Mateus 27
GOD WAA NYAAGƗT (IAN) vs NTLH
1 Ngambi gleimba God kat kwunata njambwi nɨmbo Judana nɨma nɨmbo Jisas kat vatnyanjeya vak kat yisola lɨga ngambulɨndi.
1 Assim que amanheceu, todos os chefes dos sacerdotes e os líderes judeus fizeram os seus planos para conseguir que Jesus fosse morto.
2 Jisas kat kwutaa man taamba sangilaa njambwi nyan pailat ta ngayat kalindi.
2 Eles o amarraram, levaram e entregaram ao governador Pilatos.
3 Jisas kat sɨmogwia nyan Judas Jisas kat kwutaa kotndangat kalindi, wutaa mandɨp maawut sɨlɨmaka yelavɨtndɨ. Yelavɨtaa wan ndɨ kat kwinja sanya kɨta ndumi kiyeli tamba vɨli kwutaa yiga God kat kwunatɨga njambwi nɨmbo Judana njambwi nɨmba kat wandɨ.
3 Quando Judas, o traidor, viu que Jesus havia sido condenado, sentiu remorso e foi devolver as trinta moedas de prata aos chefes dos sacerdotes e aos líderes judeus,
4 Wan nyan Jisas kavle vat yiga yetɨla nyan Sɨmogwiwun mala apma njɨvwa kwuka yeta nyan kat kwo vatnyagiyangwuk waa wandɨ. Wandɨ maa wutaa wandi. Nɨna njɨvwa ana ndɨ. Mɨn mɨna njɨvwa waa wandi maa
4 dizendo: — Eu pequei, entregando à morte um homem inocente. Eles responderam: — O que é que nós temos com isso? O problema é seu.
5 Judas wutaa sanya Godna ngaymba yaagiga kwagalalaa wup yiga yelavɨka yilaa kwapmba yaaw tulaa mimba tulaa vasak selindɨ. Vasak selilaa kwapmba tunda yaawmba kiyandɨ.
5 Então Judas jogou o dinheiro para dentro do Templo e saiu. Depois foi e se enforcou.
6 God kat kwunatɨga njambwi nɨmba ngay yapmba la sanya klalaa wandi. Ndu nyan kat sɨvak kat kwina sanya. Godna ngaymba bengmba lɨga sanyogwi ana kɨta kavamba taagagiyanɨn. Wupma ana yigiyanɨn. moses kwiya lo nɨn kat kai wandɨ maa ngambundi.
6 Os chefes dos sacerdotes pegaram o dinheiro e disseram: — Isto é dinheiro sujo de sangue, e é contra a nossa
7 Ngambuga lɨga kɨta maawupmba yelavɨka ngambulaa wan sanya kwutaa aw nyalɨga nɨmbana kɨpma kat wenga kwindi. Kwilaa klandi wan kɨpmɨ. Kapma ngepmamba lɨga yaiga nɨmba kiyangjeyan waangu valaa ndi kat kumba laagagiyanɨn waa wandi.
7 Depois de conversarem sobre o assunto, resolveram usar o dinheiro para comprar o “Campo do Oleiro”, a fim de que servisse como cemitério para os não judeus.
8 Wan kɨpma kan mbambala tɨna njɨmbla kwo lɨgandɨ. Yelogwen ndaa la lɨga kɨpma walɨnja kɨpma.
8 Por isso aquele campo é chamado até hoje de “Campo de Sangue”.
9 — ausente —
9 Assim aconteceu o que o profeta Jeremias tinha dito: “Eles pegaram as trinta moedas de prata, o preço que o povo de Israel tinha concordado em pagar por ele,
10 — ausente —
10 e as usaram para comprar o campo do oleiro, como o Senhor me havia mandado fazer.”
11 Jisas njambwi nyan Pailat ta kavamba laataa tɨndi maa ndɨ kat wagalandɨ. Mɨn Judana king mɨn? waa wagalandɨ. Wagalandɨ maa Jisas wandɨ. Mɨn ngiyambak wun kat wama.
11 Jesus estava em pé diante do Governador, e este o interrogou, dizendo: — Você é o rei dos judeus? Jesus respondeu:
12 God kat kwunatɨga njambwi nɨmbo Judana nɨma nɨmbo yalaa yisolaa lɨga Jisas kat nɨma sakwat kavle vak kat ngambuga lɨndi. Ngambulɨnja vak kat wutaa Jisas awat ndi kat ana kulumataa wandɨ.
12 Mas, quando foi acusado pelos chefes dos sacerdotes e pelos líderes judeus, Jesus não respondeu nada.
13 Jisas kwundi walapman tɨnda vak kat vɨlaa Pailat ndɨ kat wandɨ. Mɨn kat kotɨnia nyaangɨt mɨn ana wutɨgamɨn?
13 Então Pilatos disse: — Você não está ouvindo as acusações que estão fazendo contra você?
14 Jisas wutaa ana Pailat kat wandɨ. Wuka kwagalalaa lɨndɨ. Wuka kwagala lɨnda vak kat vɨlaa Pailat ngɨpaliga ndalaa lɨndɨ.
14 Porém Jesus não disse nada, e o Governador ficou muito admirado com isso.
15 Pailat wan pesto la nandinyamba kalabusmba la kɨta nyan kat kwo ay walɨndɨ. Juda wan nyan kat sɨmogwindi maa kwo wogwelaa ay walɨndɨ Pailat.
15 Em toda Festa da Páscoa , Pilatos costumava soltar um dos presos, a pedido do povo.
16 Wan njɨmbla kavle glei nyan kalabusmba lɨndɨ. Ndɨna sɨ Barabas.
16 Naquela ocasião estava preso um homem muito conhecido, chamado Jesus Barrabás.
17 Wan nɨma sakwat ndu lagwa yisola lɨndi maa Pailat laataa ndi kat wagalandɨ. Anda nyan kat kwo ay waigowun. Ngwuk kanda kat yelavɨka lɨgangwuk. Wangwuk maa waigowun. Barabas kat kwo ay walu? Jisas waa Kraist walɨnja nyan kat kwo ay walu? waa ndi kat wagalandɨ.
17 Então, quando a multidão se reuniu, Pilatos perguntou: — Quem é que vocês querem que eu solte: Jesus Barrabás ou este Jesus, que é chamado de
18 Pailat Jisas kat kwagalavak kat yelavɨka lɨga ndi kat wangalandɨ. Jisas ndɨ kavle vat ana yindɨ. Ndina kumbut maawupmba ndɨ kat kai walaa kwutaa kiyandi. Ndi mandɨp maawut anagandi yelavɨkiya walaa ndi kat wagalandɨ.
18 Pilatos sabia muito bem que os líderes judeus haviam entregado Jesus porque tinham inveja dele.
19 Pailat jas tɨla tɨgɨtmba ndaa lɨndɨ maa ndɨna taagwa walɨ maa kɨta nyan yalaa Pailat kat mbutndɨ. Wan yalaa lɨndɨ kat wutɨna nyan ndɨ kavle vat ana yindɨ. Nak ngan wun smapmba vɨwun. Ndɨ vak kai. Ndɨ kat kwagala mɨla. Wan sɨmak vɨlaa wun kat kavle vat nɨma vat yandangat nɨma maawut yelavɨka lɨgowun waa walɨ mɨna taagwa waa Pailat kat mbutndɨ.
19 Enquanto Pilatos estava sentado no tribunal, a sua esposa lhe mandou o seguinte recado: — Não tenha nada a ver com esse homem inocente porque esta noite, num sonho, eu sofri muito por causa dele.
20 God kat kwunatɨga njambwi nɨmbo Judana nɨma nɨmbo nɨma sakwat yisola la ndu lagwa kat wutnjangat wandi. Pailat kat awa ngwula. Barabas kat kwagalamɨn nɨna lak yaandɨ. Jisas kat kwutaa vatnya mɨla waa Pailat kat awa ngwula wandi.
20 Os chefes dos sacerdotes e os líderes judeus convenceram a multidão a pedir ao governador Pilatos que soltasse Barrabás e condenasse Jesus à morte.
21 Wandi maa Pailat laataa ndi kat wagalandɨ. Anda nyan kat kwo ay waigowun waa andɨ maa Barabas kat waigamɨn wandi.
21 Então o Governador perguntou: — Qual dos dois vocês querem que eu solte? — Barrabás! — responderam eles.
22 Wandi maa Pailat ndi kat wagalandɨ. Jisas waa Kraist walɨnja nyan kat angamak yigiyowun waa wagalandɨ maa wandi. Ndɨ kat diwai krosmba kaalaa mɨla wandi.
22 Pilatos perguntou: — Que farei então com Jesus, que é chamado de Messias? — Crucifica! — responderam todos.
23 Pailat ndi kat wandɨ. Kavle vat yinda vat wun ana vɨga lɨgowun. Anda kavle vatna yinda waa wandɨ maa ndi nɨma kwundimba kɨselaa wandi. Ndɨ kat dewai krosmba kaala mɨla waa kɨselaa wandi.
23 Ele perguntou: — Que crime ele cometeu? Aí começaram a gritar bem alto: — Crucifica!
24 Pailat yelavɨtndɨ. Ndi kat waluwa vak ana wutɨgandi. yelavɨka walɨnja vapmba yilapman yiweyan wun kat waleagiyandi waa yelavɨtaa ngu awmba kalɨtaa yisolaa vɨga lɨndi maa taamba ngu njangindɨ. Njangilaa wandɨ. Wan nyan kat tamba kwagalawun. Ndɨ kat kwutaa vatnyangweyan wuna vak ana ndɨ. Ngwuk ngwutna vatna waa wandɨ Pailat.
24 Então Pilatos viu que não conseguia nada e que o povo estava começando a se revoltar. Aí mandou trazer água, lavou as mãos diante da multidão e disse: — Eu não sou responsável pela morte deste homem. Isso é com vocês.
25 Wandɨ maa ndi aywaa ta nɨmba wutaa wandi. Wama vak tamba wukanɨn. Wovuna. Nɨna vatna. Ndɨ kat vatnyaneya nglambi nɨna lak nɨna nyangu lagwa nɨna lak yaigandɨ wandi.
25 E toda a multidão respondeu: — Que o castigo por esta morte caia sobre nós e sobre os nossos filhos!
26 Wandi mala Pailat wutaa barabas kat kwo ay walaa wandɨ maa Jisas kat kwutaa viyalaa diwai krosmba kaalavat kwutaa kalindi.
26 Então Pilatos soltou Barrabás, como eles haviam pedido. Depois mandou chicotear Jesus e o entregou para ser crucificado.
27 Pailatna mbaapmamba lɨga soldia Jisas kat kwutaa Pailat wuleilaa njɨvwa kwuta ofisat kalindi. Wuleindɨ maa soldia yaa yisolaa ngɨlɨtaa ndɨ kat vɨndi.
27 Depois os soldados de Pilatos levaram Jesus para o Palácio do Governador e reuniram toda a tropa em volta dele.
28 Ndɨna waavwi lapmiga klalaa yelogwen mbangɨ waavwi kwindi, kwusondɨ.
28 Tiraram a roupa de Jesus e o vestiram com uma capa vermelha.
29 Mangɨ nɨmbɨ yamboy klalaa ndɨna nambumba wegwuga taagalaa kaalandi. Suwa kalɨtaa ndɨna yaagindan taambamba taagandi, kwutaa lɨndɨ, kwali mamba sɨlaa ndɨ kat kwusɨlɨga wandi. Mɨn Judana king mɨn. Apma vat tɨgamɨn waa ndɨ kat kwusɨlɨga wandi.
29 Fizeram uma coroa de ramos cheios de espinhos, e a puseram na sua cabeça, e colocaram um bastão na sua mão direita. Aí começaram a se ajoelhar diante dele e a caçoar, dizendo: — Viva o Rei dos Judeus!
30 Walaa ndɨna mbangɨmba ndɨ kat sɨpmiya sandi. Taambamba kwutaa lɨnda suwa klalaa ndɨna nambumba viyandi.
30 Cuspiam nele, pegavam o bastão e batiam na sua cabeça.
31 Ndɨ kat kwusɨlɨga kwagalalaa ndɨ kat kwusonja yelogwen mbangɨ waavwi lapmiga klalaa ndɨna waavwi kwindi, kwusondɨ. Kwusondɨ maa ndɨ kat kwutaa diwai krosmba kaalavat kalindi.
31 Depois de terem caçoado dele, tiraram a capa vermelha e o vestiram com as suas próprias roupas. Em seguida o levaram para o crucificarem.
32 Jisas kat kaliga lɨga ava yambɨ yiga lɨga kɨta nyan Saimon ndɨ kat ava yambɨmba soldia vɨndi. Sairini walɨnja ngepmamba ya nyana. yalɨndɨ, ndɨ kat vɨlaa wandi. Kan kiwai kros klalaa mɨna lak walalaa kali mɨla wandi malaa klalaa walalaa kalindɨ.
32 Quando estavam saindo, os soldados encontraram um homem chamado Simão, da cidade de Cirene, e o obrigaram a carregar a cruz de Jesus.
33 Yiga lɨga Golgota walɨnja nduwiat wokendi. Golgota walɨnja nduwina angwa sɨ Andagava Nambu.
33 Eles chegaram a um lugar chamado Gólgota. (Gólgota quer dizer “Lugar da Caveira”.)
34 Nɨma nguo mi mbio kɨta awmba salɨtaa Jisas kat kwindi. Njangu wutaa kɨvak kat kai wandɨ. Ana kɨndɨ.
34 Ali deram vinho misturado com fel para Jesus beber. Mas, depois que o provou, ele não quis beber.
35 Soldia ndɨ kat kwutaa kiwai krosmba taagalaa man taamba kaalandi. Kaalalaa ndɨna waavwi klavak kat satumba kaselɨndi.
35 Em seguida os soldados o crucificaram e repartiram as suas roupas entre si, tirando a sorte com dados, para ver qual seria a parte de cada um.
36 Satumba kasega ngɨlɨlaa kwo ndaa lɨga ndɨ kat vɨga lɨndi.
36 Depois disso sentaram ali e ficaram guardando Jesus.
37 Jisas kat kotnja nyaangɨt lavungamba pɨlɨwutaa ndɨna nambu sɨso diwai krosmba kaalandi. Kupma pɨlɨwutndi. Ndɨ Jisas. Judana kinga waa pɨlɨwutndi.
37 Puseram acima da sua cabeça uma tabuleta onde estava escrito como acusação contra ele: “Este é Jesus, o Rei dos Judeus.”
38 Sɨkwuta mbɨt nyanogwi Jisaso kaalandi. Nat nyan kat yaagindan naangɨmba kaalandi. Nat nyan kat ambugendan naangɨmba kaalandi.
38 Com Jesus, crucificaram também dois ladrões: um à sua direita e o outro à sua esquerda.
39 Diwai krosmba Jisas tɨndɨ maa yi ya la nɨmba ndɨ kat bɨga nambu njingwenga kwusɨlɨga ndɨ kat waga yilɨndi.
39 Os que passavam por ali caçoavam dele, balançavam a cabeça e o insultavam,
40 Kupma kwusɨlɨga wandi. Godna ngay sulɨlaa nandinya kuvupmba kwukiyowun wamɨn. Mɨn Godna nyanat tɨmeyan mɨna mbangɨ kwunap mɨla. Godna nyanat tɨmeyan diwai kros kwagalalaa ngaga yaa mɨla waa kwusɨlɨga waga yilɨndi.
40 dizendo assim: — Ei, você que disse que era capaz de destruir o Templo e tornar a construí-lo em três dias! Se você é mesmo o Filho de Deus, desça da cruz e salve-se a si mesmo!
41 God kat kwunatɨga njambwi nɨmbo Moses kwiya lo sɨmogwi la nɨmbo Judana nɨma nɨmbo ndino wupma kwusɨlɨga walɨndi.
41 Os chefes dos sacerdotes, os mestres da Lei e os líderes judeus também caçoavam dele, dizendo:
42 Kupma walɨndi. Nat nɨmba kat tak kwunatndɨ. Ndɨ avla ndɨ kat ana alɨpsɨga kwunakiyandɨ ndɨna mbangɨ kat. Ndɨ Isrelna kingat tɨndeyan ndɨ diwai kros kwagalalaa ngaga yaigandɨ. Diwai kros kwagalaa ngaga yandeyan ndɨ kat vɨlaa waiganɨn. Ndɨ njambwi nyana waa waiganɨn.
42 — Ele salvou os outros, mas não pode salvar a si mesmo! Ele é o Rei de Israel, não é? Se descer agora mesmo da cruz, nós creremos nele!
43 Wun Godna nyan wun. God wun kat kwunakiyandɨ waa walɨndɨ. God ndɨ kat anagandɨ alɨpsɨga kwunakiya. Vɨgiyanɨn waa kwusɨlɨga ndɨ kat walɨndi.
43 Ele confiou em Deus e disse que era Filho de Deus. Vamos ver se Deus quer salvá-lo agora!
44 Sɨkwuta mbɨt nyan Jisasonala mbɨk kat diwai krosmba kaalandi. Jisas kat kwusɨlɨlɨnja vla mbɨlo kwusɨlɨga walɨmbɨt.
44 E até os ladrões que foram crucificados com Jesus também o insultavam.
45 Nɨma nɨndɨ nandinya nya kulun wandɨ. 12 klok kulun walaa tɨga yiga 3 lok nglaambu kembandɨ.
45 Ao meio-dia começou a escurecer, e toda a terra ficou três horas na escuridão.
46 3 klok nglaambu Jisas nɨma kwundimba kiselaa wandɨ. Ndina kwundimba wandɨ. Eli, Eli, lema sabaktani. God wuna nyaek wun kat manda kat kwagalmɨn waa wandɨ.
46 Às três horas da tarde, Jesus gritou bem alto:
47 Wumba la nɨmba yigumba ana wutndi. Wutaa wandi. Awuk ngwula. Ndɨ Ilaija kat walɨgandɨ waa wandi.
47 Algumas pessoas que estavam ali ouviram isso e disseram: — Ele está chamando Elias.
48 Ndina kɨta nyan pɨlɨga namɨnɨnga klalaa nɨma ngumba sɨvugundɨ. Sɨvugulaa njɨmbwi mbaomba ngilaa kwusoga Jisasna tɨpmwimba taagalaa agɨ wandɨ. Jisas kɨvak kat kai wandɨ.
48 Uma dessas pessoas correu e molhou uma esponja em vinho comum, pôs na ponta de um bastão e deu para Jesus beber.
49 Wumba la ndina nat nɨmba wandi. Kumba kawiga vɨga lɨgiyanɨn. Tɨga lɨga Ilaija ndɨ kat kwunapmak yandeya vak vɨgiyanɨn. Anagandɨ yaiga waa njɨka wandi.
49 Mas outros disseram: — Espere. Vamos ver se Elias vem salvá-lo!
50 Jisas nɨma kwundimba kɨselaga waga kiyandɨ.
50 Aí Jesus deu outro grito forte e morreu.
51 Kiyandɨ maa Godna ngay nɨndɨmba la nɨma waavwi ngɨlɨtndɨ. Angwapmba lɨga ngɨlɨka ngaga yandɨ. Nɨma yɨnaw kwutndɨ, nduwimba la kambak mbɨlɨga yindɨ.
51 Então a cortina do Templo se rasgou em dois pedaços, de cima até embaixo. A terra tremeu, e as rochas se partiram.
52 Godna mbaapmamba la tɨga kiya nɨmba nɨma sakwat mat matna kɨpma mbɨlɨndɨ vasagla laatndi. Laataa lɨndi.
52 Os túmulos se abriram, e muitas pessoas do povo de Deus que haviam morrido foram ressuscitadas
53 Ngɨni Jisas laatndɨ maa ndi Jerusalemat wuleini, nɨma sakwat nɨmba vɨndi ndi kat.
53 e saíram dos túmulos. E, depois da ressurreição de Jesus, entraram em Jerusalém, a Cidade Santa, onde muitos viram essas pessoas.
54 Jisas kat bɨga la njambwi soldagwi ndɨna kwupmba la soldio yɨnaw kwutɨndɨ mala kiya nɨmba laatnja vak vɨlaa vaaka lɨndi. Vaaka lɨga wandi. Ndɨ Godna nyana luwa waa wandi.
54 O oficial do exército romano e os seus soldados, que estavam guardando Jesus, viram o terremoto e tudo o que aconteceu. Então ficaram com muito medo e disseram: — De fato, este homem era o Filho de Deus!
55 Sɨvla kavamba la ndi taagwa nɨma sakwat yitega vɨga lɨndi. Tamba Jisas Galilimba lɨga yandɨ, ndɨna kwupmba yandi. Yalaa ndɨna kɨgɨnda kwutndi.
55 Algumas mulheres estavam ali, olhando de longe. Eram as que tinham acompanhado Jesus desde a Galileia e o haviam ajudado.
56 Ndina nat kɨta lagwa Maria. Magdala walɨnja ngepmana taagwat. Nat Maria tɨlɨ. Lɨ Jems Josepna nyɨmeat. Sebedina mbɨt nyana nyɨme lɨlo tɨlɨ.
56 Entre elas estavam Maria Madalena; Maria, a mãe de Tiago e de José; e a mãe dos filhos de Zebedeu.
57 Jisas kiya nandinyana nglaambu arimatia walɨnja ngepmamba la sanyo la nyan yandɨ. Ndɨna sɨ Josep. Ndɨ Jisasna mbaapmamba ta nyana.
57 Já era quase noite quando chegou da cidade de Arimateia um homem rico chamado José. Ele também era seguidor de Jesus.
58 Ndɨ Pailat kat yiga Jisasna sɨm kwutaa kalivat wagalandɨ. Kwutaa kali mɨla waa Pailat wandɨ maa Josep Jisasna sɨm kwutaa kalindɨ.
58 José foi e pediu a Pilatos o corpo de Jesus. E Pilatos mandou que o entregassem a ele.
59 Josep sɨm klalaa sawun mbangɨ waavwi lalaa Jisasna sɨm mbaatndɨ.
59 Então José pegou o corpo, enrolou num lençol novo de linho
60 Mbaataa kwutaa kaliga yiga kambapmba vanja kupi waangumb taagandɨ. Wan waangu Josepna waangua. Sɨm taagalaa nɨma kambak mbandɨga dkliga waangu tegɨlɨndɨ. Tegɨlɨlaa kwagalalaa ngepma yindi.
60 e o colocou no seu próprio túmulo, que há pouco tempo havia sido cavado na rocha. Depois rolou uma grande pedra para fechar a entrada do túmulo e foi embora.
61 Magdalamba la Mariagwi nat Mario waangu la kavamba ndaa lɨga vɨga lɨmbɨt.
61 Maria Madalena e a outra Maria estavam ali, sentadas em frente do túmulo.
62 Jisas kiyandɨ, vaangulaa tɨga nat nandinya God kat kwunatɨga njambwi nɨmbagwi Ferisio laataa yiga Pailat kat wandi.
62 No dia seguinte, isto é, o dia depois da sexta-feira, os chefes dos sacerdotes e os fariseus se reuniram com Pilatos
63 Kupma wandɨ, njambwi nyan. Wan woseka walɨga nyan tamba wandɨ. Kiyalaa nandinya kuvut tɨga laakiyowun waa wandɨ.
63 e disseram: — Governador, nós lembramos que, quando ainda estava vivo, aquele mentiroso disse: “Depois de três dias eu serei ressuscitado.”
64 Wamɨn maa ndɨna waangu lɨga kava soldia yiga vɨga lɨgiyandi. Soldia yiga vɨlapman yinjeyan ndɨna mbaapmamba lɨga nɨmba ndɨna sɨm sɨkwuta kalilaa Jisas tamba kiyalaa laatndɨ waa woseka waigandi. Tak Jisaana mbaapma nɨmba nɨma sakwat kavle nyaangɨt woseka wandi. Samat kavle vatna. Ngɨni Jisas kiyalaa laatndɨ waa wanjeyan nɨma kavle vatna waa Pailat kat wandi.
64 Portanto, mande vigiar bem o túmulo até o terceiro dia, para os discípulos dele não poderem roubar o corpo e depois dizerem ao povo que ele foi ressuscitado. Pois esta última mentira seria pior do que a primeira.
65 Wandi maa Pailat wandɨ. Ngwuk soldia kat kwutaa kaliga yiga waangu lɨga kavamba taagangwuk, vɨga lɨgiyandi wandɨ. Wandɨ maa soldia kat kwutaa kalindi.
65 Então Pilatos disse: — Levem estes soldados com vocês e guardem o túmulo o melhor que puderem.
66 Kaliga yiga waangu taa kavamba taagandi, vɨgalɨndi. Waangu sɨlɨtɨnja kambapmba njambiya taagandi, tɨndɨ. Kan kava ke yangweya waa taagandi. Wungi njambiya kat soldia yiga vɨga lɨndi.
66 Eles foram, puseram um selo de segurança na pedra e deixaram os soldados ali, guardando o túmulo.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Mateus 27, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.