Mateus 5
Raraŋ Aetaniacna Kam Wembaŋ Laŋ (GAI) vs AAI
1 Na ma wattatnanna mina wɨt aniaca kɨpri, aintik ma taŋga takur ian nagaca mbiraca, mana iŋa raŋgairena ramtaɨra taŋga man ndambuŋa puniri. Iesusa takur ian nagaca mbiracrina|src="CN01700C.TIF" size="span" copy="Cook" ref="5.1"
1 Jesu sabuw rou’ay gagamin maiyow hinan itih, basit heher yen in koun yan mare ana bai’ufununayah hina sisibinamaim himarir.
2 Karica Iesusa mana iŋa raŋgairena ramtaɨrmo ma gainda riptirina,
2 Naatu busuruf i’obaibiyih eo, Jesu Oyaw tafan ma ebi’obiyih|alt="sermon on mount" src="CN01700B.TIF" size="col" loc="Mat 5.2" copy="©1978 David C. Cook Publishing Co." ref="5.2"
3 “Na meikramtaɨra lamŋirena mina Raraŋ Aetaniacna reik kocortanpembca, mina toŋtoŋgarap eacnande. Tamuŋna auŋna bubuoca anna minan.
3 “Sabuw iyab ayubih ana’amorob tebaib boro baigegewasin hinab, anayabin mar ana aiwob boro ninowah hinab.
4 “Na meikramtaɨra mandeaca aerenanna, mina toŋtoŋgarap eac, Raraŋ Aetaniaca mina kakadmaica wandoŋainande.
4 Sabuw iyab hiyababan tererey God boro ni’afutih baigegewasin nitih.
5 “Na meikramtaɨra ndorita irembca aŋgɨ ŋgep ŋgocortan, mitoco toŋtoŋgarap eac. Raraŋ Aetaniaca minmo gan tiacarpaikca muruŋa neaŋnande.
5 Sabuw iyab taiyuwih teyayara’iyih boro baigegewasin hinab, anayabin me tafaram boro ninowah hinab.
6 “Na meikramtaɨra tɨp kirar wandoŋa mona toŋtoŋ aniacapnan, mina Raraŋ Aetaniacmo mataua raŋgairenan. Raraŋ Aetaniaca minmo toŋgorina reikca neaŋi mɨnna tɨknande.
6 Sabuw iyab gewasin sinaf isan hi’amorob sikah emamamah boro baigegewasin hinab, anayabin God boro nitih hinab nasusuwih.
7 “Na meikramtaɨra kabena meikramtaɨrmo kadmaica otacrenan, mitoco toŋgonande, Raraŋ Aetaniaca minmo kadmaica otacnande.
7 Sabuw iyab tekakabeber boro baigegewasin hinab, anayabin God boro nakabibirih.
8 “Na meikramtaɨra nikinik iroar ratarapnan, mitoco toŋtoŋgarap eac. Mina Raraŋ Aetaniacmo watnande.
8 Sabuw iyab dogoroh uhew boro baigegewasin hinab, anayabin God boro hina’itin.
9 “Na meikramtaɨra kagrembca moa irikrenan, mitoco toŋtoŋgarap eac. Te, mina minmo Raraŋ Aetaniacna mombonik ndopnandet.
9 Sabuw iyab tufuw ma gewas isan tebowabow boro baigegewasin hinab, anayabin God boro natunatumih nabuwih.
10 “Na meikramtaɨra tɨpemb kirarir wandoikca raŋgaica anna gɨgɨrar aŋgɨrenanna, mitoco toŋtoŋgarap eac. Tamuŋna auŋna bubuoca, anna minan.
10 Sabuw iyab gewasin tisisinaf isan hirouw tibi’a’akirih boro baigegewasin hinab, anayabin mar ana aiwob boro hinab.
11 “Na mina watrenanna, ne aukna tumbunna eac te, mina nenmo paparuna tɨpembca monandet, na mina nemo kam ŋgoreac ndop te, na mina nemo tɨp ŋgoreaca mo te. Ne toco toŋtoŋgarap eac.
11 “Kwabi’ufununu isan sabuw boro tur kakafin hina’uwi, hinarabi hini’a’a’akiri naatu baifuwenamaim tur kakafih maiyow hina’u’uwi isan, baigegewasin boro kwanab.
12 Na ne toŋtoŋgar anikca moca werei. An opoik bagaraniaca Raraŋ Aetaniacna tamuŋna auŋ malambireke. Na an tɨpna kirara mina atua rambca morina ramtaɨrmo ainda morina.”
12 Kwaniyasisir naatu kwanakawasa, anayabin a siwar gagamin na’in auyom maramaim inu’in boro kwanab. Ef ta’imon nati na’atube marasika dinab oro’orot hirouw hi’a’a’akirih.
13 Karica Iesusa gaind mac mbopatna, “Ne gan tiacarpaikna mindaŋ toc. Na mindaŋa ndona tarar kecari te, aia mamo kaia moit? Ainta mindaŋa ma aiŋir kocor, na meikramtaɨra manmo aŋgɨra kecarica, mina man nambatta wɨtɨkca taŋrena.
13 “Kwa i riy na’atube sabuw etei isah. Baise riy naniyan nabi’en na’at boro men karam hiniwa’an naniyan namatar maiye’emih, naatu sawar isan ana gewasin boro men ta nama, imih boro hinisaroun haw nare, sabuw tafan hinawas kamakamar hinaremor.
14 “Na ne gan tiacarpaikna tacna memetac toc, na ne gaind ndamŋi, auŋ aniac ianna takurmo tamuŋ ndeac te, ma iŋgorocna mɨnna wanaiŋ.
14 “Kwa i tafaram ana marakaw. Bar merar gagamin oyaw wan hiwowab ebatabat boro men karam hinibun wa’irimih.
15 Na tacna memetac toco, mina wɨn aŋgɨca tacmo mba aŋgɨri taurkitndait, wanaiŋ ŋgoin. Mina gainda morena, tacmo tacna taupca tɨk te, ma an kac inik ndeacrena meikramtaɨrmo memetac neaŋnandet.
15 Na’atube orot babin men ta ramef ito’ab noukwat wanawanan tarafut inumih. Baise ana sisikofamaim boro nasikof bar wanawanan etei namarakaw kawin hinama.
16 Ainda moca an tɨpna kirar mbuŋa nena memetaca kabena meikramtaɨrta lamnɨac ŋgoutmo metac te, nena morena tɨpemb kirarirta aiŋir laiŋmo mina watnandet. Na mina nena tamuŋna auŋna Aetna imo aŋgɨ ŋgepnande.”
16 Ef ta’imon nati na’atube a marakaw sabuw etei matahimaim kwanabotawiy, saise abisa gewasin kwabowabow hina’itin naatu Tamat maramaim wabin hinabora’ara’ah.
17 Karica Iesusa gaind mac mbopatna, “Ne gainda kai lamŋi teac, aku kɨprinanna Tɨp Wandɨkapa Raraŋ Aetaniacna rambca morina ramtaɨrta kambca mo kecarina mba kɨpri, wanaiŋ ŋgoin. Aku anna mo kecarina mba kɨpri, aku mana moi mɨnna tɨkna kɨprina.
17 “Ayu anan men kwananot Moses ana ofafar naatu dinab oro’orot hai bai’obaiyen baihamiyen isan ao’omih. Ayu men i kouseiren isan anamih, baise sinaf yabih matar isan.
18 Na aku nemo gidik ŋgoin aindopnandet, riac tamuŋapa gan tiacarpaikca eacraŋ te, Tɨp Wandɨkca tirca eacrinanna, ma mba iŋgorocitndai, wanaiŋ ŋgoin. An titrirpaikna emtemma mba maiitndai, mina muruŋ ŋgoinna eacnandet. Na an Tɨp Wandɨkca ma aind ndeac taŋca an reikca larui mainandet.
18 Anababatun a tur a’owen, mar tafaram ema’am wanawananamaim kirum kikimin maiyow hikikirum, naatu pen wanamaim abisa hikukuyowan boro men ta anakusairimih, baise etei boro anasinaf yabih hinamatar.
19 Ainda moca ramoot ianna an Raraŋ Aetaniaca Mosesmo neaŋrina Tɨp Wandɨkna kam teker emtemma, watca anmo reac kamaind ndopca ma raŋgai ŋgocor, na ma kabena meikramtaɨr motocmo mbopca mina ainda raŋgai te, an ramootta mana ia tamuŋna auŋna bubuocmo ma teker ŋgoin ndeacnande. Na ramootta ma an Raraŋ Aetaniac Mosesmo neaŋrina Tɨp Wandɨkca matau raŋgairaŋ te, kabena meikramtaɨrmo an kirara ripti te, an ramootta tamuŋna auŋna bubuocmo, ma i aniac aŋgɨnande.
19 Orot yait ofafar kikimin maiyow itin yabin en rouw eastu’ub naatu sabuw afa i’obaiyih nati na’atube tisisinaf, mar ana aiwobomaim ibo boro hina’itfuruw, anayabin en hinarouw hinao, baise orot yait iti ofafar ia’ait naatu sabuw afa ebi’obaiyih mar ana aiwobomaim i boro orot gagamin.
20 Na aku nemo gaindopnande, ne Raraŋ Aetaniacna toŋtoŋa raŋgai ŋgocor, na nena tɨpemb kirarir wandoikca Parisiarapa tɨpemb wandik tamŋirena ramtaɨrta kirarirmo kun ŋgocor, ne tamuŋna auŋna bubuoca mba mac mbukitndai.”
20 A tur ao’owen o yait abosunusunub nara’at Pharisee naatu Ofafar Bai’obaiyenayah inananatabirih na’at, o i nuhinafot mar ana aiwobomaim i kurur.
21 Karica Iesusa gaind mac mboprina, “Nena nicar ŋgamrira atua Raraŋ Aetaniac ndambuŋnan aŋgɨrina kamma, ne waracrinanna gaind, ‘Ne kabena meacramootmo kai mo menac teac. Na ramootta kabena ramootta mo menac te, ma ritri waparacna taupca taŋca mina manmo anna tɨkca ritri waparaca monande.’
21 “Tur marasika hio uwatanah hinonowar i hio kwanowar, men sabuw kwana’asbunuw, naatu orot yait sabuw ea’asbunuwih boro ofafar nafatum hinibatiy.
22 Na aku nemo aindopnande, ramootta ndona laiplacarmo ŋateca kaega mo te, ma ritri waparacna outta wɨtɨknande. Na ramootta ndona laiplacarmo kam ŋgoreac ndop te, ma ninik waŋna paŋan aniacna outta wɨtɨknande. Na ramootta ndona laiplacarmo aindop te, ‘U ŋaŋaŋaona ramoot ŋgoin.’ An ramoot, ma an menac ŋgocorta iarwara wɨrrena taca mbuknande.
22 Baise boun i a tur ao’owen, orot yait taintuwan isan yan nasoso’ar boro ofafar nafatum hinibatiy, naatu orot yait taintuwan isan fudirin en narouw nao’o, i boro kaniser hinibatiy. Baise orot yait taintuwan na’oraraf anayabin en nao, nati orot i enan kakafin ana wairaf wan nayenamih.
23 “Ainda moca u ndona gɨmbamba mona reikmo aŋgɨca, an gɨmbamba morena taup naaŋgɨ kɨp te, na u lamŋirina, una laiplacarta ianna ma unmo makukap te,
23 “Isan imih gem kakafiyin tafamaim o a siwar ya’inamih ibai kuyey, naatu nati’imaim o nuhi nataseb, tai ta o isa i yan esoso’ar.
24 u ndona gɨmbamba mo ndoprina reikmo, an gɨmbamba morena taupca tɨkcarica, taŋca ndona an laiplacara mandaia unmo makukapnanmo watca oŋgo an wandoŋaica iro wetwet aŋgɨ te, u mac nda taŋca Raraŋ Aetaniacmo gɨmbamba moca neaŋ.
24 Basit a siwar nati gem tafanamaim inihamiy na’in, o inamatabir maiye inan tai airi kwanao gewas uma kwanabow kwanitonuw, imaibo inamatabir inan a siwar God initin.
25 “Na ramoot ianna umo ritri waparaca mona mo te, na oŋgo taupca mandeba taŋraŋ te, u tawi ŋgoin motemma manapmo kam ndopi wandoŋai, moca ma unmo an ritri waparacna ramootna para tɨknandet, na ma umo kac ŋgoreacna ŋginaŋna aiŋa morena ramootna para tɨknande, na mina unmo kac ŋgoreaca tɨknande.
25 “Ofafar ta ina’astu’ub taituwa baibatiyihimih nabuwi kwanan, airi kwanao gewas kwanitonuw, veya kikimin nama’am na’at, imaibo inan baibatiyenamaim inarun, anayabin nati’imaim tura boro nabuwi baibatiyenayan orot gagamin umanamaim naya’i, naatu baibatiyenayan orot boro nabuwi furisiman nitih hinabuwi kwanan dibur bar hinayaruyi.
26 Aintik aku umo gidik ŋgoinna aindopnande, u an kac ŋgoreac ndeaci taŋi mina umo mboprina opoik aniacna mɨn ŋgoinna oik te, mina umo watcarica u an kac ŋgoreac tɨkcarica larunandet.”
26 Anababatun a tur ao’owen, nati’imaim o boro inama kabay hio na’atube inatubuni, imaibo boro hinabotait inatit.
27 Karica Iesusa gaind mac mambopat, “Nena nicar ŋgamrira atua Raraŋ Aetaniac ndambuŋnan aŋgɨrina kamma, ne waracrinanna gaind, ‘Atua mina mboprina kamma ne waracrinan, na ma gaindoprina, “Ne meikramtaɨra tɨpemb ŋgadudukara morena tɨpemb kirarira kai mo teac.”’
27 “Tur hio uwatanah hibi’obaibiy i hio kwanowar, turanah a’aawah ufuh men kwanan.
28 Na aku nemo gaindopnande, ramoot ianna meac ianmo watca ndona iro nikinik mbuŋa mana mona iro ŋgoreac aŋgɨ te, an ramootta ma meacramootna tɨp ŋgadudukca morena tɨp kirarmo ndona iro nikinik mbuŋa mamori.
28 Naatu boun a tur ao’owen orot yait matanawat nuw babin itin ana notamaim hairi baiwa’anamih enotanot ana notamaim hairi hiwa’anaka.
29 “Ainda moca una lamnɨac umbaia umo moca u tɨp ŋgoreacna makukca mo te, u mamo tarkica kecari. Na una tik umbum emtemma mo kecari te, na u tɨp ŋgoreacna makukca mo ŋgocor, anna laŋ, moca Raraŋ Aetaniaca una tik umbumma muruŋa menac ŋgocorta iarwara wɨrrena taca ke mbuk nari.
29 Imih o mata asukwafune nuw kwaneyan, o in bowabow kakafin kusisinaf, kukubai kwisaroun, men basit mata ta’imon ana kakafinamaim o biya etei tan wairaf wan tayen ta’arah.
30 Ainda moca una par umbaia unmo moca u tɨp ŋgoreacna makukna ŋgirik te, u man kataca kecari. Na u ndona tik umbum emtemma mo kecari te, na u tɨp ŋgoreaca mo ŋgocor, anna laŋ, moca Raraŋ Aetaniaca una tik umbumma muruŋa, menac ŋgocorta iarwara wɨrrena taca ke mbuk nari.”
30 Na’atube uma asukwafune eof kwaneyan, ku’afuw kwisaroun men basit uma ta’imon ana of kwanekwanemaim o biya etei tan wairaf wan tayen ta’arah.
31 Karica Iesusa gaind mac mambopat, “Nena nicar ŋgamrira ŋgaua Raraŋ Aetaniac ndambuŋnan aŋgɨrina kamma, ne waracrinanna gaind, ‘Ramoot ianna ndona meacmo oot mandacna mo te, ma manmo laŋtaŋgo kakatacna timbiŋ rapara moca manmo neaŋ!’
31 “Moses ana ofafaramaim eo, ‘Orot yait aawan nakwakwahir gewasin kwahikwahiren ana fef nakirum babin nitin nab auman nan.’
32 Na mandeaca aku nemo gaindopnandet, ramootta mana meaca, meacramootna tɨp ŋgadudukca morena tɨp kirara mo ŋgocora oot mandac te, ma laŋtaŋgona tɨpca mba raŋgairi. Aintik iŋmbaia an meaca kabena ramoot laŋgo te, an meaca ma meacramootna tɨp ŋgadudukna tɨp kirar mamori. Na ramootta, meac ianna ŋgaua mana kaŋgaitta mamo ootta mandaca eacrinanna laŋgo te, ma toco an laŋtaŋgona tɨpca mba raŋgairi, na an ramoot toco, an meacramootna tɨp ŋgadudukna tɨp kirar mamori.”
32 Baise boun i a tur ao’owen, orot yait nibobowen aawan nakwahir nan orot ta ni’awan, hairi hinabiwa’an i men babin ana ubar, baise orot ana ubar anayabin i kok imih babin esisinaf, naatu orot yait nati babin bai bi’awan auman bowabow kakafin esisinaf.
33 Karica Iesusa gaind mac mboprina, “Nena nicar ŋgamrira ŋgaua Raraŋ Aetaniac ndambuŋnan aŋgɨrina kamma, ne waracrinanna gaind, ‘U kammo u gidik ŋgoinna leac te, u an leacrina kammo gidik ŋgoinna raŋgai. Na reac ianna moca u kammo gidik ŋgoinna leac te, u anna raŋgaica Kacootna lamnɨacmo, u anmo wandoŋa mo.’
33 “Tur marasika hio uwatanah hinonowar i hio kwanowar, ‘A omatanen men kwana’astu’ub, baise sinafumih God kwao’omatan i kwanasinaf.’
34 Na aku nemo aindopnande, ne reac ianna moca ne kammo gidik ŋgoinna mo gagrana mo te, ne tamuŋna auŋna ia kai aca nena kammo moi gagrana mo teac. An tamuŋna auŋa anna Raraŋ Aetaniacna gagrirta ramoot paŋan mbiracrena taup.
34 Baise boun i a tur ao’owen, God wabinamaim men asir kwanao kwanifaro’omih, na’atube auyom mar isan, anayabin nati i God ana ma’ama efan.
35 Na ne tiacarpaikna ia wanaiŋa kai aca nena kammo, moi gagrana mo teac. An tiacarpaikca anna Raraŋ Aetaniaca ndona ormo, an nambatta tɨkca wɨk aŋgɨrena. Na ne toco Ierusalemna ia wanaiŋa kai aca, nena kammo moi gagrana mo teac, Ierusalemma ma Gagrirta Ramoot Paŋan aniacna auŋ.
35 Me yan auman men isan kwanifaro, anayabin nati i God an ana baibiyarir efan, Jerusalem auman, anayabin nati i ata aiwob gagamin God ana tafaram.
36 Na ne ndorita paŋanna ia wanaiŋa kai aca nena kammo, moi gagrana mo teac, anna nena paŋanna lakoarmo, ne mana moi mbɨkit, co, gogokca mona mɨnna wanaiŋ.
36 Naatu o taiyuw auman men arib isan inao baifaro’omih, anayabin o men karam boro arib ta inab inau nikwes o nafurum.
37 Aintik ne gaind niŋgik ndop, anna laŋ, aku monandet, co, wanaiŋ, aku mba moit. Na kabena kamma an nambatta mbop te, anna Ramoot Ŋgoreaca ndo moa larurina kam.”
37 Imih inakwahir o inarufut, anayabin abisa awamaim iya’abar i’o etitit i Demon Kakafin biyanane enan.
38 Karica Iesusa gaind mac mboprina, “Nena nicar ŋgamrira ŋgaua Raraŋ Aetaniac ndambuŋnan aŋgɨrina kamma, ne waracrinanna gaind, ‘Ramoot ianna ramoot ianna lamnɨaca mo ŋgocrai te, ne toco rutica mana lamnɨaca mo ŋgocrai. Na ramoot ianna kabena ramootna ndar ianna pica witki te, ne toco rutica manan motoco pi witki.’
38 “Marasika ana tur hio kwanowar, ‘Orot yait mata nakubai, ibo matan kukubai, naatu orot yait wa nimarir, ibo wan kwimarir.’
39 Na aku nemo gaindopnande, ramootta nemo tɨp ŋgoreaca morinanna, ne mamo kai ruti teac, kari ŋgoin. Ainda moca ramoot ianna nemo kapgɨn waŋembai ŋgap te, ne waŋembaina kapgɨn mac tɨk te, ma anmo mac apna.
39 Baise boun i a tur ao’owen, orot yait isa nasisinaf kakaf men wan inay, rebareb rounane nifafar inatatabir rounane’ebo nifafar.
40 Na ramoot ianna nena tik ŋgapaoc teker aŋgɨna moca, ma nenmo ritri waparaca tɨk te, ne an tik ŋgapaoc tekera neaŋ, na nena tik ŋgapaoc aniac motocmo neaŋ.
40 Naatu orot yait niyaso’ar baibatiyimih nabuwi kwananan, a biya baibiyon baban nikiya’ub nabaib, a biya baibiyon tafan auman inikiya’ub initin.
41 Na ramoot ianna nemo gagraca ndona reacmo warkica tawanna taŋ ndop te, ne tawan acait motemma taŋ mandac.
41 Baiyowayan orot ta nan nakwarari ana hafoy abarin veya ta’imon airi namih nao, ina’abar veya rou’ab airi kwanan.
42 Na ramoot ianna, nenmo reac ianna digi te, ne manmo neaŋ. Na ramootta nenmo digica iŋmbai nena reacmo nda rutina digi te, ne manmo neaŋ, kai wawɨri teac.”
42 Orot babin ta isa sawaramih nafefeyani kwitin, naatu orot babin ta a sawar bai na mar kafai imaim bowamih nao, kwitin ebai en.
43 Karica Iesusa gaind mac mbopatna, “Nena nicar ŋgamrira ŋgaua Raraŋ Aetaniac ndambuŋnan aŋgɨrina kamma, ne waracrinanna gaind, ‘Nena kamkabearmo matŋi te, nena puŋnaŋgepmo kai matŋi teac.’
43 “Marasika ana tur hio a’a’agir hinonowar i hio kwanowar, ‘Taituwa kwaniyabuwih naatu a kamabiy sabuw kwanimat gigigirih.’
44 Aintik aku nemo gaindopnande, ne ndorita puŋnaŋgeptanmo, ne minmo matŋi, na ne Raraŋ Aetaniacmo mbendeica ma nemo tɨp ŋgoreaca morena meikramtaɨrmo, ma mina moca kadmaina.
44 Baise boun a tur ao’owen, a kamabiy sabuw kwaniyabuwih naatu sabuw iyab terurukoukuwi isah kwanayoyoban.
45 Ainda mo te, ne tamuŋna auŋna Raraŋ Aetaniacna mombonik koind teacnande. Na ma ramo moca, ra gaca meikramtaɨr laiŋapa meikramtaɨr ŋgorik tambat ndeacrena. Na ma riacna rapacrena puk motocmo moca an meikramtaɨr ŋgorikca tɨpemb wandoikca mba morinanapa meikramtaɨra tɨpemb wandoikca morenanmo irikrena.
45 Saise kwa boro Tamat auyom maramaim natunatumih nabuwi, anayabin God sinaf sabuw gewasih kakafih etei tafahimaim veya erararan, sabuw iyab gewasin tisisinaf naatu kakafin tisisinaf etei God taun ebitih.
46 Na meikramtaɨra nenmo matŋirenanna, ne min tiŋgikca matŋiraŋ te, Raraŋ Aetaniaca nemo opoikca mba neaŋitndait. Na kitcartukar iurena ramtaɨr toco meikramtaɨra minmo matŋirenanna, mina min tiŋgikca matŋiraŋ te, Raraŋ Aetaniaca minmo opoikca mba neaŋitndait.
46 Sabuw kabay o’onayah tisisinaf na’atube kwanasinaf sabuw iyabowat isa tibiyabowawat isah kwanabiyabow, God boro men ana siwar gewasin ta nitimih.
47 Na ne ndorita, kamkabear tiŋgikmo ra laŋ neaŋ te, Raraŋ Aetaniacna lamnɨaca watrenanna, anna ne Iudana meikramtaɨr wanaiŋnanta kirarir toc. Na Raraŋ Aetaniacna Iudana meikramtaɨr wanaiŋ toco, mina ainda morena.
47 Naatu Eteni Sabuw taih tuwah akisih hai merar tiyiy na’atube kwanasinaf taituwa akisih hai merar kwanayiyi, ana gewasin boro men kwanabaimih.
48 Aintik ne meikramtaɨr wandoik laiŋ koind teac. Nena an tamuŋna auŋna Aet eacrena kirar wandoŋ laŋanna, ne toco aind ŋgoin ndeac.”
48 A yawas uhew bitan kwanama, Tamat auyom maramaim ana yawas uhew bitan ema’am na’atube.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Mateus 5, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.