Lucas 1

El Nuevo Testamento en mixe de Coatlán (MCONT) vs NVI

Sair da comparação
NVI Nova Versão Internacional
1 Mayjäy tɨ cojaay je ayuc je tɨy'ajt huɨdi ɨɨch ajt nejhuɨɨyɨm co janch ytɨy'ájtɨty, tüg'ócɨy jadu'n nej Jesús chondacy yjugy'ájtɨn ya naaxhuiñ ixtɨ mabaad ycogɨxɨɨy.
1 Muitos já se dedicaram a elaborar um relato dos fatos que se cumpriram entre nós,
2 Tüg'ócɨy je tɨy'ajt jadu'n nej ajt xyñɨmaayɨm huɨdi cɨ'm ijx mɨdou nej chondacy ixtɨ mabaad ycogɨxɨɨy, je' ajcxy huɨdibɨ capxhuäcxy Jesús y'ayuc ytɨy'ajt.
2 conforme nos foram transmitidos por aqueles que desde o início foram testemunhas oculares e servos da palavra.
3 Ɨɨch nañ jadu'n tɨ nyajcɨ̈yöyɨch tɨ nyajtecyyöyɨch yajxon je tɨy'ajt nej Jesús chondacy je' chɨnaayɨn ya naaxhuiñ ixtɨ mabaad ycogɨxɨɨy. Paady ycɨxpɨ ɨɨch nhuinma'ñ pɨdägy co ɨɨch miich nyajnijayɨ̈hua'ñ tüg'ócɨy je tɨy'ajt, miich oyjäybɨ, Teófilo.
3 Eu mesmo investiguei tudo cuidadosamente, desde o começo, e decidi escrever-te um relato ordenado, ó excelentíssimo Teófilo,
4 Jɨgɨx miich nañ jadu'n mnejhuɨ̈huɨpy yajxon je tɨy'ajt, jadu'n nej miich tɨ m'ixpɨcy.
4 para que tenhas a certeza das coisas que te foram ensinadas.
5 Jadu'n ytunɨ yjajtɨ co anajty Herodes yrey'aty ma Judea naax cajp, jɨm anajty tüg judío teedy hue' anajty yxɨɨ Zacarías. Je' anajty semandumb mɨɨd Abías y'ajugytɨjc y'amɨgügtɨjc. Je Zacarías ypɨjcy mɨɨd Aarón y'ocnɨɨx, hue' je' anajty yxɨɨ Elisabet.
5 No tempo de Herodes, rei da Judéia, havia um sacerdote chamado Zacarias, que pertencia ao grupo sacerdotal de Abias; Isabel, sua mulher, também era descendente de Arão.
6 Dios y'ijxyp ñejhuɨɨyb co je' anajty ajcxy ytudägyjäyɨty nimetz. Je' ajcxy ycuydumyb tüg'ócɨy yɨ Huindzɨn Dios ycapxy y'ané'mɨn.
6 Ambos eram justos aos olhos de Deus, obedecendo de modo irrepreensível a todos os mandamentos e preceitos do Senhor.
7 Je' ca'p anajty ajcxy y'ung ni tüg, e jadu'n ajcxy ymɨjäyɨɨñ nimetz.
7 Mas eles não tinham filhos, porque Isabel era estéril; e ambos eram de idade avançada.
8 Chi tügtecy Zacarías mɨɨd y'ajugy y'amɨgüg yteedy'ájtcɨxy anajty ma Dios ytɨjc.
8 Certa vez, estando de serviço o seu grupo, Zacarias estava servindo como sacerdote diante de Deus.
9 Jadu'n nej teedy ajcxy ycostumbre mɨɨdɨty, chi ñigootɨ tung je Zacarías mɨna ypoomjogɨpy jiiby ma yɨ Huindzɨn Dios ytɨjc.
9 Ele foi escolhido por sorteio, de acordo com o costume do sacerdócio, para entrar no santuário do Senhor e oferecer incenso.
10 Tüg'ócɨy je mayjäy ooy anajty Dios mɨbɨjctzoogɨxy tɨba'y. Yam Zacarías tzajtɨgoty ypoomjocy,
10 Chegando a hora de oferecer incenso, o povo todo estava orando do lado de fora.
11 co ñayquëxɨ̈cɨ Huindzɨn Dios y'ángel tüg ytɨnäy a'oy'amy ma je poomjoctac.
11 Então um anjo do Senhor apareceu a Zacarias, à direita do altar do incenso.
12 Co Zacarías ijxy je ángel, chi ooy chɨgɨɨy.
12 Quando Zacarias o viu, perturbou-se e foi dominado pelo medo.
13 Chi je ángel nɨmaay Zacarías:
13 Mas o anjo lhe disse: "Não tenha medo, Zacarias; sua oração foi ouvida. Isabel, sua mulher, lhe dará um filho, e você lhe dará o nome de João.
14 Mjotcujc'adɨp mxondägɨp miich etz mdöxyɨjc, nañ may yɨ jäy yjotcugɨ̈huɨpy co anajty m'ung tɨ ypi'c'aty.
14 Ele será motivo de prazer e de alegria para você, e muitos se alegrarão por causa do nascimento dele,
15 Chi yɨ m'ung ycömay'ida'ñ ma Dios. Ni ca' ügɨpy vino ni jocnɨɨ. Ma ca'nɨ anajty yma'xung'aty ymɨɨd'adɨpy yɨ Dios yjɨhuɨ'ñ ymɨc'ajt.
15 pois será grande aos olhos do Senhor. Ele nunca tomará vinho nem bebida fermentada, e será cheio do Espírito Santo desde antes do seu nascimento.
16 Yɨ' yajjothuimbidɨp may Israel jäy ma yɨ' ajcxy yHuindzɨn Dios.
16 Fará retornar muitos dentre o povo de Israel ao Senhor, o seu Deus.
17 Je' nɨcxy ycogapxy'aty ma yɨ jäy ajcxy huinmɨc jotmɨc mɨɨd Dios yjɨhuɨ'ñ ymɨc'ajt, tɨm jadu'n nej Elías jecy'ajty ycogapxy'ajty huinmɨc jotmɨc mɨɨd Dios yjɨhuɨ'ñ ymɨc'ajt. Je' m'ung yajjothuimbidɨpy je ungdeedy ajcxy huɨdibɨ ca' y'ung ixaangɨxy, nañ yajjothuimbidɨpy je jäy ajcxy huɨdibɨ ca' capxycöbɨcy yɨ Dios, jɨgɨx ajcxy paadɨpy oyjot oyhuinma'ñ. Nañ m'ung ñɨmähuɨpy je jäy ajcxy huen nayñi'ixɨ́ɨyɨgɨxy mɨɨd yHuindzɨn Dios ycɨxpɨ.
17 E irá adiante do Senhor, no espírito e no poder de Elias, para fazer voltar o coração dos pais a seus filhos e os desobedientes à sabedoria dos justos, para deixar um povo preparado para o Senhor".
18 Chi Zacarías nɨmay je ángel:
18 Zacarias perguntou ao anjo: "Como posso ter certeza disso? Sou velho, e minha mulher é de idade avançada".
19 Chi je ángel y'adzooy:
19 O anjo respondeu: "Sou Gabriel, o que está sempre na presença de Deus. Fui enviado para lhe transmitir estas boas novas.
20 Jadachambɨ miich mhuɨ́'mɨpy uum, ni ca' m'ocjájtnɨp nej mgápxɨpy, mɨɨd co ca' mmɨbɨcy jada ɨɨch n'ayuc huɨdibɨ yajcuydunɨp co anajty tiempo patnɨ.
20 Agora você ficará mudo. Não poderá falar até o dia em que isso acontecer, porque não acreditou em minhas palavras, que se cumprirão no tempo oportuno".
21 Yam je mayjäy ooy ja'ahuíjxcɨxy Zacarías, ooy anajty ajcxy tzachhuinmaaygɨxy ti co chachhuäcxɨpy jiiby ma Dios ytɨjc.
21 Enquanto isso, o povo esperava por Zacarias, estranhando sua demora no santuário.
22 Co Zacarías ypɨdzɨmy, chi ca' anajty y'occapxnɨ. Chi je jäy ajcxy huinjɨhuɨɨy co tɨ anajty ixy tijaty jiiby ma Dios ytɨjc. Hue' je' yjacmɨydacy a'ɨxɨ̈y'amy, e oyhuɨ'mɨ̈y uum.
22 Quando saiu, não conseguia falar nada; o povo percebeu então que ele tivera uma visão no santuário. Zacarias fazia sinais para eles, mas permanecia mudo.
23 Co je semandung yajmay, chi Zacarías ñɨcxnɨ ma ytɨjc.
23 Quando se completou seu período de serviço, ele voltou para casa.
24 — ausente —
24 Depois disso, Isabel, sua mulher, engravidou e durante cinco meses não saiu de casa.
25 — ausente —
25 E ela dizia: "Isto é obra do Senhor fez! Agora ele olhou para mim com favor, para desfazer a minha humilhação perante o povo. "
26 Co tudujc po' maabɨ Elisabet anajty y'ungtzɨmɨ̈gy, chi Dios quejxy je' y'ángel Gabriel jɨm Galilea naaxjot ma je cajp huɨdi anajty yxɨɨ Nazaret.
26 No sexto mês Deus enviou o anjo Gabriel a Nazaré, cidade da Galiléia,
27 Chi Dios quejxy Gabriel ma anajty tüg töxy'anäg y'ity huɨdibɨ anajty ca'nɨ mɨdzɨnäy yëydɨjc. Je töxy'anäg tɨ anajty co'adzoy co pɨga'ñ mɨɨd tüg yëydɨjc huɨdi yxɨɨ José. José hue' anajty David y'ap y'oc. Je töxy'anäg hue' anajty yxɨɨjɨty María.
27 a uma virgem prometida em casamento a certo homem chamado José, descendente de Davi. O nome da virgem era Maria.
28 Co je ángel ytɨgɨɨy ma anajty María, chi nɨmay:
28 O anjo, aproximando-se dela, disse: "Alegre-se, agraciada! O Senhor está com você! "
29 Chi María co y'ijxy je ángel, chi chɨgɨɨy mɨɨd je' y'ayuc, chi huinmay ooy mɨɨd jada copxpócxɨn nej co yjadú'ñɨty.
29 Maria ficou perturbada com essas palavras, pensando no que poderia significar esta saudação.
30 Chi je ángel ymɨnañ:
30 Mas o anjo lhe disse: "Não tenha medo, Maria; você foi agraciada por Deus!
31 Jadachambɨ, m'ungdzɨmɨ̈gɨp, myajpi'c'adɨpy tüg mang, huɨdibɨ mxɨɨmöhuɨpy JESUS.
31 Você ficará grávida e dará à luz um filho, e lhe porá o nome de Jesus.
32 Je Jesús mɨj y'idɨpy, hue' je' yajtíjɨpy Dios tzajpjotypɨ y'ung. Chi je Huindzɨn Dios möhuɨɨyb je ané'mɨn huɨdi yɨ' ymɨj'ap ymɨjteedy David ymɨɨd anajty.
32 Ele será grande e será chamado Filho do Altíssimo. O Senhor Deus lhe dará o trono de seu pai Davi,
33 Je Jesús ané'mɨp huinɨxɨɨ ma yɨ Jacob y'ap y'oc. Je' y'ané'mɨn camɨna ycɨxɨpy.
33 e ele reinará para sempre sobre o povo de Jacó; seu Reino jamais terá fim".
34 Chi María je ángel nɨmaay:
34 Perguntou Maria ao anjo: "Como acontecerá isso, se sou virgem? "
35 Chi je ángel y'adzooy:
35 O anjo respondeu: "O Espírito Santo virá sobre você, e o poder do Altíssimo a cobrirá com a sua sombra. Assim, aquele que há de nascer será chamado santo, Filho de Deus.
36 E cham Elisabet miich m'amɨgüg nañ jadu'n yajpi'c'adamy tüg mang ma tɨ ymɨjjäyɨɨyñɨ. Cham mɨdudujc po'bɨ maabɨ y'ung tzɨmɨ̈gy je huɨdibɨ jäy ytijpy ca' y'ung'ixaanɨ,
36 Também Isabel, sua parenta, terá um filho na velhice; aquela que diziam ser estéril já está em seu sexto mês de gestação.
37 com mɨɨdɨ Dios ca'ni ti chípɨty.
37 Pois nada é impossível para Deus".
38 Chi María ymɨnañ:
38 Respondeu Maria: "Sou serva do Senhor; que aconteça comigo conforme a tua palavra". Então o anjo a deixou.
39 Huin'it xɨɨ María choñ, ñɨcxy jottɨgoy ma yugjot, ma tüg cajp jɨm Judea naaxjot.
39 Naqueles dias, Maria preparou-se e foi depressa para a uma cidade da região montanhosa da Judéia,
40 Chi ytɨgɨɨy ma Zacarías ytɨjc, e capxpocxy Elisabet.
40 onde entrou na casa de Zacarias e saudou Isabel.
41 Chi jadu'n yjajty co Elisabet mɨdoohuɨ María ycapxpócxɨn, chi jɨhuɨɨy co y'ung yücxy ma yjot. E chi je Elisabet ooy yjotcugɨy mɨɨd je Dios yjɨhuɨ'ñ ymɨc'ajt.
41 Quando Isabel ouviu a saudação de Maria, o bebê agitou-se em seu ventre, e Isabel ficou cheia do Espírito Santo.
42 Chi ymɨnañ janch mɨc:
42 Em alta voz exclamou: "Bendita é você entre as mulheres, e bendito é o filho que você dará à luz!
43 ¿Nej ɨɨch jada co jadu'n tɨ n'ahuägɨ̈y co nHuindzɨnɨch ytaj miñ xyco'ixɨ̈yɨch?
43 Mas por que sou tão agraciada, a ponto de me visitar a mãe do meu Senhor?
44 Co tɨ nmɨdooyɨch yɨ mgapxpócxɨn, tɨ ɨɨch n'ung yücxy ma ɨɨch njot co chachjotcújcɨty.
44 Logo que a sua saudação chegou aos meus ouvidos, o bebê que está em meu ventre agitou-se de alegria.
45 Jotcujc'adɨp pɨnjaty tɨ ymɨbɨcy, co cuyduñ y'ida'ñ je ayuc mɨɨd je Huindzɨn Dios ycɨxpɨ.
45 Feliz é aquela que creu que se cumprirá aquilo que o Senhor lhe disse! "
46 Chi María ymɨnañ:
46 Então disse Maria: "Minha alma engrandece ao Senhor
47 Ooy nxondägyɨch mɨɨd Dios ycɨxpɨ, ɨɨch nnihuambɨ nyajtzoocpɨ,
47 e o meu espírito se alegra em Deus, meu Salvador,
48 co yɨ' tɨ xyñi'ijxcɨdägyɨch, co ɨɨch ayoobɨ xytumbɨ'adyíijɨch. Jadachambɨ etz jacnɨcxp xɨɨ tiempo, tüg'ócɨy jäy ajcxy oy mɨna'nɨp co jotcujc'ájtpɨch.
48 pois atentou para a humildade da sua serva. De agora em diante, todas as gerações me chamarão bem-aventurada,
49 Yɨ Dios tügpajc mɨ́jɨp, tɨɨbɨ tun mɨɨd ɨɨch, ooy yɨ' yxɨɨ ymɨ́jɨty.
49 pois o Poderoso fez grandes coisas em meu favor; santo é o seu nome.
50 Dios ypa'ayooyb hueñypɨ́nɨty huɨdibɨ huindzɨgɨɨyɨp jadachambɨ etz jacnɨcxnɨ xɨɨ tiempo.
50 A sua misericórdia estende-se aos que o temem, de geração em geração.
51 Dios tɨ ooy tuñ mɨjpɨ huinma'ñ, tɨ jɨɨbɨcy pɨnjaty amɨj agɨx nayjɨhuɨɨyɨp ma yjot yhuinma'ñ.
51 Ele realizou poderosos feitos com seu braço; dispersou os que são soberbos no mais íntimo do coração.
52 Dios tɨ yajpɨdzɨmy yɨ mɨjpɨ rey ma y'ane'my, tɨ mɨj'ajt möy ayoobɨdɨjc.
52 Derrubou governantes dos seus tronos, mas exaltou os humildes.
53 Pɨnjaty ayuu'ijtp anajty ymooy ti mɨɨd yjotcujc'adɨp, etz yɨ comeeñyjäydɨjc ajcxy tɨ ixmach ca' ni ti.
53 Encheu de coisas boas os famintos, mas despediu de mãos vazias os ricos.
54 Dios tɨ pubety yɨ Israel jäy, yɨ' ajcxy ytumbɨ, mɨɨd co anajty tɨ pa'ayogoty je' ajcxy,
54 Ajudou a seu servo Israel, lembrando-se da sua misericórdia
55 jadu'n nej jecy'ajty Dios yajnɨmay je' n'ap ndeedy, je Abraham etz je'y'ap y'oc, co tunamb mɨɨd je' ajcxy huinɨxɨɨ.
55 para com Abraão e seus descendentes para sempre, como dissera aos nossos antepassados".
56 Chi María tugɨɨg po' jɨm y'ijty mɨɨd Elisabet, chi yhuimbijtnɨ ma ytɨjc.
56 Maria ficou com Isabel cerca de três meses e depois voltou para casa.
57 Co je Elisabet oy yajhuaad'ajtnɨ xɨɨ tiempo, chi yajpi'c'ajty tüg ymang.
57 Ao se completar o tempo de Isabel dar à luz, ela teve um filho.
58 Chi ayuc mɨdooy ajcxy je ymɨjɨɨn ymɨdɨjc etz y'ajugy y'amɨgüg jadu'n nej Dios may'ajt tɨ tuñ mɨɨd Elisabet. Chi ajcxy ooy yjotcugɨy mɨɨd je' ycɨxpɨ.
58 Seus vizinhos e parentes ouviram falar da grande misericórdia que o Senhor lhe havia demonstrado e se alegraram com ela.
59 Chi jadu'n yjajty coductujc xɨɨ je ymɨjɨɨn ymɨdɨjc etz y'ajugy y'amɨgüg miñ ma Zacarías ytɨjc co anajty tɨy'ajttɨ̈huaangɨxy je pi'c'anäg. Chi ajcxy yajxɨɨ'ada'ñyii anajty jadu'n nej yteedy yxɨɨ Zacarías.
59 No oitavo dia foram circuncidar o menino e queriam dar-lhe o nome do pai, Zacarias;
60 Chi ytaj ymɨnañ:
60 mas sua mãe tomou a palavra e disse: "Não! Ele será chamado João".
61 Chi je' ymɨgügtɨjc ajcxy ymɨnañ:
61 Disseram-lhe: "Você não há nenhum parente com esse nome".
62 Chi ajcxy y'amɨdoohuɨ je' yteedy jadu'n a'ɨxɨ̈y'amy, nej yɨ' yajxɨɨ'ada'ñyii.
62 Então fizeram sinais ao pai do menino, para saber como queria que a criança se chamasse.
63 Chi Zacarías pɨjctzoy tüg necy, e jaay jadu'n: “Juan huen xɨɨ'adyii.” Chi je ymɨgügtɨjc ajcxy nidüg'ócɨy ooy jɨhuɨɨy huinmaay.
63 Ele pediu uma tabuinha e, para admiração de todos, escreveu: "O nome dele é João".
64 Chi mɨc'amy Zacarías y'ahuac ahua'cxy e ytoodz yungɨɨy, chi oy ycapxɨ̈gy e jäymejch cömay yɨ Dios.
64 Imediatamente sua boca se abriu, sua língua se soltou e ele começou a falar, louvando a Deus.
65 Chi tüg'ócɨy ymɨjɨɨn ymɨdɨjc ooy chɨgɨɨy. Chi ajcxy nimɨydactay nej Zacarías tɨ yjaty ma tüg'ócɨy jäy huɨdibɨ tzɨnaayb Judea yuugjotypɨ tzɨnaaydac.
65 Todos os vizinhos ficaram cheios de temor, e por toda a região montanhosa da Judéia se falava sobre essas coisas.
66 Tüg'ócɨy pɨnjaty anajty mɨdoob je ayuc, chi jäymejtzhuɨ'm ajcxy ma yjot yhuinma'ñ, chi ñayñɨmáayɨgɨxy:
66 Todos os que ouviam falar disso se perguntavam: "O que vai ser este menino? " Pois a mão do Senhor estava com ele.
67 Chi je ungdeedy Zacarías mɨɨd je Dios yjɨhuɨ'ñ ymɨc'ajt Dios y'ayuc najtzcapxɨɨyɨ ymɨnañ:
67 Seu pai, Zacarias, foi cheio do Espírito Santo e profetizou:
68 Cömay yɨ Israel jäy yHuindzɨn Dios, co tɨ ni'ijxcɨdägy, tɨ cohua'ñ yɨ' ñaax ycajp,
68 "Louvado seja o Senhor, o Deus de Israel, porque visitou e redimiu o seu povo.
69 Dios tɨ quexy tüg mɨj nihuaambɨ yajtzoocpɨ, ma yɨ' ytumbɨ, David y'ap y'oc ajcxy.
69 Ele promoveu poderosa salvação para nós, na linhagem do seu servo Davi,
70 Com Dios jadu'n ymɨnañ jecy'ajty mɨɨd yɨ' y'ayuc najtzcapxɨɨyb huɨdibɨ huätzjäyɨp;
70 ( como falara pelos seus santos profetas, na antigüidade ),
71 je' xyñihuänaanɨm ma ɨɨch ajt nmɨdzip, nañ xypubedaanɨm xypudɨgɨ́huaanɨm ca'ydɨ xycɨ̈gähuɨɨyɨm huɨdibɨ ca' xy'ixaanɨm xychogaanɨm.
71 salvando-nos dos nossos inimigos e da mão de todos os que nos odeiam,
72 Jaydëbɨ pa'ayoohuɨpy ɨɨch ajt nmɨj'ap nmɨjteedy, etz jäymedzɨɨyb jadu'n nej ayuc ahuanɨɨy mɨɨd je' ajcxy.
72 para mostrar sua misericórdia aos nossos antepassados e lembrar sua santa aliança,
73 Jadu'n nej Dios janch huinɨjot y'ayuc ahuanɨɨy mɨɨd ɨɨch ajt nmɨj'ap nmɨjteedy Abraham jecy'ajty huɨdi anajty xymöhuaanɨm.
73 o juramento que fez ao nosso pai Abraão:
74 Co nihuätzɨ̈ctuutɨm ma nmɨdzip, huin'it jaydëbɨ mɨyaaxɨm n'ojadájtɨm ca' ma tzɨgɨ'ñ jɨhuɨ'ñ,
74 resgatar-nos da mão dos nossos inimigos para servi-lo sem medo,
75 mɨɨd huätzhuinma'ñ etz tudägy huinma'ñ ma yɨ' yhuinduu jabom jabom ixtɨ mɨbaad ndzɨnaayɨm.
75 em santidade e justiça, diante dele todos os nossos dias.
76 Miich ma'xung, jäy hue' myajtijɨp mɨjpɨ Dios y'ayucnajtzcapxɨɨybɨ. Miich nɨ́cxɨp cogapxy, nɨcx yajni'ixɨ̈ jäy mɨɨd Huindzɨn Dios ycɨxpɨ.
76 E você, menino, será chamado profeta do Altíssimo, pois irá adiante do Senhor, para lhe preparar o caminho,
77 Yajni'ixɨ' yɨ cajpjäy jadu'n nej huaad ajcxy y'alma paadɨpy nihuáanɨn yajnïdzoocɨn, etz jadu'n nej huaad ajcxy ypocy huinmecxɨɨyb.
77 para dar ao seu povo o conhecimento da salvação, mediante o perdão dos seus pecados,
78 Jadu'n nej Dios ɨɨch ajt tɨ xypa'ayoohuɨm co tɨ xyñi'ijxcɨdaacɨm etz xymooyɨm tɨɨcxɨn jájɨn huɨdibɨ tzomb tzajpjoty,
78 por causa das ternas misericórdias de nosso Deus, pelas quais do alto nos visitará o sol nascente
79 jaydëbɨ yajmöhuɨpy jäy ajcxy Dios ytɨy'ajt huɨdibɨ ajcxy tzɨnaayb agootztuum etz o'c jɨjp'am, jɨgɨx ajcxy xytümooyɨm ma je tudägypɨ tü'aa.
79 para brilhar sobre aqueles que estão vivendo nas trevas e na sombra da morte, e guiar nossos pés no caminho da paz".
80 Je pi'c'anäg yeeg yjodijy huinmɨc jotmɨc mɨɨd yɨ Dios yjɨhuɨ'ñ ymɨc'ajt. Chi chɨnaay adügtuum ma ca' pɨn, ixtɨ coonɨ xɨɨ tiempo paty mɨna ñɨ́cxɨpy cogapxy ma Israeljäy ajcxy.
80 E o menino crescia e se fortalecia no espírito; e viveu no deserto, até aparecer publicamente a Israel.

Ler em outra tradução

Comparar com outra

Estude este capítulo no WhatsApp

Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 1, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.