Lucas 22
Mama Kuurrku Wangka (NTJ) vs ACF
1 Nyangka ngamurringu Nyuma Tjalpu Ngalkupayinya tjiinya-ya Wayirntankutjanya watjalpayinya ngalkutjaku, nyarra kutjulpirtu Yiitjipula ngarangu, palunyapirinymankutjaku.
1 Estava, pois, perto a festa dos pães ázimos, chamada a páscoa.
2 Nyangka-ya tjurrtjuku puurrpa pirnilu puru Mawutjaku wangka nintipungkupayilu-ya wangkarra kuliranytja Tjiitjanya kumpiltu tjulyara mirri pungkukitjalu. Tjiinya-ya ngurlulu palunyapirinypa kuliranytja yarnangu pirnilu-tjananya mirrparnarrirra yapungka yatultjakutarra.
2 E os principais dos sacerdotes, e os escribas, andavam procurando como o matariam; porque temiam o povo.
3 Nyangka mamu Tjayitinnga kurrutjarrpangu-lu wanalpayi Tjuuta-Kariyarrta. Palunyanyatarrartu Tjiitjalu ngurrkarntanu nyangka-ya 12-pa nyinarranytja.
3 Entrou, porém, Satanás em Judas, que tinha por sobrenome Iscariotes, o qual era do número dos doze.
4 Nyangka yanu wangkakitja-tjananya tjurrtjuku puurrpa pirningka puru tjurrtjuku purlinymanta pirningka. Palunyalu-tjananya tjapira ngurringaralanytja yaaltji-yaaltjilu Tjiitjanya-tjanampa nintilkitjalu.
4 E foi, e falou com os principais dos sacerdotes, e com os capitães, de como lho entregaria;
5 Nyangka-ya pukurlarringkulalpi watjarnu tjimarri payipungkukitjalu.
5 Os quais se alegraram, e convieram em lhe dar dinheiro.
6 Nyangka Tjuutalu palyarnkarrarnu. Palunyalanguru tirtu kuliranytja, “Yaaltjilu-tjanamparna nintilku? Tjinguru kutjurringku nyinarranyangka-rna nintilku.”
6 E ele concordou; e buscava oportunidade para lho entregar sem alvoroço.
7 Nyangka ngarangu nyuma tjalpu ngalkula kuliltjaku puru-ya tjiipu warlangu pirninya pungkula ngalkula Wayirntankutjanya kuliltjaku.
7 Chegou, porém, o dia dos ázimos, em que importava sacrificar a páscoa.
8 Nyangka Tjiitjalu-pulanya Piitanya Tjuunnga watjarnu, “Mapitja-pula mirrka kuka paala tjurra wanti ngalkula-lan Wayirntankutjanya kuliltjaku.”
8 E mandou a Pedro e a João, dizendo: Ide, preparai-nos a páscoa, para que a comamos.
9 Nyangka-pula tjapirnu, “Wanytjatja?”
9 E eles lhe perguntaram: Onde queres que a preparemos?
10 Nyangka-pulanya watjarnu, “Mapitja-pula yiwarlakutu. Palunyalu nyawa wati kapi tjarlitjarra waalkarrara pitjanyangka. Palunyalu wanala ngurrangka tjarrpatjurra.
10 E ele lhes disse: Eis que, quando entrardes na cidade, encontrareis um homem, levando um cântaro de água; segui-o até à casa em que ele entrar.
11 Palunyalu-pula marlawana tjarrparralpi ngurra yungarranya watjala, ‘Yuwa, Nintipungkupayilu-linyatju witurnu. Ruumpa wanytjanya ngarala mirrka-latju ngalkula Wayirntankutjanya kuliltjaku?’
11 E direis ao pai de família da casa: O Mestre te diz: Onde está o aposento em que hei de comer a páscoa com os meus discípulos?
12 Nyangkalta-pulanyanta ruumpa purlkanya katalarrangkatja nintitjunku tamarlmanu wantitjalu. Nyangka-pulan mirrka kuka paalku tjunku wantiku.”
12 Então ele vos mostrará um grande cenáculo mobilado; aí fazei preparativos.
13 Nyangka-pula mularrpartu yanu nyangu wati palunyanya kapi tjarlitjarra waalkarrannyangka. Wanarayirnu-pula ngurrangka tjarrpatjunu. Palunyalu-pula marlawanalu tjarrparralpi ngurra yungarranya tjapirnu, “Ruumpa wanytjangka-latju mirrka ngalku Wayirntankutjanya kulilku?” Nyangka mularrpartu katalarrangkatjanya nintitjunu. Palunyangka-pula mirrka kuka paarayirnu tjunu wantirra marlaku yanu Tjiitjalakutu.
13 E, indo eles, acharam como lhes havia sido dito; e prepararam a páscoa.
14 Nyangka tjirntu tjarrpanyangka Tjiitjanya puru tjukurrpa watjalpayinyatarrartu-ya yanu ngurra palunyangka tjarrparralpi nyinakatingu mirrka ngalkukitja.
14 E, chegada a hora, pôs-se à mesa, e com ele os doze apóstolos.
15 Nyangka Tjiitjalu-tjananya watjarnu, “Rawalu-rna kurrurntutarra kuliranytja tjiinya-lan mirrka ngalkula Wayirntankutjanya kuliltjaku. Nyangka-rna marla pika purlkanyatjarra mirrirriku.
15 E disse-lhes: Desejei muito comer convosco esta páscoa, antes que padeça;
16 Kulinma-ya ngaanya. Tjiinya-rna kutjuwarra mirrka ngalku Wayirntankutjanya kulilku. Nyangka ngula Mama Kuurrtu yarnangu pirninya puurrarriku kanyiranyangka-tjananyarnanta puru ngalku. Nyangkalta-yan tjurrkurlmaralpi kulilku.”
16 Porque vos digo que não a comerei mais até que ela se cumpra no reino de Deus.
17 Nyangka Tjiitjalu panikinpa wamatjarra mantjiralpi Mama Kuurrnga marninypungu. Palunyalu-tjananya watjarnu, “Mantjila-ya. Palunyalu tjikira parranintinma.
17 E, tomando o cálice, e havendo dado graças, disse: Tomai-o, e reparti-o entre vós;
18 Kulinma-ya ngaanya. Ngaanguru-rna wama ngaapirinypa tjikilkitjamunu. Ngarna Mama Kuurrnga ngula puurrarriku nyinarranyangka-rna puru tjikilku.”
18 Porque vos digo que já não beberei do fruto da vide, até que venha o reino de Deus.
19 Nyangka Tjiitjalu nyuma mantjirnu. Palunyalu Mama Kuurrnga marninypungkulalpi kartarntanu-tjanampa nintirnu. Palunyalu-tjananya watjarnu, “Ngaanya-tju ngayuku yarnangupirinypa. Tirtu ngalkulanytjalu-rniya ruukulinma.”
19 E, tomando o pão, e havendo dado graças, partiu-o, e deu-lho, dizendo: Isto é o meu corpo, que por vós é dado; fazei isto em memória de mim.
20 Nyangka-ya mirrka ngalangu wiyarrinyangka Tjiitjalu-tjanampa panikinpa wamatjarra nintirnu. Palunyalu watjarnu, “Ngaanya-yan tjikira kuliratjaku Mama Kuurrku tjukurrpa kuwarri watjarnu wantitjanya. Nyangka tjukurrpa palunyanya tirtu ngarama ngayulu-rnatju yirrami wiilypungkulalpi mirrirriku, palunyangka.”
20 Semelhantemente, tomou o cálice, depois da ceia, dizendo: Este cálice é o novo testamento no meu sangue, que é derramado por vós.
21 Nyangka puru Tjiitjalu-tjananya watjarnu, “Kulila-ya ngaanya. Kutjulu-rni yinytjanulu nintilku, ngaa-lan lurrtju nyinarra mirrka ngalkula, palunyalu.
21 Mas eis que a mão do que me trai está comigo à mesa.
22 Yuwa, Katja Yarnangurrinytjanya-rna mirrirriku Mamalu-rni watjarnu wantinyangka. Nyangka-ra palyamunu ngaraku ngaa yinytjanulu-rni nintilku, palunyaku. Tjiinya Mama Kuurrtu-ra palyamunu purlkanya yutilku.”
22 E, na verdade, o Filho do homem vai segundo o que está determinado; mas ai daquele homem por quem é traído!
23 Nyangka-yanku ngaparrku tjapiranytja, “Ngananyanyka watjara?”
23 E começaram a perguntar entre si qual deles seria o que havia de fazer isto.
24 Nyangka wanalpayi pirnilu-yanku pika-pikarringkula watjaranytja purlkanya nyinarranytjalu.
24 E houve também entre eles contenda, sobre qual deles parecia ser o maior.
25 Nyangka Tjiitjalu-tjananya watjarnu, “Tjiinya-ya puurrpa mantangkatjalu yarnangu pirninya witu-witura nintilpayi. Palunyalu-yanku marninypungkula watjalpayi, ‘Wiya, ngayulu-rna yarnangu pirninya yirringkankupayi.’
25 E ele lhes disse: Os reis dos gentios dominam sobre eles, e os que têm autoridade sobre eles são chamados benfeitores.
26 Nyangka nyuntulu-ya palunyapirinypa kulintjamaaltu wantima. Nyuntulu wati purlkanya nyinarranytjatjanu tjilku kurlunypirinyarri. Puru wanalpayi purlkanya nyinarranytjalu waarka palyanma yarnangu pirniku.
26 Mas não sereis vós assim; antes o maior entre vós seja como o menor; e quem governa como quem serve.
27 Wanytjanya wati purlkanya? Mirrka katirra nintilpayinya-munta? Wiya, nyinarra ngalkupayinya wati purlkanya. Nyangka ngayulu-tjananyarnanta nyinarra mirrka katirra nintilpayinyapirinypa.”
27 Pois qual é maior: quem está à mesa, ou quem serve? Porventura não é quem está à mesa? Eu, porém, entre vós sou como aquele que serve.
28 Nyangka Tjiitjalu-tjananya tirtu watjaranytja, “Yuwa, tjiinya-rniya yarnangu pirnilu watjara tjurlpilymaranytja. Nyangka nyuntulu-rniyan wantirra yankutjamaalpa tirtu lurrtjurtu nyinarranytja.
28 E vós sois os que tendes permanecido comigo nas minhas tentações.
29 Nyangka ngayulu-tjananyarnanta nyinatjunku yarnangu pirninya-yan puurrarringkula kanyiltjaku. Tjiinya-rni Mamalu nyinatjunu puurrarringkula-tjananyarna kanyiratjaku, palunyapirinypa.
29 E eu vos destino o reino, como meu Pai mo destinou,
30 Nyangka puurrarriku-rna yilkari katu nyinarranyangka-rniyan ngamu nyinarra pukurltu mirrka ngalkunma. Palunyalu-yan puurrpa purlkanya nyinama tjiya walykumunu pirningka. Palunyalu-yan Yitjurayilku tjamupirti-tjananya puurrarriku kanyinma.”
30 Para que comais e bebais à minha mesa no meu reino, e vos assenteis sobre tronos, julgando as doze tribos de Israel.
31 Nyangka Tjiitjalu watjarnu, “Yuwa Tjayiman, kulila. Tjayitintu Mama Kuurrnga tjapirnu, ‘Palya-munta-tjananyarna witu-witulku palyamunu-ya palyaltjaku?’ Nyangka Mama Kuurrtu yuwarnmanu. Nyangka-tjananyanta mularrpartu witu-witulku. Nyangka-yan kutjupatjarralu kulilku wantiku. Nyangka-yan kutjupatjarralu kuliralpi palyalku. Tjiinyakurlu mirrka yurninypa karniralpi walykumunu kanyila. Palunyalu palyamununya warni, palunyapirinypa.
31 Disse também o Senhor: Simão, Simão, eis que Satanás vos pediu para vos cirandar como trigo;
32 Yuwa Tjayiman, ngayulu-rnanku Mamala tjapiranytja punkaran tirturringkula yankutjakutarra. Nyangkan marlaku pinkurraalku puru wanaranytjatjanulu wanalpayi pirninya yirringkanama.”
32 Mas eu roguei por ti, para que a tua fé não desfaleça; e tu, quando te converteres, confirma teus irmãos.
33 Nyangka Piitalu kuliralpi watjarnu, “Wiya Puurr, lurrtjurtu-lin tjayilpangka tjarrpaku. Mirrirringkutarrartu-lin.”
33 E ele lhe disse: Senhor, estou pronto a ir contigo até à prisão e à morte.
34 Nyangka Tjiitjalu watjarnu, “Piita, kulila-rni. Munga kuwarrinya-tjun marnkurrara ngurrparriku. Palunyalultan kulilku tjuki-tjuki tjirntukutu mirranyangka.”
34 Mas ele disse: Digo-te, Pedro, que não cantará hoje o galo antes que três vezes negues que me conheces.
35 Nyangka Tjiitjalu-tjananya wanalpayi pirninya tjapirnu, “Kulira-munta-yan kutjulpirtu-tjananyarnanta witurnu tjukurrpa-yan parrawatjaratjaku? Nyangka-munta-yan mirrkatjirratjalu puru tjinapuunpa wiyalu purtu kuliranytja?”
35 E disse-lhes: Quando vos mandei sem bolsa, alforje, ou alparcas, faltou-vos porventura alguma coisa? Eles responderam: Nada.
36 Nyangka Tjiitjalu-tjananya watjarnu, “Nyangka-yan kuwarrinya palya walarrpa puru kaliki mirrkaku kanyiranytjalu katiku. Nyangka-tjingurun kunmarnumaaltu kawutunku nintilku tjimarrikitjalu. Palunyalu kunmarnu purlkanya payipungku.
36 Disse-lhes pois: Mas agora, aquele que tiver bolsa, tome-a, como também o alforje; e, o que não tem espada, venda a sua capa e compre-a;
37 Tjiinya Payipulta kutjulpirtu walkatjunu wantinytjanya ngaapirinypa ngarala, ‘Tjiinya yarnangu pirnilu-ya kuliranytja wati palunyanya palyamunu nyinarranytja.’ Tjiinya-rni ngayunyatjarra watjaranytja. Nyangka wangka palunyanya kuwarrinya yutirriku.”
37 Porquanto vos digo que importa que em mim se cumpra aquilo que está escrito: E com os malfeitores foi contado. Porque o que está escrito de mim terá cumprimento.
38 Nyangka-ya wanalpayi pirnilu watjarnu, “Puurr, nyawa ngaa kunmarnu purlkanya kutjarra-latju kanyira.”
38 E eles disseram: Senhor, eis aqui duas espadas. E ele lhes disse: Basta.
39 Nyangka Tjiitjanya palunyaku wanalpayitarrartu-ya yiwarla palunyanya wantirra yanu purli Yalapalakutu. Tjiinya-ya ngurra palunyakutu tirtu yankupayi.
39 E, saindo, foi, como costumava, para o Monte das Oliveiras; e também os seus discípulos o seguiram.
40 Pitjalayirnu-ya parrapitjangu. Nyangka-tjananya Tjiitjalu watjarnu, “Tjapinma-ya tjiinya mamulu-tjananyanta punkatjingaltjakutarra.”
40 E quando chegou àquele lugar, disse-lhes: Orai, para que não entreis em tentação.
41 Nyangka ngamurtu mapitjalalpi pupakatingu. Palunyalu ngaapirinypa tjapirnu,
41 E apartou-se deles cerca de um tiro de pedra; e, pondo-se de joelhos, orava,
42 “Yuwa Mama, wuyurrarriku-munta-rnin watjalku pika purlkanyatjarra-rna mirrirringkutjamaaltu wantitjaku? Wiya, nyuntulunku yungarralu kulila.”
42 Dizendo: Pai, se queres, passa de mim este cálice; todavia não se faça a minha vontade, mas a tua.
43 Nyangkalta yayintjulpa yilkaringuru tjarungaralalpi-lu kurrurnpa rapara kanyiranytja.
43 E apareceu-lhe um anjo do céu, que o fortalecia.
44 Palunyangka tjuni tjurlpilytju puru kurrurntutarrartu tjapiranytja. Nyangka-lu yakuri purlkanya yirramipirinypa tjutirranytja mantakutu.
44 E, posto em agonia, orava mais intensamente. E o seu suor tornou-se como grandes gotas de sangue, que corriam até ao chão.
45 Nyangka palunyaku Mamangka tjapirayirnu wiyarringkulalpi pakara marlaku yanu. Palunyalu nyangu wanalpayi pirninya-ya kunkunpa ngarrirranyangka. Tjiinya-ya tjuni tjurlpilyarringu yamatjitjirratja kunkunarringu.
45 E, levantando-se da oração, veio para os seus discípulos, e achou-os dormindo de tristeza.
46 Nyangka-tjananya watjarnu, “Nyaaku-yan kunkunpa ngarrirra? Pakala-ya. Palunyalu tjapinma tjiinya mamulu-tjananyanta punkatjingaltjakutarra.”
46 E disse-lhes: Por que estais dormindo? Levantai-vos, e orai, para que não entreis em tentação.
47 Nyangka tjaangkartu-ya pirnipurlka waalkarrara pitjangu. Tjiinya wanalpayi Tjuutalu-tjananya walara katingu. Palunyalu pitjangu-lu Tjiitjanya nyunytjulkitja.
47 E, estando ele ainda a falar, surgiu uma multidão; e um dos doze, que se chamava Judas, ia adiante dela, e chegou-se a Jesus para o beijar.
48 Nyangka-lu tjapirnu, “Tjuuta, nyunytjuralpi-parta-rnin nintilku warrmarlaku?”
48 E Jesus lhe disse: Judas, com um beijo trais o Filho do homem?
49 Nyangka-ya Tjiitjala ngamu ngaralanytjalu nyangu, “Yuwa-parta, tjulyara-luya katikitja?” Nyangka-ya tjapirnu, “Puurr, kunmarnungka-munta-latju wakalku?”
49 E, vendo os que estavam com ele o que ia suceder, disseram-lhe: Senhor, feriremos à espada?
50 Nyangka wanalpayi kutjulunku kunmarnu purlkanya yilaralpi wati kutju pina wakunguru katapungu, tjiinya tjurrtjuku puurrpa purlkanyaku waarka palyalpayinya.
50 E um deles feriu o servo do sumo sacerdote, e cortou-lhe a orelha direita.
51 Nyangka Tjiitjalu-tjananya wanalpayi pirninya watjarnu, “Wanti-ya.” Nyangka wati nyarra pina katapungu, palunyanya pampurnu wiirrurnu.
51 E, respondendo Jesus, disse: Deixai-os; basta. E, tocando-lhe a orelha, o curou.
52 Palunyatjanu Tjiitjalu-tjananya tjurrtjuku puurrpa pirni puru tjurrtjuku purlinymanta pirni, yirna pirninyatarrartu nyakulalpi watjarnu, “Nyaaku-rniyan kunmarnu purlkanya kupulutjarra pitjangu tjulyalkitja? Ngayulu-munta-rna mirri pungkupayi?
52 E disse Jesus aos principais dos sacerdotes, e capitães do templo, e anciãos, que tinham ido contra ele: Saístes, como a um salteador, com espadas e varapaus?
53 Wiya, tjirntu kutjupa tjirntu-tjananyarnanta nyinarranytja tjurrtju purlkanyangka. Nyangka-rniyan tjulyantjamaaltu wantirranytja. Parturtu kuwarrinya nyuntuku-tjanampanku ngarala tjiinya-rniyan tjulyaltjaku. Puru mamu nyarra palyamunu pirninya mungalurrmara kanyilpayiku ngarala kutjupa-kutjupa palyaltjaku.”
53 Tenho estado todos os dias convosco no templo, e não estendestes as mãos contra mim, mas esta é a vossa hora e o poder das trevas.
54 Nyangka-ya Tjiitjanya tjulyara katingu. Palunyalu-ya tjarrpatjunu tjurrtjuku puurrpa purlkanyaku yiwarlangka. Nyangka Piitalu tiwawanalu wanarayirnu
54 Então, prendendo-o, o levaram, e o puseram em casa do sumo sacerdote. E Pedro seguia-o de longe.
55 tjarrpangu yaarrpa palunyangka. Palunyalu nyangu yarnangu pirnilu-ya waru tilirnu nyinarranyangka. Palunyalu-tjananya lurrtjurringu nyinarranytja.
55 E, havendo-se acendido fogo no meio do pátio, estando todos sentados, assentou-se Pedro entre eles.
56 Nyangka kungka waarka palyalpayi kutjulu nyangu Piitanya warungka nyinarranyangka. Palunyalu warnirripungkula puru nyakulanytjalu watjarnu, “Wiya, wati ngaanyatarrartu Tjiitjala lurrtju parrapitjalayintja.”
56 E como certa criada, vendo-o estar assentado ao fogo, pusesse os olhos nele, disse: Este também estava com ele.
57 Nyangka Piitalu watjarnu, “Wiya, wati palunyaku-rna ngurrpa.”
57 Porém, ele negou-o, dizendo: Mulher, não o conheço.
58 Nyangka rawamaalpartu wati kutjulu nyakulalpi watjarnu, “Wiya, nyuntunyatarrartun palunyaku wanalpayi.”
58 E, um pouco depois, vendo-o outro, disse: Tu és também deles. Mas Pedro disse: Homem, não sou.
59 Nyangka-ya nyinarrayirnu, nyangka wati kutjupalu watjarnu, “Wiya, mularrpa ngaanya palunyaku wanalpayi tjiinyamarntu ngurra Kalalinyamartatji.”
59 E, passada quase uma hora, um outro afirmava, dizendo: Também este verdadeiramente estava com ele, pois também é galileu.
60 Nyangka Piitalu watjarnu, “Wiya, ngurrpa-rna. Nyaapan watjara? Purtu-rnanta kulira.”
60 E Pedro disse: Homem, não sei o que dizes. E logo, estando ele ainda a falar, cantou o galo.
61 Nyangka Puurrpa Tjiitjalu pinkurraaralpi ngaparrku nyangu-pulanku. Nyangkalta Piitalu ruukulirnu palunyaku Puurrtu watjannyangka, “Munga kuwarrinya-tjun marnkurrara ngurrparriku. Palunyalultan kulilku tjuki-tjuki mirranyangka.”
61 E, virando-se o Senhor, olhou para Pedro, e Pedro lembrou-se da palavra do Senhor, como lhe havia dito: Antes que o galo cante hoje, me negarás três vezes.
62 Nyangka wangka palunyanya kuliralpi kurntarringu. Palunyalu pakara yilkaku yankulalpi purlkanya yulangu.
62 E, saindo Pedro para fora, chorou amargamente.
63 Nyangka Tjiitjanya-ya miranykanyiranytjalu ngarlpupirtira pungkulanytja.
63 E os homens que detinham Jesus zombavam dele, ferindo-o.
64 Puru-ya kuru karrpiralpi pungkula tjapiranytja, “Nganalunta pungu?”
64 E, vendando-lhe os olhos, feriam-no no rosto, e perguntavam-lhe, dizendo: Profetiza, quem é que te feriu?
65 Palunyalu-ya kutjupa-kutjupatarrartu tjalkirr-tjalkirrtu watjaranytja.
65 E outras muitas coisas diziam contra ele, blasfemando.
66 Nyangka-ya mungayurntura Tjiitjanya katingu kantjulpa pirnikutu. Tjiinya-ya tjurrtjuku puurrpa pirni, puru Mawutjaku wangka nintipungkupayi pirni, puru yirna pirninya kapurturringu nyinarranytja Tjiitjanya tjapira kulilkitja.
66 E logo que foi dia ajuntaram-se os anciãos do povo, e os principais dos sacerdotes e os escribas, e o conduziram ao seu concílio, e lhe perguntaram:
67 Palunyalu-ya watjarnu, “Tjurrkurltu-lanyatju watjala. Mularrpa-muntan wati nyarra Mama Kuurrtu kalkuntjanya?”
67 És tu o Cristo? Dize-no-lo. Ele replicou: Se vo-lo disser, não o crereis;
68 Puru-tjinguru-tjananyarnanta tjapilku kulilku. Nyangka-rniyan watjalkitjamunu.
68 E também, se vos perguntar, não me respondereis, nem me soltareis.
69 Nyangka ngaanguru-rna Katja Yarnangurrinytjanya yanku Mama Kuurrta yitingka nyinarralpi puurrpa tirtu nyinama.”
69 Desde agora o Filho do homem se assentará à direita do poder de Deus.
70 Nyangka-ya kuliralpi watjarnu, “Nyuntulu-partan Mama Kuurrku Katja?”
70 E disseram todos: Logo, és tu o Filho de Deus? E ele lhes disse: Vós dizeis que eu sou.
71 Nyangka-ya kuliralpi watjarnu, “Wiyangkalpi yungarralunku watjarnu. Nyangka-lan nyaaku kutjupanya yarltiku pitjala-lanya watjaltjaku?”
71 Então disseram: De que mais testemunho necessitamos? pois nós mesmos o ouvimos da sua boca.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 22, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.