Daniel 2
Ibibiriya: Igambo lya Rurema mu ndeto ye'kifuliiru (FLR) vs NVI
1 Ikyanya mwami Nebukandeneza akahisa imyaka ibiri atwaziri, analoota ibirooto. Yibyo birooto, byanamúshengula bweneene, halinde atanaki toola iro.
1 No segundo ano de seu reinado, Nabucodonosor teve sonhos; sua mente ficou tão perturbada que ele não conseguia dormir.
2 Kwokwo, anatumira abanamaleere, naꞌbafumu, naꞌbalozi, naꞌbanabwenge beꞌndonde, gira bayiji múbwira umugeeza gwabyo. Yabo booshi, iri bakayiji yimanga imbere lyage,
2 Por isso o rei convocou os magos, os encantadores, os feiticeiros e os astrólogos para que lhe dissessem o que ele havia sonhado. Quando eles vieram e se apresentaram ao rei,
3 anababwira: «Ibirooto byo nalootaga, byanjengula ngana-ngana! Aaho! Ndoziizi nimenye umugeeza gwabyo.»
3 ele lhes disse: "Tive um sonho que me perturba e quero saber o que significa".
4 Yabo banabwenge beꞌndonde banamúshuvya mu ndeto yeꞌkiharaamu kwokuno: «E mwami, ulame imyaka neꞌmyakuula! Twe tuli bakozi baawe. Aaho! Yibyo birooto, utulotololere byo, gira tukubwire umugeeza gwabyo.»
4 Então os astrólogos responderam em aramaico ao rei: "Ó rei, vive para sempre! Conta o sonho aos teus servos, e nós o interpretaremos".
5 Mwami anabashuvya: «Keera nahiga! Iri mutangambwira ibirooto byani, kiri noꞌmugeeza gwabyo, mugayami singulwa bitolo-bitolo. Neꞌnyumba ziinyu, zinahongolwe!
5 O rei respondeu aos astrólogos: "Esta é a minha decisão: Se vocês não me disserem qual foi o meu sonho e não o interpretarem, farei que vocês sejam cortados em pedaços e que as suas casas se tornem montes de entulho.
6 Haliko, iri mwangambwira byo, kuguma noꞌmugeeza gwabyo, ngamùheereza indengu za kahebuuza, namùsimbahiise. Aahago! Yibyo birooto, mubimmenyeese ngana, kuguma noꞌmugeeza gwabyo!»
6 Mas, se me revelarem o sonho e o interpretarem, eu lhes darei presentes e recompensas e grandes honrarias. Por isso, revelem-me o sonho e a sua interpretação".
7 Nabo, ti: «E waliha, tuli bakozi baawe. Utulotololere byo, maashi, lyo tukubwira umugeeza gwabyo.»
7 Mas eles tornaram a dizer: "Conte o rei o sonho a seus servos, e nós o interpretaremos".
8 Mwami anabashavurira kwokuno: «Ka mutakoli yuvwiti ngiisi kwo keera nahiga? Mbwini naaho kwo muloziizi ukuyiyushuulira ikihe.
8 Então o rei respondeu: "Já descobri que vocês estão tentando ganhar tempo, pois sabem da minha decisão.
9 Aahago! Iri mutangambwira byo, mugalonga ikihano. Nabona kwo mukoli lagiini, kwo mumbeeshe, mu kulindirira kwo ngeeka yiri igambo ligahinduka. Nanga! Mumbwirage ngiisi kwo naloota, lyo ngaamenya kwo mushobwiri ukumbwira noꞌmugeeza gwabyo.»
9 Se não me contarem o sonho, todos vocês receberão a mesma sentença; pois vocês combinaram enganar-me com mentiras, esperando que a situação mudasse. Contem-me o sonho, e saberei que vocês são capazes de interpretá-lo para mim".
10 Yabo banabwenge beꞌndonde nabo, ti: «Yibyo ugweti ugatuhuunaga, mu mahanga gooshi, ndaaye mundu úshobwiri ukubigira! Ndaanaye mwami úkahuuna igambo mwene yiri, kundu angaba ali kikalage, anabe ali mukulu bweneene! Igambo mwene yiryo, ndaaye úzindi libuuza mu banamaleere, kandi iri mu bafumu, kandi iri mu banabwenge beꞌndonde.
10 Os astrólogos responderam ao rei: "Não há homem na terra que possa fazer o que o rei está pedindo! Nenhum rei, por maior e mais poderoso que tenha sido, chegou a pedir uma coisa dessas a nenhum mago, encantador ou astrólogo.
11 E muhaanyi! Yiri igambo, ndaaye úlishobwiri, ítali mizimu naaho, itanatuuziri mu kati kiitu.»
11 O que o rei está pedindo é difícil demais; ninguém pode revelar isso ao rei, senão os deuses, e eles não vivem entre os mortais".
12 Lirya ishuvyo lyabo, lyanaraakaza mwami bweneene, anayami kyula kwaꞌbitegeereza booshi ba mu kihugo kyage bayami minikwa.
12 Isso deixou o rei tão irritado e furioso que ele ordenou a execução de todos os sábios da Babilônia.
13 Mwami mbu akyulage kwokwo, banagendi looza abitegeereza booshi. Banagendi looza kiri na Danyeri naꞌbaabo, gira nabo bayitwe.
13 E assim foi emitido o decreto para que fossem mortos os sábios; os encarregados saíram à procura de Daniel e dos seus amigos, para que também fossem mortos.
14 Mwami âli hiiti umwimangizi waꞌbalaliizi beꞌbwami, iziina lyage ye Haryoki. Uyo Haryoki, mbu abwirwe kwo agendi yita abitegeereza beꞌBabeeri, Danyeri anamúganuuza ku bwitegeereze, mu kati koꞌbwitonde kwokuno:
14 Arioque, o comandante da guarda do rei, já se preparava para matar os sábios da Babilônia, quando Daniel dirigiu-se a ele com sabedoria e bom senso.
15 «E waliha, kituma kiki mwami abiika ulubaaja lukayu kwoku?» Haryoki anasobanurira Danyeri ngiisi kwo bikaba.
15 Ele perguntou ao oficial do rei: "Por que o rei emitiu um decreto tão severo? " Arioque explicou o motivo a Daniel.
16 Uyo Danyeri ayami kwabadukira imunda mwami, anamúyinginga kwo amúheereze ikyanya kirebe, halinde alonge ubulyo bwoꞌkumúbwira umugeeza gweꞌbirooto byage.
16 Diante disso, Daniel foi pedir ao rei que lhe desse um prazo, e ele daria a interpretação.
17 Danyeri anagalukira mu mwage, anaganuulira Hananiya, na Mishaheeri, na Hazariya ngiisi íbyakoleka.
17 Daniel voltou para casa, contou o problema aos seus amigos Hananias, Misael e Azarias,
18 Anabayinginga kwo bahuune Rurema úli mwiꞌgulu, gira abayuvwirwe indengeerwa, halinde anamúbishulire umugeeza gweꞌbirooto, kundu gwâli mu kambishwa. Kwokwo, lyo batayitirwa kuguma naꞌbaabo bitegeereza beꞌBabeeri.
18 e lhes pediu que rogassem ao Deus dos céus que tivesse misericórdia acerca desse mistério, para que ele e seus amigos não fossem executados com os outros sábios da Babilônia.
19 Lyeryo ngana mu bushigi, Danyeri anabona amabone. Mu kati kaago, anayigulirwa kalya kambishwa. Iri akaba keera akagabona, anayivuga Rurema úli mwiꞌgulu,
19 Então o mistério foi revelado a Daniel de noite, numa visão. Daniel louvou o Deus dos céus
20 ti:
20 e disse: "Louvado seja o nome de Deus para todo o sempre; a sabedoria e o poder a ele pertencem.
21 Ye mu handulaga ikikamo neꞌmbondo.
21 Ele muda as épocas e as estações; destrona reis e os estabelece. Dá sabedoria aos sábios e conhecimento aos que sabem discernir.
22 Íbiri mu kihulu, binabe biki bishirwi, abiyiji-yiji byoshi.
22 Revela coisas profundas e ocultas; conhece o que jaz nas trevas, e a luz habita com ele.
23 «E Rurema wa bashokuluza baani!
23 Eu te agradeço e te louvo, ó Deus dos meus antepassados; tu me deste sabedoria e poder, e me revelaste o que te pedimos, revelaste-nos o sonho do rei".
24 Kwokwo, Danyeri anagendera Haryoki, ulya úwâli hangwirwi kwo aminike abitegeereza beꞌBabeeri, anamúbwira: «E waliha, mu balya bitegeereza beꞌBabeeri, hatagirage ye ugayita! Si undwale imunda mwami, gira ngendi múbwira umugeeza gweꞌbirooto byage.»
24 Então Daniel foi falar com Arioque, a quem o rei tinha nomeado para executar os sábios da Babilônia, e lhe disse: "Não execute os sábios. Leve-me ao rei, e eu interpretarei para ele o sonho que teve".
25 Lyeryo, Haryoki anayami twala Danyeri imunda mwami. Neꞌri bakahikaga, anamúbwira: «E mwami, mu birya binyamahanga byeꞌBuyuda, nalonga mwoꞌyu mundu muguma, anashobwiri ukukubwira umugeeza gweꞌbirooto byawe!»
25 Imediatamente Arioque levou Daniel ao rei e disse: "Encontrei um homem entre os exilados de Judá que pode dizer ao rei o significado do sonho".
26 Mwami anabuuza Danyeri (neꞌlindi iziina lyage, Beriteshaaza) kwokuno: «Ewe! Birya birooto byani, ka wangahasha ukumbwira byo, kuguma noꞌmugeeza gwabyo?»
26 O rei perguntou a Daniel, também chamado Beltessazar: "Você é capaz de contar-me o que vi no meu sonho e interpretá-lo? "
27 Danyeri, ti: «E mwami, amagambo mwene yago, ndaaye mundu úshobwiri ukukulimbuulira go, baba bitegeereza, kandi iri balaguza, kandi iri banamaleere, kandi iri ábali mu banda imbuko.
27 Daniel respondeu: "Nenhum sábio, encantador, mago ou adivinho é capaz de revelar ao rei o mistério sobre o qual ele perguntou,
28 E mwami! Rurema alyagagi hiꞌgulu lya byoshi. Yehe ye mu bishuula íbishubi bishamiri. Ye na keera úwakuyereka íbigakoleka mu siku ízigayija. Birya birooto byawe, naꞌmabone gaawe, byo byebino:
28 mas existe um Deus nos céus que revela os mistérios. Ele mostrou ao rei Nabucodonosor o que acontecerá nos últimos dias. O sonho e as visões que passaram por tua mente quando estavas deitado foram os seguintes:
29 «E mwami, ku kyanya ushubi gwejiiri, wanaloota hiꞌgulu lya íbigaki koleka. Ee! Rurema, ulya úgweti úgamenyeesania utumbishwa, keera akuyereka íbigaki yija.
29 "Quando estavas deitado, ó rei, tua mente se voltou para as coisas futuras, e aquele que revela os mistérios te mostrou o que vai acontecer.
30 Kiri na naani, keera nabinyigulirwa. Kutali kudetaga mbu bwo nie mwitegeereza ukuhima abandi booshi. Si nabiyigulirwa naaho, gira lyo ulonga ukumenya umugeeza gweꞌbirooto byawe, ngiisi kwo bikalenga mwiꞌtwe lyawe.
30 Quanto a mim, esse mistério não me foi revelado porque eu tenha mais sabedoria do que os outros homens, mas para que tu ó rei, saibas a interpretação e entendas o que passou pela tua mente.
31 «E mwami, mu birooto byawe, ukabona kweꞌmbere lyawe hayimaaziri nangungubanga woꞌmugisi. Yugwo mugisi, gwâli langashiini bweneene. Gwanâli riiri gwaꞌkahebuuza, gwanâli kizi teerana ikyoba!
31 "Tu olhaste, ó rei, e diante de ti estava uma grande estátua: uma estátua enorme, impressionante, e sua aparência era terrível.
32 Itwe lyagwo, likatulwa mu nooro muguuhya. Ikifuba kyagwo, kuguma naꞌmaboko, bikatulwa mu harija. Ibunda lyagwo, kuguma neꞌbibero, bikatulwa mu miringa.
32 A cabeça da estátua era feita de ouro puro, o peito e o braço eram de prata, o ventre e os quadris eram de bronze,
33 Amagulu gaagwo, gakatulwa mu byuma. Neꞌshando zaagwo, zâli gizirwi mu byuma íbibushirwi mwiꞌbumba.
33 as pernas eram de ferro, e os pés eram em parte de ferro e em parte de barro.
34 «E mwami, ku kyanya wâli gweti ugalangiiza, ibuye lyanayikuula lyonyene, buzira mundu woꞌkulihuma kwo. Yiryo ibuye lyanayiji yitimba ku magulu ga yugwo mugisi, kwo gukatulwa mu byuma na mwiꞌbumba. Yago magulu ganavunguka-vunguka.
34 Enquanto estavas observando, uma pedra soltou-se, sem auxílio de mãos, atingiu a estátua nos pés de ferro e de barro e os esmigalhou.
35 Lyeryo, yibyo byuma, na yiryo ibumba, neꞌyo miringa, neꞌyo harija, neꞌyo nooro, byoshi byanavunguka-vunguka. Byanaboneka nga byula íbiri ha kiyeruuliro ku kyanya kyeꞌkikamo. Imbuusi yanayija, yanabiyehuula. Hatanasigala kiri neꞌhikoojoka. Halikago, lirya ibuye lyohe, lyanagangaala, lyanaba mugazi muhamu bweneene, halinde lyanakwira mu mahanga gooshi.
35 Então o ferro, o barro, o bronze, a prata e o ouro foram despedaçados, viraram pó, como o pó da debulha do trigo na eira durante o verão. O vento os levou sem deixar vestígio. Mas a pedra que atingiu a estátua tornou-se uma montanha e encheu a terra toda.
36 «E mwami, ibirooto byo waloota, byo byebyo. Na buno, namu kubwira umugeeza gwabyo.
36 "Foi esse o sonho, e nós o interpretaremos para o rei.
37 Wehe, we mwami úli hiꞌgulu lyaꞌbaami! Rurema keera akakuheereza ubwami, noꞌbushobozi, noꞌbukalage, noꞌbulangashane.
37 Tu, ó rei, és rei de reis. O Deus dos céus te tem dado domínio, poder, força e glória;
38 Keera anakusikiiriza ubushobozi hiꞌgulu lyaꞌbandu, na hiꞌgulu lyeꞌnyamiishwa, na hiꞌgulu lyoꞌtunyuni. Yibyo byoshi, ngiisi ho bituuziri, keera akakugira ube mutwali wabyo byoshi! Aaho! Lirya itwe írikatulwa mu nooro, we wehe.
38 nas tuas mãos ele colocou a humanidade, os animais selvagens e as aves do céu. Onde quer que vivam, ele fez de ti o governante deles todos. Tu és a cabeça de ouro.
39 «Ha nyuma lyawe, hagayimikwa ubundi bwami. Yubwo bundi, butagaaba bukulu, ngoꞌbweꞌmwawe. Ha nyuma kandi, hagaboneka ubwami bwa kashatu, buganashushaanibwa neꞌmiringa. Na mwami wabwo, ye gaaba mutwali waꞌmahanga gooshi.
39 "Depois de ti surgirá um outro reino, inferior ao teu. Em seguida surgirá um terceiro reino, reino de bronze, que governará sobre toda a terra.
40 «Ha nyuma kandi, hagayima umwami wa kana. Uyo, agasikama nga kyuma. Ee! Nga kweꞌbyuma biri mu bera-bera byoshi, binabijajagule, kwo na kwokwo, agaabera abaabo booshi ábakamútanga, anabajajagule-jajagule.
40 Finalmente, haverá um quarto reino, forte como o ferro, pois o ferro quebra e destrói tudo; e assim como o ferro a tudo despedaça, também ele destruirá e quebrará todos os outros.
41 «Ishando naꞌmano ga gulya mugisi, ukabona ngiisi kwo byâli gizirwi mu byuma íbibushirwi mwiꞌbumba. Kwo na kwokwo, yubwo bwami bugagabulikana. Bugaaba neꞌmisi migerwa, nga kyuma kifushe mwiꞌbumba.
41 Como viste, os pés e os dedos eram em parte de barro e em parte de ferro. Isso quer dizer que esse será um reino dividido, mas ainda assim terá um pouco da força do ferro, embora tenhas visto ferro misturado com barro.
42 «Amano gaagwo, gâli bushirwi mwiꞌbumba neꞌbyuma. Kwo na kwokwo, yubwo bwami bugaaba mwoꞌbushobozi, bunabe kwakundi mwoꞌbukaholwe.
42 Assim como os dedos eram em parte de ferro e em parte de barro, também esse reino será em parte forte e em parte frágil.
43 Nga ngiisi kwo ukabona ikyuma kibushiini niꞌbumba, kwo na kwokwo abaami nabo bagabushaana, mu kukizi yangira mu bandu beꞌgindi milala. Kundu kwokwo, bitagaaziga kwo babe bo baguma. Mukuba, kiri neꞌkyuma nakyo kitangabushaana niꞌbumba.
43 E, como viste, o ferro estava misturado com o barro. Isso quer dizer que se procurará fazer alianças políticas por meio de casamentos, mas essa união não se firmará, assim como o ferro não se mistura com o barro.
44 «Ku kyanya kya yabo baami, Rurema úli mwiꞌgulu, agayimika ubwami úbutâye minikwe, butanâye haabwe abandi-bandi bandu. Si galya gandi maami gooshi, bugagavungula. Ubwami bwa Rurema naaho, bwo bugayama ho imyaka neꞌmyakuula!
44 "Na época desses reis, o Deus dos céus estabelecerá um reino que jamais será destruído e que nunca será dominado por nenhum outro povo. Destruirá todos esses reinos e os exterminará, mas esse reino durará para sempre.
45 «E mwami, ukayibonera ibuye írikakuulika ku mugazi, si ndaaye mundu úkalihuma kwo. Yiryo ibuye, lyo likahooja-hooja gulya mugisi úgukagirwa mu byuma, na mu miringa, na mwiꞌbumba, na mu harija, na mu nooro. Rurema úli hiꞌgulu lya byoshi, ye kakuyereka íbyâye koleke mu siku ízâye yije. Kwokwo ngana, yibi birooto biri byoꞌkuli, wanganayemeera umugeeza gwabyo.»
45 Esse é o significado da visão da pedra que se soltou de uma montanha, sem auxílio de mãos, pedra que esmigalhou o ferro, o bronze, o barro, a prata e o ouro. "O Deus poderoso mostrou ao rei o que acontecerá no futuro. O sonho é verdadeiro, e a interpretação é fiel".
46 Mwami Nebukandeneza, mbu ayuvwagwe kwokwo, anagwa buubi imbere lya Danyeri, iri anamúgingika. Anakyula kwo Danyeri atangirwe amatuulo, banamúyokeere noꞌmubadu.
46 Então o rei Nabucodonosor caiu prostrado diante de Daniel, prestou-lhe honra e ordenou que lhe fosse apresentada uma oferta de cereal e incenso.
47 Mwami anabwira Danyeri: «Ku kasiisa, Rurema wawe alyagagi hiꞌgulu lyaꞌbaabo booshi. Ye na Nahano hiꞌgulu lyaꞌbaami booshi. Kundu utumbishwa tushubi bishamiri, haliko ye mu kizi tubishuula. Yaka kambishwa kaani, ye wakushoboleesa ukukasobanura!»
47 O rei disse a Daniel: "Não há dúvida de que o seu Deus é o Deus dos deuses, o Senhor dos reis e aquele que revela os mistérios, pois você conseguiu revelar esse mistério".
48 Ha nyuma, mwami Nebukandeneza anagingika Danyeri bweneene, anamúkuza abe mukulu, anamúheereza neꞌndengu nyingi zeꞌkishingo. Anamúyimika abe mutwali weꞌkihugo kyage kyoshi kyeꞌBabeeri. Na kwakundi, anamúyimika, abe mukulu waꞌbitegeereza baage booshi.
48 Então o rei colocou Daniel num alto cargo e o cobriu de presentes. Ele o designou governante de toda a província da Babilônia e o encarregou de todos os sábios da província.
49 Ikyanya Danyeri akahuunaga mwami, mwami anabiika Shandaraki, na Meshake, na Habedinego, bakizi yimangira imikolwa yoshi ya mu kihugo kyeꞌBabeeri. Haliko Danyeri yehe, anasigala yaho i bwami.
49 Além disso, a pedido de Daniel, o rei nomeou Sadraque, Mesaque e Abede-Nego administradores da província da Babilônia, enquanto o próprio Daniel permanecia na corte do rei.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Daniel 2, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.