Lucas 11
Ngú bà toko nambeè mì Mbíṛì ta ndâ ꞌduù (NDZ) vs VC
1 Ta ꞌbí o gbaànjé, Jézù giì ya gítí ꞌbí bàndò kû ꞌdeke tí wó ji Mbíṛì. Yí mâ giì ꞌdeke tí wó cee gî, ꞌbí mbe tala có mì wó giì ꞌdè có ji yí, máa, «Tùbà cèe kèjì bà ꞌdeke tí ji Mbíṛì ji ze go ŋìndi Jòvánì tí mbe caka tí ndâ ꞌduù náa yí me ji ndâ mbe tala có mì wó nó gi, Mbe nìbà i.»
1 Um dia, num certo lugar, estava Jesus a rezar. Terminando a oração, disse-lhe um de seus discípulos: Senhor, ensina-nos a rezar, como também João ensinou a seus discípulos.
2 Káa Jézù giì ꞌvìsì có ji ndâ mbe tala có mì wó máa, «Yo ꞌdeke tí yo ji Mbíṛì énò máa,
2 Disse-lhes ele, então: Quando orardes, dizei: Pai, santificado seja o vosso nome; venha o vosso Reino;
3 Je i-zó-zò ji ze ta ṛi ꞌdáá gî.
3 dai-nos hoje o pão necessário ao nosso sustento;
4 Si có gítí ndâ vò i mì ze mí to,
4 perdoai-nos os nossos pecados, pois também nós perdoamos àqueles que nos ofenderam; e não nos deixeis cair em tentação.
5 Káa Jézù giì ꞌdè có ji ndâ mbe tala có mì wó máa, «ꞌBí ꞌduù ꞌdo gbí òkò tí yo nò má ya gí mì kómbe wó ta kpo-gbíꞌo, bìndi yí giì gbà njekèjì muu wó máa, yí je làmbu i-zó-zò ji yì,
5 Em seguida, ele continuou: Se alguém de vós tiver um amigo e for procurá-lo à meia-noite, e lhe disser: Amigo, empresta-me três pães,
6 wàa yì ꞌví ya tí ji ꞌbí kómbe yì mbe gì ꞌdo muu njà nó giì gbaaka yì si o gbooko gî nò,
6 pois um amigo meu acaba de chegar à minha casa, de uma viagem, e não tenho nada para lhe oferecer;
7 káa kómbe wó nò giì ꞌvìsì có ji yí máa, ‹Si bà pèè mbí ye mí to, tacó ze kpò gbí njekèjì gî. Kpokèjì bà je ꞌbí ŋa i mì ye kpónó ji wò wálá, tacó ze ta ndâ ꞌviì mì ye kû tè ṛì.› A ŋa yè ká bà bàkà tí?
7 e se ele responder lá de dentro: Não me incomodes; a porta já está fechada, meus filhos e eu estamos deitados; não posso levantar-me para te dar os pães;
8 Ye kû ꞌdè có ji yo máa, ꞌdakò tí nò, kpêtí má je i-zó-zò ji mbe gbà njekèjì muu wó nò gítí có kómbeè tí nó á gbí òkò tí ndú ta yí nó lá, yí bà je ji yí tacó bà dò nô ꞌdo ṛo wó gî.
8 eu vos digo: no caso de não se levantar para lhe dar os pães por ser seu amigo, certamente por causa da sua importunação se levantará e lhe dará quantos pães necessitar.
9 «Káa ye kû ꞌdè có ji yo énò máa, yo yù i, wàa àá bà je i tí nò ji yo gî. Yo pà i wàa yo bà ꞌde i tí nò gî. Yo ku njekèjì wàa àá bà njaanga ji yo gî.
9 E eu vos digo: pedi, e dar-se-vos-á; buscai, e achareis; batei, e abrir-se-vos-á.
10 Tacó àá bà je i ji ꞌduù ŋìnó mbe yù i nó gî, ꞌduù ŋìnó mbe pà i nó, bà ꞌde i tí nò gî, à delè bà njaanga njekèjì ji ꞌduù ŋìnó mbe gbà njekèjì nó gî
10 Pois todo aquele que pede, recebe; aquele que procura, acha; e ao que bater, se lhe abrirá.
11 «À bu ꞌviì ngàyi gbí òkò tí yo ká bà je yâ-kpoo ta zì kpoo tí ji ꞌviì mì wó, náa ꞌviì má yù yâ-sè ꞌdo tí wó?
11 Se um filho pedir um pão, qual o pai entre vós que lhe dará uma pedra? Se ele pedir um peixe, acaso lhe dará uma serpente?
12 À bu ꞌviì ngàyi ká bà je sene ji ꞌviì mì wó, náa ꞌviì má yù pàṛà ngùù ꞌdo tí wó?
12 Ou se lhe pedir um ovo, dar-lhe-á porventura um escorpião?
13 Káa ndâ vò ꞌduù go yo nò má ni bà je tó i ji ndâ ꞌviì mì yo gî, Bu yo tí nó á gbíṛì nó ꞌví tuu Bèṛi-mì-Mbíṛì ji ndâ mbe ꞌdeke tí ndú ji yí lá?»
13 Se vós, pois, sendo maus, sabeis dar boas coisas a vossos filhos, quanto mais vosso Pai celestial dará o Espírito Santo aos que lho pedirem.
14 Ta o tí nò, Jézù kû mòkò ꞌbí i mbe eṛe nje ꞌbí ꞌdakò ꞌdo tí bà ꞌdè có gî ꞌdo gbí muu wó. I tí nò mâ giì co ꞌdo gbí muu ꞌdakò tí nò gî, ꞌdakò tí nò giì ꞌbìtà bà ꞌdè có. Nje ndâ ꞌduù giì ꞌdèè gítí bà ꞌdi kòcò ꞌdakò tí nò gî.
14 Jesus expelia um demônio que era mudo. Tendo o demônio saído, o mudo pôs-se a falar e a multidão ficou admirada.
15 Káa ndâ ꞌbí ꞌduù ꞌdo gbí òkò tí ndú bà-i-nò kû giì ꞌdè có máa, «A Bèlìzèbúlù, tí Gba-vò-i, ká kû je wotí bà mòkò ndâ i ꞌdo gbí muu ndâ ꞌduù ji yí.»
15 Mas alguns deles disseram: Ele expele os demônios por Beelzebul, príncipe dos demônios.
16 Ndâ ꞌbí ꞌduù ŋìndi ndú giì ꞌdè có ji yí ta tiṛì máa, yí bàkà seṛè ji ndâ yì, wàa ndâ yì ꞌví ŋò tí ni énó máa, a Mbíṛì ká kû je wotí bà mòkò ndâ i ꞌdo gbí muu ndâ ꞌduù ji yí.
16 E para pô-lo à prova, outros lhe pediam um sinal do céu.
17 Káa Jézù giì ꞌvìsì có ji ndú gí tàkò ŋa bà koṛo có mì ndú nò, máa, «Có mì ndâ ꞌduù mì gba má toko lá, ꞌbá mì gba tí nò bà ꞌbu gî. Có mì ndâ ꞌduù á ṛùkàtiì mì ndú delè má toko lá, ꞌbá tí nò bà sì tí wálá.
17 Penetrando nos seus pensamentos, disse-lhes Jesus: Todo o reino dividido contra si mesmo será destruído e seus edifícios cairão uns sobre os outros.
18 Káa Gba-vò-i má njèè gbí ꞌbá mì wó gî, ꞌbá mì wó nò bà ṛò tíyò ta ŋa kpokèjì ngàyi, náa yo má ꞌdè có énò máa, ye kû mòkò ndâ i ꞌdo gbí muu ndâ ꞌduù ta wotí mì Gba-vò-i nò?
18 Se, pois, Satanás está dividido contra si mesmo, como subsistirá o seu reino? Pois dizeis que expulso os demônios por Beelzebul.
19 Ye má kû mòkò ndâ i ꞌdo gbí muu ndâ ꞌduù ta wotí mì Gba-vò-i, ndâ ꞌviì mì yo kû mòkò ndú ta wotí mì ꞌdi? À má énò, ndoo si ndâ ꞌviì mì yo ꞌví waa ngbàngà ji ndoo.
19 Ora, se é por Beelzebul que expulso os demônios, por quem o expulsam vossos filhos? Por isso, eles mesmos serão os vossos juízes!
20 Káa ye má kû mòkò ndâ i ꞌdo gbí muu ndâ ꞌduù ta wotí mì Mbíṛì, gbí énó máa, Mbíṛì gì tí gba mì yo gî.
20 Mas se expulso os demônios pelo dedo de Deus, certamente é chegado a vós o Reino de Deus.
21 «Cèe wu ꞌdakò ta ndâ zíꞌi ꞌbì wó má kû ù ṛègbà ndâ i mì wó, muu ndâ i mì wó nò bà ba wálá,
21 Quando um homem forte guarda armado a sua casa, estão em segurança os bens que possui.
22 yee ká tí o tí nò náa ꞌbí ngbílí mbe da gbí ka wó ngbílí má kiꞌviki gbí bá ganda mì wó gî, yí bà giì kaa ndâ i mì wó.
22 Mas se sobrevier outro mais forte do que ele e o vencer, este lhe tirará todas as armas em que confiava, e repartirá os seus despojos.
23 «Có mì ꞌduù má toko ta ye lá, yí a mbe jòò gbí có ta ye. ꞌDuù má kili i ta ye lá, kû jaaka gbí i.
23 Quem não está comigo, está contra mim; quem não recolhe comigo, espalha.
24 «À má mòkò i ꞌdo gbí muu ꞌduù, i tí nò kû ya gí bà wùùkù to ta ndi gbí ndâ kángáá nga ngoò, kû pà bà bàndò bà tèwo wó. Káa bà ꞌde bàndò bà dù yí tí má kpò yí gî, yí bà ꞌdè có máa, ‹Bà ì ngèlè gí ndiì kpò a ngo. À má énó, ye bà dele ndi ye ya gítí ká ꞌbá mì ye.›
24 Quando um espírito imundo sai do homem, anda por lugares áridos, buscando repouso; não o achando, diz: Voltarei à minha casa, donde saí.
25 Yí má dele ndi wó ya gí bà ꞌde à ꞌviindi tàꞌi tí nó náa yí co ꞌdo tí nó gî,
25 Chegando, acha-a varrida e adornada.
26 yí bà dele ndi wó ya gí bà gì ta ndâ ꞌbí ka wó tí ndâ fùúfû mbe ndii yí gî, vô-nje só, gí gbí muu ꞌduù tí nò, yee tí o tí nó náa ndú volo ꞌduù tí nò gî.»
26 Vai então e toma consigo outros sete espíritos piores do que ele e entram e estabelecem-se ali. E a última condição desse homem vem a ser pior do que a primeira.
27 Si Jézù kû ꞌdè ndâ có tí nò, ꞌbí niì giì ꞌdè có ta kòcò wó ngéé gí yaà ꞌdo gbí òkò tí ndâ mbè ꞌduù tí nò mbe kili nò, máa, «À ùlù niì tí nó tí mbe jò wò, náa wò kpolo ta ngo kí wó nô!»
27 Enquanto ele assim falava, uma mulher levantou a voz do meio do povo e lhe disse: Bem-aventurado o ventre que te trouxe, e os peitos que te amamentaram!
28 Káa Jézù giì ꞌvìsì có ji niì tí nò máa, «À nìkì a bà ùlù ndâ mbe ꞌdi có mì Mbíṛì bìndi ndú giì bàkà go có tí nò, á cotí bà ùlù nawu ye.»
28 Mas Jesus replicou: Antes bem-aventurados aqueles que ouvem a palavra de Deus e a observam!
29 Jézù mâ giì ŋò ndâ ꞌduù kû giì tì me mbè jèlè yí gî, yí giì ꞌdè có ji ndú máa, «Ndâ vò ꞌduù tí nó á gbí o tí nó nó kpónó kû tì nò, máa ye ꞌví bàkà seṛè á ji ndâ yì. Káa àá bà tè ta ndú káa seṛè tí nó dígísèé mbe bàkà tí mítí Jónà tí ꞌbí mbe ꞌdòkò có mì Mbíṛì nô.
29 Afluía o povo e ele continuou: Esta geração é uma geração perversa; pede um sinal, mas não se lhe dará outro sinal senão o sinal do profeta Jonas.
30 ꞌViì-mì-ꞌDakò bà tùbà ji ndâ ꞌduù tí nó gbí o tí nó nó máa a Mbíṛì ká tuu yì, jé ká go bà tuu Jónà á ji ndâ ꞌduù gbí gbata Nínèvà dígísèé máa a Mbíṛì ká tuu yì.
30 Pois, como Jonas foi um sinal para os ninivitas, assim o Filho do Homem o será para esta geração.
31 «Niì tí nó táánò tí gbolò gba mì ndâ ꞌduù tí nó ta ꞌbá mì ndú mbe mò gí gbíꞌdè nó, bà kpì ngbàngà tí ndâ ꞌduù tí nó gbí o tí nó nó ta o bà co Ṛi bà waa có wúnò. Tacó yí te nó ngé ꞌdo tàgbaṛìꞌo gì gí bà ꞌdi ndâ có mì gbolò gba tí nó tí Sólómònì, tí mbe ꞌdi gbí-o nó dígísèé gî. Káa yo zekeꞌo gi, ꞌbí i mbe me gbolò ndii Sólómònì gî kpónó kuu nô.
31 A rainha do meio-dia levantar-se-á no dia do juízo para condenar os homens desta geração, porque ela veio dos confins da terra ouvir a sabedoria de Salomão! Ora, aqui está quem é mais que Salomão.
32 Ndâ ꞌduù gbí gbata Nínèvà bà kpì ngbàngà tí ndâ ꞌduù tí nó mbe kû ꞌvala kpónó nó, ta o bà co Ṛi bà waa có wúnò. Tacó Jónà dígísèé kò-kò ta ndâ vò i mì ndú ji ndú, bìndi ndú giì ꞌvìsì muu ndú á ꞌdo tí ndâ vò kpokèjì mì ndú gî. Káa ꞌbí i mbe me gbolò ndii Jónà gî kpónó kuu nô.
32 Os ninivitas levantar-se-ão no dia do juízo para condenar os homens desta geração, porque fizeram penitência com a pregação de Jonas. Ora, aqui está quem é mais do que Jonas.
33 «ꞌBí ꞌduù jé mbe òlò wu mí nje kùpò, bìndi yí giì ꞌbu i mí ṛo ngba wu tí nò gî nò, wálá. Ndâ ꞌduù ta o ꞌdáá gî kû te ngba wu ká mítí bàndò ŋìnó náa ndú bà ŋò ta to ṛègbà tí ndú.
33 Ninguém acende uma lâmpada e a põe em lugar oculto ou debaixo da amassadeira, mas sobre um candeeiro, para alumiar os que entram.
34 Ṛo ꞌduù a kùpò mì wó. I má tí ndâ ṛo lo wálá, ndú go áángá-aanga kùpò mbe ṛa wu ká ṛá-ṛa. Gbí énó máa, sè dìì lo ꞌdáá gî gbí ngbaꞌo. Káa ndâ ṛo lo má ta ósú tí ndú, go kùpò ŋìnó ta gùlúsùꞌo tí , náa à jè ta bà tù wu mí nje jé-jè nó, gbí énó máa, sè dìì lo ꞌdáá gî gbí ꞌdíꞌdiꞌo
34 O olho é a lâmpada do corpo. Se teu olho é são, todo o corpo será bem iluminado; se, porém, estiver em mau estado, o teu corpo estará em trevas.
35 À má énò, yo kpolo tí yo máa wu ꞌví mee ꞌdo nje kùpò mì yo, si yo mí gbí ꞌdíꞌdiꞌo lá.
35 Vê, pois, que a luz que está em ti não sejam trevas.
36 Ndâ bà to tí lo ꞌdáá gî má kû tòngbaà, dìì lo ꞌdáá gî bà ngbaṛanga to go bà ngbaṛanga to mì wu á nje kùpò.»
36 Se, pois, todo o teu corpo estiver na luz, sem mistura de trevas, ele será inteiramente iluminado, como sob a brilhante luz de uma lâmpada.
37 Jézù mâ giì cee ta có mì wó gî, ꞌbí mbe kpolo tí tàkìì mì ndâ Jùdéyà giì tèꞌé tí wó gítí i-zó-zò á ꞌbá mì wó. Káa Jézù giì ꞌbì ngé káa tà bà zò i á kùṛo bà caka ꞌbì wó.
37 Enquanto Jesus falava, pediu-lhe um fariseu que fosse jantar em sua companhia. Ele entrou e pôs-se à mesa.
38 Nje mbe kpolo tí tàkìì mì ndâ Jùdéyà tí nò giì ꞌdèè ta bà ŋò Jézù kû zò i kùṛo bà caka ꞌbì wó go i gbí tàkìì mì ndú tí ndâ Jùdéyà gî.
38 Admirou-se o fariseu de que ele não se tivesse lavado antes de comer.
39 Jézù mâ giì ŋò énò, yí giì ꞌdè có ji ꞌdakò tí nò máa, «Yo tí ndâ mbe kpolo tí tàkìì mì ndâ Jùdéyà kpónó kû caka kapí ndâ késî ngo, ta kapí ndâ kùṛùngbú, káa có gítí bà gbùṛùngà ndâ ꞌduù, ta bà bàkà vò i, yè gbí njembí yo gî.
39 Disse-lhe o Senhor: Vós, fariseus, limpais o que está por fora do vaso e do prato, mas o vosso interior está cheio de roubo e maldade!
40 Ndí yo ndâ ŋónókó! Àá táánò me káa gbèe Mbíṛì tí nó mbe bàkà kapí ndâ káꞌi tí nò nó ká bàkà gbí ndú lá?
40 Insensatos! Quem fez o exterior não fez também o conteúdo?
41 À nìkì énó máa, yo konì ndâ mbe yê ta ndâ ꞌbí i tí nó gbí ndâ káꞌi mì yo nô. Tacó wàa ndâ i ꞌdáá gî ꞌví dù ngbáṛángàꞌi tacó tí yo.
41 Dai antes em esmola o que possuís, e todas as coisas vos serão limpas.
42 «Káa yo tí ndâ mbe kpolo tí tàkìì mì ndâ Jùdéyà bà ŋò mítí yo! Yo kû njèè gbí ndâ víí kpátùyâ náa yo kili ꞌdo gbí njí mì yo muuꞌbì, bìndi yo giì ṛuka ꞌdo tí ndú gbaànjé-gbaànjé ji Mbíṛì, bìndi yo giì mò ndâ bà waa có ta yúcó, ta bà zè Mbíṛì nìkì maa, gí nje seè. Yo kùtàá bà gò ndâ i tí nò me ta bà mò ndâ ꞌbí có mì Mbíṛì gí nje seè lá.
42 Ai de vós, fariseus, que pagais o dízimo da hortelã, da arruda e de diversas ervas e desprezais a justiça e o amor de Deus. No entanto, era necessário praticar estas coisas, sem contudo deixar de fazer aquelas outras coisas.
43 «Yo tí ndâ mbe kpolo tí tàkìì mì ndâ Jùdéyà bà ŋò mítí yo! Tacó a tí yo a go bà ki tí yo dengece-dèngècè ta ndi pí ndâ banga mbata á tí ndâ bàndò bà kili ndâ ꞌduù gí bà ùlù Mbíṛì. Go bà te duù mítí bà ꞌvee yo mì ndâ ꞌduù á ta ndi tí ndâ bàndò bà mà ꞌvélè delè tí yo ngé.
43 Ai de vós, fariseus, que gostais das primeiras cadeiras nas sinagogas e das saudações nas praças públicas!
44 Yo bà ŋò mítí yo! Tacó yo go ndâ muuꞌdú náa ndâ ꞌduù ŋò lá, bìndi ndú giì nò nó co pí ndú.»
44 Ai de vós, que sois como os sepulcros que não aparecem, e sobre os quais os homens caminham sem o saber.
45 Káa ꞌbí mbe nìbà tàkìì mì ndâ Jùdéyà gbaànjé giì ꞌvìsì có ji Jézù máa, «Nje zèè mû mì lo nò ṛo ze delè gî, Mbe nìbà i.»
45 Um dos doutores da lei lhe disse: Mestre, falando assim também a nós outros nos afrontas.
46 Káa Jézù giì ꞌvìsì có ji yí máa, «Yo tí ndâ mbe nìbà i bà ŋò mítí yo! Tacó gbímbí ndâ ꞌduù wálá ji yo ta bà ꞌdeeke du káꞌi mí muu ndú. Káa yo jé gítí bà konì ndú ta bà te ndâ du káꞌi tí nò njíꞌdí wálá.
46 Ele respondeu: Ai também de vós, doutores da lei, que carregais os homens com pesos que não podem levar, mas vós mesmos nem sequer com um dedo vosso tocais os fardos.
47 «Yo bà ŋò mítí yo! Tacó a yo ká bì ndâ muuꞌdú ndâ mbe ꞌdòkò có mì Mbíṛì tí nó náa ndâ ká gù yo ziki ndú nô.
47 Ai de vós, que edificais sepulcros para os profetas que vossos pais mataram.
48 Yo ꞌdè ta nje yo gî, yo delè giì ùnje gítí ndâ i tí nò náa ndú bàkà nò gî, máa, a ndâ ká gù yo ká ziki ndâ mbe ꞌdòkò có mì Mbíṛì, káa yo giì bì ŋìndi yo a ndâ muuꞌdú bìndi ndú.
48 Vós servis assim de testemunhas das obras de vossos pais e as aprovais, porque em verdade eles os mataram, mas vós lhes edificais os sepulcros.
49 Tacó énò, Mbíṛì tí Mbe ꞌdi gbí-o giì ꞌdè có énó máa, ‹Ye bà tuu ndâ ꞌbí mbe ꞌdòkò có, ta ndâ ꞌbí tú mì ye, ji ndú, ndú bà waaka tàkòcò ndâ ꞌbí , ndú delè bà mèèkèꞌi tí ndâ ꞌbí .›
49 Por isso, também disse a sabedoria de Deus: Enviar-lhes-ei profetas e apóstolos, mas eles darão a morte a uns e perseguirão a outros.
50 Tacó énò, mbelè ndâ mbe ꞌdòkò có mì Mbíṛì tí nó mbe ꞌbìtà bà mìì to ꞌdo tí bà ꞌbìtà bà suu to tí nó nó ꞌví dù tí ꞌbì yo tí ndâ ꞌduù tí nó mbe kû ꞌvala kpónó nô.
50 E assim se pedirá conta a esta geração do sangue de todos os profetas derramado desde a criação do mundo,
51 Yo bà ꞌdè ndeṛè bà mìì ndâ tó ꞌduù tí nó mbe ꞌbìtà bà mìì ꞌdo tí Àbélè, yee tí Zàkàríyà tí nó náa yo zi yí mí gbí òkò ndâ bàndò bà te i-cí-ci ta ꞌbá-Mbíṛì nô. Ye kû ꞌdè có ji yo énó máa, kózò tí ndâ ꞌduù tí nó mbe kû ꞌvala kpónó nó bà ꞌdè ndeṛè ku ndâ ꞌduù tí nò ꞌdáá gî.
51 desde o sangue de Abel até o sangue de Zacarias, que foi assassinado entre o altar e o templo. Sim, declaro-vos que se pedirá conta disso a esta geração!
52 «Yo tí ndâ mbe nìbà tàkìì mì ndâ Jùdéyà bà ŋò mítí yo! Tacó yo jèjèèkè tí yo mí njekèjì mì Mbíṛì ji ndâ ꞌduù go ndâ kî á ṛo mbu. Ndú bà ya gí gbí mbu wálá, káa ndú delè gítí bà si ndâ ꞌbí sè ꞌví ya gí gbí mbu ká wálá!»
52 Ai de vós, doutores da lei, que tomastes a chave da ciência, e vós mesmos não entrastes e impedistes aos que vinham para entrar.
53 Káa si Jézù kû giì njè nó ꞌdo ꞌbá mì mbe kpolo tí tàkìì mì ndâ Jùdéyà tí nò mbe tèꞌé tí wó gítí i-zó-zò nò, ndâ có tí nò náa yí ꞌdè nò giì zèè tí ndâ mbe nìbà tàkìì, tí ndâ mbe kpolo tí tàkìì mì ndâ Jùdéyà, ngé ndii gî. Bìndi ndú giì ꞌbìtà bà pà nje wó tacó wàa yí ꞌví ꞌdè ndâ ꞌbí có ŋìnó náa à gbí njembí wó nó gí sè,
53 Depois que Jesus saiu dali, os escribas e fariseus começaram a importuná-lo fortemente e a persegui-lo com muitas perguntas,
54 tacó bà pà kpokèjì tacó bà zèè yí ꞌdo tí ngo nje wó.
54 armando-lhe desta maneira ciladas, e procurando surpreendê-lo nalguma palavra de sua boca.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 11, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.