Mateus 27
Toto Thovuye Loi Ghalɨŋae (TGO) vs AAI
1 Vambe mbaŋambaŋa moli ravowovowo laghɨlaghɨye na Jiu ghanjigiyagiya thɨ vakatha lenji mbaro Jisas le mare kaiwae.
1 Maraumanika Firis ukwarih etei naatu regaregah ai’in bairi Jesu morob isan hio hiyabunai sawar.
2 Thɨ ŋgarɨ na thɨ yovaŋgu weya Pailat, Rom ghagawana.
2 Basit uman hifatum hibai hitit Roman hai gawan Pilate umanamaim hiyai.
3 Mbaŋa Judas, Jisas ghaliliva, i loŋwevaidiya Jisas vama thɨŋa ne i mare, i nuwonjogha na i biginjogha mani gethiyeto weŋgiya ravowovowo laghɨlaghɨye na giyagiya vavana.
3 Judas, yanuwayan Jesu kakafinamaim hiya’iyai i’itin ana veya dogoron rusib, kabay 30 bai matabir na Firis ukwarih naatu regaregah ai’in nahimaim tit, eo
4 Judas i dage weŋgi, iŋa, “Ma vakatha tharɨ kaiwae ma vatomweya amala ma ele tharɨ na thɨ unɨghɨ.” Thɨ dagewe, thɨŋa, “Ma wo rerenuwaŋa kaiwae. Tembe ghen ghanɨmberegha.”
4 “Ayu asinaf kakaf orot gewasin baban ao emomorob.” Hiya’afut hio, “Nati o a yababan, o akisimo ina’itin inayabunai.”
5 Judas i bigiyathu manima e Ŋgolo Boboma tɨne na i wa na ve gadesowo.
5 Judas kabay nati Tafaror Bar kabay teya’aya’amaim itaiy re naatu ihamiyih tit in sikan warasa yai morob. Judas kabay bai na rouw ere’er|alt="Judas throwing money down" src="cn01832b.tif" size="col" loc="Mat 27.5" copy="©1978 David C. Cook Publishing Co." ref="27.5"
6 Amba ravowovowo laghɨlaghɨye thɨ mbana manima na thɨŋa, “Manike iyake madibe inawe na la mbaro i dageten ra bigirawe weiye Ŋgolo Boboma ghamani.”
6 Firis ukwarih kabay hibai hio, “Iti i rara ana kabay, ata ofafar men ebibasit boro Tafaror Bar ana kabay ya’aya’amaim tanayai na’in.”
7 Thɨ vakatha manima ghambaro, thɨ mban na thɨ vamodo thelauwe bobwari lenji ghabubu kaiwae. Thɨ vamodo weya uye gharamonjemonje.
7 Etei’imak hio hibibasit ufunamaim, kabay hibai noukwat bu’urayan ana kamar hitubun, saise nah touman sabuw hai rah ana efan namatar.
8 Iya kaiwae thelauko iyako thɨ una idae Madibe Thelauniye gheghada noroke.
8 Ana’an nati isan kamar wabin “Rara ana Kamar” hibiwab in na iti boun ana veya tit.
9 Mbaŋa va thɨ vakatha iyako, Loi ghalɨŋae gharautu, Jeremaiya, le utu i tabo na emunjoru, iŋa, “Thɨ mbana silva gethɨyeto (30), Isirel gharɨgharɨniye vavana va thɨ vatomwe na loloko iyako ghavanjo
9 Naatu abistan dinab orot Jeremiah eo ina iturobe.
10 na thɨ vamodo uyema gharamonjemonje le thelauwe, ŋgoreiya Loi le utu weŋgo.”
10 Noukwat bu’urayan ana kamar hitubun Regah ayu iu’uwu na’atube.”
11 Jisas i ndeghathɨ Pailat e ghamwae, iye Rom ghagawana, amba i vaito iŋa, “Ghen Jiu lenji kiŋa ghen?”
11 Jesu Roman gawan nanamaim bat, naatu gawan Jesu ibatiy, “O Jews sabuw hai aiwob?” Jesu iya’afut eo. “Nati kuo, ayu boro abi tur anao.”
12 Ko iyemaeŋge mbaŋa ravowovowo laghɨlaghɨye na Jiu ghanjigiyagiya methɨ wonjowe ma me ndegolambo mun.
12 Firis ukwarih naatu regaregah ai’in Jesu ubar hitin tur kakafin isan hio men kafa’imo iyafutimih.
13 Amba Pailat i dagewe iŋa, “Thare u loŋwe bigibigi lemoyo kaiwanji iya thɨ wonjoweŋgenawe?”
13 Basit Pilate Jesu iu, “Sabuw kakafih isan ubar hit teo’orereb kunonowar?”
14 Ko Jisas mava i gonjogha lenji utuko mun, iya kaiwae Pailat ghare va i yo.
14 Baise Jesu men kafa’imo awanamaim tur ta tit, naatu Gawan orot ana kasiy ra’at ifofofor men kafaita.
15 Theghathagha regha na regha Thaga Valaŋani e tɨne, rayakuyaku e thiyo regha iya gharɨgharɨ thɨ tuthigiya weya Pailat na i vaŋguraŋgiya kaiwanji.
15 Tar Nowaten hiyuw ana veya, gawan hai binanakwar eo na’atube, mar etei dibur barane sabuw hai kok orot menatan tirurubin i ebobotait.
16 E mbaŋako iyako amala regha va ina e thiyo, idae Barabas, amalaghɨniye ghathanavu raitharɨ moli.
16 Nati ana veya orot wabin gagamin Jesu Barabas dibur ma’am.
17 Mbaŋa wabwi laghɨye thɨ mevathavatha amba Pailat i vaitoŋgi iŋa, “Thela nuwamiya ya rakayathu kaiwami? Barabas o Jisas iya thɨŋake Mesaiya?”
17 Naatu sabuw hiru’ay sawar, basit Pilate ibatiyih, “Orot menatan kwakokok diburune anabotait, Jesu Barabas o Jesu Keriso?”
18 I dage ŋgoreiyako kaiwae va i ghareghare wagiyawe Jiu lenji randeviva thɨ yamwakabu Jisas kaiwae iyava thɨ vaŋgugiyakowe.
18 Anayabin sabuw bobowenamaim Jesu hibai Pilate umanamaim hiya’iyai i so’ob.
19 Pailat vamba ina e ghamba kot kaero levo i variya toto iŋa: “Lolona iyana ma ele tharɨ. Ne u ndevakatha bigi reghawe kaiwae me gougou ma ghenelola gheneloloniye na i vakathaŋgo ya mararu laghɨye.”
19 Pilate baibabatiyen ana efanamaim ma’am, aawan tur iyafar na eo, “Orot nati gewasin isan men abisa ta inasinaf, anayabin fai ayu mim fokarin maiyow isan amim au not ekakasiy”
20 Ravowovowo laghɨlaghɨye na Jiu ghanjigiyagiya thɨ vokomukomuŋgi wabwiko laghɨye na thɨ naŋgo weya Pailat i rakayathu Barabas na iŋa na thɨ unɨgha Jisas.
20 Baise firis ukwarih naatu regaregah ai’in sabuw tafah fair hiyai, Barabas botaitin naatu Jesu asabunin isan Pilate hiokikin.
21 Pailat i vaitoŋgi iŋa, “Iya thenjighewoke, thela nuwamiya ya rakayathu kaiwami?”
21 Pilate sabuw ibatiyih, “Orot i rou’ab, imih orot menatan kwakokok ana botait?” Etei’imak hiya’afut hio, “Barabas!”
22 Mbowo i vaitoŋgiva iŋa, “Ne ya vakatha budakai weya Jisas iya thɨŋake Mesaiya?”
22 Pilate sabuw ibatiyih, “Bo Jesu wabin Keriso isan boro mi’itube anasinaf?” Etei’imak hiya’afut hio, “Ku’onaf!”
23 Pailat i vaitoŋgi iŋa, “Ko loloke iyake va i vakatha vara thambo tharɨ?”
23 Pilate ibatiyih, “Abisa kakafin sinaf?” Baise sabuw hitar koukuw hio, “Ku’onaf!” Sabuw rou’ay gagamin nahimaim Pilate Jesu ibatiy|alt="Jesus placed before crowd" src="CN01822b.tif" size="col" loc="Mat 27.23" copy="©1978 David C. Cook Publishing Co." ref="27.23"
24 Pailat vama i ghareghare ma te valɨkaiwaeva i vakatha renuwaŋa regha na wabwiko laghɨye mbalavama thɨ vakatha gaithɨ, amba i thɨna mbwa na i thavwiya nɨmae wabwiko laghɨye e maranji na iŋa, “Loloke iyake le mare wonjoweniye thava ne i mena weŋgo. Tembe hu kwalavi.”
24 Pilate naniyan bai men karam boro ef ta tasinaf, naatu sabuw auman kougeyagey hibusuruf, imih harew bai sabuw etei nahimaim uman sauwen eo, “Ayu iti orot namomorob isan men ana ubar anabaimih. Nati i kwa akis a ubar.”
25 Taulaghɨko thɨŋa, “Le marena wonjoweniye i mena weime na lama ŋgaŋga weŋgi.”
25 Sabuw etei hiya’afut hio, “I namomorob ana ubar i aki anab naatu natunatu auman ana ubar hinab.”
26 Amba Pailat i rakayathu Barabas kaiwanji na iŋa na ragagaithɨ thɨ liya thiyo weiye bigibigi vurɨgheghe nanji e thiyoko na thɨ yabɨbɨwe amba i vaŋgugiya weŋgi na thɨ ŋge e kros.
26 Imaibo Pilate Barabas botait, naatu Jesu wabir ana baiyowayah iuwih, onafin isan hibai hin.
27 Pailat le ragagaithɨ thɨ yovaŋguya Jisas e gawana ele ŋgolo ghayayao amba ragagaithɨko wolaghɨye thɨ mevathavatha na thɨ meghɨliŋa Jisas.
27 Imaibo Pilate ana baiyowayah Jesu hibai hin gawan ana bar hitit, nati’imaim baiyowayah etei hiru’ay hibebera’uh.
28 Thɨ bigiraŋgiya ghakwama na thɨ vanjimbo e kwama sosoro na molao, ŋgoreiya kiŋ ghakwama.
28 Ana faifuw hi’oromen, faifuw namar hibai hi’us,
29 Thɨ vona umbwa ele kinkin yaŋgae na thɨ thɨnɨrawe e umbaliye na thɨ wo umbwa na thɨ worawe e nɨmaeko e uneko, ŋgoreiya kiŋ ghavakavakatha amba thɨ ronja e ghenji vuvuye na thɨ vatabweruŋa thɨŋa, “O Jiu lenji Kiŋ, len mbaro ne i meghabana!”
29 kokor hififin ukwarin ana raramamih hiyara’ah, uman ana asukwafune tu hitin, nanamaim suh hiyowen hi’i’iyab hio, “Jews hai aiwob tanabora’ara’ah.”
30 Thɨ njoŋgovunɨvun na thɨ wo umbwama na thɨ ŋgeŋgeŋa umbaliye.
30 Yumatan hikwaitututur, uman tu hibosair ukwarinamaim hiborabirab.
31 Mbaŋa thɨ vatabweruŋako na e ghereiye, thɨ liraŋgiya kwamama sosoroma na thɨ vanjimbo amalaghɨniye e ghakwamaŋgima. Amba thɨ vaŋguraŋgiya na thɨ yovaŋgu vethɨ rokros.
31 Hibi’i’iyab ufunamaim, faifuw hi’us ma’am hibosair ana faifuw hibow hina hi’us, imaibo hibai hin onafin isan.
32 Mbaŋa vama vethɨ vaŋguraŋgiya na ma vethɨ loŋgaloŋga amba thɨ lavolevola lolo regha, rara Sairin idae Saimon. Ragagaithɨma thɨ vavurɨghegheŋa na i wo Jisas ghakros.
32 Hitit hinan efamaim Sairini orot wabin Simon bairi hitar naatu baiyowayah hi’ukikin Jesu ana onaf bai e’abar.
33 Thɨ vutha e valɨvaŋga regha idae Golgota. Golgota gharumwaru ŋgoreiya “Boutouto Ghambae”.
33 Hina efan wabin Golgotha imaim hitit, nati efan hibiwab yabin efan ana itinin i orot ukwarin ana gifow na’atube.
34 Bigi regha iye i maŋge thɨ liŋgirawe weiye waen thɨ thɨnɨgiya weya Jisas na i mun. Mbaŋa i ghamɨno na i maŋge, i botewoyathu.
34 Nati’imaim wine harew tenakuyakuy auman hisartabir Jesu tomanih hitin bai kakartubun ufunamaim kwahir.
35 Mbaŋa thɨ ŋge e krosɨko vwatae, amba thɨ wobwiya ghakwamakwamama. Thɨ mbana varɨvarɨ na thɨ mwadiwo mwadiwo reghawe. Thela thoŋgo i wo varɨko iya e ghanonoko amba i tuthi iyaŋganiya i bigi.
35 Naatu hi’o’onaf ana veya arowamaim ana faifuw hikusib hifaram hibow.
36 Amba thiya yaku gheko na thɨ njimbukiki.
36 Imaibo nati’imaim himarir Jesu hima’uh hima.
37 Thɨ liya ghawonjoweko, vama thɨ rori, na thɨ ŋge e umbaliye na yavoro, iŋa, Iyake Jisas, Jiu lenji Kiŋ.
37 Naatu tafanamaim ubar hibitin ana tur hikirum hikubar, “ITI I JESU, JEW SABUW HAI AIWOB.”
38 Thɨ rokrosiŋgiya rakaivɨ thenjighewo weiyaŋgi, regha e une na regha e moiye.Ravowovowo laghɨlaghɨye, mbaro gharavavaghareŋgi na Jiu ghanjigiyagiya thɨ goviyeviye ghamwae|alt="Jesus on cross and the two others" src="IB04166bw.tif" size="span" copy="Faadil" ref="27:32-44"
38 Naatu bainowan orot rou’ab Jesu bairi hi’onafih, ta ana beyawane ta ana asukwafune.
39 Gharɨgharɨ thɨ rakarakareŋa evasiwae thɨ wovanukunukuya umbalinji na thɨ goviyaviya ghamwae,
39 Sabuw nanane hinan ukwarih hita’asi’asiy ubar hitin tur kakafih maiyow Jesu hi’i’iyab hio,
40 thɨŋa, “Va uŋa ne u tagarakaraka Ŋgolo Boboma na mbaŋa thegheto e tɨne kaero u vatadɨva. Thoŋgo Loi Nariya ghen, tembe u vamora ghanɨmberegha. U roiteta krosɨna na u njama.”
40 “Tafaror bar tarabounin veya tounu wanawananamaim wowabin sawaramih io! Bo o God Natun na’at kwiyawasi cross afe’enane kure’eban a’it?”
41 Ravowovowo laghɨlaghɨye, mbaro gharavavaghareŋgi na Jiu ghanjigiyagiya vambe thɨ goviyaviyava ghamwae ŋgoreiyake.
41 Ef ta’imon firis ukwarih, Ofafar Bai’obaiyenayah naatu regaregah ai’in auman Jesu hi’i’iyab hio,
42 Thɨŋa, “I vamoruŋgiya gharɨgharɨ mbe vavana, ko ma valɨkaiwae i vamoru ghamberegha! Iye Israel lenji Kiŋ, ae? Tembe ghamberegha i njama e krosɨko, ambane wo loŋweghathɨ.
42 “Sabuw afa iyawasih, baise i taiyuwin men karam boro niyawas, Israel sabuw hai aiwob! Bo cross afe’enane boun nare tana itin boro tanitumitum.
43 I vareminja Loi. Wo ra thuweno, thare Loi ne i thalavu, kaiwae iŋa, ‘Loi Nariya Ghino!’”
43 God i bitumitum, bo God boun iyawasiban ta’itin, anayabin i taiyuwin i God Natun rouw eo.”
44 Rakaivɨŋgiko iyava thɨ rokrosiŋgiko weiyaŋgi, thiye vambe thɨ yaŋgiwanava ŋgora iyako.
44 Ef ta’imon bainowah orot rou’ab Jesu bairi hi’onafih hi’inu’in ubar hitin tur kakafih hi’u.
45 Ghararaghɨye mboro ghaghad tɨri klok, vanautumako laghɨye i mouwo.
45 Veya yen tafat yan tafaram etei gugum inu’in veya botabir re 3 korok bai.
46 Tɨri klok ele valɨvaŋga Jisas i kula na ghalɨŋae laghɨye iŋa, “Eloi, Eloi, lama sabakɨtani?” gharumwaru “Lo Loi, Lo Loi, buda kaiwae u iteteŋaŋgo?”
46 Veya 3 korok na’atube, Jesu fanan aumetawat rerey eo, “Eloi, Eloi Lema Sabachthani?” Anayabin, “Au God, au God, aisim ihamiyu?”
47 Gharɨgharɨko iyava thiya ndeghathɨko gheko thɨ loŋweya iyako na vavana thɨŋa, “I kula weya Ilaija iyako.”
47 Sabuw afa nati’imaim hibatabat hinowar hio, “Elijah isan eafa’af kwanowar.”
48 E mbaŋako iyako, regha i ruku na i liya vune i liutu e waen monyomonyo na i lira e umbwa mbothiye, amba i livoreŋa na Jisas i mun.
48 Naatu orot ta nunuw in sawar ta biyan sou’usau bai, wine tenakuyakuy butu’ub, eot ra’ah Jesu awanamaim yai tomamih.
49 Ko iyemaeŋge vavana thɨŋa, “Wo ra roroghagha! Wo ra thuweno, mbwata ne Ilaija i mena na i vamoru.”
49 Baise sabuw afa hio, “Kubat, Elijah nan nabiyawas tana’itin!”
50 Jisas mbowo i kulava na ghalɨŋae laghɨye amba i vatomweya yawaliye na i mare.
50 Jesu iban maiye fanan aumetawat rerey, naatu ayubin tabaratait.
51 Amba kwama va i ganatena woluwolu bobomako moli e Ŋgolo Boboma tɨne, i mathethe wa yavoro na ve wo bode, thelauko i mbarimbariri na varɨvarɨ thɨ raraviyaviya.
51 Faifuw Tafaror Bar wanawanan hita’iy re efan kakafiyin hirafut inu’in yate rusib re in uran tit rou’ab himatar, iriyoy tit kabay hitaseseb.
52 Ghabughabubu thɨ mavu na Loi le gharɨgharɨ vama thiya marekai thɨ rakathuweiru na e yawayawalinji.
52 Rah awah hiha’e, sabuw kakafiyih moumurih na’in marasika himorob hi’inu’in etei hiyawas himisir.
53 Thɨ rakaiteteŋgiya ghabughabubu na Jisas le thuweiru mare e ghereiye, vethɨ rakaru Jerusalem na vethɨ rakaraŋgi weŋgiya gharɨgharɨ lemoyo.Kwama i mathethe wa yavoro na ve wo bode|alt="Temple curtain torn" src="lb00265c.tif" size="col" copy="BFBS (Bass)" ref="27:51"
53 Hai rah hitumaren hitit, Jesu morobone mimisir ufunamaim, murumurubih etei hitit hin Jerusalem hitit, sabuw moumurih na’in hi’itih.
54 Mbaŋa ragagaithɨko na lenji randeviva, va inanji gheko thɨ njimbukikiya Jisas, thɨ ghamɨnogha ghembako i ragheghe na thɨ thuweŋgiya bigibigiko wolaghɨye iyava thɨ yomarako, thɨ mararu laghɨye na thɨŋa, “Mbema emunjoru iye Loi Nariye.”
54 Baiyowayah hai orot ukwarih naatu baiyowayah afa bairi nati’imaim Jesu hima’uh hima’am iriyoy hitatam, naatu abisa’awat himamatar hi’itah hai bir ra’at hio, “Turobe iti orot i anababatun God Natun!”
55 Wanakau i ghanagha vambe inanjiva gheko. Vambe thɨ ndeghathɨ bwagabwaga na thɨ ghewoŋa Jisas. Thiye va thɨ ghambugha Jisas Galili na thɨ njimbukiki.
55 Nati’imaim baibin moumurih na’in hina ef yokaika hibat abisa’awat himamatar hi’itah. Iti baibin i Galilee’ine Jesu hi’ufunun bairi hina hibibais.
56 E tɨnenji Meri tɨnan Magadala, Meri Jemes na Josep tɨnanji na Sebedi le ŋgaŋga tɨnanji.
56 Baibin wanawanahimaim i Mary Magdalene, Mary, James, Joseph hairi hinah naatu Zebedee aawan.
57 Mbaŋa vama yeghɨyeghɨye amba amala ragogomwau regha i vutha, idae Josep. Amalake iyake i mena Arɨmathiya na iye vambe Jisas gharaghambuva.
57 Birabirab auman orot sawar wairafin, wabin Joseph ana tafaram Arimathea’ane na tit. Iti orot i Jesu ana bai’ufununayan ta, baise wa’iwa’iramaim bi’ufununun. Tafaror bar wanawanan faifuw taseb ro’ab himatar|alt="temple veil being torn down" src="CN01843B.TIF" size="col" loc="Mat 27.57" copy="©1978 David C. Cook Publishing Co." ref="27.57"
58 I wa weya Pailat na ve naŋgo Jisas riwaekowe. Amba Pailat iŋa na thɨ wogiyawe.
58 Joseph na Pilate nanamaim tit, Jesu biyan bai na ya’in isan fefeyan, naatu Pilate ana baiyowayah uwih Jesu biyan hibai hitin.
59 Josep i wo na i liya kwama togha i ghavowe,
59 Joseph, Jesu biyan bai faifuw boubunamaim sum
60 amba i worawe ele ghabubu togha tɨne, vamba i tɨghɨruwoeŋge e varɨ e bobokulu regha. I vabulaleya varɨ laghɨye regha na i rogana ghaekowe, amba i iteteŋa.
60 bai in hub boubun i isan iti boro’omo to naiwanamaim bai inu’in, imaim Jesu yai naatu kabay ifururuw na sou hir naatu ana ubar in.
61 Meri tɨnan Magadala na le ghaida Meri eundava inanji gheko, thɨ yaku na ghamwanji i ghemba ghabubuko.
61 Mary Magdalene naatu Mary, James, Joseph hairi hinah i rah rewan rounane himare hima hi’itin.
62 Mbaŋambaŋa Satade, Jiu lenji Sabat, ravowovowo laghɨlaghɨye na Parisi lenji wabwi thɨ rakawa Pailat.
62 Mar natot i boro Sabbath ana veya, imih Firis ukwarih naatu Pharisee hina Pilate nanamaim hitit
63 Thɨ dagewe thɨŋa, “Amalana, wo renuwaŋakikiya rakwanɨko iyako, mbaŋa vamba e laghalagha va iŋa, ‘Mbaŋa thegheto e ghereiye kaero ya thuweiruva.’
63 hio, “Regah ni’i orot baifufuwenayan yawasin ma’am eo, ‘Ayu boro veya tounu ufunamaim morobone anamisir.’ Iti na’atube eo i aki anotanot.
64 U dage na ragagaithɨ vethɨ njimbukikiya ghabubuko ghaghad mbaŋa thegheto, mbala gharaghambuŋgiko ma valɨkaiwanji thɨ wa na vethɨ wokava riwaeko, na thɨ dage weŋgiya gharɨgharɨ, thɨŋa, ‘Kaero me thuweiruva e mare.’ Kwanɨke iyake ne i laghɨye kivwala kwanɨma i vivama.”
64 Isan imih akokok baiyowayah afa iniyafarih hinan rah hinama’uh hinama veya tounu, saise ana bai’ufununayah boro men hinan biyan hinabain hinabihir, naatu morobone misir maiye hinarouw hinao sabuw hinifuwihimih. Anayabin baifuwen iti boun natitit boro kakafin anababatun men wan anabifuwen na’atube’emih.”
65 Pailat i dage weŋgi iŋa, “I thovuye, hu vaŋguŋgiya lo ragagaithɨna vavana na vou vaŋguraweŋgi na thɨ njimbukiki wagiyaweya ghabubuko.”
65 Pilate iyafutih eo, “Ma’utenayah orot kwa aso’obamaim kwanabuwih naatu kwana’uwih matah toniwa’an rah hinama’uh gewas hinama.”
66 Thɨ wa na vethɨ liya thiyo yaŋgara na thɨ ŋgarɨghathɨgha varɨko weiye ghabubuko ghadidiye na lenji nono ambama thɨ vaŋguraweŋgiya ragagaithɨ na thɨ njimbukiki.
66 Basit hitit hin rah ana etawan kabay tafanamaim kwah hiyai, naatu ma’utenayah orot nati’imaim rah hima’uh hima. Mautenayah rah awan hibat firis bairi teo|alt="soldiers guarding tomb" src="cn01849b.tif" size="col" loc="Mat 27.66" copy="©1978 David C. Cook Publishing Co." ref="27.66"
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Mateus 27, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.