Lucas 11
Testamento jaa maa jitoho-yo Jesucristo (MIGNT) vs NTLH
1 Te ni̱ kuu ja̱ jikán ta'u̱‑yá kánchaa̱‑ya̱ ɨ́ɨn lugar. Te nuu̱ ní ndɨ'ɨ ni̱ ka'a̱n‑ya̱, te ɨɨn cha̱a káskuá'a jíín‑yá, ni̱ ka'a̱n‑de jíín‑yá: Táta̱, stá'a̱n‑ní nuu̱‑ná ndasa kaka̱n ta'u̱‑ná jíná'an‑ná, nátu̱'un ni̱ stá'a̱n Juan nuu̱ cháa káskuá'a jíín‑de, áchí‑de.
1 Um dia Jesus estava orando num certo lugar. Quando acabou de orar, um dos seus discípulos pediu: — Senhor, nos ensine a orar, como João ensinou os discípulos dele.
2 Te ni̱ kachi̱‑ya̱ jíín‑de: Nú kájika̱n ta'u̱‑ro̱, te sua ka'a̱n‑ro̱: Táa̱ máá‑ná ja̱ kánchaa̱‑ní onde̱ andɨ́vɨ́, ná nákana jaa‑ná níí jíín sɨ́'vɨ́‑ní. Te ná kóo ñuu̱ nuu̱ tá'ú‑ní tiñu. Te ná kóo ta̱ká tiñu játa'a̱n ini̱ máá‑ní, nátu̱'un íó ini̱ andɨ́vɨ́ suni súan ná kóo ini̱ ñu̱yɨ́vɨ yá'a.
2 Jesus respondeu:
3 Staa̱ káyee‑ná ta̱ká kɨvɨ̱ kuá'a‑ní nuu̱‑ná vina.
3 Dá-nos cada dia o alimento
4 Te sá'a‑ní tu̱ká'nu ini̱‑ní nuu̱ táká kua̱chi‑ná, chi̱ suni máá‑ná kásá'a‑ná tu̱ká'nu ini̱‑ná nuu̱ ñáyɨvɨ kásá'a‑i falta nuu̱‑ná. Te ma̱ skɨ́vɨ‑ní náá koto nchaa̱‑i náá chi̱ sua nama‑ní náá nuu̱ kíni nuu̱ kuí'a̱. Achí‑ya̱.
4 Perdoa os nossos pecados,
5 Te ni̱ ka'a̱n‑ga̱‑ya̱ jíín‑de: Ndé róó íó ɨɨn amigo‑ro̱ te nú ki'i̱n‑ro̱ núu̱‑dé sava ñúú te kachi̱‑ro̱ kúni‑de: Amigo, kua̱'a núu uni̱ staa̱ núu̱‑rí,
5 Então Jesus disse aos seus discípulos:
6 chi̱ ɨɨn amigo‑ri̱ ni̱ chaa̱‑de ve'e‑ri̱ ja̱ jíka‑de viaje. Te tú na̱ún kuá'a‑ri̱ nuu̱‑dé kee‑dé. Achi̱‑ro̱.
6 É que um amigo meu acaba de chegar de viagem, e eu não tenho nada para lhe oferecer.”
7 Te cha̱a kándee ichi iní ve̱'e ka'a̱n‑de: Ma̱ stá'a̱n‑ro̱ rúu̱, chi̱ a ndasú yuxé'é‑rí, te se̱'e‑ri̱ kákixi̱‑i jíín‑rí. Te ma̱ kúu nduko̱o‑ri̱ te kua̱'a‑ri̱ nuu̱‑ro̱. Achi̱‑de.
7 — E imaginem que o amigo responda lá de dentro: “Não me amole! A porta já está trancada, e eu e os meus filhos estamos deitados. Não posso me levantar para lhe dar os pães.”
8 Ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, va̱sa ma̱ ndúko̱o‑de kua̱'a‑de nuu̱‑ro̱ já kúu‑de amigo‑ro̱, ko ja̱ xáa̱n stá'a̱n‑ro̱‑dé te yu̱án ndúko̱o‑de te kua̱'a‑de ta̱ká ja̱ jínu ñú'ún‑ró.
8 Jesus disse:
9 Te ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ro̱ jíná'an‑ró: Kaka̱n, te kua̱'a‑ya̱ núu̱‑ro̱. Ndúkú, te ni'i̱n‑ro̱. Ka'a̱n, te ná núña ve'e kɨ̱vɨ‑ró.
9 Por isso eu digo: peçam e vocês receberão; procurem e vocês acharão; batam, e a porta será aberta para vocês.
10 Chi cha̱a jikán, te kíi nuu̱‑dé. Te cha̱a ndúkú, te ní'i̱n‑dé. Te cha̱a ká'a̱n, te núña ve'e kɨ̱vɨ‑de.
10 Porque todos aqueles que pedem recebem; aqueles que procuram acham; e a porta será aberta para quem bate.
11 Te ndé ɨɨn róó ɨɨn táa̱ ini̱ ve̱'e kúu‑ró. Te nú se̱'e‑ró jikán‑i staa̱ núu̱‑ro̱, te kua̱'a‑ró ɨ́ɨn yuu̱ núu̱‑í náún. Xí nú jikán‑i ɨɨn ti̱yáká, te lugar ja̱ kuá'a‑ró tíyáká, te kua̱'a‑ró ɨ́ɨn koo̱ nuu̱‑í náún.
11 Por acaso algum de vocês será capaz de dar uma cobra ao seu filho, quando ele pede um peixe?
12 Xí nú jikán‑i ɨɨn ndɨvɨ̱ núu̱‑ro̱, te kua̱'a‑ró ɨ́ɨn kúrsiuku̱ nuu̱‑í náún.
12 Ou, se o filho pedir um ovo, vai lhe dar um escorpião?
13 Te nú róó va̱sa cha̱a ñáá kákuu‑ró, te kájini̱‑ro̱ kuá'a‑ró ndátíñu va̱'a nuu̱ sé'e‑ró, naga̱ ni̱ kuu máá Táa̱‑ro̱ I'a̱ kánchaa̱ andɨ́vɨ́ já má kuá'a‑ya̱ Espíritu Santo nuu̱ cháa jikán núsáá. Achí‑ya̱.
13 Vocês, mesmo sendo maus, sabem dar coisas boas aos seus filhos. Quanto mais o Pai, que está no céu, dará o Espírito Santo aos que lhe pedirem!
14 Te kíñi'in‑ya̱ ɨ́ɨn tachi̱ ñí'ín. Te nuu̱ ní kenda tachi̱‑ún kua'a̱n, te cha̱a ñí'ín‑ún ni̱ naka'a̱n‑de. Te ta̱ká ña̱yɨvɨ ká'i̱in yúan ni̱ ka̱kee nuu̱‑í kánde̱'é‑i.
14 Jesus estava expulsando de certo homem um demônio que não o deixava falar. Quando o demônio saiu, o homem começou a falar. A multidão ficou admirada,
15 Ko sava ña̱yɨvɨ‑ún ni̱ kaka'a̱n‑i: Jíín Beelzebú, cha̱a kúñá'nu nuu̱ táká tachi̱, kíñi'in‑de tachi̱ kája'a̱n, áchí‑i.
15 mas alguns disseram: — É
16 Te sava‑ga̱‑i kájito nchaa̱‑i‑ya̱. Te ni̱ kajika̱n‑i ɨɨn tuni̱ ichi ándɨ́vɨ́ núu̱‑yá.
16 Outros, querendo conseguir alguma prova contra Jesus, pediam que ele fizesse um milagre para mostrar que o seu poder vinha de Deus.
17 Ko máá Jesús ni̱ jini̱‑ya̱ já súan kájani ini̱‑i. Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱ jíín‑i: Te nú ɨɨn ñuu̱ sásɨ́ɨn máá, te kánakua̱tá'an máá, te ñuu̱ yúan ma̱ kúni̱'in. Te nú ɨɨn ve'e sásɨ́ɨn máá te kánakua̱tá'an máá, te ve'e yúan ma̱ kúni̱'in.
17 Mas Jesus, conhecendo os pensamentos deles, disse:
18 Te nú Satanás suni sásɨ́ɨn máá, ndasa kuni̱'in ñuu̱ nuu̱ tá'ú tíñu máá núsáá. Chi̱ káka'a̱n máá‑ró ja̱ jíín Beelzebú kíñi'in‑ri̱ tachi̱‑ún kája'a̱n.
18 Se o reino de Satanás tem grupos que lutam entre si, como continuará a existir? Vocês dizem que é Belzebu que me dá poder para expulsar demônios.
19 Te nú ndújíín Beelzebú jíín‑rí ja̱ kíñi'in‑ri̱ tachi̱ kíni. Núsáá te se̱'e‑ró, ndé jíín kákiñi'in máá‑i tachi̱‑ún. Ja̱ yúán máá‑i, ná nákuxndíi‑i sɨkɨ̱‑ro̱.
19 Mas, se é assim, quem dá aos seguidores de vocês o poder para expulsar demônios? Assim, os seus próprios seguidores provam que vocês estão completamente enganados.
20 Ko nú jíín xiní ndá'a Dios kíñi'in‑ri̱ tachi̱ kíni kája'a̱n, ja̱ndáa̱ kúu ja̱ núu̱‑ro̱ ní chaa̱ ñuu̱ nuu̱ tá'ú Dios tiñu núsáá.
20 Na verdade é pelo poder de Deus que eu expulso demônios, e isso prova que o
21 Nú ɨɨn cha̱a kándáján, te jíín machete ndíto‑de yujé'é‑de, yúan‑na te ká'i̱in va̱'a ta̱ká ndatíñu‑de.
21 — Quando um homem forte e bem-armado guarda a sua própria casa, tudo o que ele tem está seguro.
22 Ko nú jaa̱ ɨnga̱ cha̱a ni̱'in‑ga̱ vásá máá‑de, yúan‑na te kundéé cháa‑ún jíín‑de, te kuanchaa̱ ndɨ'ɨ‑ni machete‑de nuu̱‑dé ja̱ ndíto‑de jíín. Te kiñi'in ndɨ'ɨ ndatíñu‑de.
22 Mas, quando um homem mais forte o ataca e vence, leva todas as armas em que o outro confiava e reparte tudo o que tomou dele.
23 Nú ndé cha̱a tú ndújíín‑de jíín‑rí, núsáá te jíto u'u̱‑de ruu̱. Te cha̱a tú nástútú jíín‑rí, jachá‑de.
23 — Quem não é a meu favor é contra mim; e quem não me ajuda a ajuntar está espalhando.
24 Nú ni̱ kenda ɨɨn tachi̱ kíni ini̱ ɨɨn cha̱a te jíka kuu nuu̱ ñú'un té'é, ndúkú núu̱ júngo̱o te tú ní'i̱n, yúan‑na te ka'a̱n: Ná nó'o̱n‑ri̱ ve'e nuu̱ ní kenda‑ri̱, achi̱.
24 Jesus continuou:
25 Te nú ni̱ nchaa̱ te jiní ja̱ vé'e luu kúu, chi ni̱ ndundoo,
25 Aí volta e encontra a casa varrida e arrumada.
26 yúan‑na te ki'i̱n tachi̱‑ún, te kuaka tá'an jíín usiá‑ga̱ tachi̱ ñáá‑ga̱ káa vásá máá. Te kɨ̱vɨ koyo, te kuxiu̱kú yúan. Núsáá te ví'í‑gá tá'a̱n cha̱a yúan onde̱ sandɨ̱'ɨ́‑na̱ vásá já xnáñúú núú, áchí‑ya̱.
26 Depois sai e vai buscar outros sete espíritos piores ainda, e todos ficam morando ali. Assim a situação daquela pessoa fica pior do que antes.
27 Te ni̱ kuu ja̱ ká'a̱n‑ya̱ tú'un yá'a. Te ɨɨn ña'an kándee ma̱'ñú ñáyɨvɨ kuá'a̱‑ún, ni̱ kana jaa‑ña xiní‑yá: Xáán ndatu̱ ña'an ní skáku níí, te ni̱ skáxin‑ña níí, áchí‑ña.
27 Quando Jesus acabou de dizer isso, uma mulher que estava no meio da multidão gritou para ele: — Como é feliz a mulher que pôs o senhor no mundo e o amamentou!
28 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Sua ndatu̱‑ga̱ kúu ña̱yɨvɨ kájini so̱'o tu̱'un Dios, te káchu'un ini̱‑i, áchí‑ya̱.
28 Mas Jesus respondeu:
29 Te ni̱ kataka̱ ña̱yɨvɨ núu̱‑yá, te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Ña̱yɨvɨ ñáá yá'a, kájika̱n‑i tuni̱, ko ma̱ kuá'a‑ri̱ nuu̱‑í, chi̱ tuni̱ Jonás kúu ja̱ kíi nuu̱‑í.
29 Quando a multidão se ajuntou em volta de Jesus, ele começou a falar e disse o seguinte:
30 Chi̱ nátu̱'un Jonás, ni̱ kuu‑de ɨɨn tuni̱ nuu̱ cháa ñuu̱ Nínive, suni súan máá Sé'e cha̱a kuu‑ya̱ ɨ́ɨn tuni̱ nuu̱ ñáyɨvɨ yá'a jíná'an‑i.
30 Assim como o
31 Te reina onde̱ ichi sur, nachaku̱‑ña jíín ñáyɨvɨ yá'a kɨvɨ̱ kíi juicio. Te naku̱xndíi‑ña sɨkɨ́‑í. Chi̱ onde̱ jíká xáa̱n ní kii‑ña ní jini so̱'o‑ña tú'un ndíchí ní ka'a̱n Salomón. Te vina ví'í‑gá kúñá'nu I'a̱ kándii̱ yá'a vásá Salomón.
31 No Dia do Juízo a rainha de Sabá vai se levantar e acusar vocês, pois ela veio de muito longe para ouvir os sábios ensinamentos de Salomão. E eu afirmo que o que está aqui é mais importante do que Salomão.
32 Ta̱ká cha̱a ñuu̱ Nínive nachaku̱‑de jíín ñáyɨvɨ yá'a kɨvɨ̱ kíi juicio, te naku̱xndíi‑de sɨkɨ̱‑í. Chi̱ máá‑de ni̱ ka̱nakani ini̱‑de kɨvɨ̱ ní jani Jonás tu̱'un nuu̱‑dé. Te vina ví'í‑gá kúñá'nu I'a̱ kándii̱ yá'a vásá Jonás.
32 No Dia do Juízo o povo de Nínive vai se levantar e acusar vocês porque, quando ouviram a mensagem de Jonas, eles se arrependeram dos seus pecados. E eu afirmo que o que está aqui é mais importante do que Jonas.
33 Tú ni ɨɨn cha̱a, nú ni̱ chi'i‑de ñu'u̱n xini̱ yítɨ, te chisa̱'í‑de yitɨ‑ún chi̱i nu̱ndóó. Chi̱ sua kani‑de nuu̱ candelero, náva̱'a ná kuní ña̱yɨvɨ kɨ́vɨ koyo ini̱ ve̱'e, nuu̱ máá luz.
33 Jesus continuou:
34 Lámpara yikɨ kúñu kúu nduchi‑yo. Te nú nduchi‑ro íó va̱'a, nɨ́ɨ́‑ni yikɨ kúñu‑ró ndíi ncháa̱. Ko nú nduchi‑ro káñáá, te nɨ́ɨ́‑ni yikɨ kúñu‑ró kándee ñu̱ñáa.
34 Os olhos são como uma luz para o corpo: quando os olhos de você são bons, todo o seu corpo fica cheio de luz. Porém, se os seus olhos forem maus, o seu corpo ficará cheio de escuridão.
35 Koto ñúkúún‑ró máá‑ró núsáá, chi̱ luz kándee ini̱‑ro̱ sanaa te ñu'u̱n tu̱ún kúu.
35 Portanto, tenha cuidado para que a luz que está em você não seja escuridão.
36 Nú nɨ́ɨ́ yíkɨ kúñu‑ró ndíi ncháa̱, ni tú íó ɨɨn tí'li̱ nuu̱ túún, nɨ́ɨ́ nándii ncháa̱ núsáá, nátu̱'un ɨɨn lámpara ja̱ xú'ún kayú. Achí‑ya̱.
36 Pois, se o seu corpo estiver completamente luminoso, e nenhuma parte estiver escura, então ele ficará todo cheio de luz como acontece quando você é iluminado pelo brilho de uma lamparina.
37 Te nini ká'a̱n‑ya̱, te ni̱ ka'a̱n nda̱'ú‑ni ɨɨn cha̱a fariseo jíín‑yá ja̱ kée‑yá staa̱ jíín‑de. Te ni̱ kɨ̱vɨ Jesús ini̱ ve̱'e cha̱a‑ún. Te ni̱ jungo̱o‑ya̱ kée‑yá staa̱ jíín‑de.
37 Quando Jesus acabou de falar, um fariseu o convidou para jantar na casa dele. Jesus foi e sentou-se à mesa.
38 Te cha̱a‑ún, ni̱ jini̱‑de nuu̱‑yá. Te ni̱ naa iní‑de ndé'é‑de ja̱ tú ní nándá'á‑yá te yée‑yá staa̱.
38 O fariseu ficou admirado quando viu que Jesus não tinha se lavado antes de comer.
39 Te máá Jíto'o̱‑yo̱ ní ka'a̱n‑ya̱ jíín‑de: Ja̱ndáa̱ kúu, chi̱ róó, cha̱a fariseo, kánakacha‑ró íchi yatá tɨ́ndo'o̱ jíín íchi yatá kó'o̱. Ko ichi iní‑ro̱, chi ni̱ ka̱chítú ndɨ́ɨ‑ro jíín tú'un kuí'ná jíín tú'un ñáá.
39 Então o Senhor disse a ele:
40 Cha̱a káñáá jíná'an‑ró. I'a̱ ni̱ sá'a ichi yatá, á tú suni ní sá'a‑ya̱ íchi iní.
40 Seus tolos! Quem fez o lado de fora não é o mesmo que fez o lado de dentro?
41 Ko ta̱ká ja̱ kéndo̱o sobra nuu̱‑ro̱, te kája̱'a‑ró kúu caridad, te kájani ini̱‑ro̱ já táká tiñu kásá'a‑ró íó ndoo ja̱ súan.
41 Portanto, deem aos pobres o que está dentro dos seus copos e pratos, e assim tudo ficará limpo para vocês.
42 Naka̱ ndá'ú kuu róó cha̱a fariseo, chi̱ kája̱'a‑ró ɨ́ɨn sɨkɨ̱ uxí ita̱ mi̱nú jíín ruda jíín táká yua̱, nuu̱ Dios, te tú kásá'a kutɨ‑ro tíñu ndaa̱, ni tú mani̱‑ro̱ jíín‑yá. Ní kásá'a‑ró ndéndúú tiñu yá'a te ma̱ xndóo‑ró ɨngá tiñu‑ún núú.
42 — Ai de vocês, fariseus! Pois dão para Deus a décima parte até mesmo da hortelã, da arruda e de todas as verduras, mas não são justos com os outros e não amam a Deus. E são exatamente essas coisas que vocês devem fazer sem deixar de lado as outras.
43 Naka̱ ndá'ú kuu róó cha̱a fariseo, chi̱ xaa̱n kákuni̱‑ro̱ silla onde̱ xini̱ mesa ini̱ ve̱'e sinagoga. Te ka'a̱n sa̱'án ña̱yɨvɨ jíín‑ró núyá'u kákuni̱‑ro̱.
43 — Ai de vocês, fariseus! Pois gostam demais dos lugares de honra nas
44 Naka̱ ndá'ú kuu róó cha̱a káchaa tutu̱ jíín cháa fariseo, chi cha̱a uu̱ xini̱ kákuu‑ró. Nátu̱'un ve'e añú ja̱ tú ndiji̱n kándee, súan ká'i̱o‑ró, te cha̱a kájika kuu, tú jiní‑de ja̱ jañú‑de sɨkɨ̱, áchí‑ya̱ jíín‑de.
44 — Ai de vocês! Pois são como sepulturas que não se veem, sepulturas que as pessoas pisam sem perceber.
45 Te ɨɨn cha̱a kúu maestro ley, ni̱ ka'a̱n‑de: Maestro, nuu̱ ní ka'a̱n‑ní tu̱'un yá'a, suni ni̱ ka'a̱n‑ní sɨkɨ̱ máá‑ná jíná'an‑ná, áchí‑de jíín‑yá.
45 Então um mestre da Lei disse a Jesus: — Mestre, falando assim, o senhor está nos ofendendo também.
46 Te ni̱ ka'a̱n‑ya̱: Naka̱ ndá'ú kuu róó cha̱a maestro ley jíná'an‑ró, chi̱ káchaa‑ró carga ve̱e sɨkɨ̱ táká cha̱a ja̱ tú kákuu kundiso‑de. Ko máá‑ró, ni tú káké'é‑ró carga‑ún va̱sté jíín ɨ́ɨn nda'a lúlí‑ró.
46 Jesus respondeu:
47 Naka̱ ndá'ú kuu róó jíná'an‑ró. Chi̱ kásá'a‑ró vé'e añú cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un Dios. Te ni̱ ka̱ja'ni táa̱‑ro̱‑dé jíná'an‑de.
47 Ai de vocês! Pois fazem túmulos bonitos para os
48 Súan kúu ja̱ káka'a̱n ndaa̱‑ro̱ já kájata'a̱n ini̱‑ro̱ tíñu ni̱ ka̱sá'a táa̱‑ro̱. Chi ja̱ndáa̱ kúu ja̱ ní ka̱ja'ni‑dé cha̱a‑ún. Te máá‑ró, ni̱ ka̱sá'a‑ró vé'e añú ndɨ̱yi‑ún.
48 Com isso vocês mostram que concordam com o que os seus antepassados fizeram, pois eles mataram os profetas, e vocês fazem túmulos para eles.
49 Ja̱ yúán súni ni̱ ka'a̱n Dios ɨɨn tu̱'un ndíchí: Tájí‑rí cha̱a kani tu̱'un‑ri̱ jíín cháa apóstol ki'i̱n nuu̱‑í jíná'an‑i. Te sava‑de ka'ni‑í te sava‑ga̱‑de chindiki̱n‑i, áchí Dios,
49 Por isso a Sabedoria de Deus disse: “Mandarei para eles profetas e mensageiros, e eles matarão alguns e perseguirão outros.”
50 náva̱'a sɨkɨ̱ ñáyɨvɨ yá'a ná kóo kua̱chi cuenta ja̱ ní jatɨ nɨñi̱ táká cha̱a ni̱ ka̱jani tu̱'un‑ri̱ onde̱ kɨvɨ̱ ní jungo̱o ñu̱yɨ́vɨ,
50 Por causa disso esta gente de hoje será castigada pela morte de todos os profetas assassinados desde a criação do mundo,
51 onde̱ nɨñi̱ Abel, te onde̱ nɨñi̱ Zacarías, cha̱a ni̱ ji'i̱ sava ma̱'ñú altar jíín vé'e ii̱. Súan ká'a̱n‑ri̱ jíín‑ró, ja̱ sɨkɨ́ ñáyɨvɨ yá'a kuu kua̱chi‑ún.
51 começando pela morte de Abel até a morte de Zacarias, que foi assassinado entre o altar e o
52 Naka̱ ndá'ú kuu róó maestro ley, chi ni̱ ka̱janchaa̱‑ro̱ ndákáa kɨ̱vɨ‑i ini̱ tu̱'un ndíchí núú, te ni̱ kajasu̱‑ro̱ núu̱ cháa kákuni̱ skuá'a. Ko ni máá‑ró suni tú ní káskuá'a‑ró, áchí‑ya̱.
52 — Ai de vocês, mestres da Lei! Pois guardam a chave que abre a porta da casa da Sabedoria. E assim nem vocês mesmos entram, nem deixam os outros entrarem.
53 Te nini ká'a̱n‑ya̱ tú'un yá'a, te cha̱a káchaa tutu̱ jíín cháa fariseo, ni̱ katau̱ xaa̱n‑dé nuu̱‑yá. Te ni̱ ka̱státá'an‑de jíín‑yá ja̱ ná ká'a̱n‑ga̱‑ya̱ kuá'a tú'un.
53 Quando Jesus saiu dali, os mestres da Lei e os fariseus começaram a criticá-lo com raiva e a lhe fazer perguntas sobre muitos assuntos.
54 Chi̱ kájito yu'u‑dé‑ya̱, ja̱ sánaa te ni'i̱n‑dé yaku̱ tu̱'un ká'a̱n‑ya̱, náva̱'a kaka̱n‑de kua̱chi sɨkɨ̱‑yá.
54 Eles queriam levá-lo a dizer alguma coisa que pudesse lhes servir de motivo para acusá-lo.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 11, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.