Mateus 26
yns (YNS) vs ARA
1 Mpal kàmay Yɛsu nswɛɛŋ ayi yanswà, nde kàtɛn a alɔŋki ande naa:
1 Tendo Jesus acabado todos estes ensinamentos, disse a seus discípulos:
2 « Bɛ làkyàyöb naa un'kyɔm a Pak ayàkal ungö a ilä byeel: Mwan a mbuur bàkyer ayun'yälà, ntɔn bun'bɛɛrà u kulunsi. »
2 Sabeis que, daqui a dois dias, celebrar-se-á a Páscoa; e o Filho do Homem será entregue para ser crucificado.
3 Apan, andweer a angaŋ anà andweer a un'sɛŋ a Ayudà bakyer aköŋ u ndwà a Undweer a angaŋ Kayifa.
3 Então, os principais sacerdotes e os anciãos do povo se reuniram no palácio do sumo sacerdote, chamado Caifás;
4 Ba bàtsül mukɔr Yɛsu u mbwo a loor anà mukun'dwa.
4 e deliberaram prender Jesus, à traição, e matá-lo.
5 Wɛɛ, ba bàtɛɛnà naa: « Wɛy ya ikɔɔn akal umpal bàkyɔɔmà ba, manà lingyoomà làyàbwà uboo a un'sɛŋ. »
5 Mas diziam: Não durante a festa, para que não haja tumulto entre o povo.
6 Yɛsu kàkäl u Bɛtani u ndwà a Simɔn ŋabay.
6 Ora, estando Jesus em Betânia, em casa de Simão, o leproso,
7 Un'kaar mwɛy kàyàsin apà nde anà un'laŋ wàŋàyɔl a may a usɔŋ bàfàbel naa albatre. Ma mà ntal mbɔɔn. Nde kàtyaŋ ma udu a un'tswe a Yɛsu mpal kàkäl nde mudyà.
7 aproximou-se dele uma mulher, trazendo um vaso de alabastro cheio de precioso bálsamo, que lhe derramou sobre a cabeça, estando ele à mesa.
8 Mpal bàmɛn alɔŋki abun, ba bàmɛn ube mbɔɔn, waa bàtɛn naa: « Ntɔn nkye ubii a tub abà?
8 Vendo isto, indignaram-se os discípulos e disseram: Para que este desperdício?
9 Yàlàbwaŋ muyälà may a usɔŋ amà u ntal a mbɔɔn, waa ngim ayin bàlàpà aŋàlàmbwà! »
9 Pois este perfume podia ser vendido por muito dinheiro e dar-se aos pobres.
10 Mpal kàyöb Yɛsu an'kyän aba, nde kàtɛn a ba naa: « Ntɔn nkye làpà bɛ un'kaar wà mpay? Nde kan'kyer ndaa aŋàbwaŋ ntɔn mɛ.
10 Mas Jesus, sabendo disto, disse-lhes: Por que molestais esta mulher? Ela praticou boa ação para comigo.
11 Ntɔn aŋàlàmbwà bà anà bɛ ilä byanswà, wɛɛ mɛ, mɛ in'wà anki anà bɛ ilä byanswà.
11 Porque os pobres, sempre os tendes convosco, mas a mim nem sempre me tendes;
12 Kan'tyaŋ nde may a usɔŋ mà udu a ndür amɛ, nde kan'lɔɔn ndyee amɛ.
12 pois, derramando este perfume sobre o meu corpo, ela o fez para o meu sepultamento.
13 Ndandaa mɛ alakyään: mper yanswà bàsàkàkyään Làsaŋ Aŋàbwaŋ, u mɛɛn manswà, bàsakyäänà sye ndaa kan'kyer un'kaar wà, ntɔn mukun'yɔbà. »
13 Em verdade vos digo: Onde for pregado em todo o mundo este evangelho, será também contado o que ela fez, para memória sua.
14 Apan, Yudasi Isikalyɔt, umwɛy uboo a alɔŋki kwem aŋiyweel bà Yɛsu, kàkàman andweer a angaŋ,
14 Então, um dos doze, chamado Judas Iscariotes, indo ter com os principais sacerdotes, propôs:
15 waa kàtɛn a ba naa: « Ininà bɛ lan'pà, waa mɛ alàpà awà? » Ba bun'pɛ itɛr a ngim an'kwem an'tär.
15 Que me quereis dar, e eu vo-lo entregarei? E pagaram-lhe trinta moedas de prata.
16 Sɛmà apan, Yudasi kàyileŋà ipöl aŋàbwaŋ ntɔn mukapɛɛl awà.
16 E, desse momento em diante, buscava ele uma boa ocasião para o entregar.
17 Ilä a tàtwɛb kyà un'kyɔm a mampà màkɔ̈ɔ̈n ful, alɔŋki bàyi akà Yɛsu mukun'fuul naa: « Ngye akwen naa bi ikàlɔn ken ikal adyà ngye Pak? »
17 No primeiro dia da Festa dos Pães Asmos, vieram os discípulos a Jesus e lhe perguntaram: Onde queres que te façamos os preparativos para comeres a Páscoa?
18 Yɛsu kàtɛn a ba naa: « Làkyen u bul a kölàköl, akà mbuur mwɛy, lun'kyään naa: "Un'lɔɔŋ an'tɛn naa: Taaŋ amɛ là tsütsü, mɛ anà alɔŋki amɛ in'yàdyà Pak u ndwà angye." »
18 E ele lhes respondeu: Ide à cidade ter com certo homem e dizei-lhe: O Mestre manda dizer: O meu tempo está próximo; em tua casa celebrarei a Páscoa com os meus discípulos.
19 Alɔŋki bàlɔ̈ɔ̈n Pak asànaa kaswɛŋ Yɛsu.
19 E eles fizeram como Jesus lhes ordenara e prepararam a Páscoa.
20 Mpal a sisye, Yɛsu kàkäl u mɛsà anà Bàkwem Aŋiyweel.
20 Chegada a tarde, pôs-se ele à mesa com os doze discípulos.
21 Mpal bàkäl ba mudyà, Yɛsu kàtɛn naa: « Ndandaa mɛ alàkyään: umwɛy uboo a bɛ ayan'mɛɛn nku. »
21 E, enquanto comiam, declarou Jesus: Em verdade vos digo que um dentre vós me trairá.
22 Ba bàmɛn ngyɛb mbɔɔn, waa bàsɛmà mukun'fuul umwɛy umwɛy naa: « Mwol, nkye mɛ? »
22 E eles, muitíssimo contristados, começaram um por um a perguntar-lhe: Porventura, sou eu, Senhor?
23 Yɛsu kafuur naa: « Mbuur awà kan'biil kɔɔ mbwo mwɛy anà mɛ uboo a làlɔŋà a isaa, mbuur nsil awà ayan'mɛɛn nku.
23 E ele respondeu: O que mete comigo a mão no prato, esse me trairá.
24 Mwan a mbuur wàmukyà asànaa Ndaa Aŋàsɔn ikyäänà ya ntɔn nde. Wɛɛ ngyɛb akà mbuur amɛɛn Mwan a mbuur nku! Yàlàkal ubwaŋ naa mbuur awà bàkɔɔn a un'bɔr! »
24 O Filho do Homem vai, como está escrito a seu respeito, mas ai daquele por intermédio de quem o Filho do Homem está sendo traído! Melhor lhe fora não haver nascido!
25 Yudasi, mbuur ayun'yälà, kun'fuul naa: « Mwol, nkye mɛ? » Yɛsu kun'fuur naa: « Ngye ŋakwo an'tɛn. »
25 Então, Judas, que o traía, perguntou: Acaso, sou eu, Mestre? Respondeu-lhe Jesus: Tu o disseste.
26 Umpal bàkäl ba mudyà, Yɛsu kàwɛl mampà, ungö kàsaak nde ma, nde kàtsül ma, kàpɛ alɔŋki ande, waa kàtɛn naa: « Mää, làdi, ayi yà ndür amɛ. »
26 Enquanto comiam, tomou Jesus um pão, e, abençoando-o, o partiu, e o deu aos discípulos, dizendo: Tomai, comei; isto é o meu corpo.
27 Ungö, nde kàwɛl kɔɔb a vin, ungö mufuur an'tɔɔn, nde kàpɛ ba, waa kàtɛn naa: « Lànü la bɛ banswà,
27 A seguir, tomou um cálice e, tendo dado graças, o deu aos discípulos, dizendo: Bebei dele todos;
28 ntɔn mamà an'kil amɛ, an'kil a un'tüüb, màpää ntɔn un'kàbɔ a baar, ntɔn ndwääl a nkul a man'be aba.
28 porque isto é o meu sangue, o sangue da [nova] aliança, derramado em favor de muitos, para remissão de pecados.
29 Mɛ, mɛ alàkyään naa: sɛmà apanà, mɛ in'fàsànwà anki vin tii ilä in'sànwà mɛ vin akün mbwo mwɛy anà bɛ uboo a Imwol a Taaràmɛ. »
29 E digo-vos que, desta hora em diante, não beberei deste fruto da videira, até aquele dia em que o hei de beber, novo, convosco no reino de meu Pai.
30 Ungö mutɔl an'diim a un'kyɔm, ba bàtoo ntɔn mukyà mɔŋ a In'te a ɔlive.
30 E, tendo cantado um hino, saíram para o monte das Oliveiras.
31 Apan, Yɛsu kàtɛn a alɔŋki ande naa: « U mpib a ŋàbà, bɛ banswà làkyer abwà ntɔn mɛ. Ntɔn bàsön naa: "Mɛ, mɛ in'sàdwa un'kyɛɛŋ a in'kɔk, waa in'kɔk a làböl myàsàtà upay."
31 Então, Jesus lhes disse: Esta noite, todos vós vos escandalizareis comigo; porque está escrito:
32 Wɛɛ, mpal in'sàwiyà mɛ, mɛ in'sàlafweel u Ngalilɛ. »
32 Mas, depois da minha ressurreição, irei adiante de vós para a Galileia.
33 Petɔlà kàwɛl ndaa, waa kàtɛn naa: « Itàkal naa ba banswà ban'bwà ntɔn ngye, wɛɛ mɛ, mɛ in'sàbwà anki akà ikikye. »
33 Disse-lhe Pedro: Ainda que venhas a ser um tropeço para todos, nunca o serás para mim.
34 Yɛsu kàtɛn a nde naa: « Mɛ, ndandaa mɛ akyään: u mpib nsil ayi, kusà a nkɔɔ mutàbeel, ngye ayan'tɔn mbalà tär. »
34 Replicou-lhe Jesus: Em verdade te digo que, nesta mesma noite, antes que o galo cante, tu me negarás três vezes.
35 Petɔlà kàtɛn a nde naa: « Itàkal naa mɛ in'kyer akwà anà ngye, aay, mɛ in'satɔn anki. » Waa alɔŋki banswà bàtɛn sye mun mwɛy wa.
35 Disse-lhe Pedro: Ainda que me seja necessário morrer contigo, de nenhum modo te negarei. E todos os discípulos disseram o mesmo.
36 Yɛsu kàyàkɔlà anà alɔŋki ande kà ikal mwɛy bàfàbel Ngɛtɛsɛmani, waa kàtɛn a ba naa: « Sàlàbwaayà pà, mpal in'kàyamà mɛ kunà. »
36 Em seguida, foi Jesus com eles a um lugar chamado Getsêmani e disse a seus discípulos: Assentai-vos aqui, enquanto eu vou ali orar;
37 Ungö apan nde kàsyen Petɔlà anà baan a Zebeday babaal bàbɔ̈ɔ̈l, waa kàsɛmà muman ngyɛb anà bɔɔmà aŋàdiir.
37 e, levando consigo a Pedro e aos dois filhos de Zebedeu, começou a entristecer-se e a angustiar-se.
38 Apan nde kàtɛn a ba naa: « Mpem amɛ yàŋàyɔl a ngyɛb mbɔɔn tsütsü a ukwà. Sàlakälà pà anà làgyɛɛŋ anà mɛ. »
38 Então, lhes disse: A minha alma está profundamente triste até à morte; ficai aqui e vigiai comigo.
39 Nde kàkyen u kikwɛl, waa kàbü, ntabwey u mɛɛn, waa kàyamà abà: « Taa, kya mbwo isàkal, wɛy kɔɔb là làlyaŋ ukwɛl apà mɛ! Itàkal naa abwɛy, kyer ukwen angye, wɛɛ kà bàmɛ anki. »
39 Adiantando-se um pouco, prostrou-se sobre o seu rosto, orando e dizendo: Meu Pai, se possível, passe de mim este cálice! Todavia, não seja como eu quero, e sim como tu queres.
40 Nde kan'yà ntsü bàkäl alɔŋki ande batär, waa kàmaman bàŋàbɔ̈ɔ̈n. Nde kan'tɛn a Petɔlà naa: « Abà, nkye bɛ làkal anki anà ngwal mukyɛɛŋ itàkal taaŋ làmwɛy anà mɛ!
40 E, voltando para os discípulos, achou-os dormindo; e disse a Pedro: Então, nem uma hora pudestes vós vigiar comigo?
41 Làkyɛɛŋ anà làyamà, ntɔn bɛ làkɔ̈ɔ̈n abwà u ndɛb. Dweelà làŋàyɔl a ngwal, wɛɛ ndür ye anà ukwarà. »
41 Vigiai e orai, para que não entreis em tentação; o espírito, na verdade, está pronto, mas a carne é fraca.
42 U mbalà yàyweel, nde kàkyà ukwel, waa kàyamà abà: « Taaràmɛ, isàkal naa ikwe anki naa kɔɔb làlyaŋ, naa mɛ in'kɔ̈ɔ̈n anwà la, wɛy ukwen angye bàkäl! »
42 Tornando a retirar-se, orou de novo, dizendo: Meu Pai, se não é possível passar de mim este cálice sem que eu o beba, faça-se a tua vontade.
43 U mbalà asin kàfàyà nde apà alɔŋki ande, nde kàfaman bàŋàbɔ̈ɔ̈n, ntɔn mii aba myàkäl myàŋàbwà buur.
43 E, voltando, achou-os outra vez dormindo; porque os seus olhos estavam pesados.
44 Yɛsu waa kàsawɛy, waa kàkyen ukwɛl, waa kàyamà mbalà yàtär, wàmufuur ndaa nsil ya.
44 Deixando-os novamente, foi orar pela terceira vez, repetindo as mesmas palavras.
45 Apan, kàyi nde apà alɔŋki, nde kàtɛn a ba naa: « Fàlabɔ̈ɔ̈nà, fàlàyöörà! Kyekà taaŋ bàyälà ba Mwan a mbuur kà an'kɔɔ a baar abe lye tsütsü.
45 Então, voltou para os discípulos e lhes disse: Ainda dormis e repousais! Eis que é chegada a hora, e o Filho do Homem está sendo entregue nas mãos de pecadores.
46 Làmbarà! Tsweenà! Le mbuur kàman'yälà wà tsütsü! »
46 Levantai-vos, vamos! Eis que o traidor se aproxima.
47 Umpal kàkäl nde muyäämà, Yudasi, umwɛy uboo a Bàkwem Aŋiyweel kàyàkɔlà anà iköŋ a baar mbɔɔn bàtöm andweer a angaŋ anà andweer a un'sɛŋ. Ba bàkäl anà an'kɔm anà nköl.
47 Falava ele ainda, e eis que chegou Judas, um dos doze, e, com ele, grande turba com espadas e porretes, vinda da parte dos principais sacerdotes e dos anciãos do povo.
48 Mbuur kun'yälà, kapɛ idiim ki: « Mbuur wanswà in'kàböbà mɛ, mbuur wa nde awun. Lun'kör. »
48 Ora, o traidor lhes tinha dado este sinal: Aquele a quem eu beijar, é esse; prendei-o.
49 Taaŋ nsil alan, Yudasi kàsin apà Yɛsu, waa kàtɛn a nde naa: « Un'lɔɔŋ, mbɔr angye! » Waa kun'böbà.
49 E logo, aproximando-se de Jesus, lhe disse: Salve, Mestre! E o beijou.
50 Yɛsu kàtɛn a nde naa: « Un'sam, kyer undiir ayeel ngye. » Apan, laa bàsin ba, bun'tɛ ba mpi, waa bun'kör.
50 Jesus, porém, lhe disse: Amigo, para que vieste? Nisto, aproximando-se eles, deitaram as mãos em Jesus e o prenderam.
51 Umwɛy uboo a baar bàkäl a Yɛsu, kàsilà kɔɔ, waa kàtwey kɔm ande, laa kàkäm nde un'syääl a undweer a angaŋ, waa kun'tsül tsü.
51 E eis que um dos que estavam com Jesus, estendendo a mão, sacou da espada e, golpeando o servo do sumo sacerdote, cortou-lhe a orelha.
52 Apan, Yɛsu waa kàtɛn a nde naa: « Fuur kɔm angye kà ikal a la, ntɔn baar banswà bàfàsyääl kɔm, bàsàkwà a kɔm.
52 Então, Jesus lhe disse: Embainha a tua espada; pois todos os que lançam mão da espada à espada perecerão.
53 Nkye ngye ayöb anki naa mɛ an'kwo in'lɔ̈ɔ̈m akà Taaràmɛ, nde sye kan'tööm in'lwaaŋ kwem aŋiyweel myà akyeey làgyägyä?
53 Acaso, pensas que não posso rogar a meu Pai, e ele me mandaria neste momento mais de doze legiões de anjos?
54 Ndaa Aŋàsön ayà itɛɛnà naa ya ikal abà, yàlàkwo aben? »
54 Como, pois, se cumpririam as Escrituras, segundo as quais assim deve suceder?
55 Utaaŋ alan, Yɛsu kàtɛn a iköŋ a baar naa: « Bɛ, bɛ lan'yà anà an'kɔm anà nköl ntɔn muyan'kɔr asànaa mɛ iwà un'dwää baar! Ilä byanswà mɛ kàkäl aŋàbwaay u ndwà a Nzam mulɔŋ, wɛɛ bɛ lan'nkör anki.
55 Naquele momento, disse Jesus às multidões: Saístes com espadas e porretes para prender-me, como a um salteador? Todos os dias, no templo, eu me assentava [convosco] ensinando, e não me prendestes.
56 Wɛɛ ayi yanswà yan'yà ntɔn Ndaa Aŋàsɔn a aŋangɔɔm ikwe. » Apan, alɔŋki banswà bàkyer asun'kɔɔb, waa bàtiin.
56 Tudo isto, porém, aconteceu para que se cumprissem as Escrituras dos profetas. Então, os discípulos todos, deixando-o, fugiram.
57 Baar abà bàkör Yɛsu bun'syen akà undweer a angaŋ Kayifa, ikal bàköŋ alɔɔŋ a Un'kɔɔn anà andweer.
57 E os que prenderam Jesus o levaram à casa de Caifás, o sumo sacerdote, onde se haviam reunido os escribas e os anciãos.
58 Petɔlà kàyun'labà ukwɛl tii u làpaŋ a undweer a angaŋ. Nde kàbilà u làpaŋ, waa kàbwaay ikal imwɛy anà aseey ntɔn muler naa ya ikàtsü aben.
58 Mas Pedro o seguia de longe até ao pátio do sumo sacerdote e, tendo entrado, assentou-se entre os serventuários, para ver o fim.
59 Amfum a angaŋ anà Làbay a nsaŋ a kölàköl lanswà bàleŋà imbäl a loor ntɔn Yɛsu ntɔn bun'tsüül mbar a ukwà.
59 Ora, os principais sacerdotes e todo o Sinédrio procuravam algum testemunho falso contra Jesus, a fim de o condenarem à morte.
60 Itàkal naa ambäl a loor mbɔɔn bàkyer ayàmɛnà, wɛɛ ba bàmɛn anki akà imbäl mwɛy. Ungöngö, abɔ̈ɔ̈l waa bàyàmɛnà,
60 E não acharam, apesar de se terem apresentado muitas testemunhas falsas. Mas, afinal, compareceram duas, afirmando:
61 waa bàtɛn naa: « Mbuur wà kàtɛn naa: "Mɛ an'kwo in'bwaab ndwà a Nzam, waa in'fàtɔŋ ya ungö a ilä itär." »
61 Este disse: Posso destruir o santuário de Deus e reedificá-lo em três dias.
62 Undweer a angaŋ laa kàmbarà nde, waa kàtɛn a Yɛsu naa: « Nkye ngye undiir afuur anki unsà ya yanswà bafüünà baar bà? »
62 E, levantando-se o sumo sacerdote, perguntou a Jesus: Nada respondes ao que estes depõem contra ti?
63 Wɛɛ Yɛsu kàkälà a duu. Waa undweer a angaŋ kàtɛn a nde naa: « Mɛ amaswaŋ kà ikɔb a Nzam a mɔ̈ɔ̈, tɛn a bi, isàkal naa ngye, ngye awà Klistɔ, Mwan a Nzam. »
63 Jesus, porém, guardou silêncio. E o sumo sacerdote lhe disse: Eu te conjuro pelo Deus vivo que nos digas se tu és o Cristo, o Filho de Deus.
64 Yɛsu kun'fuur naa: « Ngye an'tɛn ya. Wɛɛ mɛ, mɛ alàkyään naa semà apanà, bɛ làsàman Mwan a mbuur akyàbwaay u kɔɔ a ibaal a Ngwal anà wàmuyà udu a an'töb a du. »
64 Respondeu-lhe Jesus: Tu o disseste; entretanto, eu vos declaro que, desde agora, vereis o Filho do Homem assentado à direita do Todo-Poderoso e vindo sobre as nuvens do céu.
65 Apan, undweer a angaŋ kàkaam ipfɛy ande, waa kàtɛn naa: « Nde wàmubɛy! Bi ambäl nkye ifàkyer abà! Apanà bɛ lan'wem mbɛɛy ande!
65 Então, o sumo sacerdote rasgou as suas vestes, dizendo: Blasfemou! Que necessidade mais temos de testemunhas? Eis que ouvistes agora a blasfêmia!
66 An'kyän abɛ mà aben? » Ba bàfuur naa: « Nde akyà ukwà. »
66 Que vos parece? Responderam eles: É réu de morte.
67 Apan ba bun'tsül an'te u ntabwey, bun'düb iki, bumwɛy bun'käm an'füm.
67 Então, uns cuspiram-lhe no rosto e lhe davam murros, e outros o esbofeteavam, dizendo:
68 Ba bàtɛn a nde naa: « Ɛɛ, Klistɔ, bulà ŋangɔɔm ntɔn bi! Ikyään, nà kàmakam mbar? »
68 Profetiza-nos, ó Cristo, quem é que te bateu!
69 Kyekà Petɔlà kàkäl aŋàbwaay u nsà, uboo a làpaŋ. Un'syääl mwɛy wun'kaar kàsin apà nde, waa kàtɛn a nde naa: « Ngye sye, ngye kàkäl anà Yɛsu, un'nsi Ngalilɛ. »
69 Ora, estava Pedro assentado fora no pátio; e, aproximando-se uma criada, lhe disse: Também tu estavas com Jesus, o galileu.
70 Wɛɛ nde kàtön u mii a baar banswà, waa kàtɛn naa: « Mɛ, mɛ in'yöb anki naa ngye ininà atɛɛnà. »
70 Ele, porém, o negou diante de todos, dizendo: Não sei o que dizes.
71 Nde kàkäl mukyà mper akà munàmbwo a làpaŋ, mpal kun'mɛn un'syääl asin wun'kaar anà kàtɛn nde a baar bàkäl paa: « Mbuur wà kàkäl a Yɛsu un'nazɔrya. »
71 E, saindo para o alpendre, foi ele visto por outra criada, a qual disse aos que ali estavam: Este também estava com Jesus, o Nazareno.
72 Nde kàfàtɔn mbalà asin, waa kàdi kyän naa: « Mɛ, mɛ mbuur awà un'yöb anki. »
72 E ele negou outra vez, com juramento: Não conheço tal homem.
73 Ungö ikye, baar bàkäl paa bàsin apà Petɔlà, waa bàtɛn a nde naa: « Ndandaa, ngye sye awà umwɛy uboo a baar banà, ntɔn ntɛɛn angye ikaswaŋà ubwaŋàbwaŋ. »
73 Logo depois, aproximando-se os que ali estavam, disseram a Pedro: Verdadeiramente, és também um deles, porque o teu modo de falar o denuncia.
74 Apan, nde kàsɛmà mudyà kyän anà muŋan naa: « Mɛ, mɛ un'yöb anki mbuur awà! » Apan sye nkɔɔ mwɛy waa kàbel.
74 Então, começou ele a praguejar e a jurar: Não conheço esse homem! E imediatamente cantou o galo.
75 Petɔlà kàyɔbà ndaa kàtɛn Yɛsu naa: « Kusà nkɔɔ mutàbel, ngye ayan'tɔn mbalà tär. » Laa kàtoo nde, waa kàlel a un'kwoon wanswà.
75 Então, Pedro se lembrou da palavra que Jesus lhe dissera: Antes que o galo cante, tu me negarás três vezes. E, saindo dali, chorou amargamente.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Mateus 26, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.