Daniel 2
Ibibiriya: Igambo lya Rurema mu ndeto ye'kifuliiru (FLR) vs NAA
1 Ikyanya mwami Nebukandeneza akahisa imyaka ibiri atwaziri, analoota ibirooto. Yibyo birooto, byanamúshengula bweneene, halinde atanaki toola iro.
1 No segundo ano do seu reinado, Nabucodonosor teve uns sonhos que o deixaram perturbado e sem poder dormir.
2 Kwokwo, anatumira abanamaleere, naꞌbafumu, naꞌbalozi, naꞌbanabwenge beꞌndonde, gira bayiji múbwira umugeeza gwabyo. Yabo booshi, iri bakayiji yimanga imbere lyage,
2 Então o rei mandou chamar os magos, os encantadores, os feiticeiros e os caldeus, para que lhe dissessem o que ele havia sonhado. Eles vieram e se apresentaram diante do rei.
3 anababwira: «Ibirooto byo nalootaga, byanjengula ngana-ngana! Aaho! Ndoziizi nimenye umugeeza gwabyo.»
3 Ele lhes disse: — Tive um sonho e fiquei perturbado, querendo saber que sonho foi esse.
4 Yabo banabwenge beꞌndonde banamúshuvya mu ndeto yeꞌkiharaamu kwokuno: «E mwami, ulame imyaka neꞌmyakuula! Twe tuli bakozi baawe. Aaho! Yibyo birooto, utulotololere byo, gira tukubwire umugeeza gwabyo.»
4 Os caldeus disseram ao rei em aramaico: — Que o rei viva eternamente! Conte o sonho a estes seus servos, e daremos a interpretação.
5 Mwami anabashuvya: «Keera nahiga! Iri mutangambwira ibirooto byani, kiri noꞌmugeeza gwabyo, mugayami singulwa bitolo-bitolo. Neꞌnyumba ziinyu, zinahongolwe!
5 Mas o rei respondeu aos caldeus: — Uma coisa é certa: se não me contarem o sonho e a sua interpretação, vocês serão despedaçados, e as casas de vocês serão reduzidas a ruínas.
6 Haliko, iri mwangambwira byo, kuguma noꞌmugeeza gwabyo, ngamùheereza indengu za kahebuuza, namùsimbahiise. Aahago! Yibyo birooto, mubimmenyeese ngana, kuguma noꞌmugeeza gwabyo!»
6 Mas, se me contarem o sonho e a sua interpretação, vocês receberão de mim dádivas, prêmios e grandes honras. Portanto, contem-me o sonho e a sua interpretação.
7 Nabo, ti: «E waliha, tuli bakozi baawe. Utulotololere byo, maashi, lyo tukubwira umugeeza gwabyo.»
7 Os caldeus responderam pela segunda vez: — Que o rei conte o sonho a estes seus servos, e nós lhe daremos a interpretação.
8 Mwami anabashavurira kwokuno: «Ka mutakoli yuvwiti ngiisi kwo keera nahiga? Mbwini naaho kwo muloziizi ukuyiyushuulira ikihe.
8 O rei respondeu: — Bem percebo que vocês estão querendo ganhar tempo, porque sabem que o que eu disse está resolvido,
9 Aahago! Iri mutangambwira byo, mugalonga ikihano. Nabona kwo mukoli lagiini, kwo mumbeeshe, mu kulindirira kwo ngeeka yiri igambo ligahinduka. Nanga! Mumbwirage ngiisi kwo naloota, lyo ngaamenya kwo mushobwiri ukumbwira noꞌmugeeza gwabyo.»
9 isto é, se não me contarem o sonho, todos vocês receberão a mesma sentença. Vocês combinaram dizer palavras mentirosas e perversas na minha presença, esperando que a situação mude. Portanto, contem-me o sonho, e saberei que vocês podem me dar a interpretação.
10 Yabo banabwenge beꞌndonde nabo, ti: «Yibyo ugweti ugatuhuunaga, mu mahanga gooshi, ndaaye mundu úshobwiri ukubigira! Ndaanaye mwami úkahuuna igambo mwene yiri, kundu angaba ali kikalage, anabe ali mukulu bweneene! Igambo mwene yiryo, ndaaye úzindi libuuza mu banamaleere, kandi iri mu bafumu, kandi iri mu banabwenge beꞌndonde.
10 Os caldeus responderam na presença do rei: — Não há nenhum mortal sobre a face da terra que possa fazer o que o rei exige. Nunca houve um rei, por maior e mais poderoso que fosse, que tenha exigido semelhante coisa de um mago, encantador ou caldeu.
11 E muhaanyi! Yiri igambo, ndaaye úlishobwiri, ítali mizimu naaho, itanatuuziri mu kati kiitu.»
11 Isso que o rei exige é difícil, e não há ninguém que o possa revelar diante do rei, a não ser os deuses, e estes não moram entre os mortais.
12 Lirya ishuvyo lyabo, lyanaraakaza mwami bweneene, anayami kyula kwaꞌbitegeereza booshi ba mu kihugo kyage bayami minikwa.
12 Ao ouvir isto, o rei ficou tão irado e furioso, que mandou matar todos os sábios da Babilônia.
13 Mwami mbu akyulage kwokwo, banagendi looza abitegeereza booshi. Banagendi looza kiri na Danyeri naꞌbaabo, gira nabo bayitwe.
13 Saiu o decreto, segundo o qual os sábios deviam ser mortos. Foram buscar também Daniel e os seus companheiros, para que fossem mortos.
14 Mwami âli hiiti umwimangizi waꞌbalaliizi beꞌbwami, iziina lyage ye Haryoki. Uyo Haryoki, mbu abwirwe kwo agendi yita abitegeereza beꞌBabeeri, Danyeri anamúganuuza ku bwitegeereze, mu kati koꞌbwitonde kwokuno:
14 Então Daniel, com cautela e prudência, foi falar com Arioque, chefe da guarda do rei, que tinha saído para matar os sábios da Babilônia.
15 «E waliha, kituma kiki mwami abiika ulubaaja lukayu kwoku?» Haryoki anasobanurira Danyeri ngiisi kwo bikaba.
15 Daniel perguntou a Arioque, encarregado do rei: — Por que esse decreto do rei é tão urgente? Então Arioque explicou o caso a Daniel.
16 Uyo Danyeri ayami kwabadukira imunda mwami, anamúyinginga kwo amúheereze ikyanya kirebe, halinde alonge ubulyo bwoꞌkumúbwira umugeeza gweꞌbirooto byage.
16 Daniel foi falar com o rei, para pedir que lhe desse tempo, e ele revelaria ao rei a interpretação.
17 Danyeri anagalukira mu mwage, anaganuulira Hananiya, na Mishaheeri, na Hazariya ngiisi íbyakoleka.
17 Então Daniel foi para casa e explicou a situação a Hananias, Misael e Azarias, seus companheiros,
18 Anabayinginga kwo bahuune Rurema úli mwiꞌgulu, gira abayuvwirwe indengeerwa, halinde anamúbishulire umugeeza gweꞌbirooto, kundu gwâli mu kambishwa. Kwokwo, lyo batayitirwa kuguma naꞌbaabo bitegeereza beꞌBabeeri.
18 para que pedissem misericórdia ao Deus do céu sobre este mistério, a fim de que Daniel e os seus companheiros não fossem mortos com o resto dos sábios da Babilônia.
19 Lyeryo ngana mu bushigi, Danyeri anabona amabone. Mu kati kaago, anayigulirwa kalya kambishwa. Iri akaba keera akagabona, anayivuga Rurema úli mwiꞌgulu,
19 Então o mistério foi revelado a Daniel numa visão de noite. Daniel bendisse o Deus do céu,
20 ti:
20 dizendo: “Bendito seja o nome de Deus, de eternidade a eternidade, porque dele é a sabedoria e o poder!
21 Ye mu handulaga ikikamo neꞌmbondo.
21 É ele quem muda o tempo e as estações, remove reis e estabelece reis; ele dá sabedoria aos sábios e entendimento aos inteligentes.
22 Íbiri mu kihulu, binabe biki bishirwi, abiyiji-yiji byoshi.
22 Ele revela o profundo e o escondido; conhece o que está em trevas, e com ele mora a luz.
23 «E Rurema wa bashokuluza baani!
23 Ó Deus de meus pais, eu te agradeço e te louvo, porque me deste sabedoria e poder, e agora me revelaste o que te pedimos, porque nos fizeste saber este caso do rei.”
24 Kwokwo, Danyeri anagendera Haryoki, ulya úwâli hangwirwi kwo aminike abitegeereza beꞌBabeeri, anamúbwira: «E waliha, mu balya bitegeereza beꞌBabeeri, hatagirage ye ugayita! Si undwale imunda mwami, gira ngendi múbwira umugeeza gweꞌbirooto byage.»
24 Por isso, Daniel foi falar com Arioque, a quem o rei tinha encarregado de exterminar os sábios da Babilônia. Daniel entrou e lhe disse: — Não mate os sábios da Babilônia! Leve-me à presença do rei, e revelarei ao rei a interpretação.
25 Lyeryo, Haryoki anayami twala Danyeri imunda mwami. Neꞌri bakahikaga, anamúbwira: «E mwami, mu birya binyamahanga byeꞌBuyuda, nalonga mwoꞌyu mundu muguma, anashobwiri ukukubwira umugeeza gweꞌbirooto byawe!»
25 Então Arioque depressa levou Daniel à presença do rei e lhe disse: — Achei um dos filhos dos exilados de Judá, que revelará ao rei a interpretação.
26 Mwami anabuuza Danyeri (neꞌlindi iziina lyage, Beriteshaaza) kwokuno: «Ewe! Birya birooto byani, ka wangahasha ukumbwira byo, kuguma noꞌmugeeza gwabyo?»
26 O rei perguntou a Daniel, cujo nome era Beltessazar: — Você é capaz de me contar o que vi no sonho e qual é a sua interpretação?
27 Danyeri, ti: «E mwami, amagambo mwene yago, ndaaye mundu úshobwiri ukukulimbuulira go, baba bitegeereza, kandi iri balaguza, kandi iri banamaleere, kandi iri ábali mu banda imbuko.
27 Daniel respondeu na presença do rei: — O mistério que o rei exige, nem sábios, nem magos nem encantadores o podem revelar.
28 E mwami! Rurema alyagagi hiꞌgulu lya byoshi. Yehe ye mu bishuula íbishubi bishamiri. Ye na keera úwakuyereka íbigakoleka mu siku ízigayija. Birya birooto byawe, naꞌmabone gaawe, byo byebino:
28 Mas há um Deus no céu, que revela os mistérios, pois fez saber ao rei Nabucodonosor o que vai acontecer nos últimos dias. O sonho e as visões que o senhor teve, quando estava em sua cama, são estes:
29 «E mwami, ku kyanya ushubi gwejiiri, wanaloota hiꞌgulu lya íbigaki koleka. Ee! Rurema, ulya úgweti úgamenyeesania utumbishwa, keera akuyereka íbigaki yija.
29 — Quando o senhor, ó rei, estava na sua cama, surgiram em sua mente pensamentos a respeito do que vai acontecer no futuro. Deus, que revela os mistérios, revelou ao senhor o que vai acontecer.
30 Kiri na naani, keera nabinyigulirwa. Kutali kudetaga mbu bwo nie mwitegeereza ukuhima abandi booshi. Si nabiyigulirwa naaho, gira lyo ulonga ukumenya umugeeza gweꞌbirooto byawe, ngiisi kwo bikalenga mwiꞌtwe lyawe.
30 Quanto a mim, este mistério me foi revelado, não porque exista em mim mais sabedoria do que em todos os outros homens, mas para que a interpretação fosse revelada ao rei, e para que ele entenda o que passou pela sua mente.
31 «E mwami, mu birooto byawe, ukabona kweꞌmbere lyawe hayimaaziri nangungubanga woꞌmugisi. Yugwo mugisi, gwâli langashiini bweneene. Gwanâli riiri gwaꞌkahebuuza, gwanâli kizi teerana ikyoba!
31 — O senhor, ó rei, estava olhando e viu uma grande estátua. Esta, que era imensa e de extraordinário esplendor, estava em pé, bem na sua frente; e a aparência dela era terrível.
32 Itwe lyagwo, likatulwa mu nooro muguuhya. Ikifuba kyagwo, kuguma naꞌmaboko, bikatulwa mu harija. Ibunda lyagwo, kuguma neꞌbibero, bikatulwa mu miringa.
32 A cabeça era de ouro puro, o peito e os braços eram de prata, o ventre e os quadris eram de bronze;
33 Amagulu gaagwo, gakatulwa mu byuma. Neꞌshando zaagwo, zâli gizirwi mu byuma íbibushirwi mwiꞌbumba.
33 as pernas eram de ferro, e os pés eram em parte de ferro e em parte de barro.
34 «E mwami, ku kyanya wâli gweti ugalangiiza, ibuye lyanayikuula lyonyene, buzira mundu woꞌkulihuma kwo. Yiryo ibuye lyanayiji yitimba ku magulu ga yugwo mugisi, kwo gukatulwa mu byuma na mwiꞌbumba. Yago magulu ganavunguka-vunguka.
34 Enquanto o senhor estava olhando, uma pedra foi cortada sem auxílio de mãos humanas, atingiu a estátua nos pés de ferro e de barro e os despedaçou.
35 Lyeryo, yibyo byuma, na yiryo ibumba, neꞌyo miringa, neꞌyo harija, neꞌyo nooro, byoshi byanavunguka-vunguka. Byanaboneka nga byula íbiri ha kiyeruuliro ku kyanya kyeꞌkikamo. Imbuusi yanayija, yanabiyehuula. Hatanasigala kiri neꞌhikoojoka. Halikago, lirya ibuye lyohe, lyanagangaala, lyanaba mugazi muhamu bweneene, halinde lyanakwira mu mahanga gooshi.
35 O ferro, o barro, o bronze, a prata e o ouro foram despedaçados no mesmo instante, e se fizeram como a palha das eiras no verão. O vento os levou, e deles não se viu mais nenhum vestígio. Mas a pedra que atingiu a estátua se tornou uma grande montanha, que encheu toda a terra.
36 «E mwami, ibirooto byo waloota, byo byebyo. Na buno, namu kubwira umugeeza gwabyo.
36 — Este é o sonho; e também a sua interpretação diremos ao rei.
37 Wehe, we mwami úli hiꞌgulu lyaꞌbaami! Rurema keera akakuheereza ubwami, noꞌbushobozi, noꞌbukalage, noꞌbulangashane.
37 O senhor, ó rei, que é rei de reis, a quem o Deus do céu conferiu o reino, o poder, a força e a glória;
38 Keera anakusikiiriza ubushobozi hiꞌgulu lyaꞌbandu, na hiꞌgulu lyeꞌnyamiishwa, na hiꞌgulu lyoꞌtunyuni. Yibyo byoshi, ngiisi ho bituuziri, keera akakugira ube mutwali wabyo byoshi! Aaho! Lirya itwe írikatulwa mu nooro, we wehe.
38 em cujas mãos foram entregues os filhos dos homens, onde quer que eles habitem, e os animais do campo e as aves do céu, para que dominasse sobre todos eles, o senhor, ó rei, é a cabeça de ouro.
39 «Ha nyuma lyawe, hagayimikwa ubundi bwami. Yubwo bundi, butagaaba bukulu, ngoꞌbweꞌmwawe. Ha nyuma kandi, hagaboneka ubwami bwa kashatu, buganashushaanibwa neꞌmiringa. Na mwami wabwo, ye gaaba mutwali waꞌmahanga gooshi.
39 — Depois do senhor, se levantará outro reino, inferior ao seu; e um terceiro reino, de bronze, que terá domínio sobre toda a terra.
40 «Ha nyuma kandi, hagayima umwami wa kana. Uyo, agasikama nga kyuma. Ee! Nga kweꞌbyuma biri mu bera-bera byoshi, binabijajagule, kwo na kwokwo, agaabera abaabo booshi ábakamútanga, anabajajagule-jajagule.
40 O quarto reino será forte como o ferro; pois o ferro quebra e despedaça tudo; como o ferro quebra todas as coisas, assim esse reino fará em pedaços e destruirá todos os outros.
41 «Ishando naꞌmano ga gulya mugisi, ukabona ngiisi kwo byâli gizirwi mu byuma íbibushirwi mwiꞌbumba. Kwo na kwokwo, yubwo bwami bugagabulikana. Bugaaba neꞌmisi migerwa, nga kyuma kifushe mwiꞌbumba.
41 — Quanto aos pés e aos dedos dos pés que o senhor viu, que eram em parte de barro de oleiro e em parte de ferro, isto significa que esse será um reino dividido. Contudo, haverá nele alguma coisa da firmeza do ferro, porque o senhor viu o ferro misturado com barro.
42 «Amano gaagwo, gâli bushirwi mwiꞌbumba neꞌbyuma. Kwo na kwokwo, yubwo bwami bugaaba mwoꞌbushobozi, bunabe kwakundi mwoꞌbukaholwe.
42 Como os dedos dos pés eram em parte de ferro e em parte de barro, assim, por um lado, o reino será forte e, por outro, será frágil.
43 Nga ngiisi kwo ukabona ikyuma kibushiini niꞌbumba, kwo na kwokwo abaami nabo bagabushaana, mu kukizi yangira mu bandu beꞌgindi milala. Kundu kwokwo, bitagaaziga kwo babe bo baguma. Mukuba, kiri neꞌkyuma nakyo kitangabushaana niꞌbumba.
43 Quanto ao ferro misturado com o barro que o senhor viu, isto significa que procurarão se misturar por meio de casamentos, mas não se ligarão um ao outro, assim como o ferro não se mistura com o barro.
44 «Ku kyanya kya yabo baami, Rurema úli mwiꞌgulu, agayimika ubwami úbutâye minikwe, butanâye haabwe abandi-bandi bandu. Si galya gandi maami gooshi, bugagavungula. Ubwami bwa Rurema naaho, bwo bugayama ho imyaka neꞌmyakuula!
44 Mas, nos dias desses reis, o Deus do céu levantará um reino que jamais será destruído e que não passará a outro povo. Esse reino despedaçará e consumirá todos esses outros reinos, mas ele mesmo subsistirá para sempre,
45 «E mwami, ukayibonera ibuye írikakuulika ku mugazi, si ndaaye mundu úkalihuma kwo. Yiryo ibuye, lyo likahooja-hooja gulya mugisi úgukagirwa mu byuma, na mu miringa, na mwiꞌbumba, na mu harija, na mu nooro. Rurema úli hiꞌgulu lya byoshi, ye kakuyereka íbyâye koleke mu siku ízâye yije. Kwokwo ngana, yibi birooto biri byoꞌkuli, wanganayemeera umugeeza gwabyo.»
45 assim como o rei viu que do monte foi cortada uma pedra, sem auxílio de mãos humanas, e ela despedaçou o ferro, o bronze, o barro, a prata e o ouro. O Grande Deus revelou ao rei o que vai acontecer no futuro. Certo é o sonho, e fiel é a sua interpretação.
46 Mwami Nebukandeneza, mbu ayuvwagwe kwokwo, anagwa buubi imbere lya Danyeri, iri anamúgingika. Anakyula kwo Danyeri atangirwe amatuulo, banamúyokeere noꞌmubadu.
46 Então o rei Nabucodonosor se inclinou e se prostrou com rosto em terra diante de Daniel. Ordenou que oferecessem a Daniel uma oferta de cereais e incenso.
47 Mwami anabwira Danyeri: «Ku kasiisa, Rurema wawe alyagagi hiꞌgulu lyaꞌbaabo booshi. Ye na Nahano hiꞌgulu lyaꞌbaami booshi. Kundu utumbishwa tushubi bishamiri, haliko ye mu kizi tubishuula. Yaka kambishwa kaani, ye wakushoboleesa ukukasobanura!»
47 O rei disse a Daniel: — Certamente o Deus que vocês adoram é o Deus dos deuses e o Senhor dos reis. Ele é quem revela os mistérios, pois você foi capaz de revelar este mistério.
48 Ha nyuma, mwami Nebukandeneza anagingika Danyeri bweneene, anamúkuza abe mukulu, anamúheereza neꞌndengu nyingi zeꞌkishingo. Anamúyimika abe mutwali weꞌkihugo kyage kyoshi kyeꞌBabeeri. Na kwakundi, anamúyimika, abe mukulu waꞌbitegeereza baage booshi.
48 Então o rei engrandeceu Daniel e lhe deu muitos e grandes presentes. Ele o pôs como governador de toda a província da Babilônia. Também o fez chefe supremo de todos os sábios da Babilônia.
49 Ikyanya Danyeri akahuunaga mwami, mwami anabiika Shandaraki, na Meshake, na Habedinego, bakizi yimangira imikolwa yoshi ya mu kihugo kyeꞌBabeeri. Haliko Danyeri yehe, anasigala yaho i bwami.
49 A pedido de Daniel, o rei pôs Sadraque, Mesaque e Abede-Nego como administradores da província da Babilônia; mas Daniel permaneceu na corte do rei.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Daniel 2, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.