Lucas 1

Tuhun Ndyoo sihin tyehen ñi (MIHNT) vs BKJ

Sair da comparação
1 Sa cuaha xaan ñiyɨvɨ nducu ñu cuhva tyaa ñu cuhva yozo caa i sicoo sa minoo minoo cuhva sa sino iñi yo
1 Porquanto muitos já tentaram compilar um relato e pôr em ordem uma declaração daquelas coisas que certamente são cridas entre nós,
2 tañi i nacatyi ra sica noo sihin ra Jesús ndya ta xihna ñi, nu i quisaha zatyiño ra, ta i tyindyee ra cuan sihin tyiño ra. Ta i ndyehe ra tandɨhɨ sa zavaha ra.
2 quando eles nos entregaram, os que desde o princípio foram testemunhas oculares e ministros da palavra,
3 Ta yuhvi tucu, i nducu cote tandɨhɨ sa nacatyi ra cuan tatu ndisa cuii. Ta yucuan cuenda cuñi tyei sii si minoo minoo si vatyi coton, yoho Teófilo.
3 pareceu-me bem, também a mim, tendo perfeitamente compreendido primeiro todas as coisas, escrevê-las em ordem a ti, ó excelentíssimo Teófilo,
4 Cuñi sa cua coton vatyi sa ndisa cuii cuu cuhva sa zacoto ñiyɨvɨ suun.
4 para que possas conhecer a certeza destas coisas, nas quais tens sido instruído.
5 Quɨvɨ i sindyaca ñaha ra rey Herodes nu cu si Judea, sicoo minoo ra cu zutu cuenda vehe ñuhu hebreo, ta i sinañi ra Zacarías. Siñoho ra minoo ityi ra cu zutu sa nañi Abías. Elisabet i sinañi ñazɨhɨ ra. Ta ra Aarón i cuu ñiyɨvɨ sahnu sii ña ta sa naha.
5 Nos dias de Herodes, rei da Judeia, havia um certo sacerdote de nome Zacarias, da turma de Abias; e sua esposa era das filhas de Aarão, e o seu nome era Elizabete.
6 Ndoo xaan i cuu nduu tahan ñu ityi nuu ra Ndyoo vatyi i tyaa xaan ñu yahvi ley ra, ta yoñi i cuu tyaa cuatyi sata ñu.
6 E ambos eram justos diante de Deus, andando sem culpa em todos os mandamentos e ordenanças do ­Senhor; eram irrepreensíveis.
7 Zoco yoñi maa zehe ña Elisabet i sicoo. Ta sahnu xaan nduu tahan ñu.
7 E eles não tinham filho, porque Elizabete era estéril, e ambos eram avançados em idade.
8 Ta minoo quɨvɨ sa i tahan si sii ra Zacarías sa cua zatyiño ra ityi nuu ra Ndyoo
8 E aconteceu que, enquanto ele exercia o sacerdócio perante Deus, na ordem da sua turma,
9 tañi sicoo costumbre cuenda ra cu zutu, ta i sizɨquɨ ra ta i tahan si sii ra Zacarías sa quɨhvɨ ra sisi vehe ñuhu cahnu nu ii, cua cahmi ra cutu ityi nuu ra Ndyoo.
9 segundo o costume do sacerdócio, coube-lhe por sorte queimar incenso ao entrar no templo do Senhor.
10 Ta nɨɨ ñi sa sahmi ra cutu sisi vehe ñuhu ta tandɨhɨ inga ñiyɨvɨ i siyucu ñu ityi sata ta cahan ñu sihin ra Ndyoo.
10 E toda a multidão do povo estava orando do lado de fora, à hora do incenso.
11 Ta i quituu minoo ángel ra Ndyoo ityi nuu ra Zacarías. Nandyaa ra ityi siyo cuaha nu sahmi ra cutu.
11 E ali lhe apareceu um anjo do Senhor, em pé, à direita do altar do incenso.
12 Ta sa ndyehe ra Zacarías sii ángel cuan, iyo xaan i cuñi ra, ta i yuhu xaan ra.
12 E quando Zacarias o viu, ficou perturbado, e o medo caiu sobre ele.
13 Zoco i catyi ángel cuan sihin ra: Ma yuhun Zacarías vatyi i siñi ra Ndyoo sa cohon, ta cua ñihi ña Elisabet ñazɨhun minoo zehe, ta cua zacunañi ndo sii ra Juan.
13 Mas o anjo lhe disse: Não temas, Zacarias; porque a tua oração foi ouvida, e tua esposa Elizabete te dará um filho, e tu chamarás o seu nome de João.
14 Zɨɨ xaan cua cuñun, ta cuaha xaan ñiyɨvɨ cua cuzɨɨ iñi vatyi cua cacu ra.
14 E tu terás alegria e regozijo, e muitos se alegrarão com o seu nascimento.
15 Vatyi cahnu xaan cua cuu ra nuu Ndyoo. Ma coho ra vino ta nu ndixi. Ta cua cutu cuii Tatyi Ii sii ra ndya ta ñoho ra sisi zɨhɨ ra cuee ca sa cacu ra.
15 Porque ele será grande à vista do Senhor, e ele não beberá vinho, nem bebida forte, e ele será cheio do Espírito Santo, já desde o ventre de sua mãe.
16 Ta sa cuenda maa ra, cuaha xaan ñiyɨvɨ hebreo cua sino iñi ñu sii ra Ndyoo, ra ndyaca ñaha sii yo.
16 E converterá muitos dos filhos de Israel ao Senhor seu Deus.
17 Cua zatyiño ra tyiño ra Ndyoo vatyi cua coo xaan Tatyi Ii ra Ndyoo sihin ra, ta cuaha xaan tundyee iñi ra Ndyoo cua coo sii ra. Ta cua cuu ra tañi ra Elías, ra cahan Tuhun Ndyoo ta sa naha. Sa cuenda maa ra ta cua coo sa taxi sii ñiyɨvɨ sahnu sihin zehe ñu. Ta sa cuenda maa ra ta ñiyɨvɨ quiñi iyo cua zama ñu cuhva iyo ñu, ta cua tyaa ñu yahvi. Cua zandulisto ra sii ñiyɨvɨ, ta cua tɨɨn cuenda vaha ñu sii ra ndyaca ñaha sii yo. Tacuan i catyi ángel cuan.
17 E irá adiante dele no espírito e no poder de Elias, para converter os corações dos pais aos filhos, e os desobedientes à prudência dos justos; tornar pronto um povo preparado para o Senhor.
18 Ta i nducu tuhun ra Zacarías sii ángel cuan: ¿Yozo caa cuu cote tatu sa ndisa cuii cuu cuhva ya? Vatyi sa sahnu xein, ta sahnu xaan ñazɨhi.
18 E Zacarias disse ao anjo: Como eu saberei isto? Porque eu sou um homem velho, e minha esposa avançada em idade.
19 Ta i catyi ángel cuan sihin ra: Yuhvi nañi Gabriel. Tuhve sica tyiño ra Ndyoo. Ta tasi ra sii, sa quehin suhun, ta zacote tuhun ya suun.
19 E, respondendo o anjo, disse-lhe: Eu sou Gabriel, que permaneço na presença de Deus, e sou enviado para falar-te, e para mostrar-te estas alegres notícias.
20 Ta vityi cua nduñɨhun, ta ma cuu cohon ndya quɨvɨ cua tahan si cuhva sa catyi suhun vatyi ña sino iñun sa quehin. Ta cua cuu tandɨhɨ si tañi sa catyi suhun, catyi ángel cuan.
20 E eis que tu ficarás mudo, e não poderás falar até o dia em que estas coisas se cumprirem, porque tu não creste nas minhas palavras, que se cumprirão ao seu tempo.
21 Ta ñiyɨvɨ i sindatu sii ra Zacarías sata vehe ñuhu, iyo xaan i cuñi ñu vatyi naha xaan i ñoho ra sisi vehe ñuhu.
21 E o povo esperava por Zacarias, e admiravam-se que ele demorasse tanto tempo no templo.
22 Ta zɨquɨ i quita ra, ta ñá cuu cahan ra sihin ñu, ta i sito ñu vatyi i ndyehe ra minoo sa ndyehe ra sisi vehe ñuhu. Ta i quisaha cahan ra sihin ñu sihin zeña ñi vatyi ña cuu cahan ra.
22 E quando ele saiu, não podia falar com eles, e perceberam que ele havia tido uma visão no templo; porque gesticulava para eles, e permanecia mudo.
23 Tacuan i cuu si, ta i saa quɨvɨ sa ndɨhɨ ndyizo tyiño ra Zacarías vehe ñuhu cuan. Ta i sinuhu ra ndya vehe ra.
23 E aconteceu que, tendo-se completado os dias do seu ministério, ele partiu para a sua própria casa.
24 Ta sa yaha cuan ta zɨquɨ i ñihi ña Elisabet minoo zehe. Ta ñá quita ña sata vehe ohon tahan yoo, ta i sica iñi ña:
24 E, depois daqueles dias, sua esposa Elizabete engravidou, e escondeu-se por cinco meses, dizendo:
25 “Vaha xaan cuu cuhva zavaha maa ra Ndyoo sihin vatyi vityi ma cahan cuehe ca ñiyɨvɨ sii.”
25 Assim o Senhor fez comigo nos dias em que ele olhou para mim, para tirar a minha vergonha entre os homens.
26 Ta sa iñu yoo sa ñoho zehe ña Elisabet, ta zɨquɨ i tasi ra Ndyoo sii ángel Gabriel ndya nu cu si Galilea ndya minoo ñuu sa nañi Nazaret
26 E, no sexto mês, o anjo Gabriel foi enviado por Deus a uma cidade da Galileia, chamada Nazaré,
27 vatyi cua cahan ra sihin minoo ñaha yoco sa cuñi tindaha sihin minoo ra sa nañi José. Ra rey David i cuu ñiyɨvɨ sahnu sii ra ta sa naha. Ta ñaha cuan, María nañi ña.
27 para uma virgem desposada com um homem, cujo nome era José, da casa de Davi; e o nome da virgem era Maria.
28 I quituu ángel cuan nu ndyaa ña, ta catyi ra: Nacumi suun. Saha xaan ra Ndyoo sa vaha suun. Maa ra ndyaa suhun.
28 E o anjo se aproximou dela, e disse: Salve, tu que és muito favorecida; o Senhor está contigo; bendita és tu entre as mulheres.
29 Ta cuhva sa siñi ña sa cahan ángel cuan, ta iyo xaan i cuñi ña. Ta i sica iñi ña ñaa cuenda cahan ra cuhva cuan sihin ña.
29 E, vendo-o, ela ficou perturbada com o que ele disse, e pôs-se a pensar que tipo de saudação seria essa.
30 Ta i catyi tucu ángel cuan sihin ña: Ma yuhun María vatyi saha xaan ra Ndyoo sa vaha suun.
30 E o anjo lhe disse: Não temas, Maria; porque tu achaste graça diante de Deus.
31 Cua coo minoo zehun. Ta Jesús cua zacunañun sii ra.
31 E, eis que em teu ventre conceberás e darás à luz um filho, e lhe darás o nome de Jesus.
32 Cahnu xaan cua cuu ra, ta cua cunañi ra Zehe ra Ndyoo ra cahnu ca. Ta cua zacuu ra Ndyoo minoo rey sii ra tañi i cuu ra David, ñiyɨvɨ sii ra ta sa naha.
32 Ele será grande, e será chamado Filho do Altíssimo; e o Senhor Deus lhe dará o trono de Davi, seu pai;
33 Ta cua cundyaca ñaha ra sii ñiyɨvɨ hebreo tandɨhɨ cuii tyiemvu. Ta ma ndɨhɨ maa sa ndyaca ñaha ra. Catyi ángel cuan.
33 e ele reinará sobre a casa de Jacó para sempre, e o seu reino não terá fim.
34 Tacuan ta i ndaca tuhun ña María sii ángel, ta catyi ña: ¿Yozo caa cuu si cuhva ya vatyi tañaha ca coo yɨi? Catyi ña.
34 Então, disse Maria ao anjo: Como será isto, visto que eu não conheço homem algum?
35 Ta i catyi ángel cuan sihin ña: Tatyi Ii maa ra Ndyoo cua quisi zɨcun. Ta tundyee iñi sii Zutu mañi yo cua coo suhun. Yucuan cuenda lee sa cua cacu cuan cua cunañi ra Zehe ra Ndyoo.
35 E, respondendo o anjo, disse-lhe: O Espírito Santo virá sobre ti, e o poder do Altíssimo fará sombra sobre ti; por isso também o santo nascido de ti será chamado Filho de Deus.
36 Ta tacuan tucu ña Elisabet tyixun. Sahnu xaan ña, zoco sa ñihi tucu ña minoo zehe. Tuhva xaan ñiyɨvɨ catyi vatyi ma cuu coo zehe ña, zoco vityi sa iñu yoo sa ñoho zehe ña
36 E, eis que tua prima Elizabete, também concebeu um filho em sua velhice; e este é o sexto mês para ela, que era chamada estéril.
37 vatyi ñahñi sa ma cuu zavaha maa ra Ndyoo. Catyi ángel sihin ña.
37 Porque com Deus nada será impossível.
38 Ta i catyi ña María: Muzu maa ra Ndyoo cui. Nazacuu maa ra sihin cuhva catyun. Catyi ña. Tacuan ta cuahan ángel cuan.
38 E disse Maria: Eis aqui a serva do Senhor; faça-se em mim segundo a tua palavra. E o anjo se ausentou.
39 Ta quɨvɨ cuan numi ñi i quita ña María, ta yatyi xaan cuahan ña minoo ñuu nu maa yucu ñi cuu si, nu cu si Judea.
39 E Maria se levantou naqueles dias, e foi apressadamente à região montanhosa, para uma cidade de Judá,
40 Ta i quɨhvɨ ña vehe ra Zacarías, ta i saha ña minoo nacumi sii ña Elisabet.
40 e entrou na casa de Zacarias, e saudou a Elizabete.
41 Ta cuhva sa siñi ña Elisabet sa cahan ña María ta i natyoño lee sa ñoho sisi ña, ta i situ cuii Tatyi Ii sii ña.
41 E aconteceu que, quando Elizabete ouviu a saudação de Maria, o bebê saltou no seu ventre, e Elizabete foi cheia com o Espírito Santo;
42 Ta saa xaan i cahan ña, ta catyi ña: Cuaha ca sa vaha saha ra Ndyoo suun ta zɨquɨ sii tandɨhɨ inga ñuzɨhɨ. Ta saha xaan ra sa vaha sii zehun sa ñoho sisun.
42 e ela falou em alta voz, dizendo: Abençoada és tu entre as mulheres, e abençoado é o fruto do teu ventre.
43 ¿Ta ñaa ña cuu vii? ta vasi zɨhɨ ra ndyaca ñaha sii; vasi cahan ña sihin.
43 E por que motivo isso é para mim, que a mãe do meu Senhor venha a mim?
44 Ta zuun ñi cuhva sa siñi tuhun cohon, ta i natyoño lee sisi sihin sa zɨɨ xaan cuñi ra.
44 Pois, eis que assim que a voz da tua saudação soou aos meus ouvidos, o bebê saltou de alegria no meu ventre.
45 Zɨɨ xaan cua cuñun, vatyi i sino iñun, ta cua cuu tuhun sa cahan ra Ndyoo suhun. Catyi ña Elisabet.
45 E abençoada a que creu; porque haverá cumprimento das coisas que foram ditas pelo Senhor.
46 Ta i quisaha catyi ña María:
46 E Maria disse: A minha alma engrandece ao Senhor,
47 Ta zɨɨ xaan cuñi vatyi zacacu ra Ndyoo sii.
47 e o meu espírito regozijou-se em Deus meu Salvador.
48 Cundahvi iñi ra Ndyoo sii mi, ñaha ndahvi. Ta vityi tandɨhɨ tyiemvu cua catyi ñiyɨvɨ sihin vatyi saha xaan ra Ndyoo sa vaha sii.
48 Pois ele tem considerado a humildade de sua serva; porquanto, eis que daqui em diante todas as gerações me chamarão de abençoada.
49 Vatyi ra Ndyoo ra cahnu ca cuu ra.
49 Porque aquele que é poderoso me fez grandes coisas; e santo é o seu nome.
50 Ta cua cundahvi iñi ra sii tandɨhɨ ñiyɨvɨ yuhu sii ra.
50 E a sua misericórdia está sobre os que o temem de geração em geração.
51 Cahnu xaan cuu tyiño zavaha ra. Cua tyaa siyo ra sii ñiyɨvɨ zacahnu sii ñu.
51 Ele mostrou força com o seu braço; ele espalhou os orgulhosos na imaginação de seus corações.
52 Cua zanduluhlu ra sii ñu. Ta cua zanducahnu ra sii ñiyɨvɨ ndyihi.
52 Ele derrubou os poderosos de seus assentos, e exaltou os humildes.
53 Ñiyɨvɨ sa cuñi xaan coto sii ra, saha xaan ra sa vaha sii ñu. Ta ñu sica iñi vatyi sa vaha ñu, ñahñi cua cuhva ra sii ñu.
53 Ele encheu de coisas boas os famintos, e ao rico ele enviou vazio.
54 Tyindyee ra sii ñiyɨvɨ hebreo, ñu cuu muzu ra.
54 Ele ajudou a seu servo Israel, em lembrança de sua misericórdia;
55 tañi i catyi ra sihin ra Abraham siin yo ta sihin zehe ra.
55 como ele falou a nossos pais, a Abraão e à sua semente para sempre.
56 Ta i ndoo ña María sihin ña Elisabet uñi yoo, ta zɨquɨ i sinuhu ña ndya vehe ña.
56 E Maria ficou com ela em torno de três meses, e depois voltou para sua própria casa.
57 I saa quɨvɨ sa cua cacu zehe ña Elisabet, ta rayɨɨ i cuu zehe ña.
57 Ora, completou-se o tempo de Elizabete para o parto; e ela teve um filho.
58 Ta ñiyɨvɨ sa yucu yatyi sihin ñu ta ñiyɨvɨ sii ña i sito ñu vatyi vaha xaan sa zavaha ra Ndyoo sihin ña. Ta zɨɨ xaan i cuñi ñu ɨɨn ñi sihin ña.
58 E os seus vizinhos e parentes ouviram que o Senhor tinha mostrado grande misericórdia sobre ela, e regozijaram-se com ela.
59 Ta sa cu uña quɨvɨ sa cacu lee cuan, ta i sahan ñu sa tahndya ñɨɨ xiñi xuu ra tañi catyi costumbre. Ta i zacunañi ñu sii ra Zacarías cuhva nañi zutu ra.
59 E aconteceu que, ao oitavo dia, eles vieram circuncidar o menino; e chamaram-no Zacarias, conforme o nome de seu pai.
60 Zoco i catyi zɨhɨ ra: Ña tacuan cuu si. Juan cua cunañi ra. Catyi ña.
60 E, respondendo sua mãe, disse: Não! Mas ele será chamado de João.
61 Ta i catyi inga ñu sihin ña: ¿Ñaa cuenda cua zacunañun Juan sii ra? Yoñi ñiyɨvɨ sii ndo sa nañi tacuan. Catyi ñu.
61 E disseram-lhe: Não há ninguém na tua parentela que se chame por este nome.
62 Ta i quisaha nducu tuhun ñu sihin zeña sii zutu ra vatyi cuñi ñu coto ñu ñaa zɨvɨ cuñi ra sa cunañi ra.
62 E eles fizeram sinais ao pai, como ele queria que o chamasse.
63 Ta i sica ra minoo vitu vatyi cua tyaa ra. Ta i tyaa ra zɨvɨ ra: Juan cuu zɨvɨ ra. Tyaa ra. Ta tandɨhɨ ñiyɨvɨ yucu yucuan, iyo xaan i cuñi ñu.
63 E, ele pedindo uma tábua de escrever, escreveu, dizendo: O seu nome é João. E todos se maravilharam.
64 Ta zuun ñi caa cuhva cuan i cuu nacahan ra Zacarías, ta i quisaha zacahnu ra sii ra Ndyoo.
64 E sua boca foi aberta imediatamente, e soltou-se sua língua; e ele falava, louvando a Deus.
65 Ta tandɨhɨ ñiyɨvɨ sa ndyaa yatyi yucuan i yuhu xaan ñu. Ta i sito tandɨhɨ ñiyɨvɨ yucu nu cu si Judea.
65 E veio temor sobre todos os que moravam ao seu redor; e todos estes dizeres foram divulgados ao longo de toda região montanhosa da Judeia.
66 Ta tandɨhɨ ñiyɨvɨ sa siñi tuhun cuan, i sica iñi ñu ta catyi ñu sihin tahan ñu: ¿Ñaa ra cua cuu lee cuan? Catyi ñu. Ta i tyindyee xaan ra Ndyoo sii ra.
66 E todos os que ouviam os colocavam no seu coração, dizendo: Que tipo de menino será esse? E a mão do Senhor estava com ele.
67 Ta i situ cuii Tatyi Ii sii ra Zacarías zutu ra. Ta i quisaha cahan ra tuhun sa saha ra Ndyoo sii ra. Ta catyi ra:
67 E seu pai Zacarias ficou cheio com o Espírito Santo, e profetizou, dizendo:
68 Cahnu xaan cuu ra Ndyoo Zutu mañi yo, ra Ndyoo cuenda maa yo hebreo vatyi i quisi ra nu ndyaa yo, ta i zacacu ra sii yo.
68 Bendito seja o Senhor Deus de Israel, porque tem visitado e redimido o seu povo,
69 Ta saha ra minoo ra cahnu sii yo; ñiyɨvɨ sii ra David muzu ra Ndyoo cua cuu sii ra, ta cua zacacu ra sii yo.
69 e levantou para nós o chifre de salvação na casa de seu servo Davi,
70 Tacuan i cahan ra Ndyoo sihin ra profeta ta sa naha.
70 como ele falou pela boca dos seus santos profetas, desde o princípio do mundo;
71 I catyi ra vatyi cua zacacu ra sii yo ndaha ra xaan iñi sii yo ta sii ra ña cuu ndyehe sii yo.
71 para nos salvar dos nossos inimigos e da mão de todos os que nos odeiam,
72 Ta tañi sa catyi ra Ndyoo sihin ñiyɨvɨ sahnu sii yo, cua cundahvi xaan iñi ra sii yo. Ta ma naa iñi ra tuhun sa cahan ra.
72 para realizar a misericórdia prometida a nossos pais, e lembrar-se do seu santo pacto;
73 Ihya cuu tuhun i catyi ra Ndyoo sihin ra Abraham siin sahnu yo.
73 e do juramento que ele prometeu a nosso pai Abraão,
74 I catyi ra vatyi cua zacacu ra sii yo sii ra xaan iñi sii yo, ta ma cuyuhu yo zacahnu yo sii ra Ndyoo.
74 de nos conceder que, libertados da mão dos nossos inimigos, possamos servi-lo sem medo,
75 Vatyi maa ra zanduvaha xaan sii yo ityi nuu ra. Ta zandundoo xaan ra sii yo tandɨhɨ quɨvɨ cua coo yo ñuu ñiyɨvɨ ya.
75 em santidade e justiça perante ele, todos os dias da nossa vida.
76 Ta i cahan ra Zacarías sa cuenda ra Ndyoo ta catyi ra sihin lee cuan:
76 E tu, ó menino, serás chamado profeta do Altíssimo; porque tu irás ante a face do Senhor, para preparar os seus caminhos,
77 Ta cua zacoton sii ñiyɨvɨ vatyi cua zandasi ra Ndyoo cuatyi ñu, ta cua zacacu ra sii ñu.
77 para dar o conhecimento da salvação ao seu povo, pela remissão dos seus pecados,
78 Vatyi cuñi xaan ra Ndyoo sii yo. Ta cundahvi iñi ra sii yo, ta zaquisi ra sii minoo ra cua tyindyee sii yo. Tañi minoo ñúhu ñicandyi cua cuu ra.
78 mediante a terna misericórdia do nosso Deus, pela qual na aurora lá do alto nos visitou;
79 Vatyi sihin sa zañaha ra sii ñiyɨvɨ, natava ra sii ñu iyo nu ñaa sa cuenda cuatyi ñu. Yuhu ñu vatyi iyo ñu nu ñaa, ta cua cuu cuii ñu. Zoco cua zañaha ra sii ñu yozo caa cua quɨhvɨ ñu ityi vaha.
79 para dar luz aos que estão assentados em trevas e na sombra da morte, para guiar os nossos pés no caminho da paz.
80 Ta ra luhlu cuan, i sahnu ra, ta i ndundyee ra sihin Tatyi Ii. Ta i sicoo ra minoo nu ityi xaan. Ta zɨquɨ cuee ca zañaha ra sii ra sii ñiyɨvɨ hebreo, ta i quisaha cahan ra sihin ñu.
80 E o menino crescia, e se fortalecia no espírito, e estava nos desertos até ao dia da sua aparição a Israel.

Ler em outra tradução

Comparar com outra

Estude este capítulo no WhatsApp

Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 1, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.