Mateus 27
Uyojroner e Dios xeꞌ Tzꞌijbꞌabꞌir Tama e Onian Tiempo (CAA) vs ARIB
1 Pues entonces conda war asacojpa cay umorojse ubꞌobꞌ tunor uwinquirobꞌ e inmojr sacerdotiobꞌ taca e nuquir winicobꞌ tuaꞌ e Israel y cay ubꞌijnuobꞌ tuaꞌ uchamsiobꞌ e Jesús.
1 Ora, chegada a manhã, todos os principais sacerdotes e os anciãos do povo entraram em conselho contra Jesus, para o matarem;
2 Y uqꞌuechiobꞌ ixin e Jesús cachar tuaꞌ aꞌjcꞌuna e gobernador xeꞌ jax e Poncio Pilato.
2 e, maniatando-o, levaram-no e o entregaram a Pilatos, o governador.
3 Pues conda e Judas xeꞌ jax xeꞌ utuchꞌi e Jesús cay uwira que arobꞌna tuaꞌ achamesna e Jesús cay cꞌuxun uyalma tamar. Entonces uqꞌueche ixin e treinta ut tumin xeꞌ plata tuaꞌ usuti tut uwinquir e inmojr sacerdotiobꞌ y tut e nuquir winicobꞌ,
3 Então Judas, aquele que o traíra, vendo que Jesus fora condenado, devolveu, compungido, as trinta moedas de prata aos anciãos, dizendo:
4 y che:
4 Pequei, traindo o sangue inocente. Responderam eles: Que nos importa? Seja isto lá contigo.
5 Entonces e Judas ixin uwechꞌe e tumin tut e otot tama e templo y de allí ixin ulucbꞌa e lazo tama unuc y uchamse ubꞌa.
5 E tendo ele atirado para dentro do santuário as moedas de prata, retirou-se, e foi enforcar-se.
6 Entonces uwinquirobꞌ e inmojr sacerdotiobꞌ cay umorojsiobꞌ ut e tumin y chenobꞌ:
6 Os principais sacerdotes, pois, tomaram as moedas de prata, e disseram: Não é lícito metê-las no cofre das ofertas, porque é preço de sangue.
7 Entonces cay ubꞌijnuobꞌ tuaꞌ umaniobꞌ imbꞌijc rum xeꞌ tuaꞌ ani inteꞌ ajpacbꞌejt taca e tumin. Y quetpa tuaꞌ ucꞌampesobꞌ e rum era tuaꞌ amujca tin e majax ajlugar tama e Israel.
7 E, tendo deliberado em conselho, compraram com elas o campo do oleiro, para servir de cemitério para os estrangeiros.
8 Y tamar era quetpa ucꞌabꞌa e rum: “E rum tiaꞌ yajra e chꞌich” esto coner.
8 Por isso tem sido chamado aquele campo, até o dia de hoje, Campo de Sangue.
9 Y tamar era cꞌapa chena lo que chꞌar tzꞌijbꞌabꞌir umen e profeta Jeremías xeꞌ che: “Uchꞌamiobꞌ e treinta ut tumin xeꞌ plata xeꞌ jax lo que quetpa tuaꞌ atojya umen e nuquir winicobꞌ tuaꞌ e Israel tuaꞌ aꞌrobꞌnobꞌ tiaꞌ turu e Ajcorpesiaj.
9 Cumpriu-se, então, o que foi dito pelo profeta Jeremias: Tomaram as trinta moedas de prata, preço do que foi avaliado, a quem certos filhos de Israel avaliaram,
10 Y tamar e tumin era e nuquir winicobꞌ tuaꞌ e Israel ixin umaniobꞌ imbꞌijc rum xeꞌ tuaꞌ ani inteꞌ ajpacbꞌejt. Bꞌan arobꞌnen umen Niwinquirar”, che e profeta Jeremías tiaꞌ chꞌar tzꞌijbꞌabꞌir tama uyojroner e Dios.
10 e deram-nas pelo campo do oleiro, assim como me ordenou o Senhor.
11 Entonces conda e Jesús cꞌotoy wawan tut e gobernador jaxir cay uyubꞌi tuaꞌ y che:
11 Jesus, pois, ficou em pé diante do governador; e este lhe perguntou: És tu o rei dos judeus? Respondeu-lhe Jesus: É como dizes.
12 Pero conda war atujchꞌa umen uwinquirobꞌ e inmojr sacerdotiobꞌ y umen e nuquir winicobꞌ jaxir matucꞌa uyare.
12 Mas ao ser acusado pelos principais sacerdotes e pelos anciãos, nada respondeu.
13 Y che e Pilato:
13 Perguntou-lhe então Pilatos: Não ouves quantas coisas testificam contra ti?
14 Pero e Jesús matucꞌa uyare, y e gobernador bꞌacta uwira este que machi unata tucꞌa tuaꞌ ubꞌijnu tama e Jesús.
14 E Jesus não lhe respondeu a uma pergunta sequer; de modo que o governador muito se admirava.
15 Pues e gobernador ayan lo que war uche tama inteꞌ inteꞌ año conda anumuy e nojqꞌuin pascua que jaxir ubꞌani inteꞌ xeꞌ turu tama e cárcel bꞌan cocha acꞌajtna umen e gente.
15 Ora, por ocasião da festa costumava o governador soltar um preso, escolhendo o povo aquele que quisesse.
16 Y ayan inteꞌ winic tama e cárcel xeꞌ atajttzꞌa umen e gente xeꞌ ucꞌabꞌa Barrabás.
16 Nesse tempo tinham um preso notório, chamado Barrabás.
17 Y conda ya turobꞌ tunor e gente tut e Pilato jaxir cay uyubꞌi tuaꞌ e gente y che:
17 Portanto, estando o povo reunido, perguntou-lhe Pilatos: Qual quereis que vos solte? Barrabás, ou Jesus, chamado o Cristo?
18 Pues jaxir warix unata que umen que war acꞌuxnaqꞌuiobꞌ e nuquir winicobꞌ upater e Jesús que taresna tut jaxir.
18 Pois sabia que por inveja o haviam entregado.
19 Y conda turu e Pilato tor uturtar tiaꞌ aturuan tuaꞌ ubꞌijnu uwira tamar lo que atujchꞌa e gente, cꞌotoy arobꞌna inteꞌ ojroner xeꞌ ebꞌetbꞌir ixin umen uwixcar xeꞌ che: “Ira oꞌse abꞌa taca e winic era xeꞌ erach uwirnar porque acbꞌar sajmi inwira inteꞌ wayac xeꞌ calapir uwirnar tama e winic era”, che e ojroner xeꞌ ebꞌetbꞌir ixin umen uwixcar.
19 E estando ele assentado no tribunal, sua mulher mandou dizer-lhe: Não te envolvas na questão desse justo, porque muito sofri hoje em sonho por causa dele.
20 Pero uwinquirobꞌ e inmojr sacerdotiobꞌ taca e nuquir winicobꞌ cay uchiobꞌ qꞌuijna tunor e gente upater e Jesús y tuaꞌ uyareobꞌ que jax e Barrabás xeꞌ tuaꞌ abꞌajna y que e Jesús ucꞌani tuaꞌ achamesna.
20 Mas os principais sacerdotes e os anciãos persuadiram as multidões a que pedissem Barrabás e fizessem morrer Jesus.
21 Entonces ojron e Pilato otronyajr y che:
21 O governador, pois, perguntou-lhes: Qual dos dois quereis que eu vos solte? E disseram: Barrabás.
22 Entonces e Pilato sutpa uyubꞌi tuaꞌ e gente otronyajr y che:
22 Tornou-lhes Pilatos: Que farei então de Jesus, que se chama Cristo? Disseram todos: Seja crucificado.
23 Entonces sutpa ojron e Pilato y che:
23 Pilatos, porém, disse: Pois que mal fez ele? Mas eles clamavam ainda mais: Seja crucificado.
24 Pero conda cꞌotoy unata e Pilato que machi uyubꞌi uche aquetpa intiach ubꞌijnusiajobꞌ e gente, y que intaca war uqꞌuitru ubꞌobꞌ axin, entonces uyare tuaꞌ ataresna imbꞌijc jaꞌ y cay upoqui ucꞌabꞌ tut e gente tuaꞌ uchectes tutobꞌ que machi utajwi jay ayan umabꞌambꞌanir e Jesús. Y tamar era ojron e Pilato y che:
24 Ao ver Pilatos que nada conseguia, mas pelo contrário que o tumulto aumentava, mandando trazer água, lavou as mãos diante da multidão, dizendo: Sou inocente do sangue deste homem; seja isso lá convosco.
25 Y che e gente:
25 E todo o povo respondeu: O seu sangue caia sobre nós e sobre nossos filhos.
26 Entonces e Pilato uyare tuaꞌ abꞌajna e Barrabás. Y de allí uyare tuaꞌ ajajtzꞌa e Jesús taca inteꞌ jarbꞌir qꞌuewer y tuaꞌ aꞌjcꞌuna tin e tuaꞌ uchꞌubꞌobꞌ tut e cruz tuaꞌ uchamsiobꞌ.
26 — ausente —
27 Entonces e soldadobꞌ tuaꞌ e Pilato uqꞌuechiobꞌ ixin e Jesús esto tor utinaj e Pilato y de allí cay umorojse tunor e soldadobꞌ xeꞌ turobꞌ era y e Jesús quetpa tuyuxinobꞌ.
27 Nisso os soldados do governador levaram Jesus ao pretório, e reuniram em torno dele toda a corte.
28 Entonces e soldadobꞌ ulocsiobꞌ ubꞌujc e Jesús y cay uriobꞌ inteꞌ chacchac bꞌujc tama unuc bꞌan cocha ubꞌujc ani inteꞌ rey.
28 E, despindo-o, vestiram-lhe um manto escarlate;
29 Y de allí ujariobꞌ cora tꞌix y uturbꞌobꞌ tama ujor e Jesús bꞌan cocha inteꞌ corona, y uchꞌamiobꞌ inteꞌ ucꞌabꞌ teꞌ xeꞌ impacpac ut y utzꞌiriobꞌ tama unojcꞌabꞌ e Jesús. De allí cay acotuanobꞌ tut tuaꞌ asiobꞌ tacar y chenobꞌ:
29 e tecendo uma coroa de espinhos, puseram-lha na cabeça, e na mão direita uma cana, e ajoelhando-se diante dele, o escarneciam, dizendo: Salve, rei dos judeus!
30 Y de allí e soldadobꞌ cay utujbꞌiobꞌ ut e Jesús y ulocsiobꞌ e teꞌ tama ucꞌabꞌ y cay uyajcꞌuobꞌ tama ujor.
30 E, cuspindo nele, tiraram-lhe a cana, e davam-lhe com ela na cabeça.
31 Y conda cꞌapa asiobꞌ taca e Jesús cocha era ulocsiobꞌ e chacchac bꞌujc tama unuc y uriobꞌ ubꞌujc xeꞌ tuach. Entonces uqꞌuechiobꞌ ixin e Jesús tuaꞌ uchꞌubꞌobꞌ tut e cruz tuaꞌ uchamsiobꞌ.
31 Depois de o terem escarnecido, despiram-lhe o manto, puseram-lhe as suas vestes, e levaram-no para ser crucificado.
32 Pues ayan inteꞌ winic xeꞌ ucꞌabꞌa Simón xeꞌ tari tama inteꞌ chinam xeꞌ ucꞌabꞌa Cirene. Y conda cay ulocsiobꞌ e Jesús tama e chinam Jerusalem utajwiobꞌ e Simón era y uyareobꞌ tuaꞌ ubꞌiti axin ucruz e Jesús.
32 Ao saírem, encontraram um homem cireneu, chamado Simão, a quem obrigaram a levar a cruz de Jesus.
33 Y bꞌan cocha era cꞌotoyobꞌ tama or inteꞌ witzir xeꞌ ucꞌabꞌa Calavera xeꞌ bꞌan uwirnar cocha ubꞌaquer ujor inteꞌ winic. Y ucꞌabꞌa or e witzir era tama e ojroner hebreo jax: “Gólgota.”
33 Quando chegaram ao lugar chamado Gólgota, que quer dizer, lugar da Caveira,
34 Y ayan lo que cꞌani ani uyajcꞌu e Jesús tuaꞌ uyuchꞌi xeꞌ jax imbꞌijc vino yabꞌarbꞌir taca otronteꞌ jaꞌ xeꞌ inchꞌaj ut xeꞌ conda ochna umen inteꞌ wacchetaca aquetpa sispanen ucuerpo. Pero conda e Jesús uyejta uwira tucꞌa era machi uyuchꞌi.
34 deram-lhe a beber vinho misturado com fel; mas ele, provando-o, não quis beber.
35 Y conda cꞌapa uchꞌubꞌobꞌ e Jesús tut e cruz, e soldadobꞌ cay uchiobꞌ suertiar tama ubꞌujc tuaꞌ uwirobꞌ chi tacar tuaꞌ aquetpa. Bꞌan uchiobꞌ tuaꞌ acꞌapa achempa lo que chꞌar tzꞌijbꞌabꞌir tama uyojroner e Dios umen inteꞌ profeta tiaꞌ che: “Uxere ubꞌobꞌ tama nibꞌujc, uchiobꞌ suertiar tuaꞌ uwirobꞌ chi tuaꞌ uchꞌami.” Bꞌan chꞌar tzꞌijbꞌabꞌir umen inteꞌ profeta.
35 Então, depois de o crucificarem, repartiram as vestes dele, lançando sortes, {para que se cumprisse o que foi dito pelo profeta: Repartiram entre si as minhas vestes, e sobre a minha túnica deitaram sortes.}
36 Y nacpat era turuanobꞌ tuaꞌ ucojcobꞌ este que achamay.
36 E, sentados, ali o guardavam.
37 Y uturbꞌobꞌ inteꞌ pachpachteꞌ tor ucruz e Jesús tiaꞌ chꞌar tzꞌijbꞌabꞌir y che: JAX ERA E JESÚS XEꞌ JAX E REY TUAꞌ E GENTE TUAꞌ E ISRAEL. Bꞌan chꞌar tzꞌijbꞌabꞌir tor ucruz e Jesús.
37 Puseram-lhe por cima da cabeça a sua acusação escrita: ESTE É JESUS, O REI DOS JUDEUS.
38 Y ayan chateꞌ ajxujchꞌobꞌ xeꞌ chꞌubꞌnobꞌ tuaꞌ achamesnobꞌ taca e Jesús era ubꞌan, inteꞌ chꞌubꞌna tama ut ucruz tama unojcꞌabꞌ e Jesús y otronteꞌ chꞌubꞌna tama ut ucruz tama utzꞌejcꞌabꞌ e Jesús.
38 Então foram crucificados com ele dois salteadores, um à direita, e outro à esquerda.
39 Y ayan e gente xeꞌ war axanobꞌ tut e cruz era xeꞌ cay uyujcu ujorobꞌ tut e Jesús tuaꞌ uqꞌuijnesobꞌ,
39 E os que iam passando blasfemavam dele, meneando a cabeça
40 y chenobꞌ:
40 e dizendo: Tu, que destróis o santuário e em três dias o reedificas, salva-te a ti mesmo; se és Filho de Deus, desce da cruz.
41 Y bꞌan cay ojronobꞌ taca inteꞌ tzener ubꞌan uwinquirobꞌ e inmojr sacerdotiobꞌ y e ajcanseyajobꞌ tama uley e Moisés y e fariseobꞌ y e nuquir winicobꞌ, cay ojronobꞌ jaxobꞌ taca tut e Jesús y chenobꞌ:
41 De igual modo também os principais sacerdotes, com os escribas e anciãos, escarnecendo, diziam:
42 —Pues jaxir uyubꞌi ucorpes e inmojr gente, pero machi uyubꞌi ucorpes ubꞌa. Jay jax ani e Rey tuaꞌ e gente tuaꞌ e Israel ecmic taric tut e cruz y non ubꞌan caxin cacꞌupseyan tamar.
42 A outros salvou; a si mesmo não pode salvar. Rei de Israel é ele; desça agora da cruz, e creremos nele;
43 Jaxir acꞌupseyan tama e Dios, y ya ca ani war ayajtna ut umen e Dios acorpesna ani umener, cocha jaxir che que jaxir jax Uyunen e Dios, che tunor e nuquir winicobꞌ era jaxobꞌ taca tut e Jesús.
43 confiou em Deus, livre-o ele agora, se lhe quer bem; porque disse: Sou Filho de Deus.
44 Y e chateꞌ ajxujchꞌobꞌ xeꞌ war achamesnobꞌ tuyejtzꞌer e Jesús war uqꞌuijnesobꞌ bꞌan taca ubꞌan.
44 O mesmo lhe lançaram em rosto também os salteadores que com ele foram crucificados.
45 Pues entonces tama uyuxin e día ecsibꞌa tunor ut e qꞌuin tama tunor or e lugar era y quetpa bꞌan cocha e acbꞌar tama inteꞌ tiempo de tres hora.
45 E, desde a hora sexta, houve trevas sobre toda a terra, até a hora nona.
46 Entonces a las tres de la tarde cay aru e Jesús taca inteꞌ nuxi nuc y che:
46 Cerca da hora nona, bradou Jesus em alta voz, dizendo: Eli, Eli, lamá sabactani; isto é, Deus meu, Deus meu, por que me desamparaste?
47 Y ayan tin e turobꞌ era xeꞌ uyubꞌiobꞌ e Jesús xeꞌ chenobꞌ:
47 Alguns dos que ali estavam, ouvindo isso, diziam: Ele chama por Elias.
48 Y tama e momento era ayan inteꞌ tujam e winicobꞌ era xeꞌ ixin ajner tuaꞌ utares inteꞌ tinam xeꞌ cachar tama inteꞌ teꞌ y uturbꞌa cora vino tamar y utꞌabꞌse esto tutiꞌ e Jesús tuaꞌ ochna umener.
48 E logo correu um deles, tomou uma esponja, ensopou-a em vinagre e, pondo-a numa cana, dava-lhe de beber.
49 Pero ojronobꞌ e inmojr era y chenobꞌ:
49 Os outros, porém, disseram: Deixa, vejamos se Elias vem salvá-lo.
50 Y nacpat era sutpa aru e Jesús otronyajr taca inteꞌ nuxi nuc y de allí chamay.
50 De novo bradou Jesus com grande voz, e entregou o espírito.
51 Y tama e momento era e nuxi bꞌujc xeꞌ chꞌur macuir e templo xeꞌ jax umajquibꞌir ut e altar tajchpa tari tichan esto tut e rum. Y chincha tunor or e lugar era y e nuquir tun tajchpa ixin.
51 E eis que o véu do santuário se rasgou em dois, de alto a baixo; a terra tremeu, as pedras se fenderam,
52 Y pascꞌa ut meyra mujrobꞌ tuaꞌ e chamenobꞌ tama e lugar era. Y meyra tin e erachobꞌ tut e Dios xeꞌ cꞌapa chamayobꞌ, sutpa bꞌixcꞌobꞌ tama e día era.
52 os sepulcros se abriram, e muitos corpos de santos que tinham dormido foram ressuscitados;
53 Pues conda sutpa bꞌixcꞌa e Jesús, intaca bꞌixcꞌobꞌ locꞌoyobꞌ tama umujrobꞌ tin e chamenobꞌ era y ixin ochoyobꞌ tama e chinam Jerusalem tiaꞌ irnobꞌ umen meyra gente.
53 e, saindo dos sepulcros, depois da ressurreição dele, entraram na cidade santa, e apareceram a muitos.
54 Y ayan inteꞌ capitán romano xeꞌ war ucojco e Jesús taca cora soldadobꞌ, y conda uwirobꞌ e nuxi yujcbꞌar y tunor lo que war anumuy era, bꞌactobꞌ meyra y chenobꞌ:
54 ora, o centurião e os que com ele guardavam Jesus, vendo o terremoto e as coisas que aconteciam, tiveram grande temor, e disseram: Verdadeiramente este era filho de Deus.
55 Y ayan ubꞌan cora ixictac xeꞌ turobꞌ najtir cora xeꞌ war achꞌucsanobꞌ. Pues e ixictac era jax tin e cay xanobꞌ taca e Jesús tuaꞌ utacriobꞌ desde que locꞌoy tama e departamento Galilea.
55 Também estavam ali, olhando de longe, muitas mulheres que tinham seguido Jesus desde a Galiléia para o ouvir;
56 Y tujam e ixictac era ya war e María xeꞌ tari tama e chinam Magdala, y war e María xeꞌ jax utuꞌ e Santiago y e José, y war utuꞌ uyunenobꞌ e Zebedeo.
56 entre as quais se achavam Maria Madalena, Maria, mãe de Tiago e de José, e a mãe dos filhos de Zebedeu.
57 Pues entonces ayan inteꞌ winic xeꞌ ucꞌabꞌa José xeꞌ ayan meyra utumin xeꞌ ajchinam Arimatea xeꞌ jax inteꞌ ajcanuar tuaꞌ e Jesús ubꞌan. Y conda acbꞌare tama e día era cꞌotoy tut e Pilato
57 Ao cair da tarde, veio um homem rico de Arimatéia, chamado José, que também era discípulo de Jesus.
58 y ucꞌajti ucuerpo e Jesús tuaꞌ uyubꞌi uqꞌueche axin tuaꞌ umuqui. Y tamar era e Pilato uyare tuaꞌ aꞌjcꞌuna ucuerpo e Jesús.
58 Esse foi a Pilatos e pediu o corpo de Jesus. Então Pilatos mandou que lhe fosse entregue.
59 Entonces e José uqꞌueche ixin ucuerpo e Jesús y ubꞌaqꞌui taca inteꞌ sacsac bꞌujc.
59 E José, tomando o corpo, envolveu-o num pano limpo, de linho,
60 Pues e José era ayan inteꞌ umujr xeꞌ ustabꞌir umener xeꞌ jax inteꞌ chꞌen tama ut inteꞌ tun tiaꞌ ani tuaꞌ amujca e José conda axin achamay. Entonces uqꞌuechiobꞌ ixin ucuerpo e Jesús y uchꞌabꞌu macuir e chꞌen, y de allí umaqui utiꞌ e chꞌen taca inteꞌ nuxi tun, y de allí locꞌoy ixiobꞌ.
60 e depositou-o no seu sepulcro novo, que havia aberto em rocha; e, rodando uma grande pedra para a porta do sepulcro, retirou-se.
61 Y ya turu e María xeꞌ tari tama e chinam Magdala taca inteꞌ María tuyejtzꞌer e mujr era.
61 Mas achavam-se ali Maria Madalena e a outra Maria, sentadas defronte do sepulcro.
62 Pues chamesna e Jesús tama e día conda e gente tama e Israel uyustes tunor tuaꞌ e día tuaꞌ e jiriar xeꞌ jax inteꞌ día antes que acꞌotoy e día tuaꞌ e jiriar. Entonces tama otronteꞌ día uwinquirobꞌ e inmojr sacerdotiobꞌ taca e fariseobꞌ cꞌotoyobꞌ tut e Pilato tuaꞌ oꞌjronobꞌ tacar.
62 No dia seguinte, isto é, o dia depois da preparação, reuniram-se os principais sacerdotes e os fariseus perante Pilatos,
63 Entonces ojronobꞌ taca e Pilato y chenobꞌ:
63 e disseram: Senhor, lembramo-nos de que aquele embusteiro, quando ainda vivo, afirmou: Depois de três dias ressurgirei.
64 Y tamar era aren cora soldadobꞌ tuaꞌ axin ucojcobꞌ umujr e Jesús este que acꞌapa anumuy e tres día era, porque bꞌajcꞌat watar uyajcanuarobꞌ tuaꞌ uxujchꞌiobꞌ ucuerpo e Jesús y uqꞌuechiobꞌ axin. Y jay bꞌan ani uyubꞌi uchiobꞌ, cꞌani acay uyareobꞌ e gente que sutpa bꞌixcꞌa e Jesús tujam e chamenobꞌ. Y jay bꞌan anumuy, más nojta tuaꞌ aquetpa tunor e nuxi majresiaj era, che e nuquir winicobꞌ era.
64 Manda, pois, que o sepulcro seja guardado com segurança até o terceiro dia; para não suceder que, vindo os discípulos, o furtem e digam ao povo: Ressurgiu dos mortos; e assim o último embuste será pior do que o primeiro.
65 Entonces ojron e Pilato y che:
65 Disse-lhes Pilatos: Tendes uma guarda; ide, tornai-o seguro, como entendeis.
66 Entonces uqꞌuechiobꞌ ixin e soldadobꞌ era esto tiaꞌ mujcbꞌir e Jesús y uwirsiobꞌ cocha ucꞌani tuaꞌ ucojcobꞌ e mujr, y de allí uturbꞌobꞌ inteꞌ nuxi sello tama ut e nuxi tun xeꞌ macar utiꞌ e chꞌen tamar.
66 Foram, pois, e tornaram seguro o sepulcro, selando a pedra, e deixando ali a guarda.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Mateus 27, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.