Mateus 12
Chaʼ suʼwe nu nchkwiʼ chaʼ ʼin Jesucristo nu nka xʼnaan (CTPNT) vs NTLH
1 Wa ndiya tsan taꞌa nu nxitñaꞌ neꞌ judío, loꞌo ndyaa Jesús seꞌen ndiya jyan trigu ꞌin neꞌ loꞌo neꞌ nu ngiꞌni xaꞌan chaꞌ ꞌin yu. Ngiteꞌ tiꞌ neꞌ nu ngiꞌni xaꞌan chaꞌ ꞌin yu bra kanꞌ, kanꞌ chaꞌ mstun neꞌ chinꞌ juun trigu chaꞌ ku neꞌ mta ꞌin ran ñaꞌan yaꞌa ti.
1 Poucos dias depois, num sábado, Jesus estava atravessando uma plantação de trigo. Os seus discípulos estavam com fome e por isso começaram a colher espigas e a comer os grãos de trigo.
2 Naꞌan neꞌ fariseo chaꞌ ngiꞌni neꞌ ngwañaꞌan, ykwiꞌ neꞌ fariseo kanꞌ loꞌo Jesús bra kanꞌ:
2 Quando alguns fariseus viram aquilo, disseram a Jesus: — Veja! Os seus discípulos estão fazendo uma coisa que a nossa
3 Mxkwen Jesús ꞌin neꞌ fariseo bra kanꞌ:
3 Então Jesus respondeu:
4 Jlyo tiꞌ yu chaꞌ nskwa jaxlya nu lka lomstan ꞌin Ndiose lo msaa niꞌ ñaꞌan nu lka kwenta ꞌin Ndiose nde kwa. Kanꞌ chaꞌ ndyaa neꞌ niꞌ ñaꞌan kanꞌ, yku neꞌ jaxlya kanꞌ, ni siya ja ndiya chabiyaꞌ ku ya ñaꞌan ti nten ꞌin ran; ska ti nten nu nka sti joꞌo ndiya chabiyaꞌ ku neꞌ jaxlya kanꞌ.
4 Davi entrou na casa de Deus, e ele e os seus companheiros comeram os pães oferecidos a Deus, embora isso fosse contra a Lei. Pois somente os sacerdotes tinham o direito de comer esses pães.
5 Loꞌo ndiya xka chaꞌ nu ngwaꞌan ayman Moisés lo kityi, chaꞌ sti joꞌo ni, ja nxitñaꞌ neꞌ niꞌ lyaa tnun xa nu ndiya tsan nu nxitñaꞌ nten; nsuꞌwi tñan nu ngiꞌni sti joꞌo kanꞌ. Ti kwiꞌ ti chaꞌ, ja ndiꞌin kiꞌya ꞌin neꞌ kanꞌ chaꞌ ꞌin Ndiose, chaꞌ ngiꞌni neꞌ tñan kanꞌ―ndukwin Jesús ꞌin neꞌ fariseo kanꞌ―.
5 Ou vocês não leram na Lei de Moisés que, nos sábados, os sacerdotes quebram a Lei, no Templo, e não são culpados?
6 Chañi chaꞌ naꞌ nu ndijyaǎn re, tnun la ti chaꞌ ꞌñaǎn ke laa tnun kanꞌ.
6 Eu afirmo a vocês que o que está aqui é mais importante do que o Templo.
7 Ja nduwe tiꞌ wan sa ñaꞌan lka chaꞌ re nu ndukwa lo kityi kula: “Nchka tiǎnꞌ chaꞌ chka tꞌnan tiꞌ wan ꞌin taꞌa nten wan” ndukwin Ndiose, “kanꞌ tñan nu ndloo la chaꞌ kuꞌni wan. Ja nchka tiǎnꞌ chaꞌ ta wan kaꞌan ꞌa lomstan ꞌñaǎn; ni siya skunꞌ wan, ja ndiꞌin chaꞌ ta wan ꞌñaǎn.” Si chañi chaꞌ ngwa biyaꞌ tiꞌ wan sa ñaꞌan nchkwiꞌ chaꞌ kanꞌ nu ndukwa lo kityi, ja xtya ꞌa wan kiꞌya ꞌin nten chaꞌ kwiñi ti bra kanꞌ.
7 Se vocês soubessem o que as
8 Loꞌo ndiya xka chaꞌ nu chkwiǐnꞌ loꞌo wan, chaꞌ naꞌ nu wa msuꞌwa Ndiose ꞌñaǎn ndijyaǎn chaꞌ kaǎn nten, naꞌ lkaǎn ndloo la, ni siya tsan nu nxitñaꞌ neꞌ.
8 Pois o
9 Chunꞌ ndiꞌin la mdoꞌo Jesús, ndyaa yu xka kichen, yten yu niꞌ lyaa ꞌin neꞌ judío nde kwa bra kanꞌ.
9 Jesus saiu dali e foi para uma sinagoga .
10 Naꞌan yu chaꞌ ndiꞌin ska yu kiꞌyu nu tiꞌí yaꞌ, chaꞌ wa nchkunꞌ tyukwin ska laꞌa yaꞌ yu. Loꞌo mnichaꞌ neꞌ judío kanꞌ ꞌin Jesús bra kanꞌ:
10 Estava ali um homem que tinha uma das mãos aleijada. Então algumas pessoas que queriam acusar Jesus de desobedecer à Lei lhe perguntaram: — É contra a nossa Lei curar no sábado?
11 Kanꞌ mxkwen yu ꞌin neꞌ:
11 Jesus respondeu:
12 Loꞌo taꞌa nten wan ni, ndloo la chaꞌ ꞌin neꞌ ke ꞌin ska slyaꞌ, kanꞌ chaꞌ ndiya chabiyaꞌ ꞌñaǎn tayaǎnꞌ ꞌin nten, ni siya tsan nu kti ꞌa ꞌñaan, nu ja ndiya chabiyaꞌ chaꞌ kuꞌnian xka lo tñan.
12 Pois uma pessoa vale muito mais do que uma ovelha. Portanto, a nossa Lei permite ajudar os outros no sábado.
13 Ykwiꞌ Jesús loꞌo yu tiꞌí kanꞌ:
13 E disse para o homem: Ele estendeu, e ela sarou e ficou igual à outra.
14 Msinꞌ ꞌa tiꞌ neꞌ fariseo kanꞌ ꞌin Jesús bra kanꞌ. Mdoꞌo neꞌ, ndyaa neꞌ, ngwa tiꞌ neꞌ kaja ñaꞌan kujwi neꞌ ꞌin Jesús bra kanꞌ.
14 Então os fariseus que estavam ali saíram e começaram a fazer planos para matar Jesus.
15 Loꞌo Jesús ni, ngwa biyaꞌ tiꞌ yu nchga chaꞌ kuxi nu ndaꞌan chaꞌ tiye neꞌ fariseo, kanꞌ chaꞌ mdoꞌo yu ndyaa yu xka seꞌen. Kaꞌan ꞌa nten mdoꞌo ñaꞌan ꞌin yu, loꞌo yꞌni yu chaꞌ nchkaa nchga nu tiꞌí.
15 Quando Jesus soube disso, foi embora dali, e muita gente o seguiu. Ele curou todos os que estavam doentes
16 Kanꞌ ngulo yu tñan ꞌin neꞌ nu ngwa tiꞌí kanꞌ, chaꞌ ja katsaꞌ neꞌ ti lka nu yꞌni chaꞌ nchkaa neꞌ.
16 e mandou que não contassem nada a ninguém a respeito dele.
17 Ti sꞌni ytsaꞌ Ndiose ska chaꞌ ꞌin ayman Isaías chaꞌ ꞌin Krixtu. Nde ndukwa chaꞌ kanꞌ lo kityi:
17 Isso aconteceu para se cumprir o que o profeta Isaías tinha dito:
18 Nde ndiya msu ꞌñaǎn nu wa ngulo suwiǐn ꞌin, ndukwin Ndiose.
18 “Disse Deus: Aqui está o meu servo que escolhi, aquele que amo e que dá muita alegria ao meu coração. Eu porei nele o meu Espírito, e ele anunciará o meu julgamento a todos os povos.
19 Ja xuun taꞌa yu, loꞌo ja xiꞌya yu kwen;
19 Não discutirá, nem gritará, nem fará discursos nas ruas.
20 Suꞌwa yaꞌ yu ꞌin nten chaꞌ sten la neꞌ chaꞌ ꞌñaǎn, ni siya lka neꞌ ñaꞌan tiꞌ ska yka kii nu wa katsa ti, chaꞌ naꞌan ꞌa tiꞌ neꞌ kanꞌ;
20 Não esmagará o galho que está quebrado, nem apagará a luz que já está fraca. Ele agirá assim até que a causa da justiça seja vitoriosa.
21 Ndiꞌin ta nten ñaꞌaan chalyuu chaꞌ wa kan ti yu kanꞌ.
21 E todos os povos vão pôr nele a sua esperança.”
22 Chunꞌ ndiꞌin la mdiyan neꞌ loꞌo ska yu tiꞌí seꞌen ndiꞌin Jesús; wa nsuꞌwi kwiꞌin xaꞌan ꞌin yu, kanꞌ chaꞌ ja nchka ꞌa chkwiꞌ yu, loꞌo kwityiinꞌ yu. Bra ti yꞌni Jesús joꞌó ꞌin yu tiꞌí kanꞌ, chaꞌ xiyaꞌ nchkwiꞌ yu, xiyaꞌ mda Jesús xaa kiloo yu.
22 Então levaram a Jesus um homem que era cego e mudo porque estava dominado por um demônio. Jesus o curou, e ele começou a ver e a falar.
23 Nduwe ꞌa tiꞌ nchga nten nu naꞌan chaꞌ kanꞌ bra kanꞌ.
23 A multidão ficou admirada e perguntava: — Será que este homem é o
24 Bra wa ynan neꞌ fariseo chaꞌ kanꞌ, xka chaꞌ ykwiꞌ neꞌ chaꞌ ꞌin Jesús:
24 Alguns fariseus ouviram isso e responderam: — É
25 Mgii tiꞌ Jesús sa ñaꞌan chaꞌ kuxi ndaꞌan chaꞌ tiye neꞌ, kanꞌ chaꞌ ykwiꞌ yu loꞌo neꞌ kanꞌ bra kanꞌ:
25 Mas Jesus conhecia os pensamentos deles e disse:
26 Kwiꞌ ngwañaꞌan, ja talo Satanás si xuun loꞌo msu ꞌin; tyii chaꞌ ꞌin kuneꞌ xaꞌan kanꞌ ndla ti bra kanꞌ.
26 Assim, se no reino de Satanás um grupo está combatendo contra outro, isso quer dizer que esse reino já está dividido e logo vai desaparecer.
27 ¿Ta chañi nchkwiꞌ wan sikwa, xa nu nchkwiꞌ wan chaꞌ chabiyaꞌ ꞌin Beelzebú ndloǔn ꞌin kwiꞌin kuxi a? Ja ñi nchkwiꞌ wan siyaꞌ ti, chaꞌ loꞌo neꞌ nu ngiꞌni xaꞌan chaꞌ ꞌwan, ndlo neꞌ ꞌin kwiꞌin kuxi chabiyaꞌ ꞌin Ndiose, ndukwin neꞌ. Chunꞌ nu ngiꞌni neꞌ kanꞌ ngwañaꞌan ka biyaꞌ tiꞌ wan sikwa, si chañi chaꞌ nchkwiꞌ wan, si chaꞌ kwiñi ti nchkwiꞌ wan.
27 Vocês dizem que eu expulso demônios porque Belzebu me dá poder para fazer isso. Mas, se é assim, quem dá aos seguidores de vocês o poder para expulsar demônios? Assim, os seus próprios seguidores provam que vocês estão completamente enganados.
28 Chabiyaꞌ ꞌin Tyiꞌi Ndiose ndloǔn ꞌin kwiꞌin kuxi, kanꞌ chaꞌ ka ka biyaꞌ tiꞌ wan chaꞌ wa mdyisnan chaꞌ lka Ndiose ndloo niꞌ kasiya ꞌin nten.
28 Na verdade é pelo poder de Deus que eu expulso demônios, e isso prova que o
29 ’Ska yu tlá ni, ja kaja ñaꞌan sten xka nten naꞌan tyi yu chaꞌ kuꞌni kunan yuꞌwa ꞌin yu; siyaꞌ ti si skanꞌ neꞌ ꞌin yu tlá nu lka xꞌnan naꞌan kanꞌ kulo ndukwa, kanꞌ ka kuꞌni neꞌ kunan nan nu nsuꞌwi ꞌin yu kanꞌ bra kanꞌ.
29 — Ninguém pode entrar na casa de um homem forte e roubar os seus bens, sem primeiro amarrá-lo. Somente assim essa pessoa poderá levar as coisas que ele tem em casa.
30 ’Nten nu ja xlyaa xñi chaꞌ ꞌñaǎn, nan nsuun neꞌ kanꞌ loꞌoǔn, ngwañaꞌan lka chaꞌ kanꞌ. Kwiꞌ ngwañaꞌan nten nu ja ndayaꞌ ꞌñaǎn, ja nda neꞌ chabiyaꞌ ꞌin taꞌa nten neꞌ chaꞌ sten neꞌ tuwiin ꞌñaǎn sikwa.
30 — Quem não é a meu favor é contra mim; e quem não me ajuda a ajuntar está espalhando.
31 ’Kanꞌ chaꞌ katsaǎnꞌ ꞌwan ni, chaꞌ ka kuꞌni Ndiose chaꞌ tlyu tiꞌ ꞌin nten nchga kiꞌya nu ndukwi neꞌ, ni siya kuxi ꞌa nchkwiꞌ neꞌ ꞌin Ndiose; siyaꞌ ti bra nu nchkwiꞌ neꞌ chaꞌ kuxi ꞌin tñan nu ngiꞌni Tyiꞌi Ndiose, kanꞌ ja kuꞌni ꞌa Ndiose chaꞌ tlyu tiꞌ ꞌin neꞌ kanꞌ bra kanꞌ.
31 Por isso eu afirmo a vocês que as pessoas serão perdoadas por qualquer pecado ou
32 Kuꞌni Ndiose chaꞌ tlyu tiꞌ ꞌin nten nu nchkwiꞌ chaꞌ kuxi ꞌñaǎn nu wa msuꞌwa Ndiose ꞌñaǎn ndijyaǎn chaꞌ kaǎn nten; siyaꞌ ti bra nu chkwiꞌ neꞌ chaꞌ kuxi ꞌin tñan nu ngiꞌni Tyiꞌi Ndiose, kanꞌ ja kuꞌni Ndiose chaꞌ tlyu tiꞌ ꞌin neꞌ kanꞌ nchga tsan nu tyiꞌin neꞌ lo chalyuu, nchga bra nde loo la bra kanꞌ.
32 Se alguém disser alguma coisa contra o
33 ’Ska yka suꞌwe ni, ta ran nan kuan bra kanꞌ; yka nu ja suꞌwe ni, ja ta ran nan kuan bra kanꞌ. Jlyo tianꞌ si suꞌwe yka bra nu ñaꞌaan nan nu ndoꞌo lo ran.
33 — Vocês só poderão ter frutas boas se tiverem uma árvore boa. Mas, se tiverem uma árvore que não presta, vocês terão frutas que não prestam. Porque é pela qualidade das frutas que sabemos se uma árvore é boa ou não presta.
34 Nu ꞌwan, ¡ñaꞌan tiꞌ kunan tlá, ngwañaꞌan lka wan! Ja nchka chkwiꞌ wan chaꞌ suꞌwe chaꞌ nsuꞌwi ꞌa chaꞌ kuxi tiye wan; sa ñaꞌan chaꞌ nu nsuꞌwi tiye skaan, ngwañaꞌan ndyoꞌo chaꞌ nu nchkwianꞌ.
34 Ninhada de cobras venenosas! Como é que vocês podem dizer coisas boas se são maus? Pois a boca fala do que o coração está cheio.
35 Nchga nten nu suꞌwe tiye ni, suꞌwe ꞌa nchkwiꞌ neꞌ kanꞌ; loꞌo nchga nten nu kuxi ka tiye, kuxi ti nchkwiꞌ neꞌ kanꞌ bra kanꞌ.
35 A pessoa boa tira o bem do seu depósito de coisas boas, e a pessoa má tira o mal do seu depósito de coisas más.
36 Katsaǎnꞌ ska chaꞌ ꞌwan ni: Bra nu tiya tsan nu kuꞌni biyaꞌ Ndiose ꞌin nchga nten, bra kanꞌ ndiꞌin chaꞌ katsaꞌ ji neꞌ ti ykwiꞌ ti neꞌ nchga chaꞌ kuxi nu wa ykwiꞌ neꞌ lo chalyuu.
36 — Eu afirmo a vocês que, no Dia do Juízo, cada pessoa vai prestar contas de toda palavra inútil que falou.
37 Ndiꞌya Ndiose kwenta ꞌin nchga chaꞌ nu wa ykwiꞌ wan lo chalyuu; katsaꞌ Ni ꞌwan si ndiꞌin kiꞌya ꞌwan loꞌo Ni, kwiꞌ katsaꞌ Ni ꞌwan si ja ndiꞌin kiꞌya ꞌwan.
37 Porque as suas palavras vão servir para julgar se você é inocente ou culpado.
38 Chunꞌ ndiꞌin la ndiꞌin chinꞌ mstru nu nduꞌu chaꞌ joꞌo, ndiꞌin neꞌ fariseo, nchkwiꞌ neꞌ loꞌo Jesús:
38 Então alguns mestres da Lei e alguns fariseus disseram a Jesus: — Mestre, queremos ver o senhor fazer um milagre.
39 Mxkwen Jesús ꞌin neꞌ bra kanꞌ:
39 Jesus respondeu:
40 Sa ñaꞌan nganun Jona kanꞌ niꞌ kula tnun kanꞌ snan tsan loꞌo snan tla, ngwañaꞌan naꞌ, nu wa msuꞌwa Ndiose ꞌñaǎn ndijyaǎn chaꞌ kaǎn nten, kanuǔn niꞌ yuu snan tsan loꞌo snan tla xa wa ngujwiǐn.
40 Porque assim como Jonas ficou três dias e três noites dentro de um grande peixe, assim também o
41 Bra nu tiya tsan nu kuꞌni biyaꞌ Ndiose ꞌin nchga nten, xtya ayman neꞌ Nínive kiꞌya ꞌwan nu ndiꞌin wan lo chalyuu ni bra kanꞌ. Katsaꞌ ayman kanꞌ nchga chaꞌ nu wa ynan neꞌ, xa nu ykwiꞌ ayman Jona loꞌo neꞌ nu ngwa sꞌni, loꞌo bra kanꞌ mjyuꞌu tiꞌ neꞌ ꞌin nchga chaꞌ kuxi nu yꞌni neꞌ; ngulaa yaꞌ neꞌ chaꞌ kuxi kanꞌ chunꞌ wa yten neꞌ chaꞌ ꞌin Ndiose. Loꞌo ja suꞌwa chaꞌ nu ngwaꞌu ayman Jona kanꞌ ꞌin neꞌ sꞌni loꞌo chaꞌ nu nduꞌuǔn ꞌwan ni; tlyu la chaꞌ ꞌin Ndiose lka nu nduꞌuǔn ꞌwan ni, loꞌo ja nnan ꞌa wan chaꞌ re siyaꞌ ti.
41 No Dia do Juízo o povo de Nínive vai se levantar e acusar vocês, pois eles se arrependeram dos seus pecados quando ouviram a pregação de Jonas. E eu afirmo que o que está aqui é mais importante do que Jonas.
42 Loꞌo ayman reina nu ngwa ndloo la ꞌin neꞌ nde Sur, tyituun nu kunaꞌan kanꞌ tloo Ndiose tsan nu kuꞌni biyaꞌ Ni ꞌin nten chalyuu. Xtya nu kunaꞌan kanꞌ kiꞌya ꞌwan nu ndiꞌin wan lo chalyuu ni bra kanꞌ. Chkwiꞌ neꞌ kula kanꞌ sa ñaꞌan ngwa bra nu yaa seꞌen mdiꞌin ayman ree Salomón. Tijyuꞌ ꞌa kichen tyi reina kanꞌ; wa ynan neꞌ kula chaꞌ tiya ꞌa Salomón kanꞌ, chaꞌ suꞌwe ꞌa chaꞌ tiya nu nchkwiꞌ yu. Kanꞌ chaꞌ yaa neꞌ kula kanꞌ seꞌen mdiꞌin ree chaꞌ kunan ni sa ñaꞌan chaꞌ tiya nu nsuꞌwi ꞌin yu kula kanꞌ. Loꞌo chinꞌ la chaꞌ ngwaꞌu ayman Salomón ke chaꞌ nu nduꞌuǔn ꞌwan ni; tnun la chaꞌ ꞌin Ndiose lka nu nduꞌuǔn ꞌwan ni, loꞌo ja nnan wan siyaꞌ ti.
42 No Dia do Juízo a Rainha de Sabá vai se levantar e acusar vocês, pois ela veio de muito longe para ouvir os sábios ensinamentos de Salomão. E eu afirmo que o que está aqui é mais importante do que Salomão.
43 ’Bra nu kulaa yaꞌ kwiꞌin kuxi ꞌin ska nten, tyaꞌan yuꞌwi kwiꞌin kanꞌ niꞌ kixinꞌ tijyuꞌ bra kanꞌ, seꞌen ja ndiꞌin nten; tsaa kwiꞌin kuxi kanꞌ tsaa naan seꞌen xitñaꞌ chinꞌ. Bra nu ja kaja seꞌen xitñaꞌ kanꞌ,
43 Jesus continuou:
44 bra kanꞌ chkwiꞌ kwiꞌin kuxi kanꞌ: “Tyaꞌaǎn xiyaꞌ seꞌen mdiꞌiǐn ti kulo.” Ngwañaꞌan xkeꞌ tiꞌ kwiꞌin kuxi kanꞌ. Bra nu kala kwiꞌin kuxi kanꞌ seꞌen ndiꞌin neꞌ kanꞌ, bra ti ñaꞌan kwiꞌin chaꞌ ti ndiꞌin laja ti kasiya ꞌin nten seꞌen mdiꞌin nu ngwa xkanꞌ; ja ya chkaa nten kanꞌ.
44 Então diz: “Vou voltar para a minha casa, de onde saí.” Aí volta e encontra a casa vazia, limpa e arrumada.
45 Bra ti tsaa kwiꞌin xiyaꞌ, tsaa naan ꞌin xa kati kwiꞌin nu xaꞌan la, chaꞌ suꞌwa ti xuꞌwi nchga kwiꞌin ꞌin nten kanꞌ, chaꞌ kaja seꞌen tyiꞌin kwiꞌin kanꞌ loꞌo nten, nchka tiꞌ kwiꞌin kanꞌ. Ka kuxi la chaꞌ ꞌin nten kanꞌ bra kanꞌ, chaꞌ kaꞌan la kwiꞌin nsuꞌwi ꞌin neꞌ bra kanꞌ. Kwiꞌ ngwañaꞌan kuxi ꞌa ka chaꞌ ꞌin nten nu ndiꞌin lo chalyuu ni, chaꞌ xaꞌan ꞌa neꞌ.
45 Depois sai, vai buscar outros sete espíritos piores ainda, e todos ficam morando ali. Assim a situação daquela pessoa fica pior do que antes. E isso também acontecerá com esta gente má de hoje.
46 Ti nchkwiꞌ la Jesús loꞌo nten, loꞌo mdiyan jyaꞌan loꞌo taꞌa Jesús, mduun neꞌ chunꞌ naꞌan seꞌen ndiꞌin yu chaꞌ nchka tiꞌ neꞌ chkwiꞌ neꞌ loꞌo yu.
46 Quando Jesus ainda estava falando ao povo, a mãe e os irmãos dele chegaram. Ficaram do lado de fora e pediram para falar com ele.
47 Ytsaꞌ ska nten ꞌin Jesús bra kanꞌ:
47 Então alguém disse a Jesus: — Escute! A sua mãe e os seus irmãos estão lá fora e querem falar com o senhor.
48 Mxkwen Jesús ꞌin yu kiꞌyu kanꞌ bra kanꞌ:
48 Jesus perguntou:
49 Kanꞌ nguaꞌu yaꞌ yu ꞌin neꞌ nu ngiꞌni xaꞌan chaꞌ ꞌin yu bra kanꞌ:
49 Então apontou para os seus discípulos e disse:
50 Taꞌaǎn lka nchga nten nu ngiꞌni sa ñaꞌan nu nchka tiꞌ Stiǐn Ndiose nu ndiꞌin niꞌ kwan; nten kanꞌ lka sa ñaꞌan lka jyaꞌaǎn, sa ñaꞌan lka taꞌaǎn, ni siya kiꞌyu neꞌ, ni siya kunaꞌan neꞌ.
50 Pois quem faz a vontade do meu Pai, que está no céu, é meu irmão, minha irmã e minha mãe.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Mateus 12, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.