Lucas 11
Xchiʼdxyi cuubi dxiohs nin bieʼgaluuʼyi daada Jesucristu (El Nuevo Testamento en el zapoteco de Chichicapan y en español) (ZPVNT) vs NVT
1 Ya Tuhbi dxyih gudihdxyi-gunaaba Jesuhs Xtaada Dxiohs Ñiꞌh tuhbi lahta ya chin guyaꞌloh gudihdxi-gunaaba Ñiꞌh chiꞌchi guñiꞌ tuhbi xpwiinn Ñiꞌh loh Ñiꞌh, rahbi ba:
1 Certo dia, Jesus estava orando em determinado lugar. Quando terminou, um de seus discípulos lhe disse: “Senhor, ensine-nos a orar, como João ensinou aos discípulos dele”.
2 Chiꞌchi rahbi Jesuhs loh raꞌ ba:
2 Jesus disse: “Orem da seguinte forma: “Pai, Venha o teu reino.
3 Guillii-guillii guniꞌhi luꞌh guehta guidaꞌw nu,
3 Dá-nos hoje o pão para este dia,
4 gusiaꞌpitii gahca luꞌh xtuhlda nu nin rachiguꞌtii nu loh yuꞌbiluꞌh,
4 e perdoa nossos pecados, assim como perdoamos aqueles que pecam contra nós. E não nos deixes cair em tentação”.
5 Cun neezaa rahbi Jesuhs loh raꞌ ba:
5 E ele prosseguiu: “Suponha que você fosse à casa de um amigo à meia-noite para pedir três pães, dizendo:
6 gahwsi tuhbi xamihguꞌhñin? Laasii zihtu zeꞌ ba niꞌchin ayi naꞌpahn xi gudiꞌhihn gahw ba.”
6 ‘Um amigo meu acaba de chegar para me visitar e não tenho nada para lhe oferecer’,
7 Ya coma yiꞌh naꞌxgahsi luꞌh cun lliiꞌn raꞌ luꞌh loh luꞌhn, ya chin dxihn luꞌh cañiꞌ xamihgu luꞌh chi, chiꞌchi gahbi luꞌh: “Xi xclaaꞌdzi luꞌh tin naꞌh laꞌn naꞌxgahsila cun lliiꞌnraꞌn, ayi nuu chestiꞌhn guniꞌhihn nin guicaꞌha luꞌh.”
7 e ele respondesse lá de dentro: ‘Não me perturbe. A porta já está trancada, e minha família e eu já estamos deitados. Não posso ajudá-lo’.
8 Ñaan loh tu, nicala ayi xi gudiꞌhi tu laꞌh ba pur naa ba xamihgu tu, per mejor chestii tu gudiꞌhi tu garaa nin rchiꞌhn ba tin ayi chezah guunn ba llahn laꞌh tu.
8 Eu lhes digo que, embora ele não o faça por amizade, se você continuar a bater à porta, ele se levantará e lhe dará o que precisa por causa da sua insistência.
9 Ziꞌchi gahcaza ñaan loh tu: sidela chezah canaaba tu xiilla, zicaꞌha tun; sidela chezah cachiꞌhyi tu xiila zidxeela tun; sidela chezah cagasihdzi tu rwaaꞌ xleeꞌ bwiinn zixaala raꞌ ban chuꞌtii tun,
9 “Portanto eu lhes digo: peçam, e receberão. Procurem, e encontrarão. Batam, e a porta lhes será aberta.
10 laasii chyuchiꞌhzi nin riazah rdxiꞌhn xiilla rdiꞌhi raꞌ bwiinnan; nee chyuchiꞌhziza nin riazah cadxiꞌhyi xiilla rdxeela ban; nee neezaa chyuchiꞌhziza nin riazah cagasihdzi rwaaꞌ leeꞌ, nahpa guireꞌh nin guixaalan tin chuꞌtii ban.
10 Pois todos que pedem, recebem. Todos que procuram, encontram. E, para todos que batem, a porta é aberta.
11 ’Sidela chyulla tuhbi tu guinaaba lliiꞌn tu pan, ¿ta ziaalla tu gudiꞌhi tu tuhbi taaꞌha dxiah gahw bi? Ya sidela guinaaba bi tuhbi bwehlda, ¿ta zialla tu gudiꞌhi tu tuhbi bweꞌlda gahw bi?
11 “Vocês que são pais, respondam: Se seu filho lhe pedir um peixe, você lhe dará uma cobra?
12 Ya sidela guinaaba bi tuhbi dzihtabwihdxi, ¿ta zialla tu gudiꞌhi tuhbi llohbigwaꞌ gahw bi? Guyaa, ayi bwiinn nin ruhnn ziꞌchi.
12 Ou, se lhe pedir um ovo, você lhe dará um escorpião?
13 Ya sidela laꞌh tu nin naa bwiinn duhlda rahca rudiꞌhi tu cohsa zaꞌca lliiꞌn tu, ¿xilaꞌhxchiꞌh Xtaada tu nin nuu dxibaaꞌ ayi dxiaꞌhan gudiꞌhi Ñiꞌh Spíritu Saantu laꞌh raꞌ bwiinn nin rnaaba Ñiꞌh ya zibweezaza Ñiꞌh stoꞌ raꞌ ba?
13 Portanto, se vocês que são pecadores sabem como dar bons presentes a seus filhos, quanto mais seu Pai no céu dará o Espírito Santo aos que lhe pedirem!”.
14 Ya guyuuꞌ tuhbi bwiinn nin guyuuꞌ bwiinndxaaba stoꞌ ñiꞌh, biaꞌhan goopa ba ayi basaaꞌn bwiinndxaaba chi ñiñiꞌ ba. Ya babweꞌhe Jesuhs bwiinndxaaba chi lastoꞌ ba. Ya chin bariaꞌh bwiinndxaaba chi stoꞌ ba, bañiꞌ ba; garaa bwiinn badxyigaaꞌ pur niꞌchi.
14 Certo dia, Jesus expulsou um demônio que deixava um homem mudo e, quando o demônio saiu, o homem começou a falar. A multidão ficou admirada,
15 Ya guyuuꞌ nuhn bwiinn nin rahbi:
15 mas alguns disseram: “É pelo poder de Belzebu, o príncipe dos demônios, que ele expulsa os demônios”.
16 Ya snuhn raꞌ ba gunaaba guunn Ñiꞌh tuhbi milahgru ziga tuhbi sehn nin zeꞌ llaaꞌndxibaaꞌ tin gwaꞌha raꞌ ba gu guchii Ñiꞌh naa Ñiꞌh Lliiꞌn Dxiohs.
16 Outros exigiram que Jesus lhes desse um sinal do céu para provar sua autoridade.
17 Per Jesuhs laꞌÑiꞌh guhcabwaꞌla xi lligaaba cayuhnn raꞌ ba, chiꞌchi rahbi Ñiꞌh loh raꞌ ba:
17 Jesus, conhecendo seus pensamentos, disse: “Todo reino dividido internamente está condenado à ruína. Uma família dividida contra si mesma se desintegrará.
18 Ya sidela childxyinee Satanahs laꞌh bwiinndxaaba raꞌ nin rnabwaꞌ ba, ¿xalla guunn ru chiꞌh ba guinabwaꞌ ba laꞌh raꞌ ba? Mejor gariaꞌh ba guelrnabwaꞌ chi. Squiiꞌ rñaan loh tu laasii ruuꞌyi tu rabweꞌhehn bwiinndxaaba raꞌ stoꞌ bwiinn cun guelrahcanee xteenn Belzebuu.
18 Vocês dizem que eu expulso demônios pelo poder de Belzebu. Mas, se Satanás está dividido e luta contra si mesmo, como o seu reino sobreviverá?
19 Sidela ziꞌchi ñahca, ¿chyu cayahcanee chiꞌh laꞌh raꞌ bwiinn loh tu nin rabweꞌhe bwiinndxaabaraꞌ? ¿Gu Belzebuu? Guyaa, ayi laꞌh dxiꞌh ba. Niꞌchin pwehda guiñiꞌ raꞌ bwiinn chi loh tu billiꞌn loh xigaaba tu.
19 E, se meu poder vem de Belzebu, o que dizer de seus discípulos? Eles também expulsam demônios, de modo que condenarão vocês pelo que acabaram de dizer.
20 Per sidela guchiin rabweꞌheraꞌn bwiinndxaaba stoꞌ raꞌ bwiinn laasii cayahcanee Dxiohs naꞌh, niꞌchin nugaluuꞌyiloh niꞌca, laꞌdxyih badzihn guinabwaꞌ Dxiohs guidxyiyuh.
20 Se, contudo, expulso demônios pelo poder de Deus, então o reino de Deus já chegou a vocês.
21 ’Chin nuu tuhbi bwiinn nin ayi guinadxyiꞌbitiiꞌ tuhbi yuuꞌ nee nahpa ba blaaquiꞌhn nin rulaloh yihdzi ba tin ayi ñihchin,
21 Pois, quando um homem forte está bem armado e guarda seu palácio, seus bens estão seguros,
22 per sidela gadzihn stuhbi nin mahzi ayi guidxyiꞌbi chiꞌchi cweꞌlluꞌhu ba xchiꞌba bwiinn chi cun garaa nin nahpa niꞌchi guicaꞌha ban chiꞌzi ban. Ziꞌchi guunnee xquelrnabwaꞌ Dxiohs laꞌh xquelrnabwaꞌ bwiinndxaaba.
22 até que alguém ainda mais forte o ataque e o vença, tire dele suas armas e leve embora seus pertences.
23 Nuu bwiinn raꞌ nin ayi xclaaꞌdzi naꞌh mejor rdxyiꞌchinee raꞌ ba naꞌh, ya nin ayi rahcanee naꞌh guidiaaꞌha raꞌ bwiinn nin guinabwaꞌ Dxiohs, laꞌlagaꞌh cabweꞌhecaa raꞌ ba laꞌh raꞌ ba loon tin gacaꞌha bwiinndxaaba laꞌh raꞌ ba.
23 “Quem não está comigo opõe-se a mim, e quem não trabalha comigo trabalha contra mim.
24 Rahbiza Jesuhs loh raꞌ ba:
24 “Quando um espírito impuro sai de uma pessoa, anda por lugares secos à procura de descanso. Mas, não o encontrando, diz: ‘Voltarei à casa da qual saí’.
25 Ya chin gubiaꞌgarii ba bwaꞌha ba stoꞌ bwiinn chi chuhla biacan zigazi tuhbi yuuꞌ nin biyoꞌba laꞌn ñiꞌh.
25 Ele volta para sua antiga casa e a encontra vazia, varrida e arrumada.
26 Chiꞌchi chegalliꞌh ba zagahdzi bwiinndxaaba nin mahzi rusaꞌcazii laꞌh bwiinn que ziga ruhnn ba, tin chuꞌtii raꞌ ba stoꞌ bwiinn chi, ya mahziru nalaasa guunnee raꞌ ba bwiinn chi que ziga guhca ba galoh.
26 Então o espírito busca outros sete espíritos, piores que ele, e todos entram na pessoa e passam a morar nela, e a pessoa fica pior que antes”.
27 Gaduhbi cañiꞌ Jesuhs dxyiꞌdxyi raꞌ riiꞌ, guzoꞌbaloh tuhbi gunnaꞌh nin nuu loh raꞌ bwiinn chi, cañiꞌ ba jweersirooꞌ, rahbi ba:
27 Enquanto ele falava, uma mulher na multidão gritou: “Feliz é sua mãe, que o deu à luz e o amamentou!”.
28 Chiꞌchi rahbi Ñiꞌh:
28 Jesus, porém, respondeu: “Ainda mais felizes são os que ouvem a palavra de Deus e a praticam”.
29 Ya zeezah cagadiaaꞌha raꞌ bwiinn gadiidxi Jesuhs, chiꞌchi guzaꞌloh cañiꞌ Ñiꞌh, rahbi Ñiꞌh loh raꞌ ba:
29 Enquanto a multidão se apertava contra Jesus, ele disse: “Esta geração perversa insiste que eu lhe mostre um sinal, mas o único sinal que lhes darei será o de Jonas.
30 Laꞌh gahca ziga guhca Jonahs tuhbi sehn par bwiinn guihdxyi Nínive, ziꞌchi gahca naꞌh, ziga naan Lliiꞌn Dxiohs nin naa ndxiꞌhw, gacaꞌhn ziga tuhbi sehn par bwiinn raꞌ nin nabahan nnah.
30 O que aconteceu com ele foi um sinal para o povo de Nínive. O que acontecer com o Filho do Homem será um sinal para esta geração.
31 Chin gadzihn dxyih nin guunn Dxiohs guelguxchisi loh gaduhbi guidxyiyuh, chesuhnchii tuhbi naaniꞌhn nin guhca rreihna loh yuh raꞌ nez lahdu laꞌngueeta tin gucaꞌchiah ba laꞌh raꞌ bwiinn nin rii guidxyiyuh nnah laasii laꞌh ba biriaꞌh ba zihtu duxa tin bacaꞌdxiahga ba guelnaann xteenn Salomohn, ya riiꞌ zuu stuhbi bwiinn nin mahzi lasahca xchiꞌdxyi Ñiꞌh que no Salomohn,
31 “A rainha de Sabá se levantará contra esta geração no dia do juízo e a condenará, pois veio de uma terra distante para ouvir a sabedoria de Salomão; e vocês têm à sua frente alguém maior que Salomão!
32 neezaa bwiinn chieempa xteenn guihdxyi Nínive cun bwiinn raꞌ za nin nabahan nnah, chesuhnchii raꞌ ba chin gaca jwiisi tin gucaꞌchiah raꞌ ba laꞌh tu laasii biuꞌgarii raꞌ ba loh xquelñaꞌñih Dxiohs chin gwanee Jonahs xchiꞌdxyi Dxiohs loh raꞌ ba, ya loh gahca tu zuu stuhbi bwiinn nin mahzi lasahca que no Jonahs.
32 Os habitantes de Nínive também se levantarão contra esta geração no dia do juízo e a condenarão, pois eles se arrependeram de seus pecados quando ouviram a mensagem anunciada por Jonas; e vocês têm à sua frente alguém maior que Jonas!”
33 ―Ayi tuhbi bwiinn nin gucaꞌdxih tuhbi biaꞌñih ya cuꞌlaꞌn ban llaaꞌn xluꞌhn ba, o laꞌn tuhbi caja, sino que guzaꞌbi ban guiyaꞌ tin bwiinn raꞌ nin chuꞌtii ñaꞌñih gwaꞌha raꞌ ba.
33 “Não faz sentido acender uma lâmpada e depois escondê-la ou colocá-la sob um cesto. Pelo contrário, ela é colocada num pedestal, de onde sua luz é vista por todos que entram na casa.
34 Bizloh bwiinn naa ziga tuhbi biaꞌñih par gaduhbi tihxi ba, ya sidela bizloh rwaꞌha zaꞌcan, neezaa gaduhbi tihxi ba nuu biaꞌñih; per sidela bizloh ba rahcan, ziꞌchiza tihxi ba nuu loh nacahyi.
34 “Seus olhos são como uma lâmpada que ilumina todo o corpo. Quando os olhos são bons, todo o corpo se enche de luz. Mas, quando são maus, o corpo se enche de escuridão.
35 Bwaꞌhadziꞌtsi ayi dxiuꞌyi xpiaꞌhañih luꞌh tin ayi dxiaꞌhan luꞌh loh nacahyi.
35 Portanto, tomem cuidado para que sua luz não seja, na verdade, escuridão.
36 Ya sidela gaduhbi tihxi luꞌh riaꞌñih, nin tuhbi lahta ayi nacahyi, zahca gwaꞌha zaꞌca luꞌh garaatiiꞌ ziga laꞌn tuhbi yuuꞌ hasta caadxih tuhbi biaꞌñih rooꞌ.
36 Se estiverem cheios de luz, sem nenhum canto escuro, sua vida inteira será radiante, como se uma lamparina os estivesse iluminando”.
37 Chin guluhlla guñiꞌ Jesuhs, guñiꞌ tuhbi fariseu loh Ñiꞌh chetahw Ñiꞌh tuhbi guelwahw rwaaꞌ yihdzi ba. Ya chiꞌchi gwah Ñiꞌh. Ya chin badzihn Ñiꞌh riꞌchi, chiꞌchi gudiiꞌdxi Ñiꞌh hasta zuu mweella.
37 Quando Jesus terminou de falar, um dos fariseus o convidou para comer em sua casa. Ele foi e tomou lugar à mesa.
38 Ya badxyigaaꞌloh fariseu chi laasii ayi gudxiꞌbinaa Jesuhs ziga naa costuumbre guunn raꞌ fariseu chi chin gahw raꞌ ba, neezaa ruhnn gahca raꞌ ba lligaaba bwiinn zaꞌca raꞌ ba loh Dxiohs laasii rdxiꞌbinaa raꞌ ba.
38 Seu anfitrião ficou surpreso por ele não realizar primeiro a cerimônia de lavar as mãos, como era costume entre os judeus.
39 Chiꞌchi rahbi Jesuhs loh ba:
39 Então o Senhor lhe disse: “Vocês, fariseus, têm o cuidado de limpar o exterior do copo e do prato, mas estão sujos por dentro, cheios de ganância e perversidade.
40 ¡Bwiinn nahda raꞌ! ¿Tayi rahcabwaꞌ tu? Bwiinn nin ruhnnchaꞌyi guihsu laꞌba ruhnn ba dihtsin cun laꞌnan, niꞌchin nahpa chiꞌbi tu dihtsin nee cun laꞌnan.
40 Tolos! Acaso Deus não fez tanto o interior como o exterior?
41 Yannah gulcweꞌhe garaa lligaaba gubaꞌn ca cun lligaaba dxaaba nin nuu stoꞌ tu, nee neezaa gulgahcanee laꞌh raꞌ bwiinn nin ayi xi nahpatiiꞌ tin ziꞌchi garaa raꞌ cohsa gaca nayaaraꞌn para laꞌh tu.
41 Portanto, limpem o interior dando ofertas aos necessitados e ficarão limpos por completo.
42 ’Prohbi laꞌh tu bwiinn fariseu raꞌ. Cadxihlli tu loh Dxiohs nin ruhnn tucahri guicaꞌha Ñiꞌh, hasta rdxihlli tu xiica raꞌ cwaꞌniꞌhn per pur ayi rahcanee tu laꞌh raꞌ bwiinn prohbi neezaa ayi guinadziiꞌhi tu laꞌh Dxiohs niꞌchin ayi runcweenta tu xchiꞌdxyi lehyi nin mahzi lasahca. Nahpa chilli tu nin ruhnn tucahri guicaꞌha Ñiꞌh neezaa snuhn raꞌ cohsa chi.
42 “Que aflição os espera, fariseus! Vocês têm o cuidado de dar o dízimo da hortelã, da arruda e de todas as ervas, mas negligenciam a justiça e o amor de Deus. Sim, vocês deviam fazer essas coisas, mas sem descuidar das mais importantes.
43 ’Prohbiza laꞌh tu bwiinn fariseu raꞌ. Xclaaꞌdzi tu puura yahgaxiiyi zaꞌca nin rzohba raꞌ bwiinn lasahca laꞌn guidoꞌ soobaa tu, nee xclaaꞌdzi tu garaa bwiinn gugahpa Dxiohs laꞌh tu loh dxiaaꞌ gaduhbi xquelnadoꞌ laaꞌdzi raꞌ ba.
43 “Que aflição os espera, fariseus! Pois gostam de sentar-se nos lugares de honra nas sinagogas e de receber saudações respeitosas enquanto andam pelas praças.
44 ’Prohbiza laꞌh tu; naa tu zigazi baꞌ raꞌ nin ayiru guidxiin caa naꞌ nin ziaa-zieꞌ bwiinn yihca raꞌ ñiꞌh, ya nin ayi gaann ba cañin rdiiꞌdxi ba, ya guyuuꞌ xtuhlda ba laasii bazuhñaaꞌ ba yihca baꞌ raꞌ chi.
44 Sim, que aflição os espera! Pois são como túmulos escondidos: as pessoas passam por cima deles sem saber onde estão pisando”.
45 Chiꞌchi guñiꞌ tuhbi mwehsu nin ruluuꞌyi lehyi, rahbi ba loh Jesuhs:
45 Então um especialista da lei disse: “Mestre, o senhor insultou também a nós com o que acabou de dizer”.
46 Chiꞌchi rahbi Jesuhs loh raꞌ ba:
46 Jesus respondeu: “Sim, que aflição também os espera, especialistas da lei! Pois oprimem as pessoas com exigências insuportáveis e não movem um dedo sequer para aliviar seus fardos.
47 ’Prohbiza laꞌh tu laasii ruhnnchaꞌyi tu xpaꞌ raꞌ daada raꞌ nin guñiꞌ xchiꞌdxyi Dxiohs cachieempa, nee laꞌh gahca tu nin naa llahga raꞌ bwiinn nin gudxiinn laꞌh raꞌ ba.
47 Que aflição os espera! Pois constroem monumentos para os profetas que seus próprios antepassados assassinaram.
48 Niꞌchin nin naannpaꞌ tu xi guzahca raꞌ ba, riuuꞌstoꞌ tu dziꞌn raꞌ nin bwiꞌhnn raꞌ guehtu xtatitaroo tu; laꞌh raꞌ ba gudxiinn raꞌ ba bwiinn raꞌ nin guhchi, ya laꞌh tu ruhnchaꞌyi tu xpaꞌ raꞌ ba.
48 Com isso, porém, testemunham que concordam com o que seus antepassados fizeram. Eles mataram os profetas, e vocês cooperam com eles construindo os monumentos!
49 ’Niꞌchin nin guñiꞌ Dxiohs, laasii rahcabwaꞌ Ñiꞌh garaatiiꞌ ya rahbi Ñiꞌh: “Zixeꞌhlaꞌhn bwiinn raꞌ nin guiñiꞌ xchiꞌdxyiꞌhn cun neezaa pooxtla raꞌ, ya bwiinn raꞌ zidxiinn raꞌ ba paaldaa raꞌ ba ya snuhn raꞌ ba gusahcazii raꞌ ba.”
49 Foi a isto que Deus, em sua sabedoria, se referiu: ‘Eu lhes enviarei profetas e apóstolos, mas eles matarão alguns e perseguirão outros’.
50 Loh raꞌ bwiinn nin nabahan nnah zinaaba Dxiohs chilli raꞌ ba llerihn garaa daada raꞌ nin guñiꞌ xchiꞌdxyi Dxiohs nin gudxiinn raꞌ ba chin gurihxchih guidxyiyuh,
50 “Portanto, esta geração será responsabilizada pelo assassinato de todos os profetas de Deus desde a criação do mundo,
51 ya rihn nin billiꞌhi raꞌ chi rzohbalohon dez guehtu Abel hasta guehtu Zacarías nin gudxiinn raꞌ ba galaayillee laaꞌyitiaaꞌha xteenn guidoꞌrooꞌ; guchiin nin rñiꞌn loh tu, Dxiohs gusadxihlli llerihn raꞌ ba laꞌh raꞌ bwiinn nin nabahan nnah.
51 desde o assassinato do justo Abel até o de Zacarias, morto entre o altar e o santuário. Sim, certamente esta geração será considerada responsável.
52 ’Prohbiza laꞌh tu nin ruluuꞌyi lehyi laasii laꞌhsi tu nahpa tu chiahyi rahcabwaꞌ tu xa taꞌh bwiinn loh duhlda ayiza nnaa tu guixaala tu rwaaꞌ yuuꞌ tin chuꞌtii tu xneziuh Dxiohs ya ayiza nnaa tu gudiꞌhi tu chiahyi chi laꞌh raꞌ bwiinn tin gaca chuꞌtii raꞌ ba loh xneziuh Dxiohs.
52 “Que aflição os espera, especialistas da lei! Vocês se apossaram da chave do conhecimento e, além de não entrarem no reino, impedem que outros entrem”.
53 Chin guyaꞌloh guñiꞌ Jesuhs dxyiꞌdxyi raꞌ riiꞌ loh raꞌ ba, bidxyiꞌchinee raꞌ mwehsu cun fariseu raꞌ chi laꞌh Ñiꞌh, chiꞌchi guzoꞌbaloh canaabadxyiꞌdxyi raꞌ ba ziahan dxyiꞌdxyi loh Ñiꞌh,
53 Quando Jesus se retirou dali, os mestres da lei e os fariseus ficaram extremamente irados e tentaram provocá-lo com muitas perguntas.
54 ya bwiꞌhnnee raꞌ ba laꞌh Ñiꞌh ziꞌchi tin ñiñiꞌ Ñiꞌh xiica raꞌ cohsa dxaaba tin ñahpa raꞌ ba jweersi ñiñiꞌyah raꞌ ba laꞌh Ñiꞌh.
54 Queriam apanhá-lo numa armadilha, levando-o a dizer algo que pudessem usar contra ele.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 11, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.