Lucas 22
Mama Kuurrku Wangka (NTJ) vs ARIB
1 Nyangka ngamurringu Nyuma Tjalpu Ngalkupayinya tjiinya-ya Wayirntankutjanya watjalpayinya ngalkutjaku, nyarra kutjulpirtu Yiitjipula ngarangu, palunyapirinymankutjaku.
1 Aproximava-se a festa dos pães ázimos, que se chama a páscoa.
2 Nyangka-ya tjurrtjuku puurrpa pirnilu puru Mawutjaku wangka nintipungkupayilu-ya wangkarra kuliranytja Tjiitjanya kumpiltu tjulyara mirri pungkukitjalu. Tjiinya-ya ngurlulu palunyapirinypa kuliranytja yarnangu pirnilu-tjananya mirrparnarrirra yapungka yatultjakutarra.
2 E os principais sacerdotes e os escribas andavam procurando um modo de o matar; pois temiam o povo.
3 Nyangka mamu Tjayitinnga kurrutjarrpangu-lu wanalpayi Tjuuta-Kariyarrta. Palunyanyatarrartu Tjiitjalu ngurrkarntanu nyangka-ya 12-pa nyinarranytja.
3 Entrou então Satanás em Judas, que tinha por sobrenome Iscariotes, que era um dos doze;
4 Nyangka yanu wangkakitja-tjananya tjurrtjuku puurrpa pirningka puru tjurrtjuku purlinymanta pirningka. Palunyalu-tjananya tjapira ngurringaralanytja yaaltji-yaaltjilu Tjiitjanya-tjanampa nintilkitjalu.
4 e foi ele tratar com os principais sacerdotes e com os capitães de como lho entregaria.
5 Nyangka-ya pukurlarringkulalpi watjarnu tjimarri payipungkukitjalu.
5 Eles se alegraram com isso, e convieram em lhe dar dinheiro.
6 Nyangka Tjuutalu palyarnkarrarnu. Palunyalanguru tirtu kuliranytja, “Yaaltjilu-tjanamparna nintilku? Tjinguru kutjurringku nyinarranyangka-rna nintilku.”
6 E ele concordou, e buscava ocasião para lho entregar sem alvoroço.
7 Nyangka ngarangu nyuma tjalpu ngalkula kuliltjaku puru-ya tjiipu warlangu pirninya pungkula ngalkula Wayirntankutjanya kuliltjaku.
7 Ora, chegou o dia dos pães ázimos, em que se devia imolar a páscoa;
8 Nyangka Tjiitjalu-pulanya Piitanya Tjuunnga watjarnu, “Mapitja-pula mirrka kuka paala tjurra wanti ngalkula-lan Wayirntankutjanya kuliltjaku.”
8 e Jesus enviou a Pedro e a João, dizendo: Ide, preparai-nos a páscoa, para que a comamos.
9 Nyangka-pula tjapirnu, “Wanytjatja?”
9 Perguntaram-lhe eles: Onde queres que a preparemos?
10 Nyangka-pulanya watjarnu, “Mapitja-pula yiwarlakutu. Palunyalu nyawa wati kapi tjarlitjarra waalkarrara pitjanyangka. Palunyalu wanala ngurrangka tjarrpatjurra.
10 Respondeu-lhes: Quando entrardes na cidade, sair-vos-á ao encontro um homem, levando um cântaro de água; segui-o até a casa em que ele entrar.
11 Palunyalu-pula marlawana tjarrparralpi ngurra yungarranya watjala, ‘Yuwa, Nintipungkupayilu-linyatju witurnu. Ruumpa wanytjanya ngarala mirrka-latju ngalkula Wayirntankutjanya kuliltjaku?’
11 E direis ao dono da casa: O Mestre manda perguntar-te: Onde está o aposento em que hei de comer a páscoa com os meus discípulos?
12 Nyangkalta-pulanyanta ruumpa purlkanya katalarrangkatja nintitjunku tamarlmanu wantitjalu. Nyangka-pulan mirrka kuka paalku tjunku wantiku.”
12 Então ele vos mostrará um grande cenáculo mobiliado; aí fazei os preparativos.
13 Nyangka-pula mularrpartu yanu nyangu wati palunyanya kapi tjarlitjarra waalkarrannyangka. Wanarayirnu-pula ngurrangka tjarrpatjunu. Palunyalu-pula marlawanalu tjarrparralpi ngurra yungarranya tjapirnu, “Ruumpa wanytjangka-latju mirrka ngalku Wayirntankutjanya kulilku?” Nyangka mularrpartu katalarrangkatjanya nintitjunu. Palunyangka-pula mirrka kuka paarayirnu tjunu wantirra marlaku yanu Tjiitjalakutu.
13 Foram, pois, e acharam tudo como lhes dissera e prepararam a páscoa.
14 Nyangka tjirntu tjarrpanyangka Tjiitjanya puru tjukurrpa watjalpayinyatarrartu-ya yanu ngurra palunyangka tjarrparralpi nyinakatingu mirrka ngalkukitja.
14 E, chegada a hora, pôs-se Jesus à mesa, e com ele os apóstolos.
15 Nyangka Tjiitjalu-tjananya watjarnu, “Rawalu-rna kurrurntutarra kuliranytja tjiinya-lan mirrka ngalkula Wayirntankutjanya kuliltjaku. Nyangka-rna marla pika purlkanyatjarra mirrirriku.
15 E disse-lhes: Tenho desejado ardentemente comer convosco esta páscoa, antes da minha paixão;
16 Kulinma-ya ngaanya. Tjiinya-rna kutjuwarra mirrka ngalku Wayirntankutjanya kulilku. Nyangka ngula Mama Kuurrtu yarnangu pirninya puurrarriku kanyiranyangka-tjananyarnanta puru ngalku. Nyangkalta-yan tjurrkurlmaralpi kulilku.”
16 pois vos digo que não a comerei mais até que ela se cumpra no reino de Deus.
17 Nyangka Tjiitjalu panikinpa wamatjarra mantjiralpi Mama Kuurrnga marninypungu. Palunyalu-tjananya watjarnu, “Mantjila-ya. Palunyalu tjikira parranintinma.
17 Então havendo recebido um cálice, e tendo dado graças, disse: Tomai-o, e reparti-o entre vós;
18 Kulinma-ya ngaanya. Ngaanguru-rna wama ngaapirinypa tjikilkitjamunu. Ngarna Mama Kuurrnga ngula puurrarriku nyinarranyangka-rna puru tjikilku.”
18 porque vos digo que desde agora não mais beberei do fruto da videira, até que venha o reino de Deus.
19 Nyangka Tjiitjalu nyuma mantjirnu. Palunyalu Mama Kuurrnga marninypungkulalpi kartarntanu-tjanampa nintirnu. Palunyalu-tjananya watjarnu, “Ngaanya-tju ngayuku yarnangupirinypa. Tirtu ngalkulanytjalu-rniya ruukulinma.”
19 E tomando pão, e havendo dado graças, partiu-o e deu-lho, dizendo: Isto é o meu corpo, que é dado por vós; fazei isto em memória de mim.
20 Nyangka-ya mirrka ngalangu wiyarrinyangka Tjiitjalu-tjanampa panikinpa wamatjarra nintirnu. Palunyalu watjarnu, “Ngaanya-yan tjikira kuliratjaku Mama Kuurrku tjukurrpa kuwarri watjarnu wantitjanya. Nyangka tjukurrpa palunyanya tirtu ngarama ngayulu-rnatju yirrami wiilypungkulalpi mirrirriku, palunyangka.”
20 Semelhantemente, depois da ceia, tomou o cálice, dizendo: Este cálice é o novo pacto em meu sangue, que é derramado por vós.
21 Nyangka puru Tjiitjalu-tjananya watjarnu, “Kulila-ya ngaanya. Kutjulu-rni yinytjanulu nintilku, ngaa-lan lurrtju nyinarra mirrka ngalkula, palunyalu.
21 Mas eis que a mão do que me trai está comigo à mesa.
22 Yuwa, Katja Yarnangurrinytjanya-rna mirrirriku Mamalu-rni watjarnu wantinyangka. Nyangka-ra palyamunu ngaraku ngaa yinytjanulu-rni nintilku, palunyaku. Tjiinya Mama Kuurrtu-ra palyamunu purlkanya yutilku.”
22 Porque, na verdade, o Filho do homem vai segundo o que está determinado; mas ai daquele homem por quem é traído!
23 Nyangka-yanku ngaparrku tjapiranytja, “Ngananyanyka watjara?”
23 Então eles começaram a perguntar entre si qual deles o que ia fazer isso.
24 Nyangka wanalpayi pirnilu-yanku pika-pikarringkula watjaranytja purlkanya nyinarranytjalu.
24 Levantou-se também entre eles contenda, sobre qual deles parecia ser o maior.
25 Nyangka Tjiitjalu-tjananya watjarnu, “Tjiinya-ya puurrpa mantangkatjalu yarnangu pirninya witu-witura nintilpayi. Palunyalu-yanku marninypungkula watjalpayi, ‘Wiya, ngayulu-rna yarnangu pirninya yirringkankupayi.’
25 Ao que Jesus lhes disse: Os reis dos gentios dominam sobre eles, e os que sobre eles exercem autoridade são chamados benfeitores.
26 Nyangka nyuntulu-ya palunyapirinypa kulintjamaaltu wantima. Nyuntulu wati purlkanya nyinarranytjatjanu tjilku kurlunypirinyarri. Puru wanalpayi purlkanya nyinarranytjalu waarka palyanma yarnangu pirniku.
26 Mas vós não sereis assim; antes o maior entre vós seja como o mais novo; e quem governa como quem serve.
27 Wanytjanya wati purlkanya? Mirrka katirra nintilpayinya-munta? Wiya, nyinarra ngalkupayinya wati purlkanya. Nyangka ngayulu-tjananyarnanta nyinarra mirrka katirra nintilpayinyapirinypa.”
27 Pois qual é maior, quem está à mesa, ou quem serve? porventura não é quem está à mesa? Eu, porém, estou entre vós como quem serve.
28 Nyangka Tjiitjalu-tjananya tirtu watjaranytja, “Yuwa, tjiinya-rniya yarnangu pirnilu watjara tjurlpilymaranytja. Nyangka nyuntulu-rniyan wantirra yankutjamaalpa tirtu lurrtjurtu nyinarranytja.
28 Mas vós sois os que tendes permanecido comigo nas minhas provações;
29 Nyangka ngayulu-tjananyarnanta nyinatjunku yarnangu pirninya-yan puurrarringkula kanyiltjaku. Tjiinya-rni Mamalu nyinatjunu puurrarringkula-tjananyarna kanyiratjaku, palunyapirinypa.
29 e assim como meu Pai me conferiu domínio, eu vo-lo confiro a vós;
30 Nyangka puurrarriku-rna yilkari katu nyinarranyangka-rniyan ngamu nyinarra pukurltu mirrka ngalkunma. Palunyalu-yan puurrpa purlkanya nyinama tjiya walykumunu pirningka. Palunyalu-yan Yitjurayilku tjamupirti-tjananya puurrarriku kanyinma.”
30 para que comais e bebais à minha mesa no meu reino, e vos senteis sobre tronos, julgando as doze tribos de Israel.
31 Nyangka Tjiitjalu watjarnu, “Yuwa Tjayiman, kulila. Tjayitintu Mama Kuurrnga tjapirnu, ‘Palya-munta-tjananyarna witu-witulku palyamunu-ya palyaltjaku?’ Nyangka Mama Kuurrtu yuwarnmanu. Nyangka-tjananyanta mularrpartu witu-witulku. Nyangka-yan kutjupatjarralu kulilku wantiku. Nyangka-yan kutjupatjarralu kuliralpi palyalku. Tjiinyakurlu mirrka yurninypa karniralpi walykumunu kanyila. Palunyalu palyamununya warni, palunyapirinypa.
31 Simão, Simão, eis que Satanás vos pediu para vos cirandar como trigo;
32 Yuwa Tjayiman, ngayulu-rnanku Mamala tjapiranytja punkaran tirturringkula yankutjakutarra. Nyangkan marlaku pinkurraalku puru wanaranytjatjanulu wanalpayi pirninya yirringkanama.”
32 mas eu roguei por ti, para que a tua fé não desfaleça; e tu, quando te converteres, fortalece teus irmãos.
33 Nyangka Piitalu kuliralpi watjarnu, “Wiya Puurr, lurrtjurtu-lin tjayilpangka tjarrpaku. Mirrirringkutarrartu-lin.”
33 Respondeu-lhe Pedro: Senhor, estou pronto a ir contigo tanto para a prisão como para a morte.
34 Nyangka Tjiitjalu watjarnu, “Piita, kulila-rni. Munga kuwarrinya-tjun marnkurrara ngurrparriku. Palunyalultan kulilku tjuki-tjuki tjirntukutu mirranyangka.”
34 Tornou-lhe Jesus: Digo-te, Pedro, que não cantará hoje o galo antes que três vezes tenhas negado que me conheces.
35 Nyangka Tjiitjalu-tjananya wanalpayi pirninya tjapirnu, “Kulira-munta-yan kutjulpirtu-tjananyarnanta witurnu tjukurrpa-yan parrawatjaratjaku? Nyangka-munta-yan mirrkatjirratjalu puru tjinapuunpa wiyalu purtu kuliranytja?”
35 E perguntou-lhes: Quando vos mandei sem bolsa, alforje, ou alparcas, faltou-vos porventura alguma coisa? Eles responderam: Nada.
36 Nyangka Tjiitjalu-tjananya watjarnu, “Nyangka-yan kuwarrinya palya walarrpa puru kaliki mirrkaku kanyiranytjalu katiku. Nyangka-tjingurun kunmarnumaaltu kawutunku nintilku tjimarrikitjalu. Palunyalu kunmarnu purlkanya payipungku.
36 Disse-lhes pois: Mas agora, quem tiver bolsa, tome-a, como também o alforje; e quem não tiver espada, venda o seu manto e compre-a.
37 Tjiinya Payipulta kutjulpirtu walkatjunu wantinytjanya ngaapirinypa ngarala, ‘Tjiinya yarnangu pirnilu-ya kuliranytja wati palunyanya palyamunu nyinarranytja.’ Tjiinya-rni ngayunyatjarra watjaranytja. Nyangka wangka palunyanya kuwarrinya yutirriku.”
37 Porquanto vos digo que importa que se cumpra em mim isto que está escrito: E com os malfeitores foi contado. Pois o que me diz respeito tem seu cumprimento.
38 Nyangka-ya wanalpayi pirnilu watjarnu, “Puurr, nyawa ngaa kunmarnu purlkanya kutjarra-latju kanyira.”
38 Disseram eles: Senhor, eis aqui duas espadas. Respondeu-lhes: Basta.
39 Nyangka Tjiitjanya palunyaku wanalpayitarrartu-ya yiwarla palunyanya wantirra yanu purli Yalapalakutu. Tjiinya-ya ngurra palunyakutu tirtu yankupayi.
39 Então saiu e, segundo o seu costume, foi para o Monte das Oliveiras; e os discípulos o seguiam.
40 Pitjalayirnu-ya parrapitjangu. Nyangka-tjananya Tjiitjalu watjarnu, “Tjapinma-ya tjiinya mamulu-tjananyanta punkatjingaltjakutarra.”
40 Quando chegou àquele lugar, disse-lhes: Orai, para que não entreis em tentação.
41 Nyangka ngamurtu mapitjalalpi pupakatingu. Palunyalu ngaapirinypa tjapirnu,
41 E apartou-se deles cerca de um tiro de pedra; e pondo-se de joelhos, orava,
42 “Yuwa Mama, wuyurrarriku-munta-rnin watjalku pika purlkanyatjarra-rna mirrirringkutjamaaltu wantitjaku? Wiya, nyuntulunku yungarralu kulila.”
42 dizendo: Pai, se queres afasta de mim este cálice; todavia não se faça a minha vontade, mas a tua.
43 Nyangkalta yayintjulpa yilkaringuru tjarungaralalpi-lu kurrurnpa rapara kanyiranytja.
43 Então lhe apareceu um anjo do céu, que o confortava.
44 Palunyangka tjuni tjurlpilytju puru kurrurntutarrartu tjapiranytja. Nyangka-lu yakuri purlkanya yirramipirinypa tjutirranytja mantakutu.
44 E, posto em agonia, orava mais intensamente; e o seu suor tornou-se como grandes gotas de sangue, que caíam sobre o chão.
45 Nyangka palunyaku Mamangka tjapirayirnu wiyarringkulalpi pakara marlaku yanu. Palunyalu nyangu wanalpayi pirninya-ya kunkunpa ngarrirranyangka. Tjiinya-ya tjuni tjurlpilyarringu yamatjitjirratja kunkunarringu.
45 Depois, levantando-se da oração, veio para os seus discípulos, e achou-os dormindo de tristeza;
46 Nyangka-tjananya watjarnu, “Nyaaku-yan kunkunpa ngarrirra? Pakala-ya. Palunyalu tjapinma tjiinya mamulu-tjananyanta punkatjingaltjakutarra.”
46 e disse-lhes: Por que estais dormindo? Lenvantai-vos, e orai, para que não entreis em tentação.
47 Nyangka tjaangkartu-ya pirnipurlka waalkarrara pitjangu. Tjiinya wanalpayi Tjuutalu-tjananya walara katingu. Palunyalu pitjangu-lu Tjiitjanya nyunytjulkitja.
47 E estando ele ainda a falar, eis que surgiu uma multidão; e aquele que se chamava Judas, um dos doze, ia adiante dela, e chegou-se a Jesus para o beijar.
48 Nyangka-lu tjapirnu, “Tjuuta, nyunytjuralpi-parta-rnin nintilku warrmarlaku?”
48 Jesus, porém, lhe disse: Judas, com um beijo trais o Filho do homem?
49 Nyangka-ya Tjiitjala ngamu ngaralanytjalu nyangu, “Yuwa-parta, tjulyara-luya katikitja?” Nyangka-ya tjapirnu, “Puurr, kunmarnungka-munta-latju wakalku?”
49 Quando os que estavam com ele viram o que ia suceder, disseram: Senhor, feri-los-emos a espada?
50 Nyangka wanalpayi kutjulunku kunmarnu purlkanya yilaralpi wati kutju pina wakunguru katapungu, tjiinya tjurrtjuku puurrpa purlkanyaku waarka palyalpayinya.
50 Então um deles feriu o servo do sumo sacerdote, e cortou-lhe a orelha direita.
51 Nyangka Tjiitjalu-tjananya wanalpayi pirninya watjarnu, “Wanti-ya.” Nyangka wati nyarra pina katapungu, palunyanya pampurnu wiirrurnu.
51 Mas Jesus disse: Deixei-os; basta. E tocando-lhe a orelha, o curou.
52 Palunyatjanu Tjiitjalu-tjananya tjurrtjuku puurrpa pirni puru tjurrtjuku purlinymanta pirni, yirna pirninyatarrartu nyakulalpi watjarnu, “Nyaaku-rniyan kunmarnu purlkanya kupulutjarra pitjangu tjulyalkitja? Ngayulu-munta-rna mirri pungkupayi?
52 Então disse Jesus aos principais sacerdotes, oficiais do templo e anciãos, que tinham ido contra ele: Saístes, como a um salteador, com espadas e varapaus?
53 Wiya, tjirntu kutjupa tjirntu-tjananyarnanta nyinarranytja tjurrtju purlkanyangka. Nyangka-rniyan tjulyantjamaaltu wantirranytja. Parturtu kuwarrinya nyuntuku-tjanampanku ngarala tjiinya-rniyan tjulyaltjaku. Puru mamu nyarra palyamunu pirninya mungalurrmara kanyilpayiku ngarala kutjupa-kutjupa palyaltjaku.”
53 Todos os dias estava eu convosco no templo, e não estendestes as mãos contra mim; mas esta é a vossa hora e o poder das trevas.
54 Nyangka-ya Tjiitjanya tjulyara katingu. Palunyalu-ya tjarrpatjunu tjurrtjuku puurrpa purlkanyaku yiwarlangka. Nyangka Piitalu tiwawanalu wanarayirnu
54 Então, prendendo-o, o levaram e o introduziram na casa do sumo sacerdote; e Pedro seguia-o de longe.
55 tjarrpangu yaarrpa palunyangka. Palunyalu nyangu yarnangu pirnilu-ya waru tilirnu nyinarranyangka. Palunyalu-tjananya lurrtjurringu nyinarranytja.
55 E tendo eles acendido fogo no meio do pátio e havendo-se sentado à roda, sentou-se Pedro entre eles.
56 Nyangka kungka waarka palyalpayi kutjulu nyangu Piitanya warungka nyinarranyangka. Palunyalu warnirripungkula puru nyakulanytjalu watjarnu, “Wiya, wati ngaanyatarrartu Tjiitjala lurrtju parrapitjalayintja.”
56 — ausente —
57 Nyangka Piitalu watjarnu, “Wiya, wati palunyaku-rna ngurrpa.”
57 Mas Pedro o negou, dizendo: Mulher, não o conheço.
58 Nyangka rawamaalpartu wati kutjulu nyakulalpi watjarnu, “Wiya, nyuntunyatarrartun palunyaku wanalpayi.”
58 Daí a pouco, outro o viu, e disse: Tu também és um deles. Mas Pedro disse: Homem, não sou.
59 Nyangka-ya nyinarrayirnu, nyangka wati kutjupalu watjarnu, “Wiya, mularrpa ngaanya palunyaku wanalpayi tjiinyamarntu ngurra Kalalinyamartatji.”
59 E, tendo passado quase uma hora, outro afirmava, dizendo: Certamente este também estava com ele, pois é galileu.
60 Nyangka Piitalu watjarnu, “Wiya, ngurrpa-rna. Nyaapan watjara? Purtu-rnanta kulira.”
60 Mas Pedro respondeu: Homem, não sei o que dizes. E imediatamente estando ele ainda a falar, cantou o galo.
61 Nyangka Puurrpa Tjiitjalu pinkurraaralpi ngaparrku nyangu-pulanku. Nyangkalta Piitalu ruukulirnu palunyaku Puurrtu watjannyangka, “Munga kuwarrinya-tjun marnkurrara ngurrparriku. Palunyalultan kulilku tjuki-tjuki mirranyangka.”
61 Virando-se o Senhor, olhou para Pedro; e Pedro lembrou-se da palavra do Senhor, como lhe havia dito: Hoje, antes que o galo cante, três vezes me negarás.
62 Nyangka wangka palunyanya kuliralpi kurntarringu. Palunyalu pakara yilkaku yankulalpi purlkanya yulangu.
62 E, havendo saído, chorou amargamente.
63 Nyangka Tjiitjanya-ya miranykanyiranytjalu ngarlpupirtira pungkulanytja.
63 Os homens que detinham Jesus zombavam dele, e feriam-no;
64 Puru-ya kuru karrpiralpi pungkula tjapiranytja, “Nganalunta pungu?”
64 e, vendando-lhe os olhos, perguntavam, dizendo: Profetiza, quem foi que te bateu?
65 Palunyalu-ya kutjupa-kutjupatarrartu tjalkirr-tjalkirrtu watjaranytja.
65 E, blasfemando, diziam muitas outras coisas contra ele.
66 Nyangka-ya mungayurntura Tjiitjanya katingu kantjulpa pirnikutu. Tjiinya-ya tjurrtjuku puurrpa pirni, puru Mawutjaku wangka nintipungkupayi pirni, puru yirna pirninya kapurturringu nyinarranytja Tjiitjanya tjapira kulilkitja.
66 Logo que amanheceu reuniu-se a assembléia dos anciãos do povo, tanto os principais sacerdotes como os escribas, e o conduziam ao sinédrio deles, onde lhe disseram:
67 Palunyalu-ya watjarnu, “Tjurrkurltu-lanyatju watjala. Mularrpa-muntan wati nyarra Mama Kuurrtu kalkuntjanya?”
67 Se tu és o Cristo, dize-no-lo. Replicou-lhes ele: Se eu vo-lo disser, não o crereis;
68 Puru-tjinguru-tjananyarnanta tjapilku kulilku. Nyangka-rniyan watjalkitjamunu.
68 e se eu vos interrogar, de modo algum me respondereis.
69 Nyangka ngaanguru-rna Katja Yarnangurrinytjanya yanku Mama Kuurrta yitingka nyinarralpi puurrpa tirtu nyinama.”
69 Mas desde agora estará assentado o Filho do homem à mão direita do poder de Deus.
70 Nyangka-ya kuliralpi watjarnu, “Nyuntulu-partan Mama Kuurrku Katja?”
70 Ao que perguntaram todos: Logo, tu és o Filho de Deus? Respondeu-lhes: Vós dizeis que eu sou.
71 Nyangka-ya kuliralpi watjarnu, “Wiyangkalpi yungarralunku watjarnu. Nyangka-lan nyaaku kutjupanya yarltiku pitjala-lanya watjaltjaku?”
71 Então disseram: Por que ainda temos necessidade de testemunho? pois nós mesmos o ouvimos da sua própria boca.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 22, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.