,
19 Não entrará em discussões, nem gritará, nem fará ouvir nas praças a sua voz.
20 Ɔ mɛɛ yɛ ɔ gya oyu‐bi nyɔnsa tɔ tii sʋ lʋwɛ
20 Não esmagará a cana quebrada, nem apagará o pavio que fumega, até que faça vencedor o juízo.
21 Nɩɩ asa kpini bee biti ba taa bamʋ tamaa tʋʋ mʋ nkʋn sʋ.”
21 E no seu nome os gentios colocarão a sua esperança.”
22 Kakaakʋ asa akʋ ba taa ɔnyɩn kʋ bɩya Yesu. Ɔ gyɛ gyaatanapʋ yɛ naamuu lɩɩ fɛɛ nbwɩɩ libi ba tɛ mʋ sʋ. Yesu kyɛ mʋ, nɩɩ mu ansi i bugi nɩɩ ɔ bɩla ɛɛ taalɛ ɛɛ tɔwɛ.
22 Então trouxeram a Jesus um endemoniado, cego e mudo. Jesus o curou, e o homem passou a falar e a ver.
23 Nɩɩ ii kyinkyin asa mʋ kpini, nɩɩ ba taasɛ abaa yɛ, “Ɔnyɩn nɩmʋ ɩ gyɛ Dawidi kanaana‐bii mʋ do?”
23 E toda a multidão se admirava e dizia: — Não seria este, por acaso, o Filho de Davi?
24 Amaa Farasii abi mʋ ba maa nu ɩnɩmʋ mʋ, ba tɔwɛ nɩn yɛ, “Nbwɩɩ libi kumu mʋ nɩɩ bɛɛ tɩɩ yɛ Beelisebu mʋ ɩɩ sa ɔnyɩn nɩmʋ ɔlʋn, nɩɩ ɛɛ taalɛ ɛɛ gya nbwɩɩ libi ɛɛ kʋsʋ asa sʋ kanɩn mʋ.”
24 Mas os fariseus, ouvindo isto, diziam: — Este não expulsa demônios senão pelo poder de Belzebu, o maioral dos demônios.
25 Yesu bɩɩ bamʋ nfɛɛrɛ nɩɩ ɔ tɔwɛ bamʋ yɛ, “Nɩɩ Kuwura‐gyii kʋmaa tɔ asa ba kan barɩgɛ tɔ bɛɛ kɔ yɛ abaa mʋ, kɩ mɛɛ kyɛɛrɛɛ nɩɩ kɩ tɩyɛ. Nɩɩ kadɛ abɛɛ kɩkpaara sʋ abi ba kan barɩgɛ tɔ bɛɛ kɔ yɛ abaa mʋ, kadɛ abɛɛ kɩkpaara maŋa kii biti ki boyi.
25 Mas Jesus, sabendo o que eles pensavam, disse-lhes:
26 Nɩɩ ɩ kan ɩ gyɛ kesintin fɛɛ Sɩtaanɛ ɩɩ gya Sɩtaanɛ mʋ, ɩɩ kaapʋ fɛɛ ɔ barɩgɛ mʋ n‐yɩɩ tɔ kɩnyɔ nɩn. Ɩmʋ sʋ nɛnɛ nɩɩ mu kuwura‐gyii mʋ kɩ bɩla taalɛ yɩlɛ?
26 Se Satanás expulsa Satanás, está dividido contra si mesmo; como, então, o seu reino subsistirá?
27 Fan yɛ Beelisebu ɩɩ sa mɛ ɔlʋn nɩɩ n sʋ n gya nbwɩɩ libi n kʋsaa asa sʋ. To, kanɩn bɩrɛ anɩmʋ ɩɩ sa fanɛ abɩɩlapʋ ɔlʋn nɩɩ bɛɛ taalɛ bɛɛ gya nbwɩɩ libi bɛɛ kʋsaa asa sʋ? Fanɛ gbaa‐gbaa fanɛ abɩɩlapʋ ii biti ba bun fanɛ kʋpwɛ fɛɛ fan man sʋ kesintin.
27 E, se eu expulso os demônios por Belzebu, por quem os filhos de vocês os expulsam? Por isso, eles mesmos serão os juízes de vocês.
28 Amaa nɩɩ ɩ gyɛ Ɩbwaarɛ Kayaayu nɩɩ n sʋ n gya nbwɩɩ libi n kʋsaa asa sʋ mʋ, kanɩn bɩrɛ fan bɩɩ fɛɛ Ɩbwaarɛ kuwura‐gyii mʋ kɩ wʋla kɩ bʋ fanɛ asɛ.”
28 Se, porém, eu expulso os demônios pelo Espírito de Deus, certamente é chegado o Reino de Deus sobre vocês.
29 Nɩɩ Yesu bɩla kyaga sʋ yɛ, “Ɔkʋ mɛɛ taalɛ loo ɔlʋlʋnpʋ kʋ kɩkpaara sʋ naa swii mʋ kapatɩyɛ, amɔɔ ɔ gyankpaa ŋmina mʋ yɩla pɔyɩ kɛ ɔ lan taalɛ naa swii mʋ kapatɩyɛ lɩɩ kɩkpaara mʋ sʋ.
29 Ou como pode alguém entrar na casa do valente e roubar-lhe os bens sem primeiro amarrá-lo? E só então saqueará a casa dele.
30 “Ɔkʋmaa mʋ nɩɩ ɔ man tii mɛ sʋ mʋ, ii kisi mɛ nɩn, nɩɩ ɔkʋmaa mʋ nɩɩ ɔ mɛɛ kʋʋla ɛɛ kyɛ mɛ tɔ mʋ, ɛɛ yaasɛ asa mʋ nɩɩ n kʋʋla mʋ nɩn.
30 — Quem não é por mim é contra mim; e quem comigo não ajunta espalha.
31 Ɩmʋ sʋ, n tɔwɛ fanɛ yɛ, ɔkʋmaa mʋ nɩɩ ɔ waa alibi abɛɛ ɔ tɔwɛ yii Ɩbwaarɛ mʋ, Ɩbwaarɛ ii biti ɔ taa kɛɛ mʋ. Amaa ɔkʋmaa mʋ nɩɩ ɔ tɔwɛ yii Kayaayu Kyɩrɛkyɩrɛ mʋ, Ɩbwaarɛ mɛɛ yɛ ɔ taa kɛɛ mʋ.
31 Por isso, digo a vocês que todo pecado e blasfêmia serão perdoados aos homens; mas a blasfêmia contra o Espírito não será perdoada.
32 Nɩɩ ɔkʋmaa mʋ nɩɩ ɔ tɔwɛ asɩn kʋ yii mɛ, Daadimaadi Obii‐nyɩnsa mʋ, Ɩbwaarɛ ii biti ɔ taa kɛɛ mʋ, amaa ɔkʋmaa mʋ nɩɩ ɔ tɔwɛ asɩn yii Kayaayu Kyɩrɛkyɩrɛ mʋ bɩrɛ, Ɩbwaarɛ mɛɛ yɛ ɔ taa kɛɛ mʋ nbɩɩnbɩɩ saŋa nɩmʋ tɔ abɛɛ saŋa mʋ nɩɩ ii biti ɩ ba mʋ.
32 Se alguém disser alguma palavra contra o Filho do Homem, isso lhe será perdoado; mas, se alguém falar contra o Espírito Santo, isso não lhe será perdoado, nem neste mundo nem no porvir.
33 “Nɩɩ fʋ kan kyula yɛ oyu kʋ abi ɩ gyɛ abi danbɩrasa mʋ, oyu maa gbaa gyɛ oyu danbɩrasa nɩn, amaa nɩɩ fʋ kan kina yɛ oyu kʋ abi man gyɛ abi danbɩrasa bɩrɛ, oyu maa gbaa man gyɛ oyu danbɩrasa. Lɩɩ fɛɛ oyu abi sɔyɩsa nɩɩ bɛɛ sʋ bɛɛ bɩɩ kɩmʋ.
33 — Tornem a árvore boa e o seu fruto será bom, ou tornem a árvore má e o seu fruto será mau; porque pelo fruto se conhece a árvore.
34 Fanɛ asa libi fɛɛ anansɛ, nɛnɛ nɩɩ fɛn taalɛ tɔwɛ ɩmʋ nɩɩ ɩ bʋrɔn, yɛgɛ fanɛ atɔ waasa gyɛ alibi? Lɩɩ fɛɛ kʋtɔ mʋ nɩɩ kɩ bʋ nyɩmɩsa kɔkɔlɔ tɔ mʋ, kɩmʋ ɩɩ lɩɩ mʋ kɔnɔ tɔ.
34 Raça de víboras! Como vocês podem falar coisas boas, sendo maus? Porque a boca fala do que está cheio o coração.
35 Nyɩmɩsa danbɩrasa bɩrɛ, atɔ danbɩrasa mʋ nɩɩ ɩ bʋ mʋ tɔ mʋ, nɩɩ ɛɛ lɛɛ ɛɛ tɔwɛ, nɩɩ nyɩmɩsa libi mɔɔ, atɔ libi mʋ nɩɩ ɩ bʋ mʋ tɔ mʋ, nɩɩ ɛɛ lɛɛ ɛɛ tɔwɛ.
35 A pessoa boa tira do tesouro bom coisas boas; mas a pessoa má do mau tesouro tira coisas más.
36 Amaa n tɔwɛ fanɛ fɛɛ, katɔwɛ gyaga kʋmaa mʋ nɩɩ ɔsa kʋmaa nɩmʋ tɔwɛ mʋ, ee biti ɔ lɛɛ kɩmʋ kɔnɔ Ɩbwaarɛ ansi tɔ, kakɛ mʋ nɩɩ Ɩbwaarɛ ii biti ɔ talɛ asa mʋ.
36 — Digo a vocês que, no Dia do Juízo, as pessoas darão conta de toda palavra inútil que proferirem;
37 Lɩɩ fɛɛ fʋ ntɔwɛ nɩɩ Ɩbwaarɛ ii biti ɔ yɩlɛ sʋ talɛ fʋ fɛɛ fu gyii asʋ abɛɛ fu gyii kʋpwɛ.”
37 porque, pelas suas palavras, você será justificado e, pelas suas palavras, você será condenado.
38 Tʋtɔ nɩɩ nbara akaapʋpʋ akʋ yɛ Farasii abi akʋ ba tɔwɛ yɛ, “Ɔkaapʋpʋ an biti fɛɛ fʋ waa asɩn kyinkyinsa kaapʋ anɛ.”
38 Então alguns escribas e fariseus disseram a Jesus: — Mestre, queremos ver algum sinal feito pelo senhor.
39 Nɩɩ Yesu lɛɛ kɔnɔ yɛ, “Ndaga kakyɩna nɩmʋ tɔ alibi awaapʋ yɛ bamʋ nɩɩ be mee sun Ɩbwaarɛ ɩɩ kɩɩ bee biti asɩn kyinkyinsa. Amaa baa mɛɛ nyɛ ɩmʋ, amɔɔ sɩnkaala mʋ nɩɩ ɩ ba Ɩbwaarɛ ɔtɔwɛpʋ Gyona sʋ mʋ, nɩɩ n biti n waa kaapʋ bamʋ.
39 Mas ele respondeu:
40 Fɛɛ kanan mʋ nɩɩ Gyona gyii nkɛ nsa ibiri ɔkɩn lala ɔtɔ tɔ mʋ, kanɩn maŋa nɩɩ mɛ, Daadimaadi Obii‐nyɩnsa mʋ gbaa n biti n gyii nkɛ nsa ibiri kasɛ tɔ.
40 Porque assim como Jonas esteve três dias e três noites no ventre do grande peixe, assim o Filho do Homem estará três dias e três noites no coração da terra.
41 Kakɛ mʋ nɩɩ Ɩbwaarɛ ii biti ɔ talɛ asa kpini mʋ, Ninewe abi bee biti ba kʋsʋ, kɛ ba bun ndaga kakyɩna nɩmʋ tɔ asa kʋpwɛ. Lɩɩ fɛɛ saŋa mʋ nɩɩ Ɩbwaarɛ ɔtɔwɛpʋ Gyona naa tɔwɛ bamʋ Ɩbwaarɛ asɩn mʋ ba yɛgɛ alibi kɩwaa. Amaa mɛ, mʋ nɩɩ n kyɔ Ɩbwaarɛ ɔtɔwɛpʋ Gyona mʋ n bʋ nfɩɩ.
41 Ninivitas se levantarão, no Juízo, com esta geração e a condenarão, porque se arrependeram com a pregação de Jonas. E aqui está quem é maior do que Jonas.
42 Nɩɩ kakɛ mʋ nɩɩ Ɩbwaarɛ ii biti ɔ talɛ asa kpini mʋ, Seeba Owura‐kyɩɩsa mʋ nɩɩ ɔ lɩɩ kata‐kata mʋ, ii biti ɔ kʋsʋ yɩlɛ kɛ o bun ndaga kakyɩna nɩmʋ tɔ asa kʋpwɛ. Lɩɩ fɛɛ ɔ lɩɩ koo kata‐kata ba nu Owura Solomon kanyaasɩn kɩkaapʋ mʋ. Amaa mɛ mʋ nɩɩ n kyɔ Solomon mʋ n bʋ nfɩɩ.”
42 A rainha do Sul se levantará, no Juízo, com esta geração e a condenará, porque veio dos confins da terra para ouvir a sabedoria de Salomão. E aqui está quem é maior do que Salomão.
43 Yesu kyaga sʋ yɛ, “Nɩɩ kayaayu libi dan kʋsʋ nyɩmɩsa sʋ mʋ, kɩ naa kɩ naa ofuli sʋ nɩn kii biti ɔkyɩnakpa. Amaa nɩɩ kɩ man kan nyɛ mʋ,
43 — Quando o espírito imundo sai de uma pessoa, anda por lugares áridos procurando repouso, porém não encontra.
44 kɩ tɔwɛ sa kɩmʋ n‐yɩɩ yɛ, ‘N biti n bwii kpee mɛ kɩkpaara mʋ nɩɩ n lɩɩ mʋ sʋ.’ Nɩɩ ɔ kan ba fʋʋ nɩɩ o wu fɛɛ sɛhn man bʋ kɩmʋ tɔ, yɛgɛ kɩ lɔŋɔ kɩ dɛ yɛ ɔdan mʋ,
44 Por isso, diz: “Voltarei para a minha casa, de onde saí.” E, voltando, ele a encontra vazia, varrida e arrumada.
45 Tʋtɔ nɩɩ ɛɛ lɩɩ kpee kɛ ɔ naa taa mʋ tɔɔmaa ana n‐yaayu libi asunɔ mʋ nɩɩ ba libi ba kyɔ mʋ tii mʋ n‐yɩɩ sʋ, kɛ ba kpee naa kyɩna tʋtɔ. Saamʋ, kanan mʋ nɩɩ ɔ daa o du mʋ, ii biti ɩ baa ɩ kyɔ kanɩn. Kanɩn nɩɩ ii biti ɩ baa i du sa ndaga kakyɩna kanɩmʋ tɔ asa libi.”
45 Então vai e leva consigo outros sete espíritos, piores do que ele, e, entrando, habitam ali. E o último estado daquela pessoa se torna pior do que o primeiro. Assim também acontecerá a esta geração perversa.
46 Yesu maa san ɔ maa sʋ ɛɛ tɔwɛ ɛɛ sa sakyɔ mʋ, mu‐nyi yɛ mu‐supu ana ba ba yɩlɛ nbwama bee biti fɛɛ ba tɔwɛ mʋ asɛ.
46 Enquanto Jesus ainda falava ao povo, eis que a mãe e os irmãos dele estavam do lado de fora, procurando falar com ele.
47 Nɩɩ ɔkʋ tɔwɛ Yesu yɛ, “Fu‐nyi yɛ fu‐supu ana ba yɩlɛ nbwama bee biti fɛɛ ba tɔwɛ fʋ asɛ.”
47 E alguém lhe disse: — A sua mãe e os seus irmãos estão lá fora e querem falar com o senhor.
48 Nɩɩ Yesu lɛɛ kɔnɔ yɛ, “Anɩmʋ ɩ gyɛ mi‐nyi, nɩɩ anɩmʋ ana ɩ gyɛ mu‐supu ana?”
48 Porém Jesus respondeu ao que lhe trouxe o aviso:
49 Tʋtɔ nɩɩ ɔ tɛɛŋɛ mʋ kɩbaa kaapʋ mʋ abɩɩlapʋ, tɔwɛ yɛ, “Fan kɩɩ! Mi‐nyi yɛ mi‐supu ana ndee.
49 E, estendendo a mão para os discípulos, disse:
50 Lɩɩ fɛɛ ɔkʋmaa mʋ nɩɩ ɛɛ waa mɛ‐Sɛ mʋ nɩɩ ɔ bʋ sʋsʋ mʋ kɔkɔlɔ biti mʋ, ɩ gyɛ mi‐supu yɛ mɛ‐pɩɩkyɩɩ yɛ mi‐nyi.”
50 Portanto, aquele que fizer a vontade de meu Pai celeste, esse é meu irmão, minha irmã e minha mãe.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Mateus 12, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.