Mateus 27
Ma Mʉweni Sulumani ge Melefit (MUY) vs NTLH
1 Dʉ àna zʉzʉeni nahəma, gəɗákani ga ndam *maŋgalabakabu mis akaba Melefit ni tə̀cakalava akaba gəɗákani ndahaŋ na, tàgraki sawari ka Yezu ga makaɗ naŋ.
1 Assim que amanheceu, todos os chefes dos sacerdotes e os líderes judeus fizeram os seus planos para conseguir que Jesus fosse morto.
2 Eslini tə̀gəs Yezu nakəŋ, tə̀wəl mək tòru àna naŋ afa ge Pilet. Pilet ti bay ga ndam *Rom ya agur haɗ *Zʉde ni.
2 Eles o amarraram, levaram e entregaram ao governador Pilatos.
3 Zʉdas naŋ ya ti àsəkumoru Yezu ni àra àsəra tə̀gəsa Yezu a tə̀wəla ti, àhəŋgarvu maravu mək àhəŋgribiyu siŋgu akur-akurani kru kru mahkərani ni ana gəɗákani ga ndam *maŋgalabakabu mis akaba Melefit ni akaba gəɗákani ga ndam *Zʉde ni,
3 Quando Judas, o traidor, viu que Jesus havia sido condenado, sentiu remorso e foi devolver as trinta moedas de prata aos chefes dos sacerdotes e aos líderes judeus,
4 mək àhi ana tay ahkado : « Nàgudara zlam a, aɗaba nə̀səkumoya sifa ga maslaŋa ya ti àgudar araŋa ndo na. » Ay nday nakəŋ tə̀həŋgrifəŋ, tə̀hi : « Ma gani geli mam ? Məsər gayak. »
4 dizendo: — Eu pequei, entregando à morte um homem inocente. Eles responderam: — O que é que nós temos com isso? O problema é seu.
5 Eslini Zʉdas nakəŋ àboru siŋgu ni bəɗak a *ahay gəɗakani ge Melefit ni vu, mək òru àwəliyu ezeweɗ agavəla, àfiviyu ahàr gayaŋ tandal ga makaɗ ahàr gayaŋ, mək àmət.
5 Então Judas jogou o dinheiro para dentro do Templo e saiu. Depois foi e se enforcou.
6 Eslini bəbay gəɗákani ga ndam maŋgalabakabu mis akaba Melefit ni tə̀həlaba siŋgu na, tə̀ɗəm : « E divi geli bu ni ti mìsliki məbəkiviyu siŋgu hini àkivu ka siŋgu ya taŋgahi ana Melefit ni vu do, aɗaba siŋgu hini ti tə̀səkum sifa ge mis àna naŋ. »
6 Os chefes dos sacerdotes pegaram o dinheiro e disseram: — Isto é dinheiro sujo de sangue, e é contra a nossa
7 Nahkay nday nakəŋ tàgray sawari, mək tə̀səkumfəŋa vədaŋ kà bay mələm zlam a. Məlaŋ gani ègi mindiviŋ ga ndam madurlaŋ.
7 Depois de conversarem sobre o assunto, resolveram usar o dinheiro para comprar o “Campo do Oleiro”, a fim de que servisse como cemitério para os não judeus.
8 Ku kani vədaŋ gani nani ti təzalay vədaŋ ge mimiz.
8 Por isso aquele campo é chamado até hoje de “Campo de Sangue”.
9 Nahkay ti pakama ge Zeremi bay mahəŋgaray *pakama ge Melefit ni àgrava. Pakama gani nani ti nihi : « Tə̀həla siŋgu akur-akurani kru kru mahkərani na, siŋgu ya ti ndam *Izireyel tàgraki sawari tə̀ɗəm təsəkum naŋ àna naŋ ni,
9 Assim aconteceu o que o profeta Jeremias tinha dito: “Eles pegaram as trinta moedas de prata, o preço que o povo de Israel tinha concordado em pagar por ele,
10 tə̀səkum vədaŋ ga bay mələm zlam àna naŋ, akaɗa ga Bay geli ya àhu ni. »
10 e as usaram para comprar o campo do oleiro, como o Senhor me havia mandado fazer.”
11 Tòru tìnjʉa àna Yezu afa ge Pilet a ti Pilet nakəŋ èhindifiŋa ma, àhi : « Nak ti bay ga ndam *Zʉde eɗeɗiŋ aw ? » Àhəŋgrifəŋ, àhi : « Nak kə̀ɗəm. »
11 Jesus estava em pé diante do Governador, e este o interrogou, dizendo: — Você é o rei dos judeus? Jesus respondeu:
12 Eslini gəɗákani ga ndam *maŋgalabakabu mis akaba Melefit ni akaba gəɗákani ndahaŋ ni tacalki naŋ ka zlam magudarani. Ay ti naŋ nakəŋ àhəŋgarfəŋ ndo.
12 Mas, quando foi acusado pelos chefes dos sacerdotes e pelos líderes judeus, Jesus não respondeu nada.
13 Pilet èhindifiŋa ma keti, àhi ahkado : « Tacalki kur ka zlam magudarani kay ti kici do waw ? »
13 Então Pilatos disse: — Você não está ouvindo as acusações que estão fazendo contra você?
14 Yezu naŋ te-te, àhəŋgrifəŋ ndo. Gayaŋ ya àhəŋgarfəŋ ndo ni ti àgria ejep ana bay na dal-dal.
14 Porém Jesus não disse nada, e o Governador ficou muito admirado com isso.
15 Kəla wuməri ga *Pak zla ti ndam *Zʉde tə̀bu tihindifiŋa kè Pilet a ti mə̂faya zal daŋgay a bəlaŋ. Tìhindifiŋa ti naŋ àbu afiaya maslaŋa ya tawayay na ana tay a.
15 Em toda Festa da Páscoa , Pilatos costumava soltar um dos presos, a pedido do povo.
16 Ay ka sarta gani nani ti zal nahaŋ àvu a daŋgay bu slimi gayaŋ Yezu Barabas. Maslaŋa nani ti mis ɗek tə̀səra naŋ a.
16 Naquela ocasião estava preso um homem muito conhecido, chamado Jesus Barrabás.
17 Nahkay ka ya ti mis ni tə̀cakalava nahəma, Pilet nakəŋ èhindifiŋa kà tay a, àhi ana tay ahkado : « Kawayum hi ti nə̂fiaya way ana kʉli a way ? Nə̂fiaya Yezu Barabas ana kʉli a tək, day ti Yezu naŋ ya ti təzalay *Krist ni aw ? »
17 Então, quando a multidão se reuniu, Pilatos perguntou: — Quem é que vocês querem que eu solte: Jesus Barrabás ou este Jesus, que é chamado de
18 Àɗəm nahkay ti aɗaba àsəra tə̀gəsibiyu Yezu ti aɗaba tagraləŋ solu palam.
18 Pilatos sabia muito bem que os líderes judeus haviam entregado Jesus porque tinham inveja dele.
19 Ka ya ti Pilet naŋ àbu manjəhaɗani agray seriya ni ti wal gani àslərkibiyu mis àhi mâra mə̂hi ahkado : « Maslaŋa nani ti mis jireni, kə̀gri araŋa ba. Aɗaba kani ga məlavaɗ nàgra daliya dal-dal, kisim èziɗekuva àna maslaŋa nana. »
19 Enquanto Pilatos estava sentado no tribunal, a sua esposa lhe mandou o seguinte recado: — Não tenha nada a ver com esse homem inocente porque esta noite, num sonho, eu sofri muito por causa dele.
20 Eslini gəɗákani ga ndam *maŋgalabakabu mis akaba Melefit ni akaba gəɗákani ndahaŋ ni tə̀hi ana mis macakalavani ni : « Humi : “Mawayay si kâfaya Barabas a, Yezu ti ni kə̂kaɗa naŋ a.” »
20 Os chefes dos sacerdotes e os líderes judeus convenceram a multidão a pedir ao governador Pilatos que soltasse Barrabás e condenasse Jesus à morte.
21 Bay ni àhi ana tay keti : « E kiɗiŋ gatay cʉeni ni bu ni ti kawayum ti nə̂fiaya way ana kʉli a way ? » Nday nakəŋ tə̀hi : « Barabas. »
21 Então o Governador perguntou: — Qual dos dois vocês querem que eu solte? — Barrabás! — responderam eles.
22 Pilet nakəŋ àra ècia ma gatay na ti àhi ana tay : « Nahkay ti kawayum ti nə̂gri mam ana Yezu naŋ ya ti təzalay naŋ Krist ni mam ? » Nday ɗek tə̀hi : « *Darfəŋ naŋ kà təndal. »
22 Pilatos perguntou: — Que farei então com Jesus, que é chamado de Messias? — Crucifica! — responderam todos.
23 Pilet àhi ana tay keti : « Àgudar mam emiteni mam ? » Nday nakəŋ ba təzlah kay kay, tə̀ɗəm : « Darfəŋ naŋ kà təndal, darfəŋ naŋ kà təndal. »
23 Ele perguntou: — Que crime ele cometeu? Aí começaram a gritar bem alto: — Crucifica!
24 Pilet nakəŋ àra àsəra mis ni eticiiki ma do, tawayay tizligaya ŋguwa ti, àcah yam àbarakaba ahar gayaŋ a kè eri ge mis na ɗek mək àɗəm : « Kəkaɗum maslaŋa hini ti ahar goro àkibu bi, məsər gekʉli. »
24 Então Pilatos viu que não conseguia nada e que o povo estava começando a se revoltar. Aí mandou trazer água, lavou as mãos diante da multidão e disse: — Eu não sou responsável pela morte deste homem. Isso é com vocês.
25 Eslini mis ni ɗek tə̀ɗəm ahkado : « Mə̀gəskabá ka ahàr geli akaba bəza geli a, tâkaɗ naŋ. »
25 E toda a multidão respondeu: — Que o castigo por esta morte caia sobre nós e sobre os nossos filhos!
26 Pilet àra ècia ma gatay na ti àfiaya Barabas nakəŋ ana tay a, àhi ana ndam slewja gayaŋ ni tə̂zləɓ Yezu àna kurupu. Tàra tə̀zləɓa ti àhi ana tay tâzay naŋ, tôru tâdarfəŋ naŋ kà təndal.
26 Então Pilatos soltou Barrabás, como eles haviam pedido. Depois mandou chicotear Jesus e o entregou para ser crucificado.
27 Ndam slewja ni tə̀zoru Yezu nakəŋ a huɗ ahay ga bay *Pilet ni vu. Eslini tə̀zalakivabiyu ndam slewja ndahaŋ ni ɗek, tə̀rəkiva ka tay a tàra tèveliŋi ahàr ana Yezu.
27 Depois os soldados de Pilatos levaram Jesus para o Palácio do Governador e reuniram toda a tropa em volta dele.
28 Tàmbatki azana ndizeni,
28 Tiraram a roupa de Jesus e o vestiram com uma capa vermelha.
29 tèkeleya adak a, tàslap hindigil-hindigil, tə̀fiviyu a ahàr vu akaɗa ga jaku ni, tàzay eziŋgwi tə̀fivù a ahar ga ɗaf vu. Tàra tə̀bəkia zlam a zla nahəma, tàbəhaɗ mirdim kè meleher gayaŋ tə̀gri sa, teyefiŋ, tə̀hi ahkado : « Məgruk sa, bay ga ndam *Zʉde ! »
29 Fizeram uma coroa de ramos cheios de espinhos, e a puseram na sua cabeça, e colocaram um bastão na sua mão direita. Aí começaram a se ajoelhar diante dele e a caçoar, dizendo: — Viva o Rei dos Judeus!
30 Eslini nday nakəŋ tìtifiviyu esliɓ e eri vu, tə̀zafəŋa eziŋgwi na mək tə̀si a ahàr vu.
30 Cuspiam nele, pegavam o bastão e batiam na sua cabeça.
31 Tàra tə̀bia seki a nahkay ti tə̀cakwakia azana ya tə̀fəki na, tə̀bikabu azana gayaŋ gayaŋani ya tə̀cakwakia ni. Kələŋ gani tàzay naŋ ga moru *madarfəŋ naŋ kà təndal.
31 Depois de terem caçoado dele, tiraram a capa vermelha e o vestiram com as suas próprias roupas. Em seguida o levaram para o crucificarem.
32 Ka ya ti ndam slewja ni tə̀bu tasləkaba a kəsa ni ba ni ti tàbakabu ahàr akaba zal Sireŋ nahaŋ, slimi gayaŋ Simu. Eslini nday nakəŋ tə̀fəki ŋgasa ga mazay təndal ga *madarfəŋ Yezu ni.
32 Quando estavam saindo, os soldados encontraram um homem chamado Simão, da cidade de Cirene, e o obrigaram a carregar a cruz de Jesus.
33 Nday nakəŋ tòru tìnjʉa ka məlaŋ nahaŋ ; məlaŋ gani nani ti təzalay Golgota, aɗəmvaba « məlaŋ ga aslat ga ahàr. »
33 Eles chegaram a um lugar chamado Gólgota. (Gólgota quer dizer “Lugar da Caveira”.)
34 Tə̀vi zum mebeɗeni akaba haf ɓilek-ɓilekeni ana Yezu nakəŋ. Àra àcaka ti àwayay miseni ndo.
34 Ali deram vinho misturado com fel para Jesus beber. Mas, depois que o provou, ele não quis beber.
35 Eslini nday nakəŋ tàdarfəŋ naŋ kà təndal ni. Tàra tàdarfəŋa naŋ a ti tàgraki ca-ca àki ka azana gayaŋ ni bəlaŋ àna bəlaŋ ti tə̂sər way azum way. Tadarfəŋ Yezu kà təndal|src="CN01836B.TIF" size="col" ref="27.35"
35 Em seguida os soldados o crucificaram e repartiram as suas roupas entre si, tirando a sorte com dados, para ver qual seria a parte de cada um.
36 Kələŋ gani tànjəhaɗ tajəgaki naŋ.
36 Depois disso sentaram ali e ficaram guardando Jesus.
37 Eslini tàdarfəŋ pələŋgaf kà təndal agavəla ga ahàr gayaŋ. Ka pələŋgaf nani ti təbəki zlam magudarani ge mis ni ti mis ɗek tə̂sər ; tə̀bəki ti nahkay hi : « Hini ti Yezu bay ga ndam *Zʉde. »
37 Puseram acima da sua cabeça uma tabuleta onde estava escrito como acusação contra ele: “Este é Jesus, o Rei dos Judeus.”
38 Eslini keti tàdarfəŋ ndam akal bebem cʉ kà təndal ndahaŋ kà gəvay ga Yezu, bəlaŋ gani ka ahar ga ɗaf, bəlaŋ gani ti ni ka ahar ga gəjar gayaŋ.
38 Com Jesus, crucificaram também dois ladrões: um à sua direita e o outro à sua esquerda.
39 Nday ya ti takoru gwar eslini ni tàra tìpia naŋ a ti tìndivi naŋ, tə̀daɗay ahàr,
39 Os que passavam por ali caçoavam dele, balançavam a cabeça e o insultavam,
40 tə̀hikaboru : « Hini, nak ya ti kə̀ɗəm ahkado : “Nembeɗvù *ahay gəɗakani ge Melefit ni ti anələmaba a huɗ ga vaɗ mahkərani ba” ni do aw ? Tamal nak Wur ge Melefit ti həŋgay ahàr gayak, həraya kà təndal na zla aw ! »
40 dizendo assim: — Ei, você que disse que era capaz de destruir o Templo e tornar a construí-lo em três dias! Se você é mesmo o Filho de Deus, desça da cruz e salve-se a si mesmo!
41 Eslini gəɗákani ga ndam *maŋgalabakabu mis akaba Melefit ni, ndam *məsər Wakita ge Melefit akaba gəɗákani ndahaŋ ni tèyefiŋ daya. Tə̀ɗəm ahkado :
41 Os chefes dos sacerdotes, os mestres da Lei e os líderes judeus também caçoavam dele, dizendo:
42 « Naŋ nakəŋ àhəŋgaraba mis ndahaŋ a keti ti àhəŋgaraba ahàr gayaŋ a koksah timey ! Naŋ bay ga ndam *Izireyel ! Tamal nahkay ti mâhəraya kà təndal na ! Tamal ti àhəraya nahəma, leli tekeɗi aməfəki ahàr bilegeni.
42 — Ele salvou os outros, mas não pode salvar a si mesmo! Ele é o Rei de Israel, não é? Se descer agora mesmo da cruz, nós creremos nele!
43 Àfəkia ahàr ke Melefit a, àɗəm naŋ Wur ge Melefit ti, tamal Melefit awayay naŋ ti mâhəŋgay naŋ nihi zla aw ! »
43 Ele confiou em Deus e disse que era Filho de Deus. Vamos ver se Deus quer salvá-lo agora!
44 Mis ya tə̀bu madarfəŋani kà gəvay ga Yezu nakəŋ, nday day tìndivi naŋ nahkay.
44 E até os ladrões que foram crucificados com Jesus também o insultavam.
45 Fat àra ècika tirkeɗ-keɗ ka ahàr melefit a ti ləvəŋ àgray ka haɗ ni ɗek tekɗefiŋ duk àbivoru àna njemdi mahkər ya ga məlakarawa.
45 Ao meio-dia começou a escurecer, e toda a terra ficou três horas na escuridão.
46 Àra àgra njemdi mahkər ti Yezu àdi ana zlahay kay kay, àɗəm : « Eloyi, Eloyi, lama sabahtani ? » Awayay aɗəmvaba ti « Bay Melefit goro ni, Bay Melefit goro ni, kə̀mbrəŋ nu ti kamam ? »
46 Às três horas da tarde, Jesus gritou bem alto:
47 Mis ya tə̀bu eslini ni ndahaŋ tàra tìcia gayaŋ ya ti àzlah na ti tə̀ɗəm : « Azalay Eli ni. »
47 Algumas pessoas que estavam ali ouviram isso e disseram: — Ele está chamando Elias.
48 Eslini biliŋ gatay àcuhworu, àzay zlam ya esikabu yam akaɗa ga matala ni, àtəliyu a zum cecʉwekeni vu juɓ, àɓahki ka aday àtəlikabiyu ana Yezu a ma vu ti mîsi.
48 Uma dessas pessoas correu e molhou uma esponja em vinho comum, pôs na ponta de um bastão e deu para Jesus beber.
49 Ay mis ndahaŋ tə̀hi : « Ɓesa day, tamal ti Eli ara ahəŋgay naŋ ti mara mipi. »
49 Mas outros disseram: — Espere. Vamos ver se Elias vem salvá-lo!
50 Ay Yezu nakəŋ àzlahkivu kay kay, àmət.
50 Aí Jesus deu outro grito forte e morreu.
51 Ka ya ti àmət ni ti azana ga mahay ga məlaŋ *njəlatani ya ti a huɗ ga *ahay gəɗakani ge Melefit ni bu ni ègʉzlehvabiyu kwarra, agavəla cekw a haɗ. Haɗ àdaɗay, huɗəkum tàdahvu,
51 Então a cortina do Templo se rasgou em dois pedaços, de cima até embaixo. A terra tremeu, e as rochas se partiram.
52 mahay ge mindiviŋ tə̀zləkvaba mək ndam ge Melefit ya tə̀mət ni, mis dal-dal e kiɗiŋ gatay bu tàŋgaba.
52 Os túmulos se abriram, e muitas pessoas do povo de Deus que haviam morrido foram ressuscitadas
53 Ka ya ti Yezu àŋgaba e kisim ba ni ti mis ya tàŋgaba ni tàhəraya e mindiviŋ ba, tə̀huriyu a kəsa njəlatani vu. Eslini mis kay tìpia tay a.
53 e saíram dos túmulos. E, depois da ressurreição de Jesus, entraram em Jerusalém, a Cidade Santa, onde muitos viram essas pessoas.
54 Bay ga ndam slewja ni akaba ndam slewja ndahaŋ ya tajəgaki Yezu ni tàra tìpia ga haɗ ya àdaɗay na akaba zlam ndahaŋ ya àgravu na ɗek ti aŋgwaz àdəgakia ka tay a, nahkay tə̀ɗəm : « Maslaŋa hini ti Wur ge Melefit eɗeɗiŋ. »
54 O oficial do exército romano e os seus soldados, que estavam guardando Jesus, viram o terremoto e tudo o que aconteceu. Então ficaram com muito medo e disseram: — De fato, este homem era o Filho de Deus!
55 Wál ndahaŋ dal-dal tə̀bu eslini cak, tamənjoru. Wál nday nani tàɗəbabiyu Yezu kwa e Gelili ga məgri tʉwi.
55 Algumas mulheres estavam ali, olhando de longe. Eram as que tinham acompanhado Jesus desde a Galileia e o haviam ajudado.
56 E kiɗiŋ ga wál nday nani bu ni ti Mari ga kəsa Magədala, Mari məŋ ga ata Zek nday ata Zʉzef, nahaŋ ni ti ni məŋ ga bəza ge Zebede tə̀kibu ka tay.
56 Entre elas estavam Maria Madalena; Maria, a mãe de Tiago e de José; e a mãe dos filhos de Zebedeu.
57 Məlakarawa àra ègia ti bay ge elimeni nahaŋ àra ; slimi gayaŋ Zʉzef, naŋ ga kəsa Erimete. Naŋ day bay maɗəbay Yezu.
57 Já era quase noite quando chegou da cidade de Arimateia um homem rico chamado José. Ele também era seguidor de Jesus.
58 Naŋ nakəŋ òru afa ge Pilet, òru èhindi kisim ga Yezu ni. Nahkay Pilet nakəŋ àhi ana ndam slewja tôru tə̂vi.
58 José foi e pediu a Pilatos o corpo de Jesus. E Pilatos mandou que o entregassem a ele.
59 Zʉzef àra àza kisim ga Yezu na ti àkambah àna dawra mʉweni.
59 Então José pegou o corpo, enrolou num lençol novo de linho
60 Àra àkambaha ti àfiyu e mindiviŋ mʉweni vu. Mindiviŋ nani ti gayaŋ gayaŋani, èliyu a pəlaɗ vu. Àra àfiya kisim ga Yezu na e mindiviŋ ni va ti àbəlaɗiviyu belim gəɗakani ana mahay ge mindiviŋ ni mək àsləka òru a magam.
60 e o colocou no seu próprio túmulo, que há pouco tempo havia sido cavado na rocha. Depois rolou uma grande pedra para fechar a entrada do túmulo e foi embora.
61 Ata Mari ga kəsa Magədala ni nday ata Mari nahaŋ ni nday tə̀bu manjəhaɗani kà gəvay ge mindiviŋ ni.
61 Maria Madalena e a outra Maria estavam ali, sentadas em frente do túmulo.
62 Hajəŋ gani vaɗ *məpəsabana ti gəɗákani ga ndam *maŋgalabakabu mis akaba Melefit ni akaba ndam *Feriziyeŋ ni tòru ka ahar bəlaŋ afa ge Pilet.
62 No dia seguinte, isto é, o dia depois da sexta-feira, os chefes dos sacerdotes e os fariseus se reuniram com Pilatos
63 Tòru tìnjʉa ti tə̀hi : « Bay, ka ya ti bay masəkaɗ malfaɗa nani naŋ àbu àna sifa ni àɗəm : “A vaɗ ya mahkər anaŋgaba e kisim ba.” Ma gayaŋ ya àɗəm ni àŋgiaya a ahàr ba ana leli a.
63 e disseram: — Governador, nós lembramos que, quando ainda estava vivo, aquele mentiroso disse: “Depois de três dias eu serei ressuscitado.”
64 Nahkay ti hi ana mis tâjəgay mindiviŋ ni, do ni ti ndam maɗəbay naŋ ni atara təzaba kisim gayaŋ na akal-akal a, atəhi ana mis àŋgaya e eviɗ ba. Atara təɗəma ti malfaɗa gatay ni amatam gayaŋ ya àsəkaɗ ni. »
64 Portanto, mande vigiar bem o túmulo até o terceiro dia, para os discípulos dele não poderem roubar o corpo e depois dizerem ao povo que ele foi ressuscitado. Pois esta última mentira seria pior do que a primeira.
65 Eslini Pilet nakəŋ àhi ana tay : « Ndam slewja nday hi, dəgum akaba tay ti tâjəgaki mindiviŋ ni akaɗa gekʉli ya kawayum ni. »
65 Então Pilatos disse: — Levem estes soldados com vocês e guardem o túmulo o melhor que puderem.
66 Nahkay gəɗákani nakəŋ tòru ke mindiviŋ ni ga majəgani lala : tə̀həndi lemerʉ gatay mək tàbəhaɗ ndam slewja ga majəgakiani. Gəɗákani ga ndam Zʉde tə̀həndi lemerʉ gatay ana mindiviŋ ga Yezu, tàbəhaɗ ndam slewja ga majəgakiani|src="CN01848B.TIF" size="col" ref="27.66"
66 Eles foram, puseram um selo de segurança na pedra e deixaram os soldados ali, guardando o túmulo.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Mateus 27, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.