Lucas 1
El Nuevo Testamento en mixe de Coatlán (MCONT) vs VC
1 Mayjäy tɨ cojaay je ayuc je tɨy'ajt huɨdi ɨɨch ajt nejhuɨɨyɨm co janch ytɨy'ájtɨty, tüg'ócɨy jadu'n nej Jesús chondacy yjugy'ájtɨn ya naaxhuiñ ixtɨ mabaad ycogɨxɨɨy.
1 Muitos empreenderam compor uma história dos acontecimentos que se realizaram entre nós,
2 Tüg'ócɨy je tɨy'ajt jadu'n nej ajt xyñɨmaayɨm huɨdi cɨ'm ijx mɨdou nej chondacy ixtɨ mabaad ycogɨxɨɨy, je' ajcxy huɨdibɨ capxhuäcxy Jesús y'ayuc ytɨy'ajt.
2 como no-los transmitiram aqueles que foram desde o princípio testemunhas oculares e que se tornaram ministros da palavra.
3 Ɨɨch nañ jadu'n tɨ nyajcɨ̈yöyɨch tɨ nyajtecyyöyɨch yajxon je tɨy'ajt nej Jesús chondacy je' chɨnaayɨn ya naaxhuiñ ixtɨ mabaad ycogɨxɨɨy. Paady ycɨxpɨ ɨɨch nhuinma'ñ pɨdägy co ɨɨch miich nyajnijayɨ̈hua'ñ tüg'ócɨy je tɨy'ajt, miich oyjäybɨ, Teófilo.
3 Também a mim me pareceu bem, depois de haver diligentemente investigado tudo desde o princípio, escrevê-los para ti segundo a ordem, excelentíssimo Teófilo,
4 Jɨgɨx miich nañ jadu'n mnejhuɨ̈huɨpy yajxon je tɨy'ajt, jadu'n nej miich tɨ m'ixpɨcy.
4 para que conheças a solidez daqueles ensinamentos que tens recebido.
5 Jadu'n ytunɨ yjajtɨ co anajty Herodes yrey'aty ma Judea naax cajp, jɨm anajty tüg judío teedy hue' anajty yxɨɨ Zacarías. Je' anajty semandumb mɨɨd Abías y'ajugytɨjc y'amɨgügtɨjc. Je Zacarías ypɨjcy mɨɨd Aarón y'ocnɨɨx, hue' je' anajty yxɨɨ Elisabet.
5 Nos tempos de Herodes, rei da Judéia, houve um sacerdote por nome Zacarias, da classe de Abias; sua mulher, descendente de Aarão, chamava-se Isabel.
6 Dios y'ijxyp ñejhuɨɨyb co je' anajty ajcxy ytudägyjäyɨty nimetz. Je' ajcxy ycuydumyb tüg'ócɨy yɨ Huindzɨn Dios ycapxy y'ané'mɨn.
6 Ambos eram justos diante de Deus e observavam irrepreensivelmente todos os mandamentos e preceitos do Senhor.
7 Je' ca'p anajty ajcxy y'ung ni tüg, e jadu'n ajcxy ymɨjäyɨɨñ nimetz.
7 Mas não tinham filho, porque Isabel era estéril e ambos de idade avançada.
8 Chi tügtecy Zacarías mɨɨd y'ajugy y'amɨgüg yteedy'ájtcɨxy anajty ma Dios ytɨjc.
8 Ora, exercendo Zacarias diante de Deus as funções de sacerdote, na ordem da sua classe,
9 Jadu'n nej teedy ajcxy ycostumbre mɨɨdɨty, chi ñigootɨ tung je Zacarías mɨna ypoomjogɨpy jiiby ma yɨ Huindzɨn Dios ytɨjc.
9 coube-lhe por sorte, segundo o costume em uso entre os sacerdotes, entrar no santuário do Senhor e aí oferecer o perfume.
10 Tüg'ócɨy je mayjäy ooy anajty Dios mɨbɨjctzoogɨxy tɨba'y. Yam Zacarías tzajtɨgoty ypoomjocy,
10 Todo o povo estava de fora, à hora da oferenda do perfume.
11 co ñayquëxɨ̈cɨ Huindzɨn Dios y'ángel tüg ytɨnäy a'oy'amy ma je poomjoctac.
11 Apareceu-lhe então um anjo do Senhor, em pé, à direita do altar do perfume.
12 Co Zacarías ijxy je ángel, chi ooy chɨgɨɨy.
12 Vendo-o, Zacarias ficou perturbado, e o temor assaltou-o.
13 Chi je ángel nɨmaay Zacarías:
13 Mas o anjo disse-lhe: Não temas, Zacarias, porque foi ouvida a tua oração: Isabel, tua mulher, dar-te-á um filho, e chamá-lo-ás João.
14 Mjotcujc'adɨp mxondägɨp miich etz mdöxyɨjc, nañ may yɨ jäy yjotcugɨ̈huɨpy co anajty m'ung tɨ ypi'c'aty.
14 Ele será para ti motivo de gozo e alegria, e muitos se alegrarão com o seu nascimento;
15 Chi yɨ m'ung ycömay'ida'ñ ma Dios. Ni ca' ügɨpy vino ni jocnɨɨ. Ma ca'nɨ anajty yma'xung'aty ymɨɨd'adɨpy yɨ Dios yjɨhuɨ'ñ ymɨc'ajt.
15 porque será grande diante do Senhor e não beberá vinho nem cerveja, e desde o ventre de sua mãe será cheio do Espírito Santo;
16 Yɨ' yajjothuimbidɨp may Israel jäy ma yɨ' ajcxy yHuindzɨn Dios.
16 ele converterá muitos dos filhos de Israel ao Senhor, seu Deus,
17 Je' nɨcxy ycogapxy'aty ma yɨ jäy ajcxy huinmɨc jotmɨc mɨɨd Dios yjɨhuɨ'ñ ymɨc'ajt, tɨm jadu'n nej Elías jecy'ajty ycogapxy'ajty huinmɨc jotmɨc mɨɨd Dios yjɨhuɨ'ñ ymɨc'ajt. Je' m'ung yajjothuimbidɨpy je ungdeedy ajcxy huɨdibɨ ca' y'ung ixaangɨxy, nañ yajjothuimbidɨpy je jäy ajcxy huɨdibɨ ca' capxycöbɨcy yɨ Dios, jɨgɨx ajcxy paadɨpy oyjot oyhuinma'ñ. Nañ m'ung ñɨmähuɨpy je jäy ajcxy huen nayñi'ixɨ́ɨyɨgɨxy mɨɨd yHuindzɨn Dios ycɨxpɨ.
17 e irá adiante de Deus com o espírito e poder de Elias para reconduzir os corações dos pais aos filhos e os rebeldes à sabedoria dos justos, para preparar ao Senhor um povo bem disposto.
18 Chi Zacarías nɨmay je ángel:
18 Zacarias perguntou ao anjo: Donde terei certeza disto? Pois sou velho e minha mulher é de idade avançada.
19 Chi je ángel y'adzooy:
19 O anjo respondeu-lhe: Eu sou Gabriel, que assisto diante de Deus, e fui enviado para te falar e te trazer esta feliz nova.
20 Jadachambɨ miich mhuɨ́'mɨpy uum, ni ca' m'ocjájtnɨp nej mgápxɨpy, mɨɨd co ca' mmɨbɨcy jada ɨɨch n'ayuc huɨdibɨ yajcuydunɨp co anajty tiempo patnɨ.
20 Eis que ficarás mudo e não poderás falar até o dia em que estas coisas acontecerem, visto que não deste crédito às minhas palavras, que se hão de cumprir a seu tempo.
21 Yam je mayjäy ooy ja'ahuíjxcɨxy Zacarías, ooy anajty ajcxy tzachhuinmaaygɨxy ti co chachhuäcxɨpy jiiby ma Dios ytɨjc.
21 No entanto, o povo estava esperando Zacarias; e admirava-se de ele se demorar tanto tempo no santuário.
22 Co Zacarías ypɨdzɨmy, chi ca' anajty y'occapxnɨ. Chi je jäy ajcxy huinjɨhuɨɨy co tɨ anajty ixy tijaty jiiby ma Dios ytɨjc. Hue' je' yjacmɨydacy a'ɨxɨ̈y'amy, e oyhuɨ'mɨ̈y uum.
22 Ao sair, não lhes podia falar, e compreenderam que tivera no santuário uma visão. Ele lhes explicava isto por acenos; e permaneceu mudo.
23 Co je semandung yajmay, chi Zacarías ñɨcxnɨ ma ytɨjc.
23 Decorridos os dias do seu ministério, retirou-se para sua casa.
24 — ausente —
24 Algum tempo depois Isabel, sua mulher, concebeu; e por cinco meses se ocultava, dizendo:
25 — ausente —
25 Eis a graça que o Senhor me fez, quando lançou os olhos sobre mim para tirar o meu opróbrio dentre os homens.
26 Co tudujc po' maabɨ Elisabet anajty y'ungtzɨmɨ̈gy, chi Dios quejxy je' y'ángel Gabriel jɨm Galilea naaxjot ma je cajp huɨdi anajty yxɨɨ Nazaret.
26 No sexto mês, o anjo Gabriel foi enviado por Deus a uma cidade da Galiléia, chamada Nazaré,
27 Chi Dios quejxy Gabriel ma anajty tüg töxy'anäg y'ity huɨdibɨ anajty ca'nɨ mɨdzɨnäy yëydɨjc. Je töxy'anäg tɨ anajty co'adzoy co pɨga'ñ mɨɨd tüg yëydɨjc huɨdi yxɨɨ José. José hue' anajty David y'ap y'oc. Je töxy'anäg hue' anajty yxɨɨjɨty María.
27 a uma virgem desposada com um homem que se chamava José, da casa de Davi e o nome da virgem era Maria.
28 Co je ángel ytɨgɨɨy ma anajty María, chi nɨmay:
28 Entrando, o anjo disse-lhe: Ave, cheia de graça, o Senhor é contigo.
29 Chi María co y'ijxy je ángel, chi chɨgɨɨy mɨɨd je' y'ayuc, chi huinmay ooy mɨɨd jada copxpócxɨn nej co yjadú'ñɨty.
29 Perturbou-se ela com estas palavras e pôs-se a pensar no que significaria semelhante saudação.
30 Chi je ángel ymɨnañ:
30 O anjo disse-lhe: Não temas, Maria, pois encontraste graça diante de Deus.
31 Jadachambɨ, m'ungdzɨmɨ̈gɨp, myajpi'c'adɨpy tüg mang, huɨdibɨ mxɨɨmöhuɨpy JESUS.
31 Eis que conceberás e darás à luz um filho, e lhe porás o nome de Jesus.
32 Je Jesús mɨj y'idɨpy, hue' je' yajtíjɨpy Dios tzajpjotypɨ y'ung. Chi je Huindzɨn Dios möhuɨɨyb je ané'mɨn huɨdi yɨ' ymɨj'ap ymɨjteedy David ymɨɨd anajty.
32 Ele será grande e chamar-se-á Filho do Altíssimo, e o Senhor Deus lhe dará o trono de seu pai Davi; e reinará eternamente na casa de Jacó,
33 Je Jesús ané'mɨp huinɨxɨɨ ma yɨ Jacob y'ap y'oc. Je' y'ané'mɨn camɨna ycɨxɨpy.
33 e o seu reino não terá fim.
34 Chi María je ángel nɨmaay:
34 Maria perguntou ao anjo: Como se fará isso, pois não conheço homem?
35 Chi je ángel y'adzooy:
35 Respondeu-lhe o anjo: O Espírito Santo descerá sobre ti, e a força do Altíssimo te envolverá com a sua sombra. Por isso o ente santo que nascer de ti será chamado Filho de Deus.
36 E cham Elisabet miich m'amɨgüg nañ jadu'n yajpi'c'adamy tüg mang ma tɨ ymɨjjäyɨɨyñɨ. Cham mɨdudujc po'bɨ maabɨ y'ung tzɨmɨ̈gy je huɨdibɨ jäy ytijpy ca' y'ung'ixaanɨ,
36 Também Isabel, tua parenta, até ela concebeu um filho na sua velhice; e já está no sexto mês aquela que é tida por estéril,
37 com mɨɨdɨ Dios ca'ni ti chípɨty.
37 porque a Deus nenhuma coisa é impossível.
38 Chi María ymɨnañ:
38 Então disse Maria: Eis aqui a serva do Senhor. Faça-se em mim segundo a tua palavra. E o anjo afastou-se dela.
39 Huin'it xɨɨ María choñ, ñɨcxy jottɨgoy ma yugjot, ma tüg cajp jɨm Judea naaxjot.
39 Naqueles dias, Maria se levantou e foi às pressas às montanhas, a uma cidade de Judá.
40 Chi ytɨgɨɨy ma Zacarías ytɨjc, e capxpocxy Elisabet.
40 Entrou em casa de Zacarias e saudou Isabel.
41 Chi jadu'n yjajty co Elisabet mɨdoohuɨ María ycapxpócxɨn, chi jɨhuɨɨy co y'ung yücxy ma yjot. E chi je Elisabet ooy yjotcugɨy mɨɨd je Dios yjɨhuɨ'ñ ymɨc'ajt.
41 Ora, apenas Isabel ouviu a saudação de Maria, a criança estremeceu no seu seio; e Isabel ficou cheia do Espírito Santo.
42 Chi ymɨnañ janch mɨc:
42 E exclamou em alta voz: Bendita és tu entre as mulheres e bendito é o fruto do teu ventre.
43 ¿Nej ɨɨch jada co jadu'n tɨ n'ahuägɨ̈y co nHuindzɨnɨch ytaj miñ xyco'ixɨ̈yɨch?
43 Donde me vem esta honra de vir a mim a mãe de meu Senhor?
44 Co tɨ nmɨdooyɨch yɨ mgapxpócxɨn, tɨ ɨɨch n'ung yücxy ma ɨɨch njot co chachjotcújcɨty.
44 Pois assim que a voz de tua saudação chegou aos meus ouvidos, a criança estremeceu de alegria no meu seio.
45 Jotcujc'adɨp pɨnjaty tɨ ymɨbɨcy, co cuyduñ y'ida'ñ je ayuc mɨɨd je Huindzɨn Dios ycɨxpɨ.
45 Bem-aventurada és tu que creste, pois se hão de cumprir as coisas que da parte do Senhor te foram ditas!
46 Chi María ymɨnañ:
46 E Maria disse: Minha alma glorifica ao Senhor,
47 Ooy nxondägyɨch mɨɨd Dios ycɨxpɨ, ɨɨch nnihuambɨ nyajtzoocpɨ,
47 meu espírito exulta de alegria em Deus, meu Salvador,
48 co yɨ' tɨ xyñi'ijxcɨdägyɨch, co ɨɨch ayoobɨ xytumbɨ'adyíijɨch. Jadachambɨ etz jacnɨcxp xɨɨ tiempo, tüg'ócɨy jäy ajcxy oy mɨna'nɨp co jotcujc'ájtpɨch.
48 porque olhou para sua pobre serva. Por isto, desde agora, me proclamarão bem-aventurada todas as gerações,
49 Yɨ Dios tügpajc mɨ́jɨp, tɨɨbɨ tun mɨɨd ɨɨch, ooy yɨ' yxɨɨ ymɨ́jɨty.
49 porque realizou em mim maravilhas aquele que é poderoso e cujo nome é Santo.
50 Dios ypa'ayooyb hueñypɨ́nɨty huɨdibɨ huindzɨgɨɨyɨp jadachambɨ etz jacnɨcxnɨ xɨɨ tiempo.
50 Sua misericórdia se estende, de geração em geração, sobre os que o temem.
51 Dios tɨ ooy tuñ mɨjpɨ huinma'ñ, tɨ jɨɨbɨcy pɨnjaty amɨj agɨx nayjɨhuɨɨyɨp ma yjot yhuinma'ñ.
51 Manifestou o poder do seu braço: desconcertou os corações dos soberbos.
52 Dios tɨ yajpɨdzɨmy yɨ mɨjpɨ rey ma y'ane'my, tɨ mɨj'ajt möy ayoobɨdɨjc.
52 Derrubou do trono os poderosos e exaltou os humildes.
53 Pɨnjaty ayuu'ijtp anajty ymooy ti mɨɨd yjotcujc'adɨp, etz yɨ comeeñyjäydɨjc ajcxy tɨ ixmach ca' ni ti.
53 Saciou de bens os indigentes e despediu de mãos vazias os ricos.
54 Dios tɨ pubety yɨ Israel jäy, yɨ' ajcxy ytumbɨ, mɨɨd co anajty tɨ pa'ayogoty je' ajcxy,
54 Acolheu a Israel, seu servo, lembrado da sua misericórdia,
55 jadu'n nej jecy'ajty Dios yajnɨmay je' n'ap ndeedy, je Abraham etz je'y'ap y'oc, co tunamb mɨɨd je' ajcxy huinɨxɨɨ.
55 conforme prometera a nossos pais, em favor de Abraão e sua posteridade, para sempre.
56 Chi María tugɨɨg po' jɨm y'ijty mɨɨd Elisabet, chi yhuimbijtnɨ ma ytɨjc.
56 Maria ficou com Isabel cerca de três meses. Depois voltou para casa.
57 Co je Elisabet oy yajhuaad'ajtnɨ xɨɨ tiempo, chi yajpi'c'ajty tüg ymang.
57 Completando-se para Isabel o tempo de dar à luz, teve um filho.
58 Chi ayuc mɨdooy ajcxy je ymɨjɨɨn ymɨdɨjc etz y'ajugy y'amɨgüg jadu'n nej Dios may'ajt tɨ tuñ mɨɨd Elisabet. Chi ajcxy ooy yjotcugɨy mɨɨd je' ycɨxpɨ.
58 Os seus vizinhos e parentes souberam que o Senhor lhe manifestara a sua misericórdia, e congratulavam-se com ela.
59 Chi jadu'n yjajty coductujc xɨɨ je ymɨjɨɨn ymɨdɨjc etz y'ajugy y'amɨgüg miñ ma Zacarías ytɨjc co anajty tɨy'ajttɨ̈huaangɨxy je pi'c'anäg. Chi ajcxy yajxɨɨ'ada'ñyii anajty jadu'n nej yteedy yxɨɨ Zacarías.
59 No oitavo dia, foram circuncidar o menino e o queriam chamar pelo nome de seu pai, Zacarias.
60 Chi ytaj ymɨnañ:
60 Mas sua mãe interveio: Não, disse ela, ele se chamará João.
61 Chi je' ymɨgügtɨjc ajcxy ymɨnañ:
61 Replicaram-lhe: Não há ninguém na tua família que se chame por este nome.
62 Chi ajcxy y'amɨdoohuɨ je' yteedy jadu'n a'ɨxɨ̈y'amy, nej yɨ' yajxɨɨ'ada'ñyii.
62 E perguntavam por acenos ao seu pai como queria que se chamasse.
63 Chi Zacarías pɨjctzoy tüg necy, e jaay jadu'n: “Juan huen xɨɨ'adyii.” Chi je ymɨgügtɨjc ajcxy nidüg'ócɨy ooy jɨhuɨɨy huinmaay.
63 Ele, pedindo uma tabuinha, escreveu nela as palavras: João é o seu nome. Todos ficaram pasmados.
64 Chi mɨc'amy Zacarías y'ahuac ahua'cxy e ytoodz yungɨɨy, chi oy ycapxɨ̈gy e jäymejch cömay yɨ Dios.
64 E logo se lhe abriu a boca e soltou-se-lhe a língua e ele falou, bendizendo a Deus.
65 Chi tüg'ócɨy ymɨjɨɨn ymɨdɨjc ooy chɨgɨɨy. Chi ajcxy nimɨydactay nej Zacarías tɨ yjaty ma tüg'ócɨy jäy huɨdibɨ tzɨnaayb Judea yuugjotypɨ tzɨnaaydac.
65 O temor apoderou-se de todos os seus vizinhos; o fato divulgou-se por todas as montanhas da Judéia.
66 Tüg'ócɨy pɨnjaty anajty mɨdoob je ayuc, chi jäymejtzhuɨ'm ajcxy ma yjot yhuinma'ñ, chi ñayñɨmáayɨgɨxy:
66 Todos os que o ouviam conservavam-no no coração, dizendo: Que será este menino? Porque a mão do Senhor estava com ele.
67 Chi je ungdeedy Zacarías mɨɨd je Dios yjɨhuɨ'ñ ymɨc'ajt Dios y'ayuc najtzcapxɨɨyɨ ymɨnañ:
67 Zacarias, seu pai, ficou cheio do Espírito Santo e profetizou, nestes termos:
68 Cömay yɨ Israel jäy yHuindzɨn Dios, co tɨ ni'ijxcɨdägy, tɨ cohua'ñ yɨ' ñaax ycajp,
68 Bendito seja o Senhor, Deus de Israel, porque visitou e resgatou o seu povo,
69 Dios tɨ quexy tüg mɨj nihuaambɨ yajtzoocpɨ, ma yɨ' ytumbɨ, David y'ap y'oc ajcxy.
69 e suscitou-nos um poderoso Salvador, na casa de Davi, seu servo
70 Com Dios jadu'n ymɨnañ jecy'ajty mɨɨd yɨ' y'ayuc najtzcapxɨɨyb huɨdibɨ huätzjäyɨp;
70 {como havia anunciado, desde os primeiros tempos, mediante os seus santos profetas},
71 je' xyñihuänaanɨm ma ɨɨch ajt nmɨdzip, nañ xypubedaanɨm xypudɨgɨ́huaanɨm ca'ydɨ xycɨ̈gähuɨɨyɨm huɨdibɨ ca' xy'ixaanɨm xychogaanɨm.
71 para nos livrar dos nossos inimigos e das mãos de todos os que nos odeiam.
72 Jaydëbɨ pa'ayoohuɨpy ɨɨch ajt nmɨj'ap nmɨjteedy, etz jäymedzɨɨyb jadu'n nej ayuc ahuanɨɨy mɨɨd je' ajcxy.
72 Assim exerce a sua misericórdia com nossos pais, e se recorda de sua santa aliança,
73 Jadu'n nej Dios janch huinɨjot y'ayuc ahuanɨɨy mɨɨd ɨɨch ajt nmɨj'ap nmɨjteedy Abraham jecy'ajty huɨdi anajty xymöhuaanɨm.
73 segundo o juramento que fez a nosso pai Abraão: de nos conceder que, sem temor,
74 Co nihuätzɨ̈ctuutɨm ma nmɨdzip, huin'it jaydëbɨ mɨyaaxɨm n'ojadájtɨm ca' ma tzɨgɨ'ñ jɨhuɨ'ñ,
74 libertados de mãos inimigas, possamos servi-lo
75 mɨɨd huätzhuinma'ñ etz tudägy huinma'ñ ma yɨ' yhuinduu jabom jabom ixtɨ mɨbaad ndzɨnaayɨm.
75 em santidade e justiça, em sua presença, todos os dias da nossa vida.
76 Miich ma'xung, jäy hue' myajtijɨp mɨjpɨ Dios y'ayucnajtzcapxɨɨybɨ. Miich nɨ́cxɨp cogapxy, nɨcx yajni'ixɨ̈ jäy mɨɨd Huindzɨn Dios ycɨxpɨ.
76 E tu, menino, serás chamado profeta do Altíssimo, porque precederás o Senhor e lhe prepararás o caminho,
77 Yajni'ixɨ' yɨ cajpjäy jadu'n nej huaad ajcxy y'alma paadɨpy nihuáanɨn yajnïdzoocɨn, etz jadu'n nej huaad ajcxy ypocy huinmecxɨɨyb.
77 para dar ao seu povo conhecer a salvação, pelo perdão dos pecados.
78 Jadu'n nej Dios ɨɨch ajt tɨ xypa'ayoohuɨm co tɨ xyñi'ijxcɨdaacɨm etz xymooyɨm tɨɨcxɨn jájɨn huɨdibɨ tzomb tzajpjoty,
78 Graças à ternura e misericórdia de nosso Deus, que nos vai trazer do alto a visita do Sol nascente,
79 jaydëbɨ yajmöhuɨpy jäy ajcxy Dios ytɨy'ajt huɨdibɨ ajcxy tzɨnaayb agootztuum etz o'c jɨjp'am, jɨgɨx ajcxy xytümooyɨm ma je tudägypɨ tü'aa.
79 que há de iluminar os que jazem nas trevas e na sombra da morte e dirigir os nossos passos no caminho da paz.
80 Je pi'c'anäg yeeg yjodijy huinmɨc jotmɨc mɨɨd yɨ Dios yjɨhuɨ'ñ ymɨc'ajt. Chi chɨnaay adügtuum ma ca' pɨn, ixtɨ coonɨ xɨɨ tiempo paty mɨna ñɨ́cxɨpy cogapxy ma Israeljäy ajcxy.
80 O menino foi crescendo e fortificava-se em espírito, e viveu nos desertos até o dia em que se apresentou diante de Israel.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 1, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.