Mateus 13
Chipaya NT (CAP_SBB) vs NTLH
1 Nii noojpacha Jesusaqui kjuyquiztan ulanchicÌ ha. Kot kjutñi ojkzÌ cu kot atquiz julzicÌ ha.
1 Naquele mesmo dia Jesus saiu de casa, foi para a beira do lago da Galileia, sentou-se ali e começou a ensinar.
2 Jakziquin nii zÌ elatcÌ haja, jalla nicju zÌ oñinacaqui walja ajczicÌ ha. Jalla nizÌ tiquiztan tjaajinzjapa tsjii warcuquiz luzzicÌ ha. Nekz julzicÌ ha. Tjappacha zÌ oñinacaqui kot at tjiiquiz zÌ ejlchicÌ ha.
2 A multidão que se ajuntou em volta dele era tão grande, que ele entrou num barco e sentou-se; e o povo ficou em pé na praia.
3 Jalla nekztanaqui Jesusaqui zÌ oñinaczÌ quiz walja Yooz puntunaca tjaajinchicÌ ha, tjapaman quintunaczÌ tan. Jalla nuzÌ tjaajincan tuzÌ cjichicÌ ha: â Tsjii zÌ oñiqui zkal cÌ hjaqui tewcchicÌ ha.
3 Jesus usou parábolas para ensinar muitas coisas. Ele disse:
4 Zkala cÌ hjaccan, parti simillaqui jicz latuquiz tjojtsicÌ ha. Nekztan wezÌ lakaz nii simillac ilziqui.
4 Quando estava espalhando as sementes, algumas caíram na beira do caminho, e os passarinhos comeram tudo.
5 Parti simillazti maz yokaran tjojtsicÌ ha. Nekziqui anazÌ wacchi pjila zÌ elatcÌ ha. Nekztan koloculla pjila zÌ elan ratulla jeczicÌ ha.
5 Outra parte das sementes caiu num lugar onde havia muitas pedras e pouca terra. As sementes brotaram logo porque a terra não era funda.
6 Jalla nuzÌ jeczÌ tiquiztan sii kjakiqui ujchicÌ ha; koluc sep'allchiztacÌ ha nekztan. Ratulla kjonchicÌ ha.
6 Mas, quando o sol apareceu, queimou as plantas, e elas secaram porque não tinham raízes.
7 Parti simillazti ch'ap ch'ap yokaran tjojtsicÌ ha. Ch'apinacakazza ancha pajkchiqui, nizÌ aza atipchiqui.
7 Outras sementes caíram no meio de espinhos, que cresceram e sufocaram as plantas.
8 Parti simillazti zuma yokquiz tjojtsicÌ ha. Nekztan zuma pookchicÌ ha. Yekjap simillaqui patac cÌ hjerchiz zapa zkal ozquiz pookchicÌ ha; nizÌ aza yekjap simillaqui sojta tuncan cÌ hjerchiz zapa zkal ozquiz pookchicÌ ha; yekjap simillaqui quinsa tuncan cÌ hjerchiz pookchicÌ ha.
8 Mas as sementes que caíram em terra boa produziram na base de cem, de sessenta e de trinta grãos por um.
9 JakziltazÌ laja nonzñi cjuñchiz niiqui, nonzÌ la.
9 E Jesus terminou, dizendo:
10 Jalla nekztanaqui tjaajinta zÌ oñinacaqui JesusizÌ quiz macjatchicÌ ha, nizÌ aza pewczicÌ ha, tuzÌ cjican: â ¿KjazÌ tiquiztan am nizÌ ta quintunaczÌ tankaz zÌ oñinaczÌ quiz tjaajinya?
10 Então os discípulos chegaram perto de Jesus e perguntaram: — Por que é que o senhor usa
11 Jesusaqui kjaazicÌ ha tuzÌ cjican: â Arajpach Yooz mantuquiz kamz puntuquiztan ch'aman intintazzuca quintunaczÌ tan tjaajnucÌ ha. AncÌ hucaquizkaz Yoozqui zizkatz muncÌ ha nii puntunacquiztanaqui. Parti zÌ oñinaczÌ quiziqui Yoozqui ana zizkatz muncÌ ha.
11 Jesus respondeu:
12 Jequit zizacÌ haja, jalla niizÌ quiziqui juc'ant tjaajinz tjaatazÌ cjequicÌ ha. Nekztan zumpacha zizñizÌ cjequicÌ ha. Jequit ana zizacÌ haja, jalla niizÌ kuzquiztan kjañtazÌ cjequicÌ ha nii ana intintaztanacaqui.
12 Pois quem tem receberá mais, para que tenha mais ainda. Mas quem não tem, até o pouco que tem lhe será tirado.
13 Jalla nizÌ tiquiztan wejrqui tizÌ ta quintunaczÌ tan paljayucÌ ha. Parti zÌ oñinacaqui werizÌ paata cherzÌ cumi ana cherchizÌ takaz cjissa. NizÌ aza werizÌ chiita taku nonzÌ cumi, ana nonzñizÌ takaz tuccÌ ha; ana intintazñi zÌ oñinacacÌ ha ninacaqui.
13 É por isso que eu uso parábolas para falar com essas pessoas. Porque elas olham e não enxergam; escutam e não ouvem, nem entendem.
14 Jalla nizÌ ta cjissizÌ cjen, IsaÃas profetzÌ taku cumplissa. Jalla tuzÌ Isaiasqui cjijrchicÌ ha:
14 E assim acontece com essas pessoas o que disse o
15 — ausente —
15 Pois a mente deste povo está fechada:
16 â AncÌ huccÌ ha cuntintu. AncÌ hucqui cherzñi zÌ oñinaccÌ huccÌ ha. NizÌ aza nonzñi zÌ oñinaccÌ huccÌ ha. AncÌ huccÌ ha YoozizÌ wintizÌ taqui.
16 Jesus continuou, dizendo:
17 Weraral cjiwcÌ ha. Wacchi profetanacami nizÌ aza zuma kuzziz zÌ oñinacami ancÌ hucazÌ chertanaca cherz zakaz pecatcÌ ha. Pero ana cherchicÌ ha. NizÌ aza ancÌ hucazÌ nonzÌ tanaca nonz zakaz pecatcÌ ha. Pero ana nonzicÌ ha. AncÌ huczti cherchincÌ huccÌ ha, nizÌ aza nonzincÌ huccÌ ha.
17 Eu afirmo a vocês que isto é verdade: muitos profetas e muitas outras pessoas do povo de Deus gostariam de ver o que vocês estão vendo, mas não puderam; e gostariam de ouvir o que vocês estão ouvindo, mas não ouviram.
18 Jazic ancÌ huczÌ nonzÌ nalla. Jalla tuzÌ cjicÌ ha nii zkala cÌ hjacz quintuqui.
18 — Então escutem e aprendam o que a
19 Nii jicz latuquiz tjojtsi simillaqui jalla tizÌ ta zÌ oñinacacÌ ha. Ninacaqui arajpach Yooz mantuquiz kamz puntuquiztan nonzcanpacha, ana intintazza. Diabluqui ninaczÌ kuzquiz tjonzÌ cu, ninacazÌ intintazta kjañcÌ ha.
19 As pessoas que ouvem a mensagem do vem e tira o que foi semeado no coração delas.
20 NizÌ aza nii maz yokquiz tjojtsi simillaqui jalla tizÌ ta zÌ oñinacacÌ ha. Ninacaqui Yooz taku nonzÌ cu nii ora cuntintuzÌ nonzÌ a; cuntintuzÌ catokcÌ ha.
20 As sementes que foram semeadas onde havia muitas pedras são as pessoas que ouvem a mensagem e a aceitam logo com alegria,
21 Pero ninacaqui ana tjapa kuztan catoktiquiztan zkoluc zep'ichiz zkalazÌ takazza. Jalla nizÌ tiquiztan ana tjuraquicÌ ha. Yooz taku criichizÌ cjen, sufraquicÌ ha; nizÌ aza chjaawjkattazÌ cjequicÌ ha. Jalla nekztan orallazÌ quejpsnaquicÌ ha.
21 mas duram pouco porque não têm raiz. E, quando por causa da mensagem chegam os sofrimentos e as perseguições, elas logo abandonam a sua fé.
22 NizÌ aza nii ch'ap yokquiz tjojtsi simillaqui jalla tizÌ ta zÌ oñinacacÌ ha. Ninacaqui Yooz taku nonzÌ cu, catokcÌ ha. Pero nekztan juc'anti kuz tjaacÌ ha tii muntu cusasanacquiz. Wali jiru kamzpanzÌ peccÌ ha. Persun kuzquiz pectiquiztanaqui Yooz taku tjatzÌ a ninaczÌ kuzquiz. Jaziqui ana zuma kamcÌ ha; ana pookñi zkalazÌ takaz kamcÌ ha.
22 Outras pessoas são parecidas com as sementes que foram semeadas no meio dos espinhos. Elas ouvem a mensagem, mas as preocupações deste mundo e a ilusão das riquezas sufocam a mensagem, e essas pessoas não produzem frutos.
23 NizÌ aza nii zum yokquiz tjojtsi simillaqui jalla tizÌ ta zÌ oñinacacÌ ha. Ninacaqui Yooz taku nonzÌ cu, zuma tjapa kuz catokcÌ ha; zuma intinticÌ ha. Jalla nizÌ tiquiztan zuma kamañchiz cjissa, zuma pookchi zkalazÌ takaz. Nii zuma pookñi zÌ oñinacaqui zuma kamañchizpanzÌ cjissa, jaknuzÌ t tsjii simillaqui patac cÌ hjerchiz, sojta tunc cÌ hjerchiz, quinsa tunc cÌ hjerchiz pookcÌ haja, jalla nizÌ tacÌ ha.
23 E as sementes que foram semeadas em terra boa são aquelas pessoas que ouvem, e entendem a mensagem, e produzem uma grande colheita: umas, cem; outras, sessenta; e ainda outras, trinta vezes mais do que foi semeado.
24 Tsjii quintuzÌ tan quint'ichicÌ ha Jesusaqui, tuzÌ cjican: â Arajpach mantiñi Yooz puntuqui jalla tuzÌ ucÌ ha. Tsjii zÌ oñiqui zuma similla cÌ hjacchicÌ ha zkal yokquiz.
24 Jesus contou outra parábola . Ele disse ao povo:
25 Tjapa niizÌ kjuychiz zÌ oñinacazÌ tjajan, tsjii quintra zÌ oñiqui tjonchicÌ ha. Nekztan zkalquiz ana wal pastunaca cÌ hjacchicÌ ha. Jalla nuzÌ ana wal cÌ hjaczÌ cu, ojkchicÌ ha.
25 Certa noite, quando todos estavam dormindo, veio um inimigo, semeou no meio do trigo uma erva ruim, chamada joio, e depois foi embora.
26 Nii tric zkala jeczÌ tan, chicapacha pajkchicÌ ha nii ana wal pastunacaqui. NizÌ aza pizcpacha pookchicÌ ha.
26 Quando as plantas cresceram, e se formaram as espigas, o joio apareceu.
27 Jalla nii cherzÌ cu, nii piyunanacaqui patrunzÌ quin mazñi ojkchicÌ ha. NiizÌ quin mazzicÌ ha, tuzÌ cjican: â Wejt Patruna, amizÌ cÌ hjacta simillaqui zumazÌ laj niiqui, ¿jakziquiztan tii ana wal simillanaca pajkchitaya?â
27 Aí os empregados do dono das terras chegaram e disseram: “Patrão, o senhor semeou sementes boas nas suas terras. De onde será que veio este joio?”
28 Patrunaqui kjaazicÌ ha, tuzÌ cjican: â Tsjii quintra zÌ oñiqui nizÌ ta paacÌ haniâ . Jalla nekztanaqui piyunanacaqui pewczicÌ ha tuzÌ cjican: â ¿Wejrnacqui nii ana wal pastunaca k'achasaya?â
28 — “Foi algum inimigo que fez isso!”, respondeu ele.
29 Nii patrunaqui cjichicÌ ha: â Ana k'achaquicÌ ha. Ana wal pastu k'achcan yekjap triczÌ tanpachazÌ k'achnasacÌ ha.
29 — “Não”, respondeu ele, “porque, quando vocês forem tirar o joio, poderão arrancar também o trigo.
30 Antiz pizcpacha pajkla, cujich timpu tjonzcama. Jalla nekztan wejt piyunacnacaqui cuchantazÌ cjequicÌ ha. Ninacaqui anawal pastunaca ricujaquicÌ ha. Nekztan kojchquiz cÌ hejlznaquicÌ ha ujzjapa. Jalla nekztanaqui tricuzÌ ricujzÌ cu, wejt tiric yaaz kjuyquiz majcznaquicÌ haâ .
30 Deixem o trigo e o joio crescerem juntos até o tempo da colheita. Então eu direi aos trabalhadores que vão fazer a colheita: ‘Arranquem primeiro o joio e amarrem em feixes para ser queimado. Depois colham o trigo e ponham no meu depósito.’ ”
31 NizÌ aza Jesusaqui tsjii puntuzakaz quint'ichicÌ ha, tuzÌ cjican: â Arajpach Yooz mantiz puntuqui tuzÌ ucÌ ha. Tsjii zÌ oñiqui niizÌ yokquiz mostas similla cÌ hjacchicÌ ha.
31 Jesus contou outra parábola . Ele disse ao povo:
32 Mostas simillaqui parti simillquiztan juc'ant zkoltallacÌ ha. Jalla nuzÌ cjenami pajkzÌ cuqui tjapa zkalanacquiztan tsjan pakjicÌ ha. Pajk muntizÌ takaz cjissa. Nekztan wezÌ lanacaqui nii mostas munti itzquiz tjurazÌ tjacñizÌ tjoncÌ ha.
32 Ela é a menor de todas as sementes; mas, quando cresce, torna-se a maior de todas as plantas. Ela até chega a ser uma árvore, de modo que os passarinhos vêm e fazem ninhos nos seus ramos.
33 Jesusaqui tsjii quint'ichizakazza, tuzÌ cjican: â Arajpach Yooz mantiz puntuqui jalla tuzÌ ucÌ ha. Tsjaa maatak zÌ onqui cÌ hjep medida tupzÌ cu nii liwatura jac'uquiz utchincÌ ha; nizÌ aza t'ajzincÌ ha, tjapa nii t'anti maza tsijtkatzjapa.
33 Jesus contou mais esta parábola para o povo:
34 Tjapa tjaajintanacami quintunaczÌ tan paljaytatacÌ ha. Arajpach Yooz puntuquiztan tjaajincan, Jesusaqui quintunaczÌ tankaz tjaajinchicÌ ha.
34 Jesus usava parábolas para dizer tudo isso ao povo. Ele não dizia nada a eles sem ser por meio de parábolas.
35 Jalla nuzÌ tjaajincan, Jesusaqui tuquita profetazÌ chiita takuqui cumplissicÌ ha. Profetaqui jalla tuzÌ cjijrchicÌ ha:
35 Isso aconteceu para se cumprir o que o profeta tinha dito: “Usarei parábolas quando falar com esse povo e explicarei coisas desconhecidas desde a criação do mundo.”
36 Jalla nizÌ ta puntunaca chiiz zÌ erzÌ cu, Jesusaqui zÌ oñinaczÌ quiztan ojkchicÌ ha; kjuyquiz luzzicÌ ha. Jalla nicju niizÌ tjaajinta zÌ oñinacaqui macjatchicÌ ha, tuzÌ cjican: â Nii zkal yokquiz cÌ hjacta ana wal pastu, jalla nii puntuquiztan wejtnacaquiz intintazkatalla.
36 Então Jesus deixou a multidão e voltou para casa. Os discípulos chegaram perto dele e perguntaram: — Conte para nós o que quer dizer a
37 Jalla nekztanaqui Jesusaqui intintazkatchicÌ ha tuzÌ cjican: â Wejrqui tsewctan cuchanzÌ quita Yooz ZÌ oñtcÌ ha. WejrtcÌ ha zuma similla cÌ hjaciñtqui.
37 Jesus respondeu:
38 Nii zkal yokaqui tii muntucÌ ha. Nii zuma zkalanacaqui cjicÌ ha, arajpach Yooz mantuquiz kamñi zÌ oñinacacÌ ha nii. Ana zuma pastunacaqui diabluzÌ mantuquiz kamñi zÌ oñinacacÌ ha.
38 O terreno é o mundo. As sementes boas são as pessoas que pertencem ao .
39 Nii ana wal pastu cÌ hjacñimi diablupachacÌ ha. Zkala ajz timpuqui tii muntu tucuzÌ inz timpucÌ ha. Nii zkala ajzñi piyunanacaqui Yooz anjilanacacÌ ha.
39 O inimigo que semeia o joio é o próprio Diabo. A colheita é o fim dos tempos, e os que fazem a colheita são os anjos.
40 JaknuzÌ t nii ana wal pastunaca ricujzÌ cu, ujquin ujzjapa tjojttazÌ cjecÌ haj niiqui, jalla nizÌ ta iratazÌ wataquicÌ ha tii muntu tucuzÌ inzÌ can, ultim juyzuzÌ nekz.
40 Assim como o joio é ajuntado e jogado no fogo, assim também será no fim dos tempos.
41 Jalla nii oraqui wejt anjilanaca cuchanzÌ cacÌ ha, tii muntuquiztan tjapa ana wal zÌ oñinaca ricuji. Wejt anjilanacaqui tjapa ujnaca paakatñi zÌ oñinacami, nizÌ aza tjapa ana wali paañinacami ricujaquicÌ ha.
41 O Filho do Homem mandará os seus anjos, e eles ajuntarão e tirarão do seu Reino todos os que fazem com que os outros pequem e também todos os que praticam o mal.
42 Jalla nuzÌ ricujzÌ cu, infiernuquin tjojttazÌ cjequicÌ ha kjakchi jurnuquiztakaz. Jalla nekzi anchazÌ kaaquicÌ ha, nizÌ aza waljazÌ izÌ ke kjojznaquicÌ ha.
42 Depois os anjos jogarão essas pessoas na fornalha de fogo, onde vão chorar e ranger os dentes de desespero.
43 Yooz kuzcama kamñi zÌ oñinacazti arajpach Yooz wajtquiz zÌ elaquicÌ ha, tjuñizÌ takaz kjancan. Jakziltat nonzñi cjuñchizcÌ huczÌ laja, nonzÌ na.
43 Então o povo de Deus brilhará como o sol no Reino do seu Pai. Se vocês têm ouvidos para ouvir, então ouçam.
44 Arajpach Yooz mantuquiz kamañaqui jalla tuzÌ ucÌ ha. Tsjii yokquiz pajk paaz cÌ hjojzÌ tatacÌ ha. Tsjii zÌ oñiqui nii cÌ hjojzÌ ta paaz wajtchicÌ ha. Nii wajtzÌ cu, wilta cÌ hjojzicÌ ha nekzpacha. Ancha cuntintutacÌ ha. Nekztanaqui tjapa niizÌ cusasanaca tuyi ojkchicÌ ha. NiizÌ cusasanaca tjuyzÌ cu, nii yoka kjaychicÌ ha. Jalla nuzÌ ucÌ ha arajpach Yooz kamañquiz luzqui. Nii kamañaqui cÌ hjulquiztanami juc'anti valorchizza.
44 — O
45 NizÌ aza arajpach Yooz mantuquiz kamañaqui tuzÌ ucÌ ha. Tsjii tintichiz zÌ oñiqui zuma valorchiz perlanaca kjayi ojkchicÌ ha.
45 — O
46 Nekztan tsjii ancha zuma valorchiz perla wajtchicÌ ha. Jalla nekztanaqui tjapa niizÌ cusasanaca tuychicÌ ha, nii perla kjayzjapa.
46 Quando encontra uma pérola que é mesmo de grande valor, ele vai, vende tudo o que tem e compra a pérola.
47 NizÌ aza arajpach Yooz mantiz puntuqui tuzÌ ucÌ ha. Tsjii ch'iz tanñi zÌ oñinacaqui niizÌ ch'iz tanz pajk kotquiz tjojtzicÌ ha. Jalla nuzÌ tjojtzÌ tiquiztan tjapaman ch'iznaca tanchicÌ ha.
47 — O
48 Nekztan ch'iz tanz chjijpztanaqui, kot at tjiiquin jwessicÌ ha. Jalla nekztanaqui ninacaqui nijwc julzÌ cu, ch'iz pjalzicÌ ha. Zuma ch'iznaca canastiquiz yaazicÌ ha. Ana zuma ch'iznacazti tjojtchicÌ ha.
48 E, quando está cheia, os pescadores a arrastam para a praia e sentam para separar os peixes: os que prestam são postos dentro dos cestos, e os que não prestam são jogados fora.
49 Jalla nizÌ ta iratazÌ tii muntu tucuzÌ inzÌ tanaqui wataquicÌ ha. Anjilanacaqui ulanzÌ caquicÌ ha zÌ oñinaca pjali, zuma zÌ oñinaca ana zuma zÌ oñinaca, nii.
49 No fim dos tempos também será assim: os anjos sairão, e separarão as pessoas más das boas,
50 Nii ana zuma zÌ oñinacaqui infiernuquin tjojttazÌ cjequicÌ ha tsjii kjakchi jurnuquiztakaz. Jalla nekzi ancha kaaquicÌ ha, nizÌ aza izÌ ke kjojaquicÌ ha.
50 e jogarão as pessoas más na fornalha de fogo. E ali elas vão chorar e ranger os dentes de desespero.
51 Jalla nekztanaqui Jesusaqui zÌ oñinaczÌ quiz pewczicÌ ha, tuzÌ cjican: â ¿AncÌ hucqui tjapa tii werizÌ chiita quintunaca intintiya? Nii zÌ ejlñi zÌ oñinacaqui kjaazicÌ ha, tuzÌ cjican: â Wejt Jiliri, wejrnacqui intintasucÌ ha.
51 Então Jesus perguntou aos discípulos: — Sim! — responderam eles.
52 Nekztan Jesusaqui cjichicÌ ha: â Tsjii lii tjaajiñi maestruqui arajpach Yooz mantuquiz cjisnaquizÌ niiqui, tsjii kjuya patrunazÌ takaz cjissa. Jalla nuzÌ cjistiquiztan niizÌ ziztanacquiztan zuma tjaajintanaca zizkatasacÌ ha, tuquita tjaajintami nizÌ aza anzta tjaajintami.
52 Jesus disse:
53 Jalla tii arajpach Yooz mantiz puntuquiztan chiiz zÌ erzÌ cu, jalla nekztan Jesusaqui ojkchicÌ ha, niizÌ persun yoka.
53 Quando Jesus acabou de contar essas parábolas , saiu dali
54 Jalla nicju irantizÌ cu, ajcz kjuyquiz tjaajñi kallantichicÌ ha. Nii nonzÌ Ã±i zÌ oñinacaqui ispantichicÌ ha tuzÌ cjican: â ¿Jakziquin tii zÌ oñizti ancha tizÌ tanaca zizñi cjissitajo? ¿KjazÌ t ancha tizÌ ta milajrunaca paasajo?
54 e voltou para a cidade de Nazaré, onde ele tinha morado. Ele ensinava na sinagoga , e os que o ouviam ficavam admirados e perguntavam: — De onde vêm a sabedoria dele e o poder que ele tem para fazer milagres?
55 CarpinterozÌ majchkazza tiiqui. TiizÌ maaqui MarÃa cjiticÌ ha. NizÌ aza tiizÌ lajknacaqui JacobocÌ ha, JosecÌ ha, SimonacÌ ha, nizÌ aza Judassa.
55 Por acaso ele não é o filho do carpinteiro? A sua mãe não é Maria? Ele não é irmão de Tiago, José, Simão e Judas?
56 NizÌ aza tiizÌ cullaquinacaqui ucÌ humnaczÌ tan kamcÌ ha. Jalla nizÌ tiquiztan, ¿jakziquin tiiqui tizÌ tanaca zizzitajo?
56 Todas as suas irmãs não moram aqui? De onde é que ele consegue tudo isso?
57 Jalla nizÌ ta pinsitiquiztan ninacaqui JesusizÌ japa quintra cjissicÌ ha. Pero Jesusaqui ninaczÌ quiz cjichicÌ ha: â Persun wajtchiz zÌ oñinacami, nizÌ aza persun kjuychiz zÌ oñinacami tsjii YoozizÌ uchta profetzÌ quiz ana rispitcÌ ha. Parti zÌ oñinacazti niizÌ quiz rispitcÌ ha.
57 Por isso ficaram desiludidos com ele. Mas Jesus disse:
58 Jalla nizÌ tiquiztan nekzi ana ancha milajrunaca paachicÌ ha, nii wajtchiz zÌ oñinacaqui JesusizÌ quiz ana criichizÌ , nekztan.
58 Jesus não pôde fazer muitos milagres ali porque eles não tinham fé.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Mateus 13, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.