Lucas 12
Xchiʼdxyi cuubi dxiohs nin bieʼgaluuʼyi daada Jesucristu (El Nuevo Testamento en el zapoteco de Chichicapan y en español) (ZPVNT) vs ARA
1 Gaduhbi cañiꞌ Ñiꞌh guzaꞌloh cagadzihn pur mihyi raꞌ bwiinn hasta rreeldaa lasaaꞌ raꞌ ba tantu ziahan raꞌ ba, chiꞌchi guzaꞌloh cañiꞌ Jesuhs loh raꞌ xpwiinn Ñiꞌh, rahbi Ñiꞌh:
1 Posto que miríades de pessoas se aglomeraram, a ponto de uns aos outros se atropelarem, passou Jesus a dizer, antes de tudo, aos seus discípulos: Acautelai-vos do fermento dos fariseus, que é a hipocrisia.
2 laasii xiilla tuhbi cohsa nin guunn bwiinn ralaꞌn nahpa rdxeelan ya xiilla dxyiꞌdxyi ralaꞌn nahpa rihn bwiinnan,
2 Nada há encoberto que não venha a ser revelado; e oculto que não venha a ser conhecido.
3 nee garaa dxyiꞌdxyi nin rñiꞌ bwiinn laꞌn gueꞌla nahpa zihn bwiinnan ya nin rñiꞌ ralaꞌn bwiinn ziga tuhbi yuuꞌ ñieꞌw nahpa zibwihdxyidxiahan hasta guiyaꞌ yihca yuuꞌ.
3 Porque tudo o que dissestes às escuras será ouvido em plena luz; e o que dissestes aos ouvidos no interior da casa será proclamado dos eirados.
4 Rahbiza Jesuhs:
4 Digo-vos, pois, amigos meus: não temais os que matam o corpo e, depois disso, nada mais podem fazer.
5 per guiñaan loh tu chyu mahzi guidxyihbi tu: tuhbidxiꞌh sola Dxiohs mahzi gulguidxyihbi tin laꞌhdxiꞌh Ñiꞌh zaca guzaꞌhla laꞌh tu gabihldxyi chin gahchi tu sidela ayi guzoꞌbadxiahga tu xchiꞌdxyi Ñiꞌh. Nen guchiin nin rñiꞌn, gulchuuꞌ guelrzaaꞌ laꞌh Ñiꞌh.
5 Eu, porém, vos mostrarei a quem deveis temer: temei aquele que, depois de matar, tem poder para lançar no inferno. Sim, digo-vos, a esse deveis temer.
6 Laꞌtu naannla, rioꞌh chiohpa maaniꞌhn pur chiohpa gaꞌyu, per ayi rbweꞌhestoꞌ Dxiohs laꞌh raꞌ ma nicala ayi guilasahca raꞌ ma guyahlli.
6 Não se vendem cinco pardais por dois asses? Entretanto, nenhum deles está em esquecimento diante de Deus.
7 Hasta dxyichyihca tu laꞌraꞌn nagaabala ya niꞌchin ayi guidxyihbi tu tin laꞌh tu mahziru lasahca tu loh ziahan raꞌ maaniꞌhn.
7 Até os cabelos da vossa cabeça estão todos contados. Não temais! Bem mais valeis do que muitos pardais.
8 Neezaa rahbi Jesuhs:
8 Digo-vos ainda: todo aquele que me confessar diante dos homens, também o Filho do Homem o confessará diante dos anjos de Deus;
9 ya nin rñiꞌ nez loh raꞌ bwiinn: “Ayi nuꞌnbwaꞌn Jesuhs laasii ayi xclaaꞌdzihn gacaꞌhn xpwiinn ba”, ziꞌchi gahcaza naꞌh guiñiꞌn loh raꞌ xaanjla Dxiohs: “Ayi nuꞌnbwaꞌn bwiinn ca laasii ayi gunnah ba ñahca ba xpwiiꞌnnahn.”
9 mas o que me negar diante dos homens será negado diante dos anjos de Deus.
10 Naꞌh naan Lliiꞌn Dxiohs nin naa ndxiꞌhw ya guxeꞌhla Xpaaꞌn naꞌh loh guidxyiyuh, ya chyuchiꞌhzi nin guiñiꞌyah naꞌh zusiaꞌldastoꞌ Xpaaꞌn xtuhlda bwiinn chi; per sidela niꞌchi guiñiꞌyah laꞌh Spíritu Saantu xteenn Dxiohs, ayi dxiaꞌldatiiꞌ stoꞌ Xpaaꞌn xtuhlda bwiinn chi.
10 Todo aquele que proferir uma palavra contra o Filho do Homem, isso lhe será perdoado; mas, para o que blasfemar contra o Espírito Santo, não haverá perdão.
11 Chin chenee raꞌ ba laꞌh tu nezloh raꞌ bwiinn guidoꞌ o nezloh raꞌ guxchiisi nin rnabwaꞌ tin gucaꞌchiah raꞌ ba laꞌh tu saca nin riachiistoꞌ tu xchiꞌdxyiꞌhn, ayi xi lligaaba guunn tu xa gusiaꞌgarii tu dxyiꞌdxyi,
11 Quando vos levarem às sinagogas e perante os governadores e as autoridades, não vos preocupeis quanto ao modo por que respondereis, nem quanto às coisas que tiverdes de falar.
12 tin chin gadzihn hohra nin guiñiꞌ tu, laꞌSpíritu Saantu guluuꞌyi xa gusiaꞌgarii tu dxyiꞌdxyi loh raꞌ ba.
12 Porque o Espírito Santo vos ensinará, naquela mesma hora, as coisas que deveis dizer.
13 Ya tuhbi bwiinn nin dxaꞌga loh raꞌ bwiinn ziahan chi rahbi loh Jesuhs:
13 Nesse ponto, um homem que estava no meio da multidão lhe falou: Mestre, ordena a meu irmão que reparta comigo a herança.
14 Chiꞌchi rahbi Jesuhs loh bi:
14 Mas Jesus lhe respondeu: Homem, quem me constituiu juiz ou partidor entre vós?
15 Rahbi gahca Jesuhs loh raꞌ ba:
15 Então, lhes recomendou: Tende cuidado e guardai-vos de toda e qualquer avareza; porque a vida de um homem não consiste na abundância dos bens que ele possui.
16 Ya seguihdu guleꞌhe Jesuhs tuhbi cweenta loh raꞌ ba, rahbi Ñiꞌh:
16 E lhes proferiu ainda uma parábola, dizendo: O campo de um homem rico produziu com abundância.
17 Chiꞌchi guzaꞌloh ruhnn ba lligaaba nastoꞌ ba: “¡Laaxchimma naꞌh naꞌpahn ziahan xica cohsa!; nnah ayi naꞌpahn canehz cwii xñiizahn.”
17 E arrazoava consigo mesmo, dizendo: Que farei, pois não tenho onde recolher os meus frutos?
18 Talguꞌnsi bwiꞌhnnlagaꞌh ba lligaaba: “Laꞌn guhcabwaꞌ xa guꞌnnahn nnah; gutsiiyihn yihdzi biꞌtuꞌhnaꞌhn tin dxyuun gurooꞌñihn ya laꞌn chi cuꞌchaꞌyiꞌhn garaa xliꞌhnaꞌhn cun garaa nin naꞌpahn.
18 E disse: Farei isto: destruirei os meus celeiros, reconstruí-los-ei maiores e aí recolherei todo o meu produto e todos os meus bens.
19 Ya chin guꞌnnahn gahn gaca niꞌchi, zaca guuyidxyiꞌdxyi tuhsihn: Bayinnah laꞌluꞌh nahpa ziahan cohsa para ziahan yihza, guziꞌlaaꞌdzi luꞌh gahw zaꞌca luꞌh guee luꞌh vihnnu dxiahxi luꞌh.”
19 Então, direi à minha alma: tens em depósito muitos bens para muitos anos; descansa, come, bebe e regala-te.
20 Chiꞌchi rahbi Dxiohs loh ba: “¡Bwiinn nahda! Nnahgueꞌla gahca gachi luꞌh gabwiidxyihn xaalma luꞌh ya garaa nin nahpa luꞌh ¿chyuulla guicaꞌha raꞌ chiꞌhn?”
20 Mas Deus lhe disse: Louco, esta noite te pedirão a tua alma; e o que tens preparado, para quem será?
21 Ziꞌchichiꞌhzi rzahca bwiinn raꞌ nin rbahchicwaꞌh xquelnazaꞌca Ñiꞌh loh guidxyiyuh riiꞌ ya nin Dxiohs ayi ruhnn cweenta raꞌ ba, per ziꞌchi gahcaza par nez loh Dxiohs ayi guinacweenta raꞌ ba, prohbizii-prohbilaasa raꞌ ba.
21 Assim é o que entesoura para si mesmo e não é rico para com Deus.
22 Chiꞌchi guñiꞌ Jesuhs loh raꞌ xpwiinn Ñiꞌh rahbi Ñiꞌh:
22 A seguir, dirigiu-se Jesus a seus discípulos, dizendo: Por isso, eu vos advirto: não andeis ansiosos pela vossa vida, quanto ao que haveis de comer, nem pelo vosso corpo, quanto ao que haveis de vestir.
23 tin xquelnabahan bwiinn mahzi lasahca que ziga nin rahw raꞌ ba; ya tihxi ba mahziza lasahca que ziga lahdxi nin rahcu ba.
23 Porque a vida é mais do que o alimento, e o corpo, mais do que as vestes.
24 Gulguiꞌhnn lligaaba biahchi raꞌ xa loh nabahan raꞌ ma ayi raaꞌn raꞌ ma ayiza ruchah raꞌ ma yuuꞌñihza ziga ruhnn tu ayiza nahpa raꞌ ma ca cuꞌchaꞌyi raꞌ ma llooba, per nicala ayi xi nahpa raꞌ ma Dxiohs gahca rudiꞌhi nin rahw raꞌ ma cun nin reeꞌ raꞌ ma; ziꞌchilla laꞌh tu ¿tayi ruhnn tu lligaaba mahziru lasahca tu nez loh Dxiohs que maaniꞌhn raꞌ? Guyaa mahziru lasahca tu que ziga laꞌh raꞌ ma.
24 Observai os corvos, os quais não semeiam, nem ceifam, não têm despensa nem celeiros; todavia, Deus os sustenta. Quanto mais valeis do que as aves!
25 ¿Ta nastoꞌ tu pur riuuꞌ tu guelrzaaꞌ zahca chyooru tu ziga za garoolda metru?
25 Qual de vós, por ansioso que esteja, pode acrescentar um côvado ao curso da sua vida?
26 Sidela rguꞌbwaꞌ tu nin tuhbi cohsa biꞌtuꞌhn ayi guunn tu gahn gaca, ¿xixnaa chiꞌh riuuꞌ tu guelrzaaꞌ guunn tu tuhbi cohsa rooꞌ?
26 Se, portanto, nada podeis fazer quanto às coisas mínimas, por que andais ansiosos pelas outras?
27 Gulguiꞌhnn lligaaba dxiaꞌ billiiga raꞌ xa rrooꞌraꞌn. Ayi ruhnnraꞌn dziꞌn ayiza rdxihba raꞌn lahdxi, niꞌchin rñaan loh tu nin rrehyi Salomohn nicala ziahanrooꞌ cohsa raꞌ gohpa ba per ayi guhtatiiꞌ ba lahdxi zaꞌca ziga rzuchaꞌyi dxiaꞌ raꞌ chi.
27 Observai os lírios; eles não fiam, nem tecem. Eu, contudo, vos afirmo que nem Salomão, em toda a sua glória, se vestiu como qualquer deles.
28 Sidela ziꞌchi ruhnnchaꞌyi Dxiohs dxiaꞌ nagaaꞌ joosca raꞌ nin rii loh dahan nnah ya guillii gwaꞌha ban laꞌngubihdzila chiꞌchi gucaꞌdxih raꞌ ban, niꞌchin nnah gulgahcabwaꞌ laꞌh tu mahzi lasahca tu que dxiaꞌ raꞌ chi niꞌchin nahpa guniꞌhi Ñiꞌh nin gahcu tu, ¡bwiinn raꞌ nin zee-zeꞌ loh xigaaba raꞌ ñiꞌh!
28 Ora, se Deus veste assim a erva que hoje está no campo e amanhã é lançada no forno, quanto mais tratando-se de vós, homens de pequena fé!
29 Niꞌchin nin rñiꞌn ayi ruzuꞌhyi yihca tu cun lligaaba xa guidxeela nin gahw tu nin guee tu,
29 Não andeis, pois, a indagar o que haveis de comer ou beber e não vos entregueis a inquietações.
30 tin bwiinn guidxyiyuh lligaaba chiꞌhzi nin xa guidxeela raꞌ ba nin gahw raꞌ ba nin guee raꞌ ba cun nin gacu raꞌ ba riuuꞌ raꞌ ba, per Xtaada nuꞌh nin nuu dxibaaꞌ laꞌÑiꞌh naannla cuun nin xchiꞌhn tu;
30 Porque os gentios de todo o mundo é que procuram estas coisas; mas vosso Pai sabe que necessitais delas.
31 niꞌchin gulgadxiꞌhyisi loh xquel rnabwaꞌ Dxiohs nen gulgacaꞌdxiahga gahca xchiꞌdxyi Ñiꞌh, naannca Ñiꞌh guluuꞌyi Ñiꞌh garaa nin xchiꞌhn tu par guibahannee tu.
31 Buscai, antes de tudo, o seu reino, e estas coisas vos serão acrescentadas.
32 Rahbiza Jesuhs loh raꞌ ba:
32 Não temais, ó pequenino rebanho; porque vosso Pai se agradou em dar-vos o seu reino.
33 Gulgatooꞌ xixteenn tu nin nahpa tu, gulgadiꞌhin laꞌh bwiinn nin ayi xi nahpa, tin ziꞌchi guunn tu tuhbi buuxa nin ayi dxiuullatiiꞌ tin chuu guelnazaꞌca laꞌnan llaaꞌndxibaaꞌ hasta ayi chyu gubaꞌn nuu nin maan nin rahw lahdxi ayi chuutiiꞌ,
33 Vendei os vossos bens e dai esmola; fazei para vós outros bolsas que não desgastem, tesouro inextinguível nos céus, onde não chega o ladrão, nem a traça consome,
34 laasii hastasi naann tu chuu xquelnazaꞌca tu, riꞌchisiza naann tu chuu stoꞌ tu.
34 porque, onde está o vosso tesouro, aí estará também o vosso coração.
35 Rahbiza Ñiꞌh loh raꞌ ba:
35 Cingido esteja o vosso corpo, e acesas, as vossas candeias.
36 gulguiꞌhnn ziga mooza raꞌ nin cabweeza guibiaꞌgarii xpallwaaꞌn ñiꞌh nin zee tuhbi saaꞌ tin chin gusihdzi ba rwaaꞌleeꞌ talguꞌnsi guillaalan dxiuꞌgarii ba.
36 Sede vós semelhantes a homens que esperam pelo seu senhor, ao voltar ele das festas de casamento; para que, quando vier e bater à porta, logo lha abram.
37 Dxiahxi mooza raꞌ chi sidela ziꞌchi guunn raꞌ ba chin guibiaꞌgarii xpallwaaꞌn raꞌ ba nen guchiin nin rñiꞌn loh tu, laꞌh gahca xpalwaaꞌn raꞌ ba chi gacu ba lahdxi ziga xahba gahca xmooza ba, ya laꞌhgahca ba cwachi ba mooza raꞌ chi loh mweella tin gudiꞌhi ba xi gahw raꞌ ba.
37 Bem-aventurados aqueles servos a quem o senhor, quando vier, os encontre vigilantes; em verdade vos afirmo que ele há de cingir-se, dar-lhes lugar à mesa e, aproximando-se, os servirá.
38 Ya sidela gadzihn ba garoolda gueꞌla o gucahyiroozi gwaꞌha ba laꞌ raꞌ xmooza ba riisiinla cabweeza raꞌ ba laꞌh ba, ya chiꞌchi dxiahxi duxa mooza raꞌ chi.
38 Quer ele venha na segunda vigília, quer na terceira, bem-aventurados serão eles, se assim os achar.
39 Ya laꞌh tu gulgahcabwaꞌ nin rñiꞌn loh tu, sidela ñahcabwaꞌ ballwaaꞌn xteenn tuhbi yuuꞌ xohra ñahdzihn tuhbi nin ruhnn gubaꞌn, pwehda ayi ñusaaꞌn ba ñuꞌtii gubaꞌn chi yihdzi ba ñibaaꞌn ba.
39 Sabei, porém, isto: se o pai de família soubesse a que hora havia de vir o ladrão, [vigiaria e] não deixaria arrombar a sua casa.
40 Ya ziꞌchi gahca laꞌh tu gulgahca nasiin, laasii hohra nin ayi nuu tu lligaaba gadzihnaꞌhn hohrachi gadzihnaꞌhn ziga naan Lliiꞌn Dxiohs nin naa ndxiꞌhw.
40 Ficai também vós apercebidos, porque, à hora em que não cuidais, o Filho do Homem virá.
41 Chiꞌchi gunaabadxyiꞌdxyi Pehdru loh Ñiꞌh, rahbi ba:
41 Então, Pedro perguntou: Senhor, proferes esta parábola para nós ou também para todos?
42 Chiꞌchi rahbi Jesuhs:
42 Disse o Senhor: Quem é, pois, o mordomo fiel e prudente, a quem o senhor confiará os seus conservos para dar-lhes o sustento a seu tempo?
43 Dxiahxi duxa mooza chi sidela rgaꞌha cayuhnn ba chin gabiaꞌgarii xpallwaaꞌn ba.
43 Bem-aventurado aquele servo a quem seu senhor, quando vier, achar fazendo assim.
44 Guchiin nin cañiꞌn loh tu, zusiaꞌhannee ballwaaꞌn chi garaa nin nahpa ba laꞌh mooza zaꞌca chi tin guinabwaꞌ ban.
44 Verdadeiramente, vos digo que lhe confiará todos os seus bens.
45 Per sidela guunn mooza chi lligaaba laꞌn lastoꞌ ba: “Zahcataꞌh guibiaꞌgarii xpallwaaꞌnaꞌhn”, talguꞌnsi soobaaloh ba gahwxaꞌta ba, guee ba, suhdzi ba;
45 Mas, se aquele servo disser consigo mesmo: Meu senhor tarda em vir, e passar a espancar os criados e as criadas, a comer, a beber e a embriagar-se,
46 ya ballwaaꞌn chi gabiaꞌgarii ba tuhbi dxih nin ayi cabweeza ba laꞌh ba, hohra nin ayi guunn ba lligaaba gadzihn ba, chiꞌchisihn zuhnn ba tuhbi caxchihgu rooꞌ laꞌh ba zuchielda ba tuhbi duꞌh dihtsi ba chiꞌchi zinabwaꞌ ba gadxaꞌga ba loh raꞌ bwiinn nin ayi ruzoꞌbadxiahga xchiꞌdxyi Dxiohs.
46 virá o senhor daquele servo, em dia em que não o espera e em hora que não sabe, e castigá-lo-á, lançando-lhe a sorte com os infiéis.
47 ’Ya mooza nin naann xi xclaaꞌdzi xpallwaaꞌn ba gaca per ayi rzuhsiin ba ayiza ruzoꞌbadxiahga ba xchiꞌdxyi ba nahpa guirehlda ba paaldaa cwaarta,
47 Aquele servo, porém, que conheceu a vontade de seu senhor e não se aprontou, nem fez segundo a sua vontade será punido com muitos açoites.
48 ya mooza nin ayi gaann xi xclaaꞌdzi xpallwaaꞌn ba gaca ya bwiꞌhnn ba cohsa raꞌ nin ayi biuꞌstoꞌ xpallwaaꞌn ba, gulliaaꞌ caxchihgu gaca ba gulliaaꞌ za cwaarta guicahyahga ba. Bwiinn raꞌ nin mahzi rudiꞌhi Dxiohs xiilla cohsa nahpa gusiaꞌgarii raꞌ ban cun lliiꞌnan, ya bwiinn nin rudiꞌhi Ñiꞌh ziahan cohsa ziahanrun nahpa gusiaꞌgarii raꞌ ba.
48 Aquele, porém, que não soube a vontade do seu senhor e fez coisas dignas de reprovação levará poucos açoites. Mas àquele a quem muito foi dado, muito lhe será exigido; e àquele a quem muito se confia, muito mais lhe pedirão.
49 Rahbiza Jesuhs:
49 Eu vim para lançar fogo sobre a terra e bem quisera que já estivesse a arder.
50 tin naꞌh nahpa zachiꞌhn, sacazii duxaꞌhn pur xtuhlda garaa bwiinn guidxyiyuh. Niꞌchi naa ziga tuhbi guelgusacazii xlawaaꞌha guelrrohbañihsa, ya ziahan lligaaba ruꞌnnahn tin chaꞌlohon.
50 Tenho, porém, um batismo com o qual hei de ser batizado; e quanto me angustio até que o mesmo se realize!
51 ¿Ta ruhnn tu lligaaba guelrbahchidxyiistoꞌ zeꞌldaneꞌhn loh guidxyiyuh? Rñaan loh tu ayi niꞌchidxiꞌhn sino que bieꞌldahn tin gutaaꞌha raꞌn bwiinn loh lasaaꞌ raꞌ ba,
51 Supondes que vim para dar paz à terra? Não, eu vo-lo afirmo; antes, divisão.
52 laasii deznnah zilaaꞌha lasaaꞌ tuhbi jwamihyi bwiinn; loh gaꞌyu raꞌ ba zidxyiꞌchinee chohnna raꞌ ba laꞌh chiohpa raꞌ ba per laꞌh chiohpa raꞌ ba chi zidxyiꞌchinee za laꞌh chohnna raꞌ ba.
52 Porque, daqui em diante, estarão cinco divididos numa casa: três contra dois, e dois contra três.
53 Zilaaꞌha lasaaꞌ raꞌ ba; zidxyiꞌchinee daada laꞌh lliiꞌngaꞌn ba ya lliiꞌngaꞌn ba zidxyiꞌchinee za laꞌh ba; ziꞌchi gahcaza naan raꞌ zidxyiꞌchinee ba lliiꞌndxaꞌpa ba ya lliiꞌndxaꞌpa ba zidxyiꞌchineezaa laꞌh ba. Ziꞌchi gahca nanswehgra zidxyiꞌchinee ba xguyihdzi ba neezaa xguyihdzi ba zidxyiꞌchineezaa laꞌh ba.
53 Estarão divididos: pai contra filho, filho contra pai; mãe contra filha, filha contra mãe; sogra contra nora, e nora contra sogra.
54 Guñiꞌza Jesuhs loh raꞌ bwiinn ziahan chi, rahbi Ñiꞌh:
54 Disse também às multidões: Quando vedes aparecer uma nuvem no poente, logo dizeis que vem chuva, e assim acontece;
55 ya chin riꞌ bwih nez lahdu laꞌngueeta, chiꞌchi rahbi tu: “Bayinnahsihn, naldaꞌh gaca”, nee ziꞌchi rahca.
55 e, quando vedes soprar o vento sul, dizeis que haverá calor, e assim acontece.
56 ¡Bwiinn nahda raꞌ!, laꞌtu naann xa rzaꞌloh sehn raꞌ nin nuu guidxyiyuh cun llaaꞌndxibaaꞌ, ya ¿xixnaa ayi rahcabwaꞌ tu xa rzaꞌloh chieempa raꞌ nin dxuu nuꞌh nnah?
56 Hipócritas, sabeis interpretar o aspecto da terra e do céu e, entretanto, não sabeis discernir esta época?
57 Rahbiza Ñiꞌh loh raꞌ ba:
57 E por que não julgais também por vós mesmos o que é justo?
58 laasii sidela chyuulla chetachi xquelchiah tu loh guxchiisi, ya gaduhbi nin zenee ba yiꞌh para rwaaꞌ jusgahdu basiaꞌlda dxyiꞌdxyi cun laꞌh ba loh neziuhgah tin ayi gadzihnnee ba yiꞌh loh raꞌ guxchiisi laasii guxchiisi raꞌ chi zutiꞌdxi raꞌ ba yiꞌh loh raꞌ guixaꞌga, ya guixaꞌga raꞌ chi gusieꞌw raꞌ ba yiꞌh laꞌn lahtsidxiꞌba.
58 Quando fores com o teu adversário ao magistrado, esforça-te para te livrares desse adversário no caminho; para que não suceda que ele te arraste ao juiz, o juiz te entregue ao meirinho e o meirinho te recolha à prisão.
59 Per rñaan loh luꞌh, ayi gariaꞌh luꞌh laꞌn lahtsidxiꞌba chi hasta gusaaꞌ luꞌh chilli luꞌh garaa nin bwiꞌhnn luꞌh, chiꞌchiyi gutaꞌh raꞌ ba yiꞌh.
59 Digo-te que não sairás dali enquanto não pagares o último centavo.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 12, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.