Mateus 26
South Bolivian Quechua NT (QUH_SBB) vs BKJ
1 Jesuska tucuy chay parlayta tucuytawan yachacojcunanman nerka:
1 E aconteceu que, quando Jesus concluiu todas estas palavras, ele disse aos seus discípulos:
2 —Yachanquichejjina iscay p'unchaycunamantawanka pascua p'unchaycuna canka. Noka, Diospa cachaska Runantaj, chay p'unchaycunata chacataska canaypaj jaywaycuska casaj, —nispa.
2 Sabeis que daqui a dois dias é a festa da Páscoa, e o Filho do homem será traído para ser crucificado.
3 Chaymantapachataj israel curajcunatantacorkancu Caifás sutiyoj curaj camachejpa pationpi.
3 Então se reuniram os principais sacerdotes, e os escribas, e os anciãos do povo, no palácio do sumo sacerdote, o qual se chamava Caifás,
4 Paycunataj yuyaychacorkancu llullacuspa Jesusta jap'iycuchiyta, chanta payta wañuchichiyta.
4 e consultaram-se entre eles para que pudessem prender Jesus com astúcia para matá-lo.
5 Paycunarí ninacusharkancu: —Ama jatun p'unchaycunapeka, runas ama ch'ajwanancupaj, —nispa.
5 Mas eles disseram: Não durante o dia da festa, para que não haja alvoroço entre o povo.
6 Jesuska lepra onkoyniyoj niska Simonpa wasinpi casharka. Chay wasiri Betania llajtapi carka.
6 Ora, estando Jesus em Betânia, na casa de Simão, o leproso,
7 Uj warmitaj Jesusman kayllaycorka. Payka nardomanta may c'achitu k'apayniyoj aceitejinata uj c'achitu rumiyuritupi junt'ata apamorka. Chay k'apajri ashqha kolkewan rantiska carka. Jesús mesapi tiyacushajtintaj chay warmeka chay c'achitu k'apajta umanman jich'aycuspa jawiycorka.
7 aproximou-se dele uma mulher com um vaso de alabastro com unguento muito precioso, e derramou-o sobre a sua cabeça, estando ele reclinado à mesa.
8 Yachacojcunaka chayta ricuytawan mayta phiñacorkancu. Taporkancutaj: —¿Imapajtaj cayjina usuchiska cashanrí?
8 Mas, vendo isto, os seus discípulos indignaram-se, dizendo: Qual o propósito deste desperdício?
9 Cay c'achitu k'apajka ashqha kolkepaj vendecunman carka. Chay kolketaj wajcha runasman koska canman carka, —nispa.
9 Pois este unguento podia ter sido vendido por muito, e dado aos pobres.
10 Jesuska sumajta reparaspa niskancumanta paycunata nerka: —¿Imaraycutaj cay warmita llaquichishanquichej? Chayta ruwaspaka sumaj cajta nokapaj ruwapuwarka.
10 Entendendo isto, Jesus lhes disse: Por que afligis esta mulher? Pois ela fez uma boa obra para mim.
11 Arí, wajcha runaska yanapanayquichejpaj cancupuni. Nokarí mana unaytañachu kancunawan casaj.
11 Porquanto tendes os pobres sempre convosco; mas a mim nem sempre tendes.
12 Cay warmiri chay c'achitu k'apajwan cuerpoyman jich'aycuwaspaka khepata p'ampacuyniypaj ruwarka.
12 Pois derramando ela este unguento sobre o meu corpo, ela o fez para o meu sepultamento.
13 Niyquichej chekamanta cay sumaj willanaska nokamanta tucuynej cay pachantinpi willarananta. Chay tucuynejpi cay warmej ruwaskanka willaska canka paymanta yuyaricunapaj, —nispa nerka Jesús.
13 Na verdade eu vos digo que, onde quer que este evangelho for pregado em todo o mundo, também será contado o que esta mulher fez, para memória sua.
14 Chanta chunca iscayniyoj yachacojcunamanta ujnin caj rerka yupaychana-wasipi curajcunaman. Payri Judas Iscariote niska carka.
14 Então um dos doze, chamado Judas Iscariotes, foi até os principais sacerdotes,
15 Paycunaman nerkataj: —Noka Jesusta jaywaycuyquichejman chayka, ¿mashqha kolketataj kowanquichejman? Paycuna nerkancu: —Quinsa chunca kolkesta kosajcu, —nispa. Chaytataj payman korkancu.
15 e disse-lhes: O que me dareis, e eu lho entregarei? E eles concordaram em trinta moedas de prata.
16 Judaska chaypacha mantapacha masc'asharka imaynapichus aswan allin canman Jesusta jaywaycunanta.
16 E desde esse momento, ele buscou oportunidade para traí-lo.
17 Israel runaska jatun p'unchaycunancupi t'antata mana pokochinayojta miqhoj cancu. [Ajinata yuyarej cancu imaynata Dios paycunata enemigosnincumanta cacharichiskanta.]Ñaupaj caj p'unchaypitaj yachacojcunanka Jesusman kayllaycorkancu. Taporkancutaj: —¿Maypitaj waquichipusajcu yuyarina miqhunata miqhunayquipaj?
17 E, no primeiro dia da festa dos pães ázimos, os discípulos vieram até Jesus, dizendo: Onde queres que preparemos para comeres a Páscoa?
18 Jesustaj nerka: —Llajtaman riychej. Chaypitaj uj runaman niychej: “Yachachiwajninchej nisunqui: Wañunay p'unchay kayllamushanña. Wasiyquipi yuyarina miqhunata yachacojcunaywan miqhuyta munani”.
18 E ele disse: Ide à cidade, ao tal homem, e dizei-lhe: O Mestre diz: O meu tempo está próximo; em tua casa celebrarei a Páscoa com os meus discípulos.
19 Yachacojcunantaj Jesuspa niskanmanjina ruwarkancu. Ajinataj yuyarina miqhunata miqhunancupaj waquicherkancu.
19 E os discípulos fizeram como Jesus lhes ordenara, e prepararam a Páscoa.
20 Jesuska ch'isiyaycojtinña chunca iscayniyojcunanwan miqhunancupaj tiyaycucorka.
20 Ao anoitecer, ele assentou-se com os doze.
21 Miqhushaspataj yachacojcunanta nerka: —Niyquichej chekamanta ujniyquichej kancunamanta nokata chejniwaj runasman jaywaycuwananta, —nispa.
21 E enquanto eles comiam, disse: Na verdade eu vos digo que um de vós me trairá.
22 Yachacojcunantaj ancha llaquiskas ujmanta uj payta taporkancu: —Señorníy ¿nokachu cayman?
22 E eles, demasiadamente tristes, começaram cada um a perguntar-lhe: Senhor, sou eu?
23 Paytaj cutichispa nerka: —Nokawan cusca t'antata chuwaman chhapun, chaymin nokata chejnicojcunaman jaywaycuwanka.
23 E ele, respondendo, disse: O que põe sua mão comigo no prato, esse me trairá.
24 Noka, Diospa cachaska Runanka wañoj rishani paypa palabranpi nokamanta niskanmanjina. ¡May phutiy, ari, nokata jaywaycojpajka! Aswan allin canman carka chay runapajka mana nacecunan.
24 O Filho do homem vai, conforme está escrito a seu respeito; mas ai daquele homem por quem o Filho do homem é traído! Bom seria para esse homem se não tivesse nascido.
25 Jaywaycoj risharka chay Judaska cuticherka: —Yachachiwajníy, ¿nokachu cayman? Jesustaj nerka: —Arí, kan ninqui, ajinapuni, —nispa.
25 Então Judas, que o traía, respondeu e disse: Mestre, sou eu? Ele disse: Tu o disseste.
26 Miqhushajtincu Jesuska t'antata maquisninwan jap'erka. Chaymantataj Diosman graciasta korka. T'antata partispataj yachacojcunaman jaywarka. Nerkataj: —Cayta jap'iychej miqhuychejtaj. Cayka cuerpoy ninacun, —nispa.
26 E, enquanto comiam, Jesus tomou o pão, e abençoando-o, o partiu, e o deu aos discípulos, e disse: Tomai, comei, isto é o meu corpo.
27 Chanta copata jap'ispa Diosman graciasta korka. Ajinaspataj yachacojcunaman jaywaspa nerka: —Tucuyniyquichej cay copamanta ujyaychej.
27 E tomando o cálice, deu graças e deu-lho, dizendo: Bebei todos dele;
28 Cay ujyanaka yawarniy ninacun. Jich'aska canka Diospa mosoj traton atiyniyoj cananpaj. Chayraycu causayniyta churani ashqha runaspa juchasnincuta wiñaypaj khechunaypaj.
28 porque isto é o meu sangue do novo testamento, que é derramado por muitos, para remissão dos pecados.
29 Chekamanta cay uvasmanta ruwaskata manaña ujyasajñachu kancunawan uj p'unchaycama. Chaypacha ujtawan mosojta ujyasaj kancunawan cusca Dios Tatay camachin, chayllapiña, —nispa.
29 Mas eu vos digo que, daqui em diante não mais beberei deste fruto da videira até aquele dia em que o beber, novo, convosco no reino de meu Pai.
30 Diosta yupaychanapaj taquiytawantaj Olivos orkoman riporkancu.
30 E, tendo cantado um hino, eles saíram para o monte das Oliveiras.
31 Chanta Jesuska yachacojcunanta nerka: —Cunan tuta tucuyniyquichej nokata sakerpayawanquichej. Imaraycuchus Diospa palabranpi nin: “Michejta wañuchisaj. Ovejastaj tropamanta ch'erkeraskas cankancu”.
31 Então Jesus lhes disse: Todos vós vos escandalizareis por minha causa esta noite; pois está escrito: Eu ferirei o pastor, e as ovelhas do rebanho serão espalhadas.
32 Wañuymanta causarimusparí Galileaman ñaupakeyquichejta risaj.
32 Mas, depois de ser eu ressuscitado, irei adiante de vós para a Galileia.
33 Pedrotaj Jesusman cuticherka: —Tucuynincu kanta sakerpayancuman chayka, nokaka manapuni jayc'ajpis sakerpayaskayquichu, —nispa.
33 Pedro, respondendo, disse-lhe: Ainda que todos os homens se escandalizem em ti, eu nunca me escandalizarei.
34 Jesuska payman nerka: —Niyqui chekamanta cunan tutapacha manaraj gallo wakashajtin nokata mana rejsiwaskayquita quinsa cutita ninqui.
34 Disse-lhe Jesus: Na verdade eu te digo que, nesta noite, antes do galo cantar, tu me negarás três vezes.
35 Pedrotaj nerka: —Kanwan cusca wañunay cajtinpis manapuni nisajchu kanta mana rejsisuskaytaka, —nispa. Tucuynin yachacojcunapis quiquinta nerkancu.
35 Disse-lhe Pedro: Ainda que me seja necessário morrer contigo, eu não te negarei. E o mesmo disseram todos os discípulos.
36 Chaymanta Jesuska paycunawan Getsemaní huertaman chayamorka. Yachacojcunamantaj nerka: —Caypi tiyaricuychej noka jakaynejman rispa Diosmanta mañacamunaycama, —nispa.
36 Então chegou Jesus com eles a um lugar chamado Getsêmani, e disse a seus discípulos: Sentai-vos aqui, enquanto eu vou ali orar.
37 Chaymanta Pedrotawan Jacobotawan Juantawanpis pusaricuspataj sinch'ita llaquicaporka maytataj phuticuyta kallarerka.
37 E, levando consigo Pedro e os dois filhos de Zebedeu, começou a entristecer-se e a angustiar-se muito.
38 Chanta paycunaman nerka: —Manchay llaquiska cani, llaquiywantaj wañunayashaniña. Caypi suyaychej. Nokawan cusca rijch'ariskastaj wakaychacuychej.
38 Então lhes disse: A minha alma está demasiadamente triste, até a morte; ficai aqui e vigiai comigo.
39 Uj tumpatawan ñaupaspa uyan pampacama c'umuycorka. Diosmanta mañacuspataj nerka: —Munaska Tatáy, cay ñac'ariypi wañunayka sichus aticun chayka, ama cachunchu. Astawanpis cayka mana nokaj munayniychu cachun. Manachayrí kanpa munayniyqui ruwaska cachun, —nispa.
39 E ele indo um pouco mais adiante, prostrou-se sobre a sua face, orando e dizendo: Ó meu Pai, se é possível, passe de mim este cálice; todavia, não seja como eu quero, mas como tu queres.
40 Quinsa yachacojcunan casharkancu, chayman cutimuspataj Jesuska paycunata puñushajta tariparka. Chaymanta Pedrota nerka: —Ajinaka ¿manachu uj ratullatapis nokawan cusca rijch'ariska wakaychacuyta atinquichej?
40 E, ele voltando para os seus discípulos, achou-os adormecidos, e disse a Pedro: O que, não pudeste vigiar comigo nem uma hora?
41 Sumaj rijch'ariskas wakaychacuychej Diosmanta mañacuychejpuni ama juchaman urmachiskas canayquichejpaj. Chekamanta kancunaka allin cajta ruwayta munanquichej. Caypajrí mana callpayojchu canquichej,—nispa.
41 Vigiai e orai, para que não entreis em tentação; na verdade, o espírito está pronto, mas a carne é fraca.
42 Ujtawan rerka Diosmanta mañacuspataj nerka: —Munaska Tatáy, cay sinch'i ñac'ariypi wañunaypuni cashan chayka, kanpa munayniyqui ruwaska cachun, —nispa.
42 Ele se afastou novamente pela segunda vez, e orou, dizendo: Ó meu Pai, se este cálice não pode passar de mim sem eu o beber, faça-se a tua vontade.
43 Ujtawan cutimuspa paycunata puñushajllatataj tariparka puñuywan atipaskas caskancuraycu.
43 E, voltando, achou-os outra vez adormecidos; porque os seus olhos estavam pesados.
44 Paycunata sakespa quinsa cutitaña watejmanta Diosmanta mañaricoj rerka. Chaypipis quiquin palabrasllawantaj ujtawan mañacorka.
44 E, ele deixando-os de novo, foi orar pela terceira vez, dizendo as mesmas palavras.
45 Chantaña yachacojcunanman cutimuspa paycunata nerka: —¿Puñushallanquichejpunichu? Puñucullaychej. Uyariwaychej, horaka chayamunña. Noka, Diospa cachaska Runan, juchasapaspa maquisnincuman jaywaskaña cashani.
45 Então veio ele aos discípulos, e disse-lhes: Dormi agora, e descansai; eis que é chegada a hora, e o Filho do homem está sendo traído pelas mãos dos pecadores.
46 Jataricuychej. Jacu ripuna. Khawaychej jaywaycuwajniyka kayllamushanña, —nispa.
46 Levantai-vos, vamo-nos; eis que é chegado aquele que me trai.
47 Jesús parlashajtillanraj Judaska may ashqha runaswan kayllaycamorka. Payka chay chunca iscayniyoj Jesuspa yachacojcunanmanta carka. Chay ashqha runastaj jatuchej t'ujsina cuchilloswan,makana c'aspiswantaj jamorkancu cachamuska israel curajcunamanta yupaychana-wasimanta curajcunamantawan. Jaywaycojtaj chay ashqha runasta yachaycucherka: —Pitachá noka napaycuspa much'aycusaj, chay runata jap'iycuychej, —nispa.
47 E, enquanto ele ainda falava, eis que veio Judas, um dos doze, e com ele uma grande multidão com espadas e bastões, da parte dos principais sacerdotes e dos anciãos do povo.
48 — ausente —
48 Então, o que o traía lhes deu um sinal, dizendo: Aquele que eu beijar é ele; segure-o rapidamente.
49 Judaska Jesusman kayllaytawan payta nerka: —Allin ch'isi cachun, Yachachiwajníy. Chaymantataj Jesusta may munacuywanjina much'aycorka.
49 E logo, aproximando-se de Jesus, disse: Salve, mestre; e o beijou.
50 Jesustaj nerka: —Amigo, ¿imapajtaj jamunquirí? Chanta Jesusman kayllaycamuspa payta jap'iycorkancu.
50 E Jesus lhe disse: Amigo, porque tu vieste? Então, aproximando-se eles, lançaram mão de Jesus, e o prenderam.
51 Ajinapi Jesuswan cajcunamanta ujnin caj jatun cuchillontasiq'iycorka. Yupaychana-wasimanta curajpa camachinta wajtaspa ningrinta c'uturparerka.
51 E eis que um dos que estavam com Jesus, estendendo sua mão, puxou sua espada e, ferindo um servo do sumo sacerdote, cortou-lhe sua orelha.
52 Chanta Jesuska chay wajtajta nerka: —Cuchilloyquita wakaychananman churay. Yachanchej cuchillowanmakanacojcunaka cuchillollawantaj wañuchiskas caskancuta.
52 Então Jesus disse-lhe: Põe novamente a tua espada em seu lugar; porque todos os que lançarem mão da espada, hão de perecer com a espada.
53 Noka atiyman Dios Tataymanta mañacuyta. Paytaj chay ratu janaj pachamanta chunca iscayniyoj waranka warankas angelesta churapuwanman. ¿Cayta manachu reparanqui?
53 Tu pensas que eu não posso agora orar a meu Pai, e ele imediatamente me daria mais de doze legiões de anjos?
54 Diospa palabran nin ajina junt'acunan tiyan. Manachayka ¿imaynataj junt'acunan?
54 Mas, nesse caso, como poderia se cumprir aquilo que as escrituras dizem que deve suceder?
55 Chaypacha Jesuska ashqha runasman nerka: —¿Uj runa wañuchi suwatajinachu nokata jap'ej jamuwanquichej? ¿Chayraycuchu jatun cuchilloswanmakana c'aspiswan jamunquichej? Nokaka sapa p'unchay yupaychana-wasi patiopi yachacherkani. Kancunarí mana jap'iycuwarkanquichejchu.
55 Naquela mesma hora disse Jesus à multidão: Saístes, como a um ladrão, com espadas e bastões para me prenderes? Todos os dias eu me assentava junto de vós, ensinando no templo, e não me prendestes.
56 Tucuy cay ruwacushan Diospa palabranpi unay willajcunan niskancuta junt'acunanpaj, —nispa nerka Jesús. Chanta tucuynin yachacojcunan payta sakerpayaspa aykecaporkancu.
56 Mas tudo isto foi feito para que pudesse se cumprir as escrituras dos profetas. Então todos os discípulos, deixando-o, fugiram.
57 Jesusta jap'iycojcunataj Caifaspaman pusariycorkancu. Chay Caifás yupaychana-wasimanta curaj runa carka. Paypa wasinpi tantaskas casharkancu israel yachachejcunawan curajcunawanka.
57 E os que seguraram a Jesus o conduziram à presença do sumo sacerdote Caifás, onde os escribas e os anciãos estavam reunidos.
58 Pedrorí carullamanta Jesusta khatisharka curajpa pationcama. Chay patiopitaj yanapajcunawan cusca tiyaricorka imaynapichus tucucunanta ricuyta munaspa.
58 Mas Pedro o seguiu de longe, até o palácio do sumo sacerdote, e, entrando, sentou-se com os servos, para ver o fim.
59 Tucuy jatun tantacuycunataj Jesusta wañuchiyta munasharkancu. Chayraycu Jesuspa contranpi llulla willajcunata masc'asharkancu.
59 Ora, os principais sacerdotes, e os anciãos, e todo o concílio, buscavam falso testemunho contra Jesus, para poderem matá-lo,
60 Ashqha runas jamorkancu llullacuspa willanancupaj. Willaskancurí manataj quiquinpunichu carka. Khepallantaña iscay willajcuna jamorkancu.
60 mas não achavam nenhuma; sim, embora viessem muitas falsas testemunhas, não acharam nenhuma. Por último, vieram duas falsas testemunhas,
61 Nerkancutaj: —Cay runa nerka: “Atiyniyoj cani yupaychana-wasita urmachinaypaj, quinsa p'unchaypitaj watejmanta wasichanaypaj”, —nispa.
61 e disseram: Este homem disse: Eu posso destruir o templo de Deus, e reedificá-lo em três dias.
62 Yupaychana-wasimanta curaj runataj sayarimuspa Jesusta nerka: —Cay runas nisuskancumanta ¿manachu cutichicunqui?
62 E o sumo sacerdote levantou e lhe disse: Nada respondes? O que estes testemunham contra ti?
63 Jesusri ch'inlla cacorka. Curajtaj payta nerka: —Causaj Diospa sutinpi camachiyqui: “Sichus kanka Diospa ajllaska Wawan, Cristo, canqui chayka, willawaycu, ari, —nispa.
63 Mas Jesus permanecia em silêncio. E o sumo sacerdote lhe disse: Conjuro-te pelo Deus vivo que nos digas se tu és o Cristo, o Filho de Deus.
64 Jesustaj payta nerka: —Arí, niskayquimanjina, Diospa cachaska Runan cani. Cunanmantapachataj curaj atiyniyoj Dioswan cusca camachishajta ricuwanquichej, phuyus chaupipi atiyniywan janaj pachamanta jamushajtapis.
64 Disse-lhe Jesus: Tu o disseste; contudo, eu vos digo que vereis em breve o Filho do homem assentado à direita do poder, e vindo sobre as nuvens do céu.
65 Chanta curajka may phiñacuskanta ricuchinanpaj p'achasninta lliq'icorka. Nerkataj: —Cay runaka Diosta cayjinata phiñachiskanta uyarerkanquichejña. Manaña waj willajcuna paymanta willanancuta munanchejchu.
65 Então o sumo sacerdote rasgou as suas vestes, dizendo: Ele blasfema falando; para que precisamos ainda de testemunhas? Eis que agora acabais de ouvir a sua blasfêmia.
66 Curajcunatataj tapurerka: —Kancunaman ¿imaynataj rijch'asunquichej? Paycunataj cutichispa nerkancu: —Cay runaka wañuchiska cananpajjina cashan.
66 O que pensais? E eles, respondendo, disseram: Ele é culpado de morte.
67 Chanta Jesusta uyanpi thokaycorkancu. Tacaspataj payta apaycachasharkancu. Waquinrí uyanpi sajmasharkancu.
67 Então eles cuspiram na sua face, e o espancaram; e outros feriram-no com as palmas das suas mãos,
68 Nisharkancutaj: —Diospa ajllaskan Cristo canqui chayka, sut'inchaspa willawaycu ¿pitaj sajmasorka?
68 dizendo: Profetiza-nos, Cristo, quem te bateu?
69 Pedrori chaycamaka jawa patiopi tiyacusharka. Ajinapitaj uj wasi camachi imilla payman kayllaycuspa nerka: —Kanpis chay Galilea llajtayoj Jesuspa masin canqui.
69 Ora, Pedro estava sentado do lado de fora do palácio; e, aproximando-se dele uma criada, disse: Tu também estavas com Jesus da Galileia.
70 Pedrorí tucuy chay runaspa ñaupakencupi mananchacuspa nerka: —Mana yachanichu imatachus parlashanqui, —nispa.
70 Mas ele negou diante de todos, dizendo: Eu não sei o que dizes.
71 Pedro puncunejman rishajtin waj camachi imilla payta ricorka. Chaymantataj chaypi caj runasman nerka: —Cay runaka chay Nazaret llajtayoj Jesuswan purejmin, —nispa.
71 E ele saindo para o pórtico, outra criada o viu, e disse aos que ali estavam: Este indivíduo também estava com Jesus de Nazaré.
72 Pedrori watejmanta mananchacorka. Diospa sutinta okharicuspataj: —Mana rejsinichu chay runataka, —nerka.
72 E ele negou outra vez com juramento: Eu não conheço o homem.
73 Uj chhicamantawan chaypi cajcuna Pedroman kayllaycorkancu. Nerkancutaj: —Chekamanta kanka Jesuswan purejcunamanta canqui. Parlaynillayquipi sut'i cashanqui.
73 Pouco depois, aproximando-se os que ali estavam, disseram a Pedro: Certamente tu também és um deles, pois a tua fala te denuncia.
74 Chanta Pedroka kallarerka niyta: —¡Mana chekata parlani chayka, Dios wañuchiwachun! Chay runataka manapuni rejsinichu. Chay quiquinpachataj gallo wakarka.
74 Então ele começou a amaldiçoar e a jurar, dizendo: Eu não conheço o homem. E imediatamente o galo cantou.
75 Chaymanta payka Jesuspa niskanta yuyaricorka: “Manaraj gallo wakashajtin quinsa cutita khesachawanqui nokata mana rejsiwaskayquita”. Ajinataj jawaman llojsispa sonko nanajta wakaycorka.
75 E Pedro lembrou-se das palavras de Jesus, que lhe dissera: Antes do galo cantar, tu me negarás três vezes. E, saindo dali, chorou amargamente.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Mateus 26, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.