Lucas 9
Ja yajcʼachil testamento sbaj ja cajualtic Jesucristo (TOJNT) vs NVT
1 Ja Jesusi ti seca spayjel ja lajchahuane snebumani. Cuando ti xa tzomanei, ti yalaa: ―Ja yaani huax caa huatelex ba oj hua eluquex ja pucuji, chican jas tiq'ueil soc oj hua tojbuquex ja matic malo ayi, como huan nix caa hui ja hua huipexi.
1 Jesus reuniu os Doze e lhes deu poder e autoridade para expulsar todos os demônios e curar enfermidades.
2 Oj huaj aloiltayex ec' jastal oj ajyuque ja cristiano jumasa cuando huax yaa sbaje ja ba sc'ab ja Diosi. Cax a tojbuquex ja ma' malo ayi.
2 Depois, enviou-os para anunciar o reino de Deus e curar os enfermos.
3 Moc lom jas oja huiex ja ba beji, mi ni hua najbanteexi soc mi ni hua morralexi soc mi ni hua huoot apichiexi soc mi ni hua taq'uinexi, soc moc cho ahuiex otro ac'uex. Quechan oja huiex ja jas lapan ahuujilexi.
3 Ele os instruiu, dizendo: “Não levem coisa alguma em sua jornada. Não levem cajado, nem bolsa de viagem, nem comida, nem dinheiro, nem mesmo uma muda de roupa extra.
4 Ja naitz ja ba huala ochyexi, ti la ajiyexa. Ti oj cho elanica.
4 Aonde quer que forem, hospedem-se na mesma casa até partirem da cidade.
5 Pero ta huan c'a la c'otyex ba jun chonab y mi huas sc'ulanex recibir, pues actayic cani. Tzijun can ja spolvoil ja hua huoquexi. A yil can sbaje.
5 E, se uma cidade se recusar a recebê-los, sacudam a poeira dos pés ao saírem, em sinal de reprovação”.
6 Ja ch'ac yal ja jachuqui, ti huajye ja snebuman jumasa. Chol yiaje ja yal hacienda jumasa. Huane sloiltajel ec' ja abal it jel tzamali. Huax cho yaahue tojbuc ja ma' ay xchameli ja ba spetzanil ja lugar jumasa.
6 Então começaram a percorrer os povoados, anunciando as boas-novas e curando os enfermos.
7 Ja Herodes ja ma' jel nihuan ja yateli, ti yab yabalil spetzanil ja jas huan sc'ulajel ec' ja Jesusi. Jel boboaxi juntiro ja spensari como ay ma' huax yala que sacui ta Juan it ma' huax yaa bautismo ajyi, ja' ni ja Juan ja it ma' yaa ni miljuqui.
7 Quando Herodes Antipas ouviu falar de tudo que Jesus fazia, ficou perplexo, pois alguns diziam que João Batista havia ressuscitado dos mortos.
8 Jaxa tuqui huax yalahue que ja' ni ja aluman‑Dios Elías ba najatei. Soc ay ma' huax yala que ja' ni june ja yaluman‑Dios ba najatei sacui ta bi.
8 Outros acreditavam que Jesus era Elias, ou um dos antigos profetas que tinha voltado à vida.
9 Ti yala ja Herodesi: ―Ja Juan jahui, eso sí, quen ca c'utzuc el ja snuq'ui, pero ja jastal huax cab jitzan cosa que ay jas huan c'ulajel eq'ue, ¿machunc'a jau ba? xchi. Huas slea modo jastal oj bob yil ja Jesusi.
9 “Eu decapitei João”, dizia Herodes. “Então quem é o homem sobre quem ouço essas histórias?” E procurava ver Jesus.
10 Cuando cumxiye ja jecabanum jumasa jahui, ti ch'ac xchole ja jastaltic sc'ulanei. Ja Jesusi ti yala que oj huajuque ja ba jun ch'ayan lugara, ja ba meyuc ja cristiano, mojan ba jun yal hacienda sbiil Betsaida.
10 Quando os apóstolos voltaram, contaram a Jesus tudo que tinham feito. Em seguida, Jesus se retirou para a cidade de Betsaida, a fim de estar a sós com eles.
11 Pero ja cristiano, yajni yabyei, lom xta xnololi ch'ac huajuque. Jaxa Jesusi yajni yila ti xa ay c'ot ja cristiano, ti och see yi jastal oj ajyuque ta huan c'ax yaa sbaje ja ba sc'ab ja Diosi. Soc ch'ac ya tojbuc ja ma' jel ja snesesida soc ja xchamelei.
11 As multidões descobriram seu paradeiro e o seguiram. Ele as recebeu, ensinou-lhes a respeito do reino de Deus e curou os que estavam enfermos.
12 Cuando huan xa tz'elpujel ja c'ac'u, ti jac ja lajchahuanei. Ti yalahuea: ―Jeca xa ja cristiano. Malan oj c'otuque ja ba yal hacienda jumasa ma ja ba yal lugar mojani cosaque oj bob stae majan ja sposadaei. Ja tihui oj staa ja suaelei, pero ja ili, ti aytic ja ba mey cristiano, xchiye.
12 No fim da tarde, os Doze se aproximaram e lhe disseram: “Mande as multidões aos povoados e campos vizinhos, para que encontrem comida e abrigo para passar a noite, pois estamos num lugar isolado”.
13 Ti yala ja Jesusi: ―¿Jaxa mi xa huaahuex yi ja suaele ja huenlex ba? Ti yala ja yenlei: ―Ja quentiqui quechan xta joe ala pan quiojtic soc chab chay. Entonces ¿quen oj huaj manticon ja jas oj yabye ja jun montón cristiano iti? xchiye.
13 Jesus, porém, disse: “Providenciem vocês mesmos alimento para eles”. “Temos apenas cinco pães e dois peixes”, responderam. “Ou o senhor espera que compremos comida para todo esse povo?”
14 Porque ja janec' cristiano jahui, ja quechan ja huiniquei, ay mojan joe mil. Ja Jesusi ti yal yab ja snebuman jumasa: ―Cax alahuic yab oj ochuque culan, a yi sbaje cincuenta cada c'ole, xchi ja Jesusi.
14 Havia ali cerca de cinco mil homens. Jesus respondeu: “Digam a eles que se sentem em grupos de cinquenta”.
15 Jach ni sc'ulanea. Yalahue yab oj ochuque culan spetzanile.
15 Os discípulos seguiram sua instrução, e todos se sentaram.
16 Ja Jesusi ti yiaj ja joe pani soc ja chab chayi. Ti sq'uela q'ue ja satq'uinali. Ti sc'ana yi stz'acatal ja Diosi. Ti och xet' ja pani. Yaa yi ja snebuman jumasa, jaxa snebumani ya ec' yi ja cristiano jumasa.
16 Jesus tomou os cinco pães e os dois peixes, olhou para o céu e os abençoou. Então, partiu-os em pedaços e os entregou aos discípulos para que distribuíssem ao povo.
17 Ti och huaa spetzanil ja cristiano. Butye lec. Jaxa jas can sobrai, ti stzomohuea, iday, lajchahue mooch but'i.
17 Todos comeram à vontade, e os discípulos encheram ainda doze cestos com as sobras.
18 Jun c'ac'u ja Jesusi soc ja snebumani ti huajye ba jun ch'ayan lugar. Ti huaj sc'umuc ja Dios ja Jesusi. Jaxa mas tzaani ti och sob ja Jesusi: ―Jaxa cristiano ba, ¿mach ayon huax yalahue ba? xchi.
18 Certo dia, Jesus orava em particular, acompanhado apenas dos discípulos. Ele lhes perguntou: “Quem as multidões dizem que eu sou?”.
19 Ti sac'a jan ja snebuman jumasa: ―Ay ma' huax yalahue que huena ni bi ja Juan it huax yaa bautismo ajyi. Jaxa tuqui huax yalahue que aluman‑Dios Eliasa, jaxa tuqui huax yalahue que huena ni bi june ja aluman‑Dios ba najatei sacuiya ta bi, xchiye.
19 Os discípulos responderam: “Alguns dizem que o senhor é João Batista; outros, que é Elias; e outros ainda, que é um dos profetas antigos que ressuscitou”.
20 ―Jaxa huenlexi, ¿machunquilon huaxa hualahuex ba? xchi ja Jesusi. ―Huena ni ja Cristo tzaubala ni yuj ja Dios tac, xchi ja Pedro.
20 “E vocês?”, perguntou ele. “Quem vocês dizem que eu sou?” Pedro respondeu: “O senhor é o Cristo enviado por Deus!”.
21 Pero ja yeni ti scomo ja snebuman jumasa ba mi ma' jas oj yal yab ja iti, pero sc'ana lec pavor.
21 Jesus advertiu severamente seus discípulos de que não dissessem a ninguém quem ele era.
22 Ti yalaa: ―Ja queni ti coyon jan ja ba satq'uinali pero anima, oj ni quii jitzan huocola. Ja banquilal jumasa mi oj sc'ulucon recibir soc jach ni ja nihuac pagre jumasa. Mi ni ja matic huas sea ja smandar ja Moisesi, mi oj sc'ulucone recibir. T'ilan ni oj chamcona pero ba yoxil c'ac'u oj ni sac‑huucona.
22 “É necessário que o Filho do Homem sofra muitas coisas”, disse. “Ele será rejeitado pelos líderes do povo, pelos principais sacerdotes e pelos mestres da lei. Será morto, mas no terceiro dia ressuscitará.”
23 Ja Jesusi ti spaya jan ja cristiano jumasa. Ti och yal yabyea: ―Ta ay c'a ma' huas sc'ana ajyuc jmoqui, mi yen mismo oj syajta sbaj. A yaa sbaj juntiro cada c'ac'u, anima huax aaji locan ja ba cruzi. A sneb ja jmodo ja queni.
23 Disse ele à multidão: “Se alguém quer ser meu seguidor, negue a si mesmo, tome diariamente sua cruz e siga-me.
24 Spetzanil ja ma' huajel sc'ujol que oj ajyuc tzamali, huan nix ch'aya sbaja. Pero ja ma' huax yala, ta huala chamyon yuj ja huax c'uan ja hueni, ti la chamyona, pero siquiera oj ajyuc lec ja caltzili ‑ ja ma' jach huax yala, pues ja yeni oj ni staa ja svida ba jel leca.
24 Se tentar se apegar à sua vida, a perderá. Mas, se abrir mão de sua vida por minha causa, a salvará.
25 Ja ma' tey ba sc'ab spetzanil ja jas ay ja ba mundo, pero ta huan c'ax ch'ay ja yaltzili, ¿ja' ma ba slequil ja jau ba?
25 Que vantagem há em ganhar o mundo inteiro, mas perder ou destruir a própria vida?
26 Ja queni ti ni coelon jan ja ba satq'uinali pero oj xa cumxucon ja tihui. Pero oj cho jacuc ja c'ac'u ja oj cocon jani, jaxa c'ac'u jahui oj lijpuc juntiro ja yijlab ja jTati. Jel ni tzamal oj jacon soc ja yangel ja Diosi. Pero ja ma' q'uixhui yuj ja cabali, jach ni ja queni, oj q'uixhuucon yujile ja ba sti sat ja jTat ja ora jahui.
26 Se alguém se envergonhar de mim e de minha mensagem, o Filho do Homem se envergonhará dele quando vier em sua glória e na glória do Pai e dos santos anjos.
27 Huax cala, pero meran, ja janec' ayex ja ili, ay chaboxe ja ma' oj xa yil jastal ay ja ba huas sc'ulan mandar ja Diosi pero oj xa yile mas ligero, pero mi jauc ba oj xa chamuque.
27 Eu lhes digo a verdade: alguns que aqui estão não morrerão antes de ver o reino de Deus!”.
28 Ja ch'ac yal ja jastal jau ja Jesusi, ti ec' mojan huaxaque c'ac'ua, entonces jaxa ora jahui, ja Jesusi ti huaj ba huitz. Ja' smoj ja Pedro soc ja Juan soc ja Jacobo. Ti huaj sc'umuc ja Dios ja Jesusi.
28 Cerca de oito dias depois, Jesus levou consigo Pedro, João e Tiago a um monte para orar.
29 Cuando huan sc'umajel ja Dios ja Jesusi, huaj to yile, tucbi juntiro ja sati, jaxa sc'ui, sact'ost'os xta ch'ac huajuc. Lijpi juntiro.
29 Enquanto ele orava, a aparência de seu rosto foi transformada, e suas roupas se tornaram brancas e resplandecentes.
30 Huaj to cho yile, tey chab huinica. Ti huane loil soc ja Jesusi, jaxa huinique jahui, ja' ni ja Moisesi soc ja Eliasi.
30 De repente, Moisés e Elias apareceram e começaram a falar com Jesus.
31 Jaxa bayei, joybanubale yuj ja luzi, pero huax lijpi juntiro. Ja' huane yaljel ja jastal oj to yii huocol ja ba Jerusalén ja Jesusi. Ja' ni mero sloile ja jastal ni oj chamuqui.
31 Tinham um aspecto glorioso e falavam sobre a partida de Jesus, que estava para se cumprir em Jerusalém.
32 Jaxa Pedro soc ja chahuane smoji jel juntiro ja suayelei pero huas sc'ulane fuerza oj ec'uc ja suayelei siquiera ba oj yile ja jastal huan lijpel ja Jesusi soc ja chahuane huinic ti smoji.
32 Pedro e os outros lutavam contra o sono, mas acabaram despertando e viram a glória de Jesus e os dois homens que estavam com ele.
33 Jaxa chahuane jahui ti spila sbaj soc ja Jesusi. Cuando huajume xa, ti yala ja Pedro: ―Maestro, ¡pe jel lec ja ti aytic ja il tac! Oj c'ulticon huego oxe yal naitz, june ja hua baji soc june sbaj ja Moisesi soc june sbaj ja Eliasi. Pero lom huan bulbunuc ja Pedro. Mi huas snaa jasunc'a huan yaljeli.
33 Quando Moisés e Elias iam se retirando, Pedro, sem saber o que dizia, falou: “Mestre, é maravilhoso estarmos aqui! Vamos fazer três tendas: uma será sua, uma de Moisés e outra de Elias”.
34 Cuando huan yaljel jachuc ja Pedro, huaj to yile, cho jac jun ason, ti ta musjiyea. Jel xiuye yajni yilahue ja ason jahui.
34 Enquanto ele ainda falava, uma nuvem surgiu e os envolveu, enchendo-os de medo.
35 Jaxa ba yojol ja asoni ti yabye jun c'umala: ―Ja iti, ja' ni mero cunin jel yaj huax cabi. Maclayic ja jas huax yala, xchi ja c'umali.
35 Então uma voz que vinha da nuvem disse: “Este é meu Filho, meu Escolhido. Ouçam-no!”.
36 Cuando ch'ac ja c'umal jahui, huaj to yile, stuch'il xa ja Jesusi. Jaxa yenlei mi ni june ma' c'umani yujilea. Ja c'ac'u jumasa jahui, mi ni june ma' jas yalahue yab ja jas yilahuei.
36 Quando a voz silenciou, só Jesus estava ali. Naquela ocasião, os discípulos não contaram a ninguém o que tinham visto.
37 Jaxa ba xchabil c'ac'u ti xa coye ba huitz jahui, jaxa cristiano jumasa, jitzan lec jac stae ja Jesusi.
37 No dia seguinte, quando desceram do monte, uma grande multidão veio ao encontro de Jesus.
38 Tey jun huinic ja ba yojol ja cristiano, jaxa huinic jahui ti och c'umanuc tzatz leca: ―Maestro, tz'acatalucaa. La ila qui ja cunini. Quechan ni altiro quioj tac.
38 Um homem na multidão gritou: “Mestre, suplico-lhe que veja meu filho, o único que tenho!
39 Huax jac yamjuc yuj ja tan pucuji. Huax ya ahuanuc. Huax ya tup yic! Huax ya puuxanuc ja stii. Jel huax yixtalaan juntiro. Jel huocol huax ya jijluc can t'usan.
39 Um espírito impuro se apodera dele e o faz gritar. Lança-o em convulsões e o faz espumar pela boca. Sacode-o violentamente e quase nunca o deixa em paz.
40 Jc'ana ta yi stz'acatal ja hua nebuman jumasa ba oj sc'ul mandar ja pucuj ba oj yacta cani pero mi bob yujile, xchi ja huiniqui.
40 Supliquei a seus discípulos que o expulsassem, mas eles não conseguiram”.
41 Ti yala ja Jesusi: ―A, ja cristiano iti mi ni t'un huas sc'uane. ¡Jel ch'uuy ja sc'ujolei! Ay xa tiempo ti ayex jmoca pero lom nia. ¿Jaye to tiempo oj caa jpasensia amoquex? Ti yal yab ja huiniqui: ―Cax iaj jan qui ja hua huunini, xyutaj.
41 Jesus disse: “Geração incrédula e corrompida! Até quando estarei com vocês e terei de suportá-los?”. Então disse ao homem: “Traga-me seu filho”.
42 Ja querem jahui cuando mojan xa ay ja ba stz'eel ja Jesusi, jaxa tan pucuji ti cho sipa man luuma. Ya tup yic'. Jaxa Jesusi ti yal yab oj eluc ja tan pucuj jahui. Ti tojbi huego ja queremi. Ti xa yaa ba sc'ab ja stati.
42 Quando o menino se aproximou, o demônio o derrubou no chão, numa convulsão violenta. Jesus, porém, repreendeu o espírito impuro, curou o menino e o devolveu ao pai.
43 Spetzanil ja cristiano jel och ja spensare ja yilahue ja jas jel tzamal huan sc'ulajel ja Diosi.
43 Todos se espantaram com a grandiosidade do poder de Deus. Enquanto todos se maravilhavam com seus feitos, Jesus disse aos discípulos:
44 ―Pero ja huenlexi, abyic lec ja jas oj cala huabyexi. Ja queni ti ni coelon jan ja ba satq'uinali pero oj xa c'ulajucon endregal ja ba sc'ab ja cristiano jumasa, xchi.
44 “Ouçam-me e lembrem-se do que lhes digo: o Filho do Homem será traído e entregue em mãos humanas”.
45 Pero ja snebuman jumasa mi yabye sbej ja jas alji yabyei. Lajan soc macji ja xchiquinei. Huas sc'ana oj sobe yi jas sbej pero jel huane xihuel.
45 Eles, porém, não entendiam essas coisas. O significado estava escondido deles, de modo que não eram capazes de compreender e tinham medo de perguntar.
46 Ti q'ue ja sloile ja snebuman jumasa: ―¿Mach'a ma junuca ja ma' mas nihuan oj huajuc cujtic ja quentiqui? Jach ni huane yaljela.
46 Os discípulos começaram a discutir sobre qual deles seria o maior.
47 Jaxa Jesusi como huas snaa jastal ay ja spensarei, ti yiaj jan jun yal querema. Ti ya tec'an ja ba stz'eeli.
47 Jesus, conhecendo seus pensamentos, trouxe para junto de si uma criança pequena
48 Ti yalaa: ―Q'uelahuilex ja yal querem iti. Ta ay c'a ma' huas squitz'a yuj ja queni, quena ni huas squitz'ahuona. Jaxa ma' huas squitz'ahuon ja queni, ja' ni huas squitz'a ja jTat ja ma' seconejon coni. Ja huenlex ja ma' jun ac'ujol ayexi, yena ni mas nihuan oj ajyuca, xchi ja Jesusi.
48 e disse: “Quem recebe uma criança como esta em meu nome recebe a mim, e quem me recebe também recebe aquele que me enviou. Portanto, o menor entre vocês será o maior”.
49 Yajni ch'ac yal jachuc ja Jesusi, jaxa Juani ti sac'a jana: ―Maestro, quilaticon jun huinic: Yuj ja sbiil ja Jesusi acta can ja huinic jahui, pe xchi tac. Pe ja quenticon jcomoticon porque mi ni jmojuctica, xchi ja Juani.
49 João disse a Jesus: “Mestre, vimos alguém usar seu nome para expulsar demônios; nós o proibimos, pois ele não era do nosso grupo”.
50 Ti yala ja Jesusi: ―Pero mi sbejuc huaxa comohuexi porque ja ma' mi jcondrauctiqui, camigo ni jbajtic soca, xchi.
50 “Não o proíbam!”, disse Jesus. “Quem não é contra vocês é a favor de vocês.”
51 Ja Jesusi cuando jel xa mojan ja tiempo oj iijuc q'ue ja ba satq'uinali, ti xa sutan ja sc'ujol que oj xa huajuc ja ba Jerusaleni.
51 Como se aproximava o tempo de ser elevado ao céu, Jesus partiu com determinação para Jerusalém.
52 Ti seca och chaboxe jecabanuma. Ti huajye ba jun yal hacienda sbaj ja samariteño jumasa. Huaj slee posada ba oj huayuquei.
52 Enviou mensageiros adiante até um povoado samaritano, a fim de fazerem os preparativos para sua chegada.
53 Pero ja samariteño ja ba yal hacienda jahui mi sc'ana oj yae yi majan ja sposada ja Jesusi. Ti huaj yale yab ja Jesusi que mi bi huas sc'anahue porque ti bi huajume ja ba Jerusaleni.
53 Contudo, os habitantes do povoado não receberam Jesus, porque parecia evidente que ele estava a caminho de Jerusalém.
54 Ja yab jastal alji yab ja Jesús ja Jacobo soc ja Juani, ti yalahuea: ―Cajual, ¿mi ma lec oj c'antic ja c'ac' ja ba satq'uinali ba oj ch'acuc ja it jumasa? Jach ni sc'ulan ja Elías tac, xchiye.
54 Percebendo isso, Tiago e João disseram a Jesus: “Senhor, quer que mandemos cair fogo do céu para consumi-los?”.
55 Ti sutu sbaj ja Jesusi. Ti yalaa: ―Ja huenlexi lajan soc ja spensar ja pucuj ja hua pensarexi.
55 Jesus, porém, se voltou para eles e os repreendeu.
56 Iday, jaxa queni, ti ni coelon jan ja ba satq'uinali pero mi jaquelucon ba oj ch'ay ja yaltzil ja cristiano. Jacyon ba oj colta ja yaltzilei, xchi ja Jesusi. Ti cho huajye ba otro yal haciendaa.
56 E seguiram para outro povoado.
57 Cuando ti xa huajumei, ti jac jun huinica. Ti yal yab ja Jesusi: ―Cajual, chican ba huala huaja, oj ni nocha ec'a, xchi.
57 Quando andavam pelo caminho, alguém disse a Jesus: “Eu o seguirei aonde quer que vá”.
58 Ti yala ja Jesusi: ―Pero ja queni, mas lec ja jalahui. Ay sq'ueen. Soc ja yalchan, ay soj. Ja queni coelon ni jan ja ba satq'uinali pero mi ni ba oj ochcon baani, mey quioj, xchi.
58 Jesus respondeu: “As raposas têm tocas onde morar e as aves têm ninhos, mas o Filho do Homem não tem sequer um lugar para recostar a cabeça”.
59 Ti yal yab ja otro juni: ―Jachuc ja hueni, nochohuon. Ti yala ja huiniqui: ―Cajual, cuando huax cham ja jtati, ti oj jacon amoca.
59 E a outra pessoa ele disse: “Siga-me”. O homem, porém, respondeu: “Senhor, deixe-me primeiro sepultar meu pai”.
60 Ti yala ja Jesusi: ―Ja hua tati oj ni mucjuc yuj ja ma' mi ni cuenta ayuqui, jaxa hueni, caax. Cax loilta ec' ja jastal oj ajyuc ja cristiano cuando huax yaa sbaj ja ba sc'ab ja Diosi.
60 Jesus respondeu: “Deixe que os mortos sepultem seus próprios mortos. Você, porém, deve ir e anunciar o reino de Deus”.
61 Ti cho yala otro juni: ―Oj jacon amoc, Cajual, pero c'ulan qui ja pavori, jecahuon ba oj huaj c'um can bajtan ja suinquil ja jnaji.
61 Outro, ainda, disse: “Senhor, eu o seguirei, mas deixe que antes me despeça de minha família”.
62 Ti yala ja Jesusi: ―Ja hueni ja' amoj ja ma' huas syama arado, ti huas sq'uela spatica, iday, ja xchojlal ja alaji, c'atan mechan xta huax huaji. Mi ni tojuc ja yatela. Huaxa huala oj jacan jmoc, iday, huax cho ahuala oj cumxan ba hua naji. Ja ma' q'uelq'uelpatic ayi, quechan ita huas somo ja ateli, xchi ja Jesusi.
62 Mas Jesus lhe disse: “Quem põe a mão no arado e olha para trás não está apto para o reino de Deus”.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 9, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.