Mateus 26
Mbia Cheẽ (SRQNT) vs NTLH
1 Aquere que Jesús ñee uchɨmbaaquiatu je cote ra.
1 Quando Jesus acabou de ensinar essas coisas, disse aos discípulos:
2 —Dos días mose ra fiesta de la pascua cote. Aque mose ra mbia ɨcuã semee ererecua je seɨquia sacuã, ɨ que Jesús ñee nda.
2 — Vocês sabem que daqui a dois dias vai ser comemorada a
3 Sacerdote rerecua que ñumunua ja cote ra. Ameɨ ja rese. Embesasa rese abe no. Ũquɨ̃ ngue ñumunua ja u Caifás itaicuee ra. Caifás rei sacerdote rerecua tuchɨ.
3 Os chefes dos sacerdotes e os líderes judeus se reuniram no palácio de Caifás, o Grande Sacerdote ,
4 Caifás itaicuee que ũquɨ̃ nyɨ ñee ñee Jesús rɨɨ̃ nda. —Jesús nandembɨɨrɨ̃ ɨrɨ̃ jẽ. Eisi sacuã. Etarõ sacuã. Eɨquia sacuã cote, ɨ que u ñee ñee nyue ra.
4 e fizeram um plano para prender Jesus em segredo e matá-lo.
5 —Fiesta mose eã ño nandeisi jẽ. Mbia ra paama ɨ tuchɨ nande je, ɨ que u ñee ñee nyue ra.
5 Eles diziam: — Não vamos fazer isso durante a festa, para não haver uma revolta no meio do povo.
6 Jesús que siqui Simón Leproso chuchúaa ra. Betania, ɨ que hue je ra.
6 — ausente —
7 Cuña mo ngue tu erea hue ra. Aba mbusɨmbusa mo ngue equeru Jesús je ra. Embisẽ tuchɨ que equeru ra. Mbae isiquia mumbasa tuchɨ que ũquɨ̃ nda. Ichusẽ ja que Jesús ãquĩ ndese equiaru mose ra.
7 — ausente —
8 Echɨmbaaquiatu que chɨ ja mae erese ra. Paama ɨ que cuña je ra.
8 Ao verem aquilo, os discípulos ficaram zangados e disseram: — Que desperdício!
9 —¿Mbaerã eichusẽ ñooño nde? Mbae isiquia rɨbɨshorõ ño nda aba emondo re. Mbaecha reã je emee mee sacuã, ɨ que echɨmbaaquiatu ñee nyue ra.
9 Esse perfume poderia ter sido vendido por uma fortuna, e o dinheiro, dado aos pobres.
10 Jesús que echeẽ ñandu ra. Ñee ngue ee ra. —¿Mbaerã jẽɨngo ñee ũquɨ̃ nde? Sã cuña ae riqui ae. Ae esaã seje nae, eturãte seje ũquɨ̃.
10 Mas Jesus, sabendo o que eles diziam, disse:
11 Mbaecha reã nguia ra chɨ arete íbii a. Se quia nda aɨco beɨ eã nguiã jendese aa.
11 Pois os pobres estarão sempre com vocês, mas eu não.
12 Seati nonde chõ ngue cuña aba mbusɨmbusa ichusẽ nguiã serese.
12 O que ela fez foi perfumar o meu corpo para o meu sepultamento.
13 Tacheẽ nyecua jẽje. Mbia Dios cheẽ turã nenei nenei mose mangue chooñoa jenda ja je, cuña nyɨsaã abe ra esenei senei. Mbia ndua turã ja sacuã echɨsaã abe rese, ɨ que Jesús ñee uchɨmbaaquiatu je ra.
13 Eu afirmo a vocês que isto é verdade: em qualquer lugar do mundo onde o
14 Judas Iscariote, ɨ rei que Jesús chɨmbaaquiatu mo je ra. Aque que oso ñee sacerdote rerecua je ra.
14 Então um dos doze discípulos, chamado Judas Iscariotes, foi falar com os chefes dos sacerdotes.
15 —Jesús tamee jẽje. ¿Mbae ra jemee seje erɨbɨshorõ nde? ɨ que Judas ñee sacerdote rerecua je ra. Sacerdote rerecua que mbae isiquia ata mee ee ra. Treinta que ra.
15 Ele disse: — Quanto vocês me pagam para eu lhes entregar Jesus? E eles lhe pagaram trinta moedas de prata.
16 —Mbia eãsa quiatu Jesús tamee jẽje, ɨ que Judas ñee ee ra.
16 E daí em diante Judas ficou procurando uma oportunidade para entregar Jesus.
17 Fiesta que tu cote ra. Aque fiesta mose beɨ que mbia riqui oveja ɨquia ɨquia querabe ra. Mbichae mbuchɨmatã iriã ngue eu eu quia aque mose querabe no nda. Fiesta nonde que echɨmbaaquiatu ñee Jesús je ra. —¿Mangue ra oveja urembuchi mangue ndechɨurã nde? ɨ que ñee Jesús je ra.
17 No primeiro dia da Festa dos Pães sem Fermento , os discípulos chegaram perto de Jesus e perguntaram: — Onde é que o senhor quer que a gente prepare o jantar da
18 Jesús que ñee ee ra. —Jẽso sucha cuasu. Jeñee aque je. “Jesús que urembu ñee ndeje ra. ‘Ndechuchua oveja tau sequiato rese semano nonde’, ɨ que Jesús ucheẽ mbu ndeje ra”, jenye aque je, ɨ que Jesús ñee nda.
18 Ele respondeu:
19 Echɨmbaaquiatu que nyoɨ erea Jesús cheẽ nguire ra. Oveja que embuchi huee cote ra.
19 Os discípulos fizeram como Jesus havia mandado e prepararam o jantar da Páscoa.
20 Itondaru ramo mose que Jesús chɨ quiaru uchɨmbaaquiatu rese huee cote ra.
20 Quando anoiteceu, Jesus e os doze discípulos sentaram para comer.
21 Quiaru mose que Jesús ñee ee cote ra. —Tacheẽ nyecua jẽje. Jemo nda semondo mbia ɨcuã je, ɨ que ñee uchɨmbaaquiatu je ra.
21 Durante o jantar Jesus disse:
22 Echɨmbaaquiatu ia eã tuchɨ que echeẽ mose ra. —¿Se ra aremondo ee re? ɨ ja jate que ñee Jesús je ra.
22 Eles ficaram muito tristes e, um por um, começaram a perguntar: — O senhor não está achando que sou eu; está?
23 Jesús que ñee ee ra. —Ae chɨ̃ quiaru serese aque plato ye sɨ́ a nae, aque tuchɨ ra semondo mbia ɨcuã je.
23 Jesus respondeu:
24 Dios cheẽ nduɨ sɨ́ tuchɨ ra amano ndaque. Ae ra semee mbia ɨcuã je, aque ra mbae rasi saã tuchɨ quia. Aba mbia eã tuchɨ ra aque. “Taĩ sembuchecua jirichɨ̃ nguia curɨ”, ɨ chee ra aque, ɨ que Jesús ra.
24 Pois o
25 —¿Se ra aremondo mbia ɨcuã je re? ɨ que Judas ñee Jesús je ra. Jesús rɨɨ̃ ñeende mbia ɨcuã je nyii. “Ae” ɨ que Jesús echeẽ mose ra.
25 Então Judas, o traidor, perguntou: — Mestre, o senhor não está achando que sou eu; está? Jesus respondeu:
26 Quiaru que u ra. Jesús que mbichae sirõ nda. Gracias ɨ que Dios je ra. Siquio que mbuchao chao ee cote ra. —Ã mbichae jẽu. Serete chõ ã nde, ɨ que Jesús ñee ee ra.
26 Enquanto estavam comendo, Jesus pegou o pão e deu graças a Deus. Depois partiu o pão e o deu aos discípulos, dizendo:
27 Vino mbeisa que esirõ cote no nda. Gracias ɨ que Dios je ra. Mondo que uchɨmbaa quiatu oo cote ra. —Jembei mbei ja.
27 Em seguida, pegou o cálice de vinho e agradeceu a Deus. Depois passou o cálice aos discípulos, dizendo:
28 Seruqui chõ ã nde. Mbia ɨcuã mbutiã sacuã ño seruqui re. Dios cheẽ yasu ruɨ sɨ chõ seruqui riqui nguiã mbia ɨcuã mbutiã co.
28 porque isto é o meu sangue, que é derramado em favor de muitos para o perdão dos pecados, o sangue que garante a
29 Tacheẽ nyecua tuchɨ jẽje. Vino mo nda ambei eã mbeɨ cote. Paba mbia rerecua tuchɨ mose, aque mose ramo nguia nda ambei nguiã jendese cote, ɨ que Jesús ñee nda.
29 Eu afirmo a vocês que nunca mais beberei deste vinho até o dia em que beber com vocês um vinho novo no
30 Ɨraseɨ raseɨ que cote ra. Nyoɨ que Monte de los Olivos ra.
30 Então eles cantaram canções de louvor e foram para o monte das Oliveiras.
31 Jesús que ñee uchɨmbaaquiatu je ra. —Jẽɨreɨ̃ ɨreɨ̃te ra serɨɨ̃ co isa. Jeñɨmboseɨ̃ mboseɨ̃ nda oso serecha co isa. Sã embesa ji riqui ñee no: “Dios ra oveja raarõsa ɨquia. Oveja ra ñɨmboseɨ̃ nyoɨ cote”, sã embesa ji riqui ɨ no.
31 E Jesus disse aos discípulos:
32 Seraaque quera sɨre ra aso se rane jendaarõ Galilea, ɨ que Jesús ra.
32 Mas, depois que eu ressuscitar, irei adiante de vocês para a Galileia.
33 Pedro que ñee ee ra. —Seataque ra ɨreɨ̃ ɨreɨ̃te raque ndesɨ. Se quia ra aɨreɨ̃ ɨreɨã mbeɨ ndesɨ, ɨ rei que Pedro ñee ee ra.
33 Então Pedro disse a Jesus: — Eu nunca abandonarei o senhor, mesmo que todos o abandonem.
34 Jesús que ñee ee ra. —Tacheẽ nyecua ndeje, Pedro. Nguira cheẽ nonde ra erecheẽ ñooño tres veces serɨɨ̃ namo, Pedro. “Jesús aɨcuayãte resẽ”, ere chooño ño nda serɨɨ̃, ɨ que Jesús ñee ee ra.
34 Mas Jesus lhe disse:
35 Pedro que ñee ee ra. —Mbia seɨquia arõte raque nderɨɨ̃, acheẽ ñooño eã nda nderɨɨ̃, ɨ rei que Pedro ra. Eɨ̃ ja que ñee nda.
35 Pedro respondeu: — Eu nunca vou dizer que não o conheço, mesmo que eu tenha de morrer com o senhor! E todos os outros discípulos disseram a mesma coisa.
36 Jesús que oso Getsemaní cote ra. Uchɨmbaaquiatu rese. —Jengoi rã u aa. Taso rã ñee Paba je pe jiri se, ɨ que Jesús ee ra.
36 Jesus foi com os discípulos para um lugar chamado Getsêmani e lhes disse:
37 Pe quiti jiri que Pedro rerao ra. Zebedeo riirĩ nyeremo ndese. Eya eã ndasi tuchɨ que tu ee aque mose ra.
37 Então Jesus foi, levando consigo Pedro e os dois filhos de Zebedeu. Aí ele começou a sentir uma grande tristeza e aflição
38 Ñee ngue ũquɨ̃ je ra. —Seya eã ndasi tuchɨ aɨco co. Seya eã ndasi ra seɨquia chee. Jenguchõ na jẽ aa. Jẽtesa tesa beɨ u aa, ɨ que Jesús ñee ee ra.
38 e disse a eles:
39 Jesús que oso pe quiti jiri cot e ra. Nyibi que u ngũíã ndese ñee Dios je ra. —Paba, ũquɨ̃ ndasi asaã sereãte raque quia co. Ae sebite riqui nae, ũquɨ̃ ndese semingo eã. Ae ndebite riqui nae, ũquɨ̃ ndese quiatu semingo, ɨ que Jesús ñee Dios je ra.
39 Ele foi um pouco mais adiante, ajoelhou-se, encostou o rosto no chão e orou:
40 Nyebi que u uchɨmbaaquiatu je cote ra. Ɨ que eu uque ja ee cote ra. Ñee ngue Pedro je ra. —Jẽɨngo areã ñochɨ̃ tesa serese se ñee mose Dios je.
40 Depois voltou e encontrou os três discípulos dormindo. Então disse a Pedro:
41 Jẽtesa tesa u. Jengue eã u ñee Dios je. Mbae ɨcuã tã ɨ eã sacuã jẽje. Jẽɨngo serete raque serese. Mbae ɨcuã nguiatu jembuti mbutite nguiã, ɨ que Jesús ee ra.
41 Vigiem e orem para que não sejam tentados. É fácil querer resistir à tentação; o difícil mesmo é conseguir.
42 Osobe que ñee Dios je pe jiri cote ra. —Paba, nde ñee mose seje, “mbae rasi ra eresaã” nde ɨ mose seje, asaã nda se, ɨ que ñee Dios je ra.
42 Pela segunda vez Jesus foi e orou, dizendo:
43 Nyebi que u uchɨmbaaquiatu je cote ra. Ɨ sɨ́ que u uque ee no nda. Eresa quiatu ngue eshɨu shɨute nguiã.
43 Ele voltou de novo e encontrou os discípulos dormindo. Eles estavam com sono e não conseguiam ficar com os olhos abertos.
44 Jesús que osobe erecha ñee Dios je ra. Tres veces que aque cote ra. Hue rɨ̃ sɨ que ñee Dios je ra.
44 Jesus tornou a sair de perto deles e orou pela terceira vez, dizendo as mesmas palavras.
45 Uchɨmbaaquiatu jii que esɨ ñee ee cote ra. —Jengue cote. Jenguenea jẽucua cote. Semondo ra mbia ɨcuã je cote. Seɨquia sacuã.
45 Então voltou até onde os discípulos estavam e perguntou:
46 Jẽhuã cote. Nyao cote. Ae ra semee mbia ɨcuã je, co eru quia semee sacuã co cote, ɨ que Jesús uchɨmbaaquiatu je ra.
46 Levantem-se, e vamos embora. Vejam! Aí vem chegando o homem que está me traindo!
47 Jesús cheẽ mosebe tuchɨ que Judas ru erea ra. Jesús chɨmbaaquiatu rei que ae ra. Aque rese que mbia cuaẽ tuchɨ quia ra. Tiquise abe que ecurucuaẽ nguia ra. Ira jua abe no. Sacerdote rerecua chõ ũquɨ̃ mbucuaẽ nguia reaẽ. Ameɨ abe.
47 Jesus ainda estava falando, quando chegou Judas, um dos doze discípulos. Vinha com ele uma grande multidão armada com espadas e porretes, que tinha sido mandada pelos chefes dos sacerdotes e pelos líderes judeus.
48 Judas ñee nyecuayã nguiatu quia ũquɨ̃ je nyii reaẽ. —Ae ritii ra asiite, aque chõ ñene. Aque jẽisi serao, ɨ quia equia ee nyii reaẽ.
48 O traidor tinha combinado com eles um sinal. Ele tinha dito: “Prendam o homem que eu beijar, pois é ele.”
49 Jesús rɨɨchã ngue esɨ saludar ɨ ee cote ra. Jesús ritii que esiite ee cote ra.
49 Judas foi até perto de Jesus e disse: — Mestre, que a paz esteja com o senhor! E o beijou.
50 —¿Mbaerã erechu serea re? ɨ que Jesús ee ra. Mbia que ngaẽ Jesús isi ecua cote ra.
50 Jesus respondeu: Então eles chegaram, prenderam Jesus e o amarraram.
51 Ũquɨ̃ mose que Jesús rimba mo uchuuru sirõ tiquise ra. Sacerdote rerecua rimba rese que tiquise uru ra. Eisa que echisia ra.
51 Mas um dos que estavam ali com Jesus tirou a espada, atacou um empregado do Grande Sacerdote e cortou uma orelha dele.
52 Jesús que ñee ee ra. —Ndechuuru emingue chõ eriru ye. Nde emo nyɨɨsha mose tiquise je, nde abe ra emo ndeɨsha.
52 Aí Jesus disse:
53 ¿Ndeiranuate ángeles rese re? Se ñee mose Paba je, ángeles tubɨrɨã tuchɨ nda embu seje re chaẽ. Sereaquiatu sacuã.
53 Você não sabe que, se eu pedisse ajuda ao meu Pai, ele me mandaria agora mesmo doze exércitos de anjos?
54 “Angeles embu rã sereaquiatu”, ae eã nda Paba je. Ũquɨ̃ mose ra embesa ji ɨque eã cote. Sã embesa ji riqui ñee no: “Mbae rasi ra esaã tuchɨ” ɨ no, ɨ que Jesús ñee Pedro je ra.
54 Mas, nesse caso, como poderia se cumprir aquilo que as
55 Jesús que ñee mbia ja je cote ra. —¿Mbaerã jenyu quia tiquise rurucuaẽ serea co re? Ira jua abe no. Mbae mbuquiachãsa rea rocoɨ̃ jenyuchɨ̃ nguia serea co. Tenda que amumba mumba beɨte rei quia jendese Dios chuchua resẽ. Mbia que ambaaquiatu quiatu beɨ rei quia huee resẽ. ¿Mbaerã seisiã nyucua aque mose re?
55 Depois Jesus disse para aquela gente:
56 Embesa ji ɨque sacuã ño jẽɨcuã ɨcuã ndiqui nguiã seje ã, ɨ que Jesús ra. Echɨmbaaquiatu que nyoɨ ja chee uchã Jesús recha ra.
56 Mas tudo isso está acontecendo para se cumprir o que os Então todos os discípulos abandonaram Jesus e fugiram.
57 Ae Jesús isi nae, ũquɨ̃ ngue ecuruchoɨ sacerdote rerecua je ra. Huee que embesasa chɨ ja ñumunua nda. Ameɨ ererecua ja abe.
57 Os homens que prenderam Jesus o levaram até a casa do Grande Sacerdote Caifás, onde estavam reunidos alguns mestres da Lei e alguns líderes judeus.
58 Pedro que embuchurucha rucha oso quia eruɨ ra. Ngasẽ nyee que sacerdote rerecua itaicuee ra. Huee que ngoi sacerdote rimba mo ndese ra. —Mañɨ nda mbia Jesús je reae, ɨ que huɨ̃ ngoi eraarõ arõ nda.
58 Pedro seguiu Jesus de longe até o pátio da casa do Grande Sacerdote. Entrou e sentou-se com os guardas para ver como aquilo ia terminar.
59 Sacerdote rerecua que chɨ ja huee ra. Ameɨ mbia rerecua ja abe no. Mbia rerecua ja tuchɨ. —Jesús nandeɨquia, ɨ rei que ñee ñee nyue ra. —¿Mbae ɨ ra aba mbia je Jesús rɨɨcharã nde? ɨ rei que u ñee ñee nyue ra.
59 Os chefes dos sacerdotes e todo o Conselho Superior estavam procurando alguma acusação falsa contra Jesus a fim de o condenar à morte.
60 Emo emo ngue ngaẽ ndei ñee ɨcuã ɨcuã Jesús rɨɨ̃ nda. Ũquɨnde que mbia nyeremo ngaẽ ñee ñooño Jesús rɨɨ̃ nda.
60 Mas não puderam encontrar nada contra ele, embora muitos se levantassem para dizer mentiras a respeito dele. Afinal dois homens se apresentaram
61 —Jesús que ñee ñooño Dios chuchua rɨɨ̃ nda. “Dios chuchua ra ambucoɨ. Tres días mose ra achaobe”, ɨ que urechandu Jesús cheẽ nda, ɨ que ũquɨ̃ ñee ñooño Jesús rɨɨ̃ nda.
61 e disseram: — Este homem afirmou: “Eu posso destruir o Templo de Deus e construí-lo de novo em três dias.”
62 Sacerdote rerecua que juã ñee Jesús je ra. —¿Echeẽ nda eresɨbɨshorõ eã mbeɨ re? ¿Mbae ɨ equia nderɨɨ̃ nde? ɨ que Jesús je ra.
62 Aí o Grande Sacerdote se levantou e perguntou a Jesus: — Você não vai se defender desta acusação?
63 Jesús que ñee eã mbeɨ echeẽ mose ra. Sacerdote rerecua que ñeembe ee ra. —¿Dios rucucha nde re? ¿Cristo nde re? Diósaa echeẽ ure je, ɨ que sacerdote rerecua ñee ee ra.
63 Mas Jesus ficou calado. Então o Grande Sacerdote tornou a perguntar: — Em nome do Deus vivo, eu exijo que você diga para nós: você é o
64 Jesús que ñee ee ra. —Ae. Dios rucucha chõ se re. Tacheẽ nyecua jẽje. Jemae nda serese se coi mose Dios quirãcuã jii. Sechu mose abe ibeishĩ ndese, ɨ que Jesús ee ra.
64 Jesus respondeu:
65 Sacerdote rerecua que paama ɨ tuchɨ Jesús cheẽ mose ra. Huɨɨrao que endoro ndoro chee ra. Ñee ngue ererecua ataque je ra. —Jesús riqui Dios rucucha raã naa co. Jeñandu jate equia ã. Sã mbia mo nandembiirandube eã cote. Nandemae ndei ngue erese re.
65 Aí o Grande Sacerdote rasgou as suas próprias roupas e disse: — Ele
66 ¿Ɨ jẽje re? ¿Mañɨ nande ra equia re? ɨ que sacerdote rerecua ñee ererecua ataque je ra. —Eɨcuã tuchɨ que ra jẽ. Sã mbia eɨquia, ɨ jate que ererecua ñee Jesús rɨɨ̃ nda.
66 Então, o que resolvem? Eles responderam: — Ele é culpado e deve morrer!
67 Mbia que ñinimbu nimbu Jesús ruba rese cote ra. Ucua ucua abe que erese ra. Emo emo ngue eritii mbeete ete o je ra.
67 Em seguida cuspiram no rosto de Jesus e deram bofetadas nele. E os que batiam nele
68 Ñee ngue ee ra. —“Cristo chõ se re”, ere ñɨ equia. Aba chõ ucua nderese chã. Ma eɨcua no, ɨ que mbia ñee ɨcuã ɨcuã ee ra.
68 diziam: — Ei, Messias, adivinhe para nós quem foi que bateu em você!
69 Pedro que chɨ̃ mbeɨte ngoi itaicuee ra. Nyucuaaque mo ngue tu ñee ee mbia rimba mo nda. —Jesús resenda que nde abe ra. Galilea jenda, ɨ que nyucuaaque ñee ee ra.
69 Pedro estava sentado lá fora no pátio, quando uma das empregadas chegou perto dele e disse: — Você também estava com Jesus da Galileia.
70 Pedro que ñee ee ra. —Tei. Ndecheẽ aɨcuayãte, ɨchõɨño ngue Pedro mbia résaa ñee ee ra.
70 Mas ele negou diante de todos, dizendo: — Eu não sei do que é que você está falando.
71 Pedro que oso quia eɨquesa cuti cote ra. Nyucuaaque nongue que ñee mbia je erɨɨ̃ nda. —Co abe que Jesús resenda ra. Nazaret jenda, ɨ que ñee mbia je ra.
71 Depois foi para a entrada do pátio. Outra empregada o viu e disse às pessoas que estavam ali: — Ele estava com Jesus de Nazaré.
72 —Tei. Jesús aɨcuayãte, ɨbe que Pedro ñee ɨcuã ee ra.
72 Pedro negou outra vez, respondendo: — Juro que não conheço esse homem!
73 Ae chɨ huee nae, ũquɨ̃ mo ngue ñee Pedro je cote ra. —Jesús resenda chõ nde abe resẽ. Ndecheẽ aba chɨɨcuate resẽ, ɨ que ñee ee ra.
73 Pouco depois, os que estavam ali chegaram perto de Pedro e disseram: — O seu modo de falar mostra que, de fato, você também é um deles.
74 Pedro que jurar ɨ tuchɨ ñee ee ra. —Aɨcuayã tuchɨte se resẽ, ɨ que ñee ñooño nda. Aque mose tuchɨ que nguira ñee cote ra.
74 Então Pedro disse: — Juro que não conheço esse homem! Que Deus me castigue se não estou dizendo a verdade! Naquele instante o galo cantou,
75 Pedro que ndua Jesús cheẽ ndese cote ra. Sã Jesús ñee ee nyii no. —Nguira cheẽ nonde ra erecheẽ ñooño tres veces serɨɨ̃, sã Jesús ɨ ee nyii no. Ũquɨ̃ ndese que Pedro ndua cote ra. Nyebe esɨ nguiã usẽ nyeseo tuchɨ.
75 e Pedro lembrou que Jesus lhe tinha dito: “Antes que o galo cante, você dirá três vezes que não me conhece.” Então Pedro saiu dali e chorou amargamente.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Mateus 26, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.