Mateus 27
Gandja na Mbɨa (MDM) vs ARA
1 Kɵkpɨ́ má bhɵ, ndʉ ongbengbe odimandɵ hana di ne obhelesɨ okpála gba omaYuda adje lɨo me o méne lele pɨ me o bhɵlɵ Yesu-o.
1 Ao romper o dia, todos os principais sacerdotes e os anciãos do povo entraram em conselho contra Jesus, para o matarem;
2 U agbigbite anɨ, u anʉ ne anɨ, u atsia aha anɨ pɨ guvelenele Pɨlatɵ.
2 e, amarrando-o, levaram-no e o entregaram ao governador Pilatos.
3 Abhomʉ-o, Yuda, kpála ɨnde apʉ Yesu-o au lɨe me u akodho ’ngʉ́ gba anɨ-e me anɨ kpi bha makpi-e, anɨ adje lɨkabhu lɨ bua e naali. Anɨ atsia anʉ nagie lɨ́ falanga ndjɨkpa bata-a pɨ ongbengbe odimandɵ di ne obhelesɨ okpála.
3 Então, Judas, o que o traiu, vendo que Jesus fora condenado, tocado de remorso, devolveu as trinta moedas de prata aos principais sacerdotes e aos anciãos, dizendo:
4 Do anɨ pɨ uo de-e: «Ma amene siti ’ngʉ́, anga ma apʉ kpála ɨnde ɨ tʉ ’ngʉ́ de-e pɨ yi me u bhɵlɵ anɨ!» Engʉ́ bini, u agie pɨ anɨ me: «Naaya bhʉ́bhʉ́ ne nɨ? A ko naamʉ ’ngʉ́!»
4 Pequei, traindo sangue inocente. Eles, porém, responderam: Que nos importa? Isso é contigo.
5 Abhomʉ-o, Yuda abala lɨ́ falanga kuto bhʉ́ ’ngbé ’tɨ Ebhe gba omaYuda ne nakoto bini. Anɨ atsia anʉ nagɨ ngʉlʉ e.
5 Então, Judas, atirando para o santuário as moedas de prata, retirou-se e foi enforcar-se.
6 Ongbengbe odimandɵ-o aha tɨa-o. U atsia apa me: «Lɨ́lɨ gba nɨ́-e zɨba de me nɨ́ o tɨa ɨnde-e bhʉ́ ká tɨa na ’ngbé ’tɨ Ebhe gba omaYuda-a de, anga a ko tɨa ɨnde u asia e lɨ ngʉte kpála.»
6 E os principais sacerdotes, tomando as moedas, disseram: Não é lícito deitá-las no cofre das ofertas, porque é preço de sangue.
7 Pɨta u adje lɨo lɨe, u atsia akala ne tɨa bhomʉ-o edyɨ gba kpála bini ɨnde apopo lʉsa ngʉbula me u dʉ azɨ ogomago bhʉ́bhʉ́.
7 E, tendo deliberado, compraram com elas o campo do oleiro, para cemitério de forasteiros.
8 Kaka-a, u ngaɨ ’lɨ edyɨ ango-o nakolo pɨ nakɨ me: «Edyɨ ɨnde u akala e ne tɨa na ngʉte kpála.»
8 Por isso, aquele campo tem sido chamado, até ao dia de hoje, Campo de Sangue.
9 Abhomʉ-o, engʉ́ nanɨ lɨ polofeta Djelemi apa e atsia amene lɨe. Anɨ apa nanɨ me:
9 Então, se cumpriu o que foi dito por intermédio do profeta Jeremias: Tomaram as trinta moedas de prata, preço em que foi estimado aquele a quem alguns dos filhos de Israel avaliaram;
10 U atsia akala ne di edyɨ gba bhʉlʉ napo lʉsa.
10 e as deram pelo campo do oleiro, assim como me ordenou o Senhor.
11 Nedhɨnga u akolo ne Yesu lɨe kala guvelenele Pɨlatɵ-o, anɨ ayi anɨ me: «Ngamʉ-o, mʉ ne ’ngbé ngámá gba omaYuda-a?» Yesu agie me: «Mo opa ngamʉ.»
11 Jesus estava em pé ante o governador; e este o interrogou, dizendo: És tu o rei dos judeus? Respondeu-lhe Jesus: Tu o dizes.
12 Abhomʉ-o, ongbengbe odimandɵ di ne obhelesɨ okpála gba omaYuda adʉ apa ’ngʉ́ lɨ anɨ sisiti. La-a, anɨ gie ’ngʉ́ tété de.
12 E, sendo acusado pelos principais sacerdotes e pelos anciãos, nada respondeu.
13 Pɨlatɵ atsia ayi anɨ me: «Mʉ dje engʉ́ ɨnde u ngapa e lɨ kʉte mʉ bhomʉ-o dɨ?»
13 Então, lhe perguntou Pilatos: Não ouves quantas acusações te fazem?
14 Engʉ́ bini, Yesu gie engʉ́ bini pɨ anɨ tété de. Abhomʉ-o, Pɨlatɵ atsia angamba naali.
14 Jesus não respondeu nem uma palavra, vindo com isto a admirar-se grandemente o governador.
15 Bhʉ́ ndʉ Pasɨka hana, guvelenele dʉ nanɨ natse ’kpa lɨ bhʉlʉ ’kpʉ́ bini, bhende lɨ bhiti okpála adʉ akʉnda me anɨ tse ’kpa lɨe-o.
15 Ora, por ocasião da festa, costumava o governador soltar ao povo um dos presos, conforme eles quisessem.
16 A abhaka me ’ngbé bhʉlʉ ’kpʉ́ bini ɨnde adʉ ’lɨ e me Balabasɨ nde bhʉ́ tɨkpʉ.
16 Naquela ocasião, tinham eles um preso muito conhecido, chamado Barrabás.
17 Pɨlatɵ atsia ayi bhiti okpála ɨnde apo bhʉ́la o me: «Yi akʉnda me ma tse ’kpa lɨ da pɨ yi-e? Ne me ma tse ’kpa lɨ Yesu Balabasɨ, ne me ma tse ’kpa lɨ Yesu ɨnde u aɨ e me Masɨya-a ?»
17 Estando, pois, o povo reunido, perguntou-lhes Pilatos: A quem quereis que eu vos solte, a Barrabás ou a Jesus, chamado Cristo?
18 Pɨlatɵ yi mo-o padhá de. Anɨ ayi mo-o, anga anɨ adʉ ambɨla ndjɨndjɨ me u apʉ Yesu pɨ nɨ anga u adʉ adje siti bua lɨ anɨ.
18 Porque sabia que, por inveja, o tinham entregado.
19 Nedhɨnga lɨ Pɨlatɵ adʉ lɨe pɨ́ kiti nakodho ’ngʉ́-o, wala anɨ atima kpála bini pɨ anɨ ne tobhɨla me: «Mo olɨ́ bhʉ́ ’ngʉ́ gba ngbili kpála bhomʉ-o de, anga sukpe na nakɨ ɨnde-e, ma aloto siti loto lɨ ’ngʉ́ gba anɨ-o.»
19 E, estando ele no tribunal, sua mulher mandou dizer-lhe: Não te envolvas com esse justo; porque hoje, em sonho, muito sofri por seu respeito.
20 Ongbengbe odimandɵ, di ne obhelesɨ okpála gba omaYuda ato bhʉ́ ’ndjɨ bhiti okpála me u yo ka Pɨlatɵ me anɨ tse ’kpa lɨ Balabasɨ, amba anɨ ka kpadjɨ me u bhɵlɵ Yesu. Okpála atsia amene bhadi moko.
20 Mas os principais sacerdotes e os anciãos persuadiram o povo a que pedisse Barrabás e fizesse morrer Jesus.
21 Pɨlatɵ atsia apa pɨ uo me: «Ma atsé ’kpa lɨ bhʉlʉ ’kpʉ́ bini pɨ yi matse. Bhʉ́ ká Yesu ne Balabasɨ-e, yi akʉnda me ma tse ’kpa lɨ da pɨ yi-e?» U agie me: «Balabasɨ!»
21 De novo, perguntou-lhes o governador: Qual dos dois quereis que eu vos solte? Responderam eles: Barrabás!
22 Pɨlatɵ ayi uo me: «Ma mene la ngʉ́ Yesu ɨnde u aɨ e me Masɨya pɨ?» Do uo de-e: «Gɨ anɨ lɨ kulusi!»
22 Replicou-lhes Pilatos: Que farei, então, de Jesus, chamado Cristo? Seja crucificado! Responderam todos.
23 Pɨlatɵ atsia ayi uo me: «Anɨ amene la mangua siti ’ngʉ́ dho?» Engʉ́ bini, u atsia adʉ asʉsʉla matá kpekpeke me: «Gɨ anɨ lɨ kulusi!»
23 Que mal fez ele? Perguntou Pilatos. Porém cada vez clamavam mais: Seja crucificado!
24 Lɨ Pɨlatɵ au lɨe me angu nɨ kolo de-e, di ne me tolo ngakolo kpekpeke-e, anɨ aha engu, anɨ atsia avʉlʉ ’kpa e kala bhiti okpála ne napa me: «Ngama-a, ma bhʉ́ ta nakpi gba kpála ɨnde-e ade! A ko naayi ’ngʉ́.»
24 Vendo Pilatos que nada conseguia, antes, pelo contrário, aumentava o tumulto, mandando vir água, lavou as mãos perante o povo, dizendo: Estou inocente do sangue deste [justo]; fique o caso convosco!
25 Ndʉ okpála hana agie me: «A ayo me ngʉte anɨ tuko pɨ́ ’ndjɨ ya ne ongɨsɨ gba ya-o!»
25 E o povo todo respondeu: Caia sobre nós o seu sangue e sobre nossos filhos!
26 Abhomʉ-o, anɨ atse ’kpa lɨ Balabasɨ pɨ uo. Anɨ aha lɨ́lɨ me u bhɨ Yesu ne fimbo. Anɨ atsia aha anɨ pɨ uo me u gɨ anɨ lɨ kulusi.
26 Então, Pilatos lhes soltou Barrabás; e, após haver açoitado a Jesus, entregou-o para ser crucificado.
27 Abhomʉ-o, osʉdha gba guvelenele anʉ ne Yesu bhʉ́ mbadhasʉ gba o dengo ’tɨ gba guvelenele-o. Ndʉ osʉdha hana atsia apo bhʉ́la o de anɨ.
27 Logo a seguir, os soldados do governador, levando Jesus para o pretório, reuniram em torno dele toda a coorte.
28 U agbe bongo lɨ anɨ, u atsia ato koti na mbembe lɨ anɨ mʉgɨto me a ko ngámá.
28 Despojando-o das vestes, cobriram-no com um manto escarlate;
29 U agala ’he na kilikili lɨ kʉte yá ndula na eti, u atsia ato bhʉ́ ’ndjɨ anɨ. U ato mbamba sa ’kpa anɨ na kokpa, u atsia atʉtʉ lɨpʉkʉ o kuto kala anɨ. U adʉ amʉ anɨ ne napa me: «’Ngbé ngámá gba omaYuda, mʉ oo!»
29 tecendo uma coroa de espinhos, puseram-lha na cabeça e, na mão direita, um caniço; e, ajoelhando-se diante dele, o escarneciam, dizendo: Salve, rei dos judeus!
30 U adʉ aku ngʉsʉ lɨ anɨ, u aha mbamba-a, u atsia adʉ asʉ ’ndjɨ anɨ ne di.
30 E, cuspindo nele, tomaram o caniço e davam-lhe com ele na cabeça.
31 U andjia namʉ anɨ lɨe, u agbe koti u de ato e lɨ anɨ-o, u atsia ato matá bongo gba anɨ-e lɨ anɨ. Pɨpɨta-a, u atsia anʉ ne anɨ ngʉ́ nagɨ anɨ lɨ kulusi.
31 Depois de o terem escarnecido, despiram-lhe o manto e o vestiram com as suas próprias vestes. Em seguida, o levaram para ser crucificado.
32 Osʉdha akoto ne Yesu bhʉ́ gʉdhʉ-o. U adʉ akoto lɨe, u akɵ lɨo ne kpála bini na kʉtɨ na Silene, adʉ ’lɨ anɨ me Simo. Osʉdha aholo anɨ ne kpéke me anɨ bɨ kulusi gba Yesu-o.
32 Ao saírem, encontraram um cireneu, chamado Simão, a quem obrigaram a carregar-lhe a cruz.
33 Lɨ u akolo lɨe lɨ bɨlɨ ɨnde u aɨ e me Gologota-a, ɨnde akʉnda napa me «Bɨlɨ na pelege ’ndjɨ-e»,
33 E, chegando a um lugar chamado Gólgota, que significa Lugar da Caveira,
34 osʉdha aha vino ɨnde u amata e ne ’he na sʉsʉ-o pɨ anɨ. Anɨ ale lɨe, anɨ tsia kʉnda nandjɨndjɨ de.
34 deram-lhe a beber vinho com fel; mas ele, provando-o, não o quis beber.
35 Osʉdha-a agɨ Yesu lɨ kulusi. Pɨta u agɨ anɨ lɨe lɨ kulusi-e, u agʉ gbanda ngʉ́ obongo gba anɨ-o. U atsia agbogbo bhʉsʉ o tété.
35 Depois de o crucificarem, repartiram entre si as suas vestes, tirando a sorte.
36 Pɨpɨta-a, u atsia adʉlʉ kuto oo ngʉ́ nalila anɨ.
36 E, assentados ali, o guardavam.
37 U ao nanɨ abhʉ́lá pɨ́ ’ndjɨ anɨ balʉa ɨnde asuno ta nagɨ anɨ lɨ kulusi-o. U aye nanɨ balʉa ango-o me: «A ɨnde-e Yesu, ’ngbé ngámá gba omaYuda-o.»
37 Por cima da sua cabeça puseram escrita a sua acusação: Este é Jesus, o Rei dos Judeus .
38 U atsia agɨ osisiti obhʉlʉ ’zi bhisi lɨ okulusi de anɨ: bini lɨ kulusi gba e lɨ pá ’kpa anɨ na kokpa, koko lɨ kulusi gba e lɨ pá ’kpa anɨ na galɨ.
38 E foram crucificados com ele dois ladrões, um à sua direita, e outro à sua esquerda.
39 Okpála ɨnde adʉ akodho ’kpɨ́-e, adʉ asobho Yesu ne nako ’ndjɨ o.
39 Os que iam passando blasfemavam dele, meneando a cabeça e dizendo:
40 U adʉ apa pɨ anɨ me: «Ngamʉ, bhʉlʉ nagʉgʉmʉ ’ngbé ’tɨ Ebhe gba omaYuda ne nayiyiki bhʉ́ ’kpɨ́ bata-a, kobho lɨmʉ ngamʉ makpe! Ɨ dʉ me mʉ nde ne ndɨlɨ gba Ebhe-e, kɵ lɨ kulusi-e kuto.»
40 Ó tu que destróis o santuário e em três dias o reedificas! Salva-te a ti mesmo, se és Filho de Deus, e desce da cruz!
41 Ongbengbe odimandɵ, omʉsuno na lɨ́lɨ gba Moidje bhʉ́ dabɨlɨ bini ne obhelesɨ okpála, adʉ bhadi amʉ anɨ moko. U adʉ apa me:
41 De igual modo, os principais sacerdotes, com os escribas e anciãos, escarnecendo, diziam:
42 «Anɨ akobho okpála koko. Ka nɨ anɨ tɨ da nakobho lɨe lɨe ngae makpe dɨ-e, ngaanɨ ɨnde ’ngbé ngámá gba omaƗsalaele-e? Anɨ kɵ nga kuto lɨ kulusi mbɨa ɨnde, amba ya bhuka anɨ!
42 Salvou os outros, a si mesmo não pode salvar-se. É rei de Israel! Desça da cruz, e creremos nele.
43 Anɨ ao nabhuka gba e bhʉ́ Ebhe. A ayo me Ebhe kobho anɨ mbɨa ɨnde, ɨ dʉ me Ebhe nde akʉnda anɨ na paká-o, anga anɨ apa me nɨ ne Ndɨlɨ gba Ebhe!»
43 Confiou em Deus; pois venha livrá-lo agora, se, de fato, lhe quer bem; porque disse: Sou Filho de Deus.
44 Abana osisiti obhʉlʉ ’zi ɨnde u agɨ o lɨ kulusi lɨngo Yesu-o, u adʉ bhadi asobho anɨ moko.
44 E os mesmos impropérios lhe diziam também os ladrões que haviam sido crucificados com ele.
45 Abhomʉ-o, nayie tulukpe akolo bhʉ́ saa na bata pɨta tulukpe-e, biti agba pɨ́la doto libhomu.
45 Desde a hora sexta até à hora nona, houve trevas sobre toda a terra.
46 Bhʉ́ saa na bata pɨta tulukpe-e, Yesu asʉla kpekpeke me: «Eli, Eli, lema sabakatanɨ?» A akʉnda napa me: «Ebhe gba ma, Ebhe gba ma, mo oo ka ma ka nɨ?»
46 Por volta da hora nona, clamou Jesus em alta voz, dizendo: Eli, Eli, lamá sabactâni? O que quer dizer: Deus meu, Deus meu, por que me desamparaste?
47 Bini bini bhʉ́ ká okpála ɨnde adʉ oo adje anɨ lɨe, u atsia adʉ apa me: «Anɨ ngaɨ Elɨya!»
47 E alguns dos que ali estavam, ouvindo isto, diziam: Ele chama por Elias.
48 Ma ’li ma-e, sʉka osʉdha-a agu holo. Anɨ anʉ aha epondje, anɨ ato bhʉ́ kpongadha pandɨ. Anɨ atsia ato lɨ ’ndjɨ mbamba, anɨ aha pɨ Yesu me anɨ ndjɨndjɨ.
48 E, logo, um deles correu a buscar uma esponja e, tendo-a embebido de vinagre e colocado na ponta de um caniço, deu-lhe a beber.
49 Engʉ́ bini, okoko apa pɨ anɨ me: «Djedjeke, nɨ́ u nga ne me Elɨya ngago nakobho anɨ!»
49 Os outros, porém, diziam: Deixa, vejamos se Elias vem salvá-lo.
50 Yesu atsia asʉla matá kpekpeke, anɨ atsia andala ’kpa lɨ bua e.
50 E Jesus, clamando outra vez com grande voz, entregou o espírito.
51 Me-e, ’ngbé ’kpá bongo ɨnde adʉ abuku ’bhɵ tɨna ’tɨ na bubu bhʉ́ ’ngbé ’tɨ Ebhe gba omaYuda-a asidha bhʉsʉ e bhisi má tsʉe nayie abhʉ́lá, akolo akuto. Doto adyɨkɨ, ongbengbe teme atsia aʉʉpa.
51 Eis que o véu do santuário se rasgou em duas partes de alto a baixo; tremeu a terra, fenderam-se as rochas;
52 Abhomʉ-o, olata-a ada bhʉsʉ o, bhiti omabhuka ɨnde amu nanɨ-e atsia azuku.
52 abriram-se os sepulcros, e muitos corpos de santos, que dormiam, ressuscitaram;
53 U aze bhʉ́ olata gba o-o. Pɨta lɨ Yesu azuku lɨe, u atsia agbida bhʉ́ Yelusalema, gʉdhʉ na bubu-o. Okpála bhelé atsia au uo.
53 e, saindo dos sepulcros depois da ressurreição de Jesus, entraram na cidade santa e apareceram a muitos.
54 Ngámá gba osʉdha na Loma bhʉ́ dabɨlɨ ne osʉdha gba e ɨnde adʉ alila Yesu nedhɨnga anɨ adʉ lɨe lɨ kulusi-e au engʉ́ ɨnde akodho ’kpɨ́ ne nadyɨkɨ ka doto-o. Abhomʉ-o, u adje tsʉlʉ naali. U atsia apa me: «Kpála ɨnde-e bha ndjʉ nako ne Ndɨlɨ gba Ebhe na paká!»
54 O centurião e os que com ele guardavam a Jesus, vendo o terremoto e tudo o que se passava, ficaram possuídos de grande temor e disseram: Verdadeiramente este era Filho de Deus.
55 Olɨsɨ bhelé adʉ lɨ bɨlɨ bhomʉ-o. U adʉ atsia ’ngʉ́ bhomʉ-o mbo tsutsu. Olɨsɨ ango-o ayie nanɨ ne Yesu bhʉ́ Galilaya, nakolo makolo bhʉ́ Yelusalema ngʉ́ nateteke anɨ.
55 Estavam ali muitas mulheres, observando de longe; eram as que vinham seguindo a Jesus desde a Galileia, para o servirem;
56 Bhʉ́ ká uo, a adʉ nanɨ Malɨa , kpála na gʉdhʉ na Magadala, Malɨa ’hi Djakɨ ne Djodjefʉ , a la di-e ’hi ongɨsɨ gba Djebedayo-o.
56 entre elas estavam Maria Madalena, Maria, mãe de Tiago e de José, e a mulher de Zebedeu.
57 A akolo lɨe tagolo-o, bhʉlʉ tɨa bini ago. A adʉ kpála na gʉdhʉ na Alɨmatayo. A adʉ ’lɨ anɨ me Djodjefʉ . Kpála ango-o dʉ di nanɨ mʉkpata gba Yesu.
57 Caindo a tarde, veio um homem rico de Arimateia, chamado José, que era também discípulo de Jesus.
58 Anɨ anʉ abhaka guvelenele Pɨlatɵ, anɨ atsia ayo kuo Yesu ka anɨ. Pɨlatɵ atsia aha lɨ́lɨ me u ha pɨ anɨ haha.
58 Este foi ter com Pilatos e lhe pediu o corpo de Jesus. Então, Pilatos mandou que lho fosse entregue.
59 Abhomʉ-o, Djodjefʉ aha kuo Yesu, anɨ agagala ne daladeli na mbɨa ɨnde anɨ akala e bhʉ́ kpéke mase.
59 E José, tomando o corpo, envolveu-o num pano limpo de linho
60 Anɨ anʉ ato bhʉ́ lata na mbɨa ɨnde anɨ aleke nanɨ e pɨ e makpe bhʉ́ teme-o. Pɨpɨta-a, anɨ awawala ’ngbé teme bini lɨ bhɵbhɵ ngʉ́ nanini, anɨ atsia atapa.
60 e o depositou no seu túmulo novo, que fizera abrir na rocha; e, rolando uma grande pedra para a entrada do sepulcro, se retirou.
61 Nedhɨnga bhomʉ-o, Malɨa, kpála na gʉdhʉ na Magadala ne Malɨa bhe koko adʉlʉ kuto bhʉ́la lata-o.
61 Achavam-se ali, sentadas em frente da sepultura, Maria Madalena e a outra Maria.
62 Lɨ ekpɨ́ aseke lɨe, a akʉnda napa me bhʉ́ ekpɨ́ naguo gba omaYuda-a , ongbengbe odimandɵ di ne omʉFalisai anʉ bhʉ́ dabɨlɨ bini agba Pɨlatɵ.
62 No dia seguinte, que é o dia depois da preparação, reuniram-se os principais sacerdotes e os fariseus e, dirigindo-se a Pilatos,
63 U atsia apa pɨ anɨ me: «Ngámá, ’ndjɨ ya ago mbɨa ɨnde-e lɨ engʉ́ lɨ bhʉlʉ eu bhomʉ-o apa nako e nedhɨnga anɨ adʉ lɨe ʉʉ-o me pɨta ’kpɨ́ bata nɨ zúku-o.
63 disseram-lhe: Senhor, lembramo-nos de que aquele embusteiro, enquanto vivia, disse: Depois de três dias ressuscitarei.
64 Kaka-a, a ayo me ha lɨ́lɨ me u lila lata anɨ nakolo bhʉ́ ’kpɨ́ na bata. Padhá de, anga ɨ dʉ mo-o de, omʉkpata gba anɨ-e tɨ da nago nazi kuo anɨ. U tsia pá pɨ okpála me anɨ azuku. Lɨ okpála dje la ɨbili mo-o, eu bhende-e né la ɨbili da bhende anɨ apa nako e kalanʉ-o mane.»
64 Ordena, pois, que o sepulcro seja guardado com segurança até ao terceiro dia, para não suceder que, vindo os discípulos, o roubem e depois digam ao povo: Ressuscitou dos mortos; e será o último embuste pior que o primeiro.
65 Pɨlatɵ atsia apa pɨ uo me: «Yi ha osʉdha-a haha. Yi nʉ ne uo, amba u lila lata-a maka yi au lɨe ndjɨndjɨ-o.»
65 Disse-lhes Pilatos: Aí tendes uma escolta; ide e guardai o sepulcro como bem vos parecer.
66 U atsia anʉ naleke lele nalila lata-o. U ayele bhɵbhɵ ne teme, u atsia ao osʉdha ngʉ́ nalilila.
66 Indo eles, montaram guarda ao sepulcro, selando a pedra e deixando ali a escolta.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Mateus 27, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.