1 Samuel 17
mfo (MFO) vs NAA
1 Mẹ wọ, wa aPhilistiya ado for s'egbong. Bẹ ayeri agbong-nọng pabẹ atzobha ka Soko k'ẹkhọma cha Juda. Wa bẹ attima ibhingabe sabẹ k'Ẹphẹs-Damim, kw'owobh k'ottem kwa Soko ọmaana Azeka.
1 Os filisteus reuniram as suas tropas para a guerra em Socó, que fica em Judá. Eles acamparam entre Socó e Azeca, em Efes-Damim.
2 Wa Saul ọmaana anọng p'Israẹl attima ibhingabe sabẹ k'ẹttẹri ch'Ela, bẹ atzari ọkpaama kwabẹ bi bẹ arima aPhilistiya abẹ.
2 Saul e os homens de Israel se reuniram e acamparam no vale de Elá, e ali ordenaram a batalha contra os filisteus.
3 Wa aPhilistiya abe k'egbegbeho dani, anọng p'Israẹl abe k'egbegbeho ndongo, akhe ẹttẹr m'ottem.
3 Os filisteus estavam num monte e os israelitas estavam no outro monte, ficando o vale no meio deles.
4 Okkengitza wani kw'okpen Golayat, kw'ofon Gat, ofona k'ibhingabe s'aPhilistiya oyin k'iyaan. Kẹ wa odumi ebe ọyọhnga ndọhkhi ọhawani.
4 Então do arraial dos filisteus saiu um guerreiro chamado Golias. Ele era da cidade de Gate e tinha quase três metros de altura.
5 Wa kẹ ọfọr ikpo sa brons k'eho, obiro ọfọra egbong-nya cha bẹ atzim brons asi, py'epyiri ashẹkẹl nnọhna jobh obhiri mfa obhiri arọbh jobh.
5 Trazia na cabeça um capacete de bronze e vestia uma couraça de escamas de bronze, que pesava uns sessenta quilos.
6 Ka mmo, okhe ekpo-pya-mmo pya brons, ka nnam, obiro orena ọkhọhn kw'ode brons.
6 Trazia caneleiras de bronze nas pernas e um dardo de bronze sobre os ombros.
7 Ẹkhọhnmma ch'oyuk kwẹ eroni mach'irokka, epyiri ashẹkẹl ẹnọhna obhiri arọbh jobh. Otzim-ọkhọhnkpa kwẹ, otzima ọkhọhnkpa ochẹ-ẹ eden.
7 A haste da sua lança era como o eixo do tecelão, e a ponta da sua lança era de ferro e pesava mais de sete quilos. E diante dele ia o escudeiro.
8 Wa Golayat obe, obiro ọkpẹbh ngaan agbong-nọng p'Israẹl amọng, ọbọbh bi, “Ode yan kwa bọng ayini k'iyaan abe k'odik bi, bọng arima egbong o? Kaam wọ nde okkenggitza kw'aPhilistiya, bọbọng biphyir ade atzọhmnọng pa Saul. Bọng dekha ejinọng-dim chabọng oyin ka, ẹhakha ekwu erim-m abẹ.
8 Golias parou e gritou para as tropas de Israel: — Para que vocês saíram para formar a linha de batalha? Não sou eu filisteu, e vocês, servos de Saul? Escolham entre vocês um homem que venha lutar comigo.
9 Idikha kẹ ofha orim-m abẹ, obiro ofhu-m, maman biphyir on-ode abira pabọng, yina, idikha kaam nnyọhng-ẹ mkpaan, mbiri mfhẹ-ẹ, maman óde abitta pabọng, bọbọng án-ade abira paman.”
9 Se ele puder lutar comigo e me matar, seremos servos de vocês. Mas, se eu o vencer e o matar, vocês serão nossos servos e nos servirão.
10 Mẹ wọ e, oPhilistiya-jinọng nwa oben bi, “Mayina, kaam nkkaar agbong-nọng p'Israẹl ẹmma. Bọng nang-m ojinọng kwa morima ayok abẹ.”
10 E o filisteu continuou: — Hoje eu desafio as tropas de Israel. Deem-me um homem, para que lute comigo.
11 Mada Saul omaana anọng p'Israẹl biphyir abhaang ọmma-kkakkaari kw'oPhilistiya-jinọng nwa ọm-ọnang bẹ, ojora bẹ, bẹ afọni ẹkpẹkpa biphyir.
11 Quando Saul e todo o Israel ouviram estas palavras do filisteu, ficaram assustados e com muito medo.
12 Devid kẹ wa ode nnwa kwa Jẹsẹ, kw'ofon k'obhon kw'Ẹphrat ka Bẹtẹlẹhẹm k'ẹkhọma cha Juda. Wa Jẹsẹ ọkhaam va p'ijinọng azenanttaan, obiro ode ọnọng kw'ọkk'ọtzama k'ogbe kwa Saul ọdabhi ẹvaar.
12 Davi era filho daquele efrateu de Belém de Judá cujo nome era Jessé e que tinha oito filhos. Nos dias de Saul, Jessé já era bastante idoso entre os homens.
13 Wa acheden va p'ijinọng attaan pa Jẹsẹ atzọni Saul abẹ atza egbong. Ocheden okpen Eliyab, ojemẹ okpena Abinadab, ottong attaan okpena Shama.
13 Os três filhos mais velhos de Jessé tinham ido com Saul para a guerra. Esses três, que tinham ido para a guerra, se chamavam Eliabe, que era o primogênito; Abinadabe, que era o segundo; e Samá, que era o terceiro.
14 Iwa Devid wọ ode okpong-nnam kw'ayok biphyir. Ayok mbanga anọng attaan p'akk'abara, bọ iwa atzọni Saul abẹ atza egbong,
14 Davi era o mais moço; só os três mais velhos seguiram Saul.
15 yina, wa Devid ọm-ọtza ka Saul ọkpa nnam otza okkeri arukhimaan p'otte ka Bẹtẹlẹhẹm.
15 Davi, porém, ia a Saul e voltava, para apascentar as ovelhas de seu pai, em Belém.
16 K'iwu arọbh afa oPhilistiya-jinọng nwa om-ofona k'ibhingabe sabẹ, okwu okkaar ẹmma ọnang anọng p'Israẹl.
16 O filisteu vinha de manhã e de tarde, apresentando-se durante quarenta dias.
17 Wa Jẹsẹ oben nnwa kwẹ Devid bi, “Yoma ẹgbangbang-dim ch'abọkpa-bhabha attara ka brẹd jobh, atzima achena abagbaanatte ẹbhar-ẹbhar k'ibhingabe sabẹ.
17 Jessé disse a Davi, seu filho: — Peço que você leve para os seus irmãos uma medida deste trigo tostado e estes dez pães. Corra e leve isso para os seus irmãos, no acampamento.
18 Kọ biri tzọhka abukpa k'obe jobh anang odenho kwabẹ. Abira atza are eden cha bẹ awobh kẹ, akpa nnam akwu agbaakh-m.
18 Porém estes dez queijos, leve-os para o comandante de mil. Veja como os seus irmãos estão passando e traga uma prova de que estão bem.
19 Wa bẹ awobh kẹ da Saul owobh, ttara agbong-nọng p'Israẹl biphyir kẹnya ẹttẹri ch'Ela, am-arima aPhilistiya abẹ.”
19 Saul, eles e todos os homens de Israel estão no vale de Elá, lutando contra os filisteus.
20 K'ekpekpebha Devid otte arukhimaan p'om-okkeri ọbọhk ọnang ọnọng kw'om-okkeri etzirakpo, ofona ọtza osi macha Jẹsẹ okk'obena. Wa opyiri k'ibhingabe da agbong-nọng am-ayin k'iyaan abe k'ọkpaama, bẹ am-awuri egbongmọng.
20 No dia seguinte, Davi se levantou de madrugada, deixou as ovelhas com um guarda, carregou o que havia sido preparado e partiu, como Jessé lhe havia ordenado. Chegou ao acampamento quando as tropas estavam saindo para colocar-se em ordem de combate e, aos gritos, chamavam para a batalha.
21 Wa anọng p'Israẹl ọmaana aPhilistiya am-atzari akpaama, akkeri ayok itzitzikha.
21 Os israelitas e filisteus se puseram em ordem, fileira contra fileira.
22 Wa Devid ọtzọkha ekpo py'otzim ọgbaara ọnọng kw'om-okkeri egbongkpo, ọrọbh ochina k'egbong-dam ọtza okhebha agbaanotte pẹ kẹ, orima bẹ.
22 Davi deixou o que havia trazido aos cuidados do guarda da bagagem e correu para a batalha. Quando chegou lá, perguntou a seus irmãos se estavam bem.
23 Mada Devid otzim-om-ọgbaak atzim ttara bẹ, Golayat kw'ode okkenggitza kwa Philistiya kw'ofon Gat oyin okwu obe m'akpaama. Ọkpẹbh amọng p'ọm-ọkpẹbh, Devid obe kẹ ọbhaanga.
23 Enquanto Davi ainda falava com eles, eis que vinha subindo do exército dos filisteus o guerreiro, cujo nome era Golias, o filisteu de Gate. E falou as mesmas coisas que havia falado anteriormente. E Davi escutou.
24 Mada anọng p'Israẹl are ojinọng nwa, ojora f'ideden osi bẹ biphyir, bẹ atzọr akpa nnam.
24 Todos os israelitas, vendo aquele homem, fugiam dele, com muito medo.
25 Mẹ wọ, anọng p'Israẹl an-am-aben ayok bi, “Bọng am-are da ojinọng nwa om-oyin k'iyaan ogbe kpenamkpen o? Om-oyin okwu ọkkaara anọng p'Israẹl ẹmma e. Ọnọng kw'ofhu ojinọng nwa, ọvaarnọng ọ́nang-ẹ ikkọr s'ideden, óbiro ọ́nang-ẹ ominanwa kwẹ k'ọbada, óbiro ọ́rọbha otte kw'ọnọng nwuma k'atasi ọnanang k'Israẹl.”
25 E diziam uns aos outros: — Vocês viram aquele homem? Ele veio para afrontar Israel. O rei dará muitas riquezas para quem matar aquele homem. Também lhe dará a filha em casamento, e à casa de seu pai isentará de impostos em Israel.
26 Mẹ wọ, Devid ọbọbh ajinọng p'abe abaang-ẹ bi, “Mbọng fa bẹ ási ánang ọnọng kw'ofhu oPhilistiya nwa, kw'óbiro ọ́rọbha anọng p'Israẹl ka mgbar nna o? Anyi wọ ode oPhilistiya nwa kw'oni ọkpakkọrikkọr osi, ọm-ọkkaara agbong-nọng p'Ibinọkpaabyi kw'orukhi akpen ẹmma o?”
26 Então Davi perguntou aos homens que estavam perto dele: — O que será dado ao homem que matar esse filisteu e livrar Israel de tal afronta? Quem é esse filisteu incircunciso para afrontar os exércitos do Deus vivo?
27 Bẹ abira agbaakh-ẹ mach'ira bẹ akk'am-agbaakha bi, “Ma wọ ode ọttọhk fa bẹ ási ánang ọnang kw'ófhu ojinọng nwa.”
27 E o povo lhe repetiu as mesmas palavras, dizendo: — É isso que será dado ao homem que o matar.
28 Mada Eliyab kw'ode ọgbaanọtte kwa Devid kw'ideden, ọbhaang da Devid om-ọgbaak atzim ọmaana ajinọng mba, ettem epyibh-ẹ etzima etzor-ẹ, ọbọbh-ẹ bi, “Mbọng vọ otzim-ọ okwu ma o? Kọ atte arukhimaan p'an-akkọri ọbọhk k'ibe s'anọng anarukhi anang anyi bi, okker o? Kaam nnong odem kw'age for, abira apyibh achibhi kẹ, akwu bi akwu are egbong nda e.”
28 Eliabe, o irmão mais velho, ouviu Davi falando com aqueles homens. Ele ficou irado com Davi e disse: — Por que você veio para cá? E com quem você deixou aquelas poucas ovelhas no deserto? Sei que você é presunçoso e mau. Você veio aqui só para ver a batalha.
29 Mẹ wọ, Devid ọbọbh bi, “Bọng odik wọ kwa nso o, ode bi, kaambi atzim bọ, nningi mgbaak o?”
29 Davi respondeu: — O que foi que eu fiz agora? Apenas fiz uma pergunta.
30 Devid on-obina ọjẹ-ẹ mẹ, ochina k'ọnọng ọdọdọk ọgbaak odik nwuma wani, ajinọng mbuma abira anang-ẹ ebhina nduma dani ch'ira ayok anang-ẹ.
30 Então Davi se desviou dele na direção de outro e fez a mesma pergunta. E o povo lhe deu a mesma resposta de antes.
31 Wa bẹ abhaanga odik kwa Devid ọgbaakhi, bẹ afona atza agbaak Saul. Saul e, ọtzọhm bẹ ayeri Devid achen-ẹ.
31 Alguns homens que tinham ouvido as palavras de Davi foram anunciá-las a Saul, que mandou chamar Davi.
32 Devid oben Saul bi, “Tte ọnọng manda wani oning-ẹ ojor okhuri oPhilistiya-jinọng nwa, kaam ọtzọhmnọng kwọ ńda ọtza nda nnim-ẹ abẹ.”
32 Davi disse a Saul: — Que ninguém desanime por causa dele. Este seu servo irá e lutará contra esse filisteu.
33 Saul on-obhina Devid bi, “Atta o, kọ atzima ade nnwa-nnwa e, kọ ẹfa kakhaam ch'atza arima oPhilistiya-jinọng nnwa abẹ e, kẹ ọkk'ọttẹwọr k'edikkobh chẹ om-orima nnima e.”
33 Porém Saul disse a Davi: — Você não poderá ir contra esse filisteu para lutar contra ele. Você ainda é jovem, e ele é guerreiro desde a sua mocidade.
34 Yina, Devid obhina Saul bi, “Kaam ọtzọhmnọng kwọ, mmi nkkeri arukhimaan p'otte kwaam. Ogbe kw'ekye ekwu, obiro ode okyenyam wọ okwu bi, ọkwu ọbọkha orukhimaan wani k'arukhimaan pa ndim,
34 Davi respondeu: — Este seu servo apascentava as ovelhas do pai. Quando vinha um leão ou um urso e levava um cordeiro do rebanho,
35 kaam e, ngwubh chẹ maa mbọkha chẹ k'iphyubha, nnọbha orukhimaan k'ẹmma chẹ, mbiri nttum chẹ mfhu.
35 eu saía atrás dele, batia nele e livrava o cordeiro da sua boca. Se ele se levantava contra mim, eu o agarrava pela barba e o golpeava até matá-lo.
36 Kaam ọtzọhmnọng kwọ nkk'ekye, ọmaana okyenyam ifha, mando wọ kw'óde ttara oPhilistiya-jinọng nwa kw'oni ọkpakkọrikkọ osi, okhuri bi, kẹ okk'agbong-nọng p'Ibinọkpaabyi kw'orukhi akpen olukhi kpọng-kpọng.
36 Este seu servo matou tanto o leão como o urso. Este filisteu incircunciso será como um deles, porque afrontou os exércitos do Deus vivo.
37 Ọvaar Ibinọkpaabyi kw'iwa ọrọbh-m ka mbọhk s'ekye, ọmaana ka mbọhk s'okyenyam, kẹ ọ́rọbh-m ọ́rọbha ka mbọhk s'oPhilistiya-jinọng nwa.”
37 E Davi continuou: — O Então Saul disse a Davi: — Vá, e que o
38 Saul ọtzọkha ọnọhma-baba kwẹ ọfọra Devid. Ọtzọkha egbong-nya chẹ, ọmaana ikpo s'ide brons ọfọra k'eho.
38 Saul vestiu Davi com a sua própria armadura, pôs um capacete de bronze na cabeça dele, e o vestiu com uma couraça.
39 Devid ọtzọkha ọkkaangkkaang kwa Saul ọdaabh k'erin, mada okhong bi orenga, kofha orenga, okhuri da ekpo mbya ẹn-ẹkpaang.
39 Davi cingiu a espada sobre a armadura e tentou andar, pois jamais a havia usado. Então Davi disse a Saul: — Não posso andar com isto, porque nunca o usei. E Davi tirou aquilo de sobre si.
40 Mẹ wọ, ọtzọkha ochikhura kwẹ, ochina k'ehekha otzekha atza azen p'akwọhng-ọkwọhnga k'ẹttẹri, okhe bẹ k'ẹkpa ch'ọbhaak, obiro ọtzọkha ibhar-atza sẹ otzima k'ọbọhk orenga otzor oPhilistiya-jinọng nwuma ka for.
40 Pegou o seu cajado na mão, escolheu cinco pedras lisas do ribeiro, e as pôs no alforje de pastor, que trazia consigo. E, com a sua funda na mão, foi na direção do filisteu.
41 Ayongi mẹ, oPhilistiya-jinọng nwa, otzim-ọkhọnkpa kwẹ om-orenga k'itzitzikha otzor Devid ka for.
41 O filisteu também vinha caminhando e se aproximava de Davi, tendo à frente dele o seu escudeiro.
42 Mada oPhilistiya-jinọng nwa ore bi, Devid ode nnwa-nnwa, kw'ojibhi odikkobh obiro ojibh ka for, ọn-ọrẹ-ẹ ọkhara.
42 O filisteu olhou e, vendo Davi, o desprezou, porque era apenas um moço ruivo e de boa aparência.
43 Oben Devid bi, “Ngeri ẹpfa k'itzitzikha sọ ọ, kw'atzim nchi bi, akwa arim-m abẹ?” Mẹ wọ, oPhilistiya-jinọng nwa otzima che p'akha pẹ ọsaakhi Devid.
43 O filisteu disse a Davi: — Será que eu sou um cachorro, para que você venha contra mim com pedaços de pau? E, pelos seus deuses, o filisteu amaldiçoou Davi.
44 OPhilistiya-nọng nwa oben bi, “Renga baang-m ka, mbọkh-ọ, ndọkha ayaara pọ pa for nnang ọnọhn f'ẹrọng, ọmaana nden s'ẹtzam.”
44 E disse mais a Davi: — Venha aqui, que eu darei a sua carne às aves dos céus e aos animais do campo.
45 Devid e, obhina oPhilistiya-jinọng nwa bi, “Kọ atzim ọkkangkkaang, ọmaana oyuk ttara ọkhọhn bi, akwu arim-m abẹ, yina, kaam nkwu ttara che ch'Ọvaar Ibinọkpaabyi kw'Ẹfa biphyir, kw'ode Ibinọkpaabyi kw'agbong-nọng p'Israẹl, pa kọ am-akkaara ẹmma.
45 Davi, porém, disse ao filisteu: — Você vem contra mim com espada, com lança e com escudo. Eu, porém, vou contra você em nome do
46 Mẹ wọ, mayina, Ọvaar Ibinọkpaabyi ọ́tzọkh-ọ ókhe-m ka mbọhk, ifha kaam ḿfhọ-ọ, ḿbiri ḿkpaara eho chọ. Mayina, kaam ńdọkha abukhi p'agbong-nọng mba p'aPhilistiya ńnang ọnọhn f'ẹrọng, ọmaana nden s'ẹtzam, ifha ọyagbin biphyir óronga bi, Ibinọkpaabyi kw'anọng p'Israẹl owobh kẹ.
46 Hoje mesmo o Senhor entregará você nas minhas mãos. Eu o matarei, cortarei a sua cabeça e hoje mesmo darei os cadáveres do arraial dos filisteus às aves dos céus e às feras da terra. E toda a terra saberá que há Deus em Israel.
47 Anọng mba biphyir p'atzobh ma, aronga bi, ọkkangkkaang ọmaana ọkhọhn araang p'Ọvaar Ibinọkpaabyi om-otzima ọkkaana anọng, da erima nda ede ch'Ọvaar Ibinọkpaabyi, kẹ wọ ọ́tzọkha bọng ókhe man ka mbọhk.”
47 Toda esta multidão saberá que o Senhor salva, não com espada, nem com lança. Porque do Senhor é a guerra, e ele entregará todos vocês nas nossas mãos.
48 Mada oPhilistiya-jinọng nwa oreng ọbaanga bi orima Devid abẹ, Devid ọn-ọrọbh otzor-ẹ ka for k'ọkpaama.
48 E aconteceu que, quando o filisteu se levantou e começou a se aproximar de Davi, este se apressou e, deixando as suas fileiras, correu de encontro ao filisteu.
49 Devid ọnọhma ọbọhk k'ẹkpa chẹ ọrọbha ọtza okhe k'ibhar-atza sẹ, ọtzọbh oPhilistiya-jinọng nwa m'itzitzikha-ttem. Ọtza nwuma otzor-otzor ọnwẹ-ẹ k'itzitzikha-ttem, otto okhubha itzitzikha m'irerek.
49 Davi meteu a mão no alforje, tirou dali uma pedra e, com a sua funda, a atirou contra o filisteu, atingindo-o na testa. A pedra se encravou na testa, e ele caiu com o rosto no chão.
50 Mẹ wọ, wa Devid otzima ibhar-atza sẹ-sẹ ọmaana ọtza okhema oPhilistiya-jinọng nwa, kaambi da iwa oni ọkkangkkaang otzim, wa okhebha mẹ ọfhẹ-ẹ.
50 Assim Davi derrotou o filisteu, com uma funda e com uma pedra. Ele o derrubou e o matou. Não havia nenhuma espada na mão de Davi.
51 Devid ottima ẹbhar otza okhebh-ẹ kẹ da otto, ọrọbha ọkkangkkaang kw'oPhilistiya-jinọng nwuma k'ọpa kwẹ. Mẹ wọ, otzima ọkkangkkang nwuma ọkpaar-ẹ eho bi tteng.
51 Por isso, Davi correu e, lançando-se sobre o filisteu, pegou a espada dele, tirou-a da bainha e o matou, cortando com ela a cabeça dele. Quando os filisteus viram que o seu herói estava morto, fugiram.
52 Mẹ wọ, ajinọng p'Israẹl ọmaana pa Juda am-awuri amọng, achina ororo akhubh aPhilistiya ka nnam maa, bẹ atza apyiri k'ebhonho cha Gat, ọmaana mbaakhamma s'Ẹkrọn. Abukhi pabẹ ayima m'ọkkadeden kw'achin Sharayim maa apyiri Gat ọmaana Ẹkrọn.
52 Então os homens de Israel e Judá se levantaram, deram um grito e perseguiram os filisteus até Gate e até os portões de Ecrom. E os filisteus caíram feridos pelo caminho, de Saaraim até Gate e até Ecrom.
53 Mada anọng p'Israẹl akpa nnam kẹ da bẹ akhubhi aPhilistiya, bẹ atzima ẹkhakhaama ch'ẹhaabh-ọhaabh cha bẹ achi ọgbọm atzima afona k'ibhingabe s'aPhilistiya, akhuna.
53 Então os filhos de Israel voltaram da perseguição aos filisteus e saquearam os acampamentos deles.
54 Wa Devid otzima eho ch'oPhilistiya-jinọng nwuma, ọbhana ka Jẹrusalẹm, ọtzọkha egbongkpo py'oPhilistiya-jinọng nwa, ohok k'ikhira sẹ.
54 Davi pegou a cabeça do filisteu e a levou para Jerusalém. Porém as armas dele Davi colocou em sua própria tenda.
55 Mada Saul ore da Devid om-ofona bi, otza orima oPhilistiya-jinọng nwa abẹ, wa ọbọbh Abnẹr kw'ode odenho kw'agbong-nọng bi, “Odikkobh nwa ode nnwa kw'anyi o?”
55 Quando Saul viu Davi saindo para encontrar-se com o filisteu, perguntou a Abner, o comandante do exército: — Abner, aquele jovem é filho de quem? Abner respondeu: — Juro pela sua vida, ó rei, que não sei.
56 Mẹ wọ, ọvaarnọng oben bi, “Rọhng atza aronga ọnọng kw'ode otte kw'odikkobh nnwa nwa.”
56 E o rei disse: — Então pergunte de quem esse jovem é filho.
57 Mada Devid ofon kẹ da ofhu oPhilistiya-jinọng nwa okhuna bi, kpaar, Abnẹr otzim-ẹ k'ọbọhk ochena Saul, da otzim-otzim eho ch'oPhilistiya-jinọng nwa ma mbọhk.
57 Quando Davi voltou, depois de matar o filisteu, Abner o tomou e o levou à presença de Saul. Davi ainda trazia na mão a cabeça do filisteu.
58 Mẹ wọ e, Saul ọbọbh-ẹ bi, “Odikkobh, kọ ade nnwa kw'anyi?”
58 Então Saul lhe perguntou: — Meu jovem, de quem você é filho? Davi respondeu: — Sou filho de seu servo Jessé, o belemita.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar 1 Samuel 17, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.