Mateus 12
El Nuevo Testamento en otomí de San Felipe Santiago, Edo. de México (OTSNT) vs AAI
1 Ca hnajpa, múr pa ca mí tzöya cʉ judio. Nu car Jesús má tjoh pʉ já jua̱ttɛy, má yojmi quí möxte. Guegue‑cʉ́ mí tu̱ntju̱, cja̱ bi mʉdi bi dʉjqui cʉ ña̱ttɛy, mí ta̱jmi co quí dyɛ mí tzadijʉ cʉ tzi ttɛy.
1 Veya bai’ab na’atube sawar ufunamaim, Jesu Baiyarir Ana Veya sanabey wanawanah remor inan ana bai’ufununayah a himorob, basit sanabey afa hirut hikeb ro’oro’oh hibow hi’aa.
2 Mí bbʉh pʉ hne̱je̱ cʉ dda fariseo, cja̱ nucʉ́, bi xijmʉ car Jesús, bi hñi̱na̱jʉ:
2 Naatu ofafar bai’obaibiyenayah hi’itih basit Jesu hi’u, “A bai’ufununayah ku’itih, abis tisisinaf i ata ofafar te’a’a’stu’utu’ub, anayabin boun i Baiyarir ana veya.
3 Bi da̱j ya car Jesús, i̱na̱:
3 — ausente —
4 Cja̱ car David bi ñʉti jár ngu̱ ca Ocja̱, bi zi cʉ tju̱jme̱ cʉ xquí jña̱htibi ca Ocja̱. Mí nttzu̱jpi cʉ tju̱jme̱‑cʉ́. Jí̱ mí tjɛgui to di zi, jøña̱ cʉ möcja̱. Pe nde̱jma̱ bi zi guegue co cʉ hñøjø cʉ mí yojmi.
4 — ausente —
5 Guejtjo, ¿jin guí cca̱htijʉ jár ley car Moisés, jabʉ i ma̱, da tjɛh cʉ möcja̱ da jojquijʉ car templo nʉr pa nʉ dí tzöyajʉ? Como rá nttzu̱jpi hne̱je̱ car templo, jin tema nttzojqui i tu̱ cʉ möcja̱ bbʉ i pɛjmʉ pʉ, nʉr pa gá nttzöya.
5 Naatu Moses ana ofafar ta kwaiyab kwa’itin? Baiyarir ana veya firis terun Tafaror Bar teyayabuna men ofafar te’a’astu’ub? En.
6 Nugö dí xihquijʉ, ya xí ni̱gui ca hnar cosa ca más i mu̱hui ni digue car templo.
6 Baise boun i a tur ao’owen, sawar gagamin anababatun i na tit, men iti Tafaror Bar na’atube’emih.
7 Nuquiguëjʉ, jin guí pa̱dijʉ te i ne da ma̱ nʉr palabra nʉ bi ma̱n ca Ocja̱ pʉ jar Escritura: “Nugö, dí ne gui jui̱jqui quir hñohuijʉ, cja̱ jin tza dí negö cʉ zu̱we̱ cʉ guí ña̱jtiguijʉ pʉ jar altar.” Ncjapʉ ga ma̱n car Tzi Ta ji̱tzi. Nugö, pé dí xihquijʉ, bbʉ gri jui̱jqui yir mi̱nga̱‑cja̱hnijʉ, nubbʉ, jin güi jiøxjʉ ca rá nttzo yʉ cja̱hni yʉ jin te i tu̱.
7 Buk Atamaninamaim i iti na’atube eo, ‘Kabeber i akokok men sibor.’ Kwa iti sawar yabin anababatun kwatasoso’ob na’at sabuw gewasih boro men kwatakusairih.
8 Nugö, dúr cja̱hni xpá bbɛnqui hua jar jöy, cja̱ dí pɛhtzi derecho gu mandado ter bɛh ca̱ da ttøti nʉr pa nʉ dí tzöyajʉ.―
8 Anayabin Orot Natun i Baiyarir Tamah anababatun.”
9 Diguebbʉ ya, car Jesús bi ma gá ñʉti jár templo cʉ judio.
9 Jesu nati efan itumar na hai Kou’ay Bar ta wananwanan run,
10 Már bbʉh pʉ jar templo hnar hñøjø, xquí dyoti ca hnár dyɛ. Cja̱ cʉ cja̱hni cʉ mí fariseo bi dyön car Jesús, bi hñi̱mbijʉ:
10 orot ta uman murubin ma’ama’amaim, naatu sabuw afa nati’imaim hima’am i ef hinunuwet Jesu gamin uwin isan, imih Jesu hibatiy hio, “It ata ofafaramaim Baiyarir ana veya orot babin boro taniyawas ai en?”
11 Nu car Jesús bi da̱di, i̱na̱:
11 Baise Jesu iyafutih eo, “Bo o orot ta a sheep Baiyarir ana veya hub tare’er, boro itatain tayen o itihamiy ta’in tamorob?
12 Más i ndo mu̱hui hnar hñøjø ni digue hnar dɛjti. Eso, dí ma̱ngö, nde̱jma̱ bí jogui pa gu föxjʉ yʉm hñohuijʉ nʉr pa nʉ dí tzöyajʉ.―
12 Orot ana yawas i ra’at kwanekwan men for na’atube’emih. Isan imih Baiyarir ana veya orot babin tanabibais i men tasisinaf kakaf ofafar ta’a’astu’ubimih.”
13 Diguebbʉ ya, car Jesús bi xih car hñøjø ca xquí dyoti cár dyɛ:
13 Imaibo orot uman murubin isan eo, “Uma ku’otofair a’itin.” Naatu orot uman otofair naatu uman igewasin uman rounane na’atube matar.
14 Diguebbʉ ya bi bøn cʉ fariseo, bi ña̱tsjɛjʉ ja di ncja pa di möhtijʉ car Jesús.
14 Basit Pharisee Jesu hihamiy hitit ufun, rabin morob isan hiyakitifuw.
15 Nu car Jesús mí pa̱di te mí mbe̱n quí contra, eso, bi wen car lugar‑cá̱. Cja̱ bi dɛnijʉ rá ngu̱ cja̱hni, cja̱ guegue mí dyøtje göhtjo cʉ döhtji.
15 Jesu rabinamih hiyayanuw tur nowar naatu efan nati ihamiy sa’ab in, sabuw rou’ay gagamin na’in hi’itin hi’ufunun bairi hinan, iyabowat hisawow hinan etei iyawasih.
16 Cʉ cja̱hni cʉ mí dyøtje car Jesús, guegue mí ccahtzi pa jin to di göxjʉ.
16 Naatu eo fafarih eo, “Sabuw afa hai tur men kwana’owenamih.
17 Bbʉ mí ccahtzi cʉ cja̱hni pa jin di ngöxtejʉ, bi zʉh ca hnar palabra ca bi ma̱n car profeta Isaías, ya má yabbʉ. Bi ma̱ ncjahua:
17 Iti i abisa dinab orot Isaiah ana bukamaim kikirum na iturobe.
18 Jiantijma̱, nʉm jmandadero nʉ xtú i̱tzi pa da cja ʉr nzöya.
18 ‘Iti orot i ayu isau bowamih arubin,
19 Guegue jin da hñɛxihui cár hñohui, cja̱ jin da huɛnihui,
19 I boro men nagam naatu boro men fanan aumetawat niwow;
20 Guegue da jui̱jqui cʉ cja̱hni cʉ jin gui nzɛdi, cja̱ da möx cʉ jin te ntjumʉy,
20 Sawasaw ririmih hikimow tere’er boro men na’abar faifiyen,
21 Göhtjo cʉ hnahño cja̱hni cʉ jin gui pa̱di ja i ncja ca Ocja̱, da døhmi pa da dyødejʉ ter bɛh ca̱ da ma̱n cam jmandadero.
21 Naatu sabuw etei hai not hai baitumatum i biyanamaim hinayai.’”
22 Diguebbʉ ya, bú ttzih pʉ jabʉ már bbʉh car Jesús hnar döhtji ca xquí ntjɛhui cár nda̱ji̱ ca Jin Gui Jo. Múr godö cja̱ múr ngone. Nu car Jesús bi jojqui, cja̱ nubbʉ́, bi zö, bi cca̱hti cja̱ bi ña̱.
22 Imaibo sabuw afa orot ta matan fim naatu demon awan gugin toun bububur ma’am hibai hina Jesu biyan hitit iyawas naatu misir tur eo naatu matan igewasin nuw.
23 Nu cʉ cja̱hni cʉ bi cca̱hti, göhtjo bi ndo hño í mʉyjʉ, cja̱ mí hñöntsjɛjʉ to car Jesús, mí i̱na̱jʉ:
23 Sabuw rau’ay gagamin na’in Jesu abisa iwa’an hi’i’itin hai hikasiy ra’at hio, “Iti orotom David uwan ta?”
24 Nu cʉ fariseo, bbʉ mí dyødejʉ ja xquí fongui car ttzonda̱ji̱ car Jesús, bi ma̱jmʉ:
24 Baise Pharisees hinonowar hio, “Iti orot demon enununih, anayabin demon hai ukwarin wabin Beelzebul fair itin, nati esisinaf.”
25 Nu car Jesús bi ba̱tibi quí mfe̱nijʉ cja̱ bi da̱di:
25 Jesu abisa hinotanot so’ob, naatu uwih eo, “Tafaram ta’imon hinakusib rou’ab namatar hinabiyow boro men manin hiniyowamih, naatu bar meraramaim o ain uf rara’amaim hinakusib hinabiyow hai ma boro hini’afiy.
26 Guejtji car Satanás, bbʉ di jueguehui quí möxte cʉ i mandadobi cja̱ di fongui‑cʉ́, ¿tocʉ pé di bbɛjpi jmandado, bbʉ? ¿Cja jin di mpun cár cargo?
26 Imih Demon Ana Aiwob wanawananamaim hinakusib taiyuwih hinabiyow, i ana aiwob wanawanan ana fair boro naririm.
27 Nugö, dí fongui cʉ nda̱ji̱ cʉ jin gui tzö, pe nuquɛjʉ guí jøxquijʉ dí yobbe cár jefe ca i mandadobi cʉ nda̱ji̱‑cʉ́. Guí ma̱jmʉ, guehcá̱ i föxquigö‑cá̱. Xí cʉ cja̱hni cʉ i tɛnquijʉ cja̱ i fongui cʉ nda̱ji̱ cʉ jin gui tzö, ¿cja güi ma̱jmʉ, guejti‑cʉ́ i yojmi car Beelzebú, hne̱je̱? ¡Ji̱na̱! Güi ma̱jmʉ, gue ca Ocja̱ i föx‑cʉ́. Eso, i fa̱di to ʉ́r ttzɛdi i yojmi nʉr cja̱hni nʉ i fongui ttzonda̱ji̱.
27 Naatu kwa i ayu Beelzebul fair baitu demon nunih kwarouw kwa’o. Bo kwa a bai’ufununayah i yait ana fairamaim demon tenununih? Isan imih kwa taiyuw abai’ufununayah hai sinafumaim ebi’obaiyi God ana baibatiyen i wan kwamara’at.
28 Nugö, dí fongui ttzonda̱ji̱ porque i föxqui cár Tzi Espíritu ca Ocja̱. Eso, da jogui gui pa̱dijʉ, ya xqui mandado ca Ocja̱ hua jar jöy co cár ttzɛdi, como ya xqui hna̱jpi cʉ nda̱ji̱ cʉ jin gui tzö.
28 Baise ayu i God Anunin Kakafiyin ana fairamaim demon anununih, imih nati ebi’obaiyit mar ana aiwob i na tit kwa wanawananamaim.
29 ¿Toca̱ da ñʉti pʉ mbo ʉ́r ngu̱ hnar hñøjø rá nzɛdi pa da gʉjquibi quí mɛjti? ¿Cja jin da nesta bbɛto da du̱hti car mi̱ngu̱, cja̱ diguebbʉ da gʉjquibi cʉ i pɛhtzi pʉ mbo ʉ́r ngu̱?
29 “Orot fairin ana bar boro men asir hinarun ana sawar hinabainomih, baise wantoro’ot orot hinab hinafatum nabat, imaibo ana sawar hinabainuw.
30 Car cja̱hni ca jin gui ne da dɛngui, i ʉgui, cja̱ car cja̱hni ca jin gui föxqui pa gu jmuntzibbe cʉm mɛjti, ncjahmʉ i fontigui cʉm mɛjti.
30 “Orot yait ayu airi men abita’imon i ayu au wosai, naatu orot yait men ayu ibaisu airi bobaituw abigenamih, nati orot i wasgeyayan.
31 Eso, dí xihquijʉ, göhtjo tema cosa rá nttzo ca da dyøti yʉ cja̱hni, co göhtjo tema palabra rá nttzo ca da ña̱guigö yʉ cja̱hni, car Tzi Ta ji̱tzi da perdonabi‑cʉ́. Pe bbʉ to da xifi rá nttzo ca i øti car Tzi Espíritu Santo, nucá̱, jin da mperdonabi‑cá̱.
31 Ana’an nati isan imih a tur ao’owen, bowabow kakafih ta ta naatu bai’ib tur ta ta God boro nanotawiyen, baise orot yait Anun Kakafiyin ni’ib isan tur kakafin na’o, i ana bowabow kakafih boro men nanotawiyimih.
32 Nugö, dúr cja̱hni xpá bbɛnqui hua jar jöy. Bbʉ to da zanguigö, car Tzi Ta ji̱tzi da perdonabi ca xí ma̱. Pe bbʉ to da xih car Tzi Espíritu Santo guegue Jin Gui Tzö, cja̱ co jin gui tzö ca i øte, jin da mperdonabi, ni digue yʉ pa ya, ni digue bbʉ xta guaj nʉr mundo cja̱ xta ncja car juicio.
32 Naatu orot yait Orot Natun isan tur kakafin na’o nabigigim boro ana bowabow kakafin nanotawiyen, baise orot yait God Anun Kakafiyin isan na’o nabi’iyab, i boro tafaramamaim men nanotawiy na’atube maramaim.
33 Ya xqui fa̱di, bbʉ rá zö hnar za, nubbʉ́, rá zö hne̱je̱ quí ixi cʉ i tu̱. O bbʉ ji̱na̱, bbʉ jin gui tzö car za, nubbʉ́, jin gui tzö hne̱je̱ quí ixi cʉ i tu̱. Por rá ngue ca i tu̱, i fa̱di ja i ncja hnar za. Ncjapʉ hne̱je̱ i fa̱di ja i ncja quí mfe̱ni hnar cja̱hni por rá ngue yʉ i øte.
33 “A ai inakaif gewas boro ro’on gewasin inab, a ai men inakaif gewas ro’on boro kakafin inab, anayabin ai i boro ro’onamaim ina’inan.
34 Nuquëjʉ, guí jiöjtejʉ, guí ncjajʉ ncja ngu̱ nʉr cci̱ña̱. Como rá nttzo quir mʉyjʉ, jin guí pa̱di gui ma̱jmʉ consejo cʉ rá zö. Quí mfe̱ni cʉ i mbe̱n hnar cja̱hni mbo ʉ́r mʉy, guehcʉ́ da ma̱n‑cʉ́.
34 Kwa i tuwamorob foufuh, dogor wanawanan kakafin ema’am boro mi’itube tur gewasih kwana’o. Anayabin abisa dogor wanawanan ema’am i awamaim etitit.
35 Hnar jogui cja̱hni i ma̱ngui palabra rá zö, porque rá zö ca i mbe̱ni mbo ʉ́r mʉy. Nu car cja̱hni ca jin gur jogui cja̱hni i ma̱ palabra jin gui tzö, porque i mbe̱ngui ttzomfe̱ni mbo ʉ́r mʉy.
35 Orot gewasin ana bar wanawanan sawar gewasih ya ti’inu’in boro nabow naya taiten, naatu orot kakafin ana bar wanawanan sawar kakafih ya ti’inu’in boro naya taiten.
36 Dí xihquijʉ, göhtjo tema palabra ca gui ma̱jmʉ, da nesta gui döjʉ ʉr huɛnda, ¿te rá nguehca̱ gú ma̱jmʉ ncjapʉ? masque xcrú hna ma̱ntjo. Car pa bbʉ xta cja ʉr nzöya ca Ocja̱, da jña̱nquijʉ ʉr huɛnda digue göhtjo cʉ palabra xcrú ma̱jmʉ.
36 Imih a tur ao’owen, baibatebat ana maramaim sabuw etei awahimaim tur abisa hi’o boro God ana tur hina’owen aisim nati tur hi’o.
37 Por rá ngue cʉ palabra cʉ xtrú ma̱ hnar cja̱hni, da njuzga. Da tsjifi, jin te i tu̱, o bbʉ ji̱na̱, nubbʉ, da tsjifi i ndu̱jpite cja̱ da ttɛmbi cár castigo.―
37 Naatu o taiyuw a tur io’omaim God boro nibatiyi, naatu o taiyuw a turamaim boro naorereb o i gewas o kakaf.”
38 Diguebbʉ ya, cʉ dda cja̱hni cʉ mí fariseo co ni cʉ dda hñøjø cʉ mí u̱jti cʉ cja̱hni car ley, bi xijmʉ car Jesús, bi hñi̱mbijʉ:
38 Imaibo Pharisee naatu Ofafar bai’obaiyenayah afa himisir hi’o, “Bai’obaiyenayan, aki akokok ina’inan ta iniwa’an ana’itin.”
39 Bi da̱j ya car Jesús, i̱na̱:
39 Baise Jesu iyafut eo, “Kwa iti mar boun nan ana sabuw a fanasair ra’at, ina’inan itinamih kwa’o. Baise ina’inan boro men ta kwana’itinamih, ina’inan ta’imon nati dinab orot Jonah biyanamaim kwa’itinika.
40 Guegue‑ca̱ bú dé jñu̱jpa co jñu̱xu̱y pʉ mbo ʉ́r mʉy car ndo möy, cja̱ nugö, xtá u̱jtjogö ncjapʉ hne̱je̱. Gu hmʉh pʉ mbo nʉr jöy jñu̱jpa cja̱ jñu̱xu̱y. Nugö, dúr cja̱hni xpá bbɛnqui hua jar jöy.
40 Jonah siy gagamin tonan yan wanawanan in fai tounu auyit tounu na’atube, Orot Natun boro fai tounu auyit tounu me wanawanan na’in.
41 Car Tzi Ta ji̱tzi bú pɛjni car profeta Jonás pa di ma du nzoh cʉ cja̱hni cʉ mí bbʉ jar jñini Nínive, cja̱ guegue‑cʉ́ bi jiɛjmʉ ca rá nttzo bbʉ mí dyødejʉ te mí ma̱n car Jonás. Cja̱ nuya, xpá bbɛnquigö hua jar jöy pa gu nzohquijʉ. Más rá ji̱tzi cam cargogö ni ndra ngue ca mí pɛhtzi car profeta Jonás. Eso, bbʉ xta ncja car juicio, cja̱ xta nantzi cʉ ánima, cʉ mi̱ngu̱ Nínive da xij yʉ cja̱hni yʉ i bbʉj yʉ pa ya, rí ntzöhui da bbɛdijʉ, porque jí̱ xcá hñemeguijʉ.
41 Jonah binan Nineveh sabuw hinonowar ufunamaim hai bowabow kakafih hisisinaf etei hihamiyen, imih baibatebat ana veya boro hinamisir kwa kwabiwa’an kakaf isan boro hina’uwi, anayabin binan iti boun abit i men marasika Jonah bibinan na’atube’emih!
42 Guejti car reina ca mí mandado ca hnar jöy ca i bbʉh pʉ jar Sur, ndo yapʉ, bú e̱je̱ desde pʉ jabʉ rá cca nʉr jöy, bi guati ca ndor rey Salomón, bi dyøh cʉ tzi jogui mfe̱ni cʉ mí ma̱ guegue, cja̱ bi hñemebi‑cʉ́. Cja̱ nuya, xpá bbɛnquigö hua jar jöy. Más ntjumʉy nʉ dí xihquijʉ ni ndra ngue ca mí ma̱n car Salomón, pe nuquɛjʉ, jin guí ne gui hñemeguijʉ. Eso, bbʉ xta ncja car juicio, car pa bbʉ xta nantzi cʉ ánima, car reina‑cá̱ da xij yʉ cja̱hni yʉ i bbʉ rá pa ya, rí ntzöhui da bbɛdijʉ, porque jí̱ xcá hñemeguijʉ.
42 Na’atube tafaram Sheba hai aiwob babin Solomon ana binan gewasin nowaramih ana tafaram ef yok na’in ihamiy na tur nowar, imih baibatebat ana veya boro namisir, kwabiwa’an kakaf isan na’uwi, anayabin Solomon bibinan i men boun ayu abibinan na’atube’emih!
43 Yʉ cja̱hni yʉ i bbʉ rá pa ya, i jñɛjmi hnar cja̱hni ca mí hñojma̱hui cár nda̱ji̱ ca Jin Gui Jo, pe bi mfongui‑cá̱, eso gá mbøni. Nu car ttzonda̱ji̱ ya, rí hñe̱ rí ma, i dyo pʉ jabʉ jin to i hña̱ni, pʉ jabʉ nxøgue rá hñoni, i joni jabʉ pé da hmʉy, cja̱ jin gui töti.
43 “Demon kakafin orot biyanamaim ema’am tenun etit i boro watu owararinamaim ma baiyarir isan ana efan nanuwet, naatu efan men natitita’ur na’at,
44 Diguebbʉ ya i ma̱ntsjɛ: “Pé gu ma grá co jam ngu̱, nu pʉ jabʉ xtú pøjø.” Eso, ba coji, i töti car cja̱hni ca mí yojmi má̱hmɛto. Ya jin te i yojmi ttzonda̱ji̱. Ya xí jñojqui rá zö, como jin te i cja ya.
44 i boro na’o, ‘Ayu boro anamatabir maiye au ubar anan.’ Naatu namatabir nan ana bar natitit, ana bar wanawanan i owararin naatu hirereb hiyabuna inu’in boro na’itin.
45 Nu car ttzonda̱ji̱, xní cca̱hti‑ca̱, xní ma pé du tzí pé yojto quí hñohu i ca Jin Gui Tzö, nucʉ, más drá nttzo ni ndra ngue guegue. Ba e̱h‑cʉ́, i cʉti mbo ʉ́r mʉy car cja̱hni, cja̱ más da ndo ttzombi cár vida car cja̱hni‑cá̱ ni ndra ngue bbʉ mí jøntsjɛ ca hnáa ca mí yojmi má̱hmɛto. Da ncjapʉ hne̱je̱ cár vida yʉ ttzocja̱hni yʉ i bbʉj yʉ pa ya, como nuyʉ́, jin gui ne da hñemegui, cja̱ ya xí jiɛjmʉ ca Ocja̱.―
45 Imaibo boro namatabir maiye demon kakafih anababatun etei seven nanawiyih bairi hinan nati bar hinasusuw hinama. Naatu nati orot i boro na’af narauwabon men marasika ma’am na’atube’emih. Imih iti sabuw boun hima kakafih tesisinaf boro isah na’atube namatar.”
46 Car Jesús már u̱jtitjo cʉ cja̱hni, már xijmʉ ncjahua. Cja̱ bi hna zøti pʉ cár me co quí cjua̱da̱, mbí bböjtijʉ pʉ tji. Mí nejʉ di ña̱hui car Jesús.
46 Jesu eo, sabuw hima hinonowar ana tur baisawarina’e, hinah taitin hina hitit ufun hibat hi’o, “Aki akokok Jesu bairi ana’o.”
47 Cja̱ bi hna xih hnar cja̱hni:
47 Basit orot ta run Jesu iu, “Hinat taiti hina ufun tebatabat, tekokok bairi kwana’o.”
48 Car Jesús ya bi da̱jti car cja̱hni, bi xifi:
48 Jesu orot iya’afut eo, “Ayu hinai naatu taitu anababatun ana’o inanowar.”
49 Diguebbʉ ya, bi majqui cár dyɛ, bi u̱h quí amigo cʉ mí tɛnijʉ, i̱na̱:
49 Imaibo ana bai’ufununayah isah uman fufunih eo, “Ayu hinai naatu taitu i iti tema’am ku’itih.
50 Dí xijmʉ ncjahua yʉ cja̱hni‑yʉ́, porque ca to i øti ca i ne cam Tzi Ta ca bí bbʉ ji̱tzi, gue cam cjua̱da̱gö‑cá̱ o gue cam ncju̱, o gue cam megö hne̱je̱.―
50 Orot yait ayu Tamai maramaim eo na’atube fanan bai esisinaf i ayu taiu, ayu rubu naatu ayu hinai.”
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Mateus 12, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.