Lucas 12
Éhe̱n Nti̱a̱ná (MAJNT) vs NVI
1 Tu̱ ni xí kama ñjakú ṉkjúhún xu̱ta̱ nga ta̱ kui ta̱ maha tíi̱ncha basinne'yún xinkjín. A̱s'a̱i já ni'yakuyáha̱ Jesu kinchja̱ko̱ títjun:
1 Nesse meio tempo, tendo-se juntado uma multidão de milhares de pessoas, a ponto de se atropelarem umas às outras, Jesus começou a falar primeiramente aos seus discípulos, dizendo: "Tenham cuidado com o fermento dos fariseus, que é a hipocrisia.
2 A̱t'aha̱ najmi tjín ni xi 'ma tjítjo xi najmi cha̱, ko̱ najmi tjín ni xi tíjña 'ma xi najmi s'e̱jña chji.
2 Não há nada escondido que não venha a ser descoberto, ou oculto que não venha a ser conhecido.
3 Kui b'a̱ maha, ngayjee̱ ni xi kichubahanu má jyuu̱n, kui xi ku̱i̱nú'yá ngáha má ndzjee̱n. Ko̱ én se̱n xi kik'inyoho̱o xinki̱u a̱ya 'manu̱u, kui xi ch'i̱íyako̱ ngáha a̱sun nk'a ni'yoo̱.
3 O que vocês disseram nas trevas será ouvido à luz do dia, e o que vocês sussurraram aos ouvidos dentro de casa, será proclamado dos telhados.
4 ’Jun, já amigo̱na̱, b'a̱ tíxinnu̱u. Najmi tu̱ binkjun xi tu̱ yjonintee̱hé maha̱ ts'ínk'ien ko̱ a̱skahan najmi ta̱ tjín nkú ts'i̱ín saha.
4 "Eu lhes digo, meus amigos: não tenham medo dos que matam o corpo e depois nada mais podem fazer.
5 Xínyanu̱u yá xi tjíhin nga ku̱i̱nkjún. Ti̱nkjún xi a̱skahan nga ts'i̱ínk'ien yjonintee̱, tjíhi̱n nga'yún nga ts'i̱ínkji nga̱k'i̱e̱n. Joho̱n, kuihí xu'bo̱ xi ti̱nkjún.
5 Mas eu lhes mostrarei a quem vocês devem temer: temam aquele que, depois de matar o corpo, tem poder para lançar no inferno. Sim, eu lhes digo, esse vocês devem temer.
6 ¿A najmi mahá tsa tu̱ xí nanki chjíhí ch'a nga satéña un ni̱se xi̱ tíntí? Ndaha tsa b'a̱ ma, tu̱nga najmi ts'ínchayahá Nti̱a̱ná ndaha nku ni̱see̱.
6 Não se vendem cinco pardais por duas moedinhas? Contudo, nenhum deles é esquecido por Deus.
7 Nga̱t'a ts'a̱jun bi, santaha ngayjee̱ ntsja̱ku tjín xki̱hi̱ Na̱'minu̱u. Kui kju̱a̱ha nga najmi tu̱ binkjuhunnu, a̱t'aha̱ jun xi 'yún chjí so nga nkjin ni̱se.
7 Até os cabelos da cabeça de vocês estão todos contados. Não tenham medo; vocês valem mais do que muitos pardais!
8 ’Ko̱ b'a̱ tíxinnu̱u. Ngayjee̱ xi ts'i̱ínkie yjoho̱ nga bena nginku̱n xu̱ta̱, Ntíhi̱ Nda̱x'i̱u̱n ta̱ ts'i̱ínkie yjoho̱ nga be xu̱to̱ nginku̱n ntítsjehe̱ Nti̱a̱ná.
8 "Eu lhes digo: quem me confessar diante dos homens, também o Filho do homem o confessará diante dos anjos de Deus.
9 Tu̱nga xi najmi ts'i̱ínkie yjoho̱ nga bena nginku̱n xu̱ta̱, ko̱ an ta̱ najmi ts'inkíé yjona̱ nga be xu̱to̱ nginku̱n ntítsjehe̱ Nti̱a̱ná.
9 Mas aquele que me negar diante dos homens será negado diante dos anjos de Deus.
10 Ko̱ ngayjee̱ xu̱ta̱ xi nkú ku̱i̱tsu̱hu̱ Ntíhi̱ Nda̱x'i̱u̱n, ka̱ma ndyjat'aha̱. Tu̱nga xi ch'on ku̱i̱tsu̱hu̱ Espiri̱tu̱ Santo̱, najmi ta̱ ka̱ma ndyjat'aha̱ ra̱.
10 Todo aquele que disser uma palavra contra o Filho do homem será perdoado, mas quem blasfemar contra o Espírito Santo não será perdoado.
11 Nk'ie nga ngju̱a̱i̱ko̱nu̱u xu̱ta̱ ni'ya sinagoga̱ ko̱ tsa nginku̱n já jue ko̱ tsa nginku̱n já tjíxóo̱, najmi tu̱ fanta̱ha̱ ru̱u yjonu̱u xi nkú ts'ín n'ek'óyo ni xi k'úínnu̱u ko̱ mí éhen xi ku̱i̱xíún.
11 "Quando vocês forem levados às sinagogas e diante dos governantes e das autoridades, não se preocupem com a forma pela qual se defenderão, ou com o que dirão,
12 A̱t'aha̱ kui chu̱ba̱ xu'bo̱ Espiri̱tu̱ Santo̱ ku̱i̱tsu̱yanu̱u mí ni xi tjíhin nga ku̱i̱xíún.
12 pois naquela hora o Espírito Santo lhes ensinará o que devem dizer".
13 A̱s'a̱i kinchja̱ nku nda̱ xi síjñajihi̱n xu̱ta̱ nkjiu̱n:
13 Alguém da multidão lhe disse: "Mestre, dize a meu irmão que divida a herança comigo".
14 B'i̱ kitsú Jesu:
14 Respondeu Jesus: "Homem, quem me designou juiz ou árbitro entre vocês? "
15 B'i̱ kitsú sa Jesu nga kinchja̱ko̱ xu̱ta̱ xi kabincha yo̱:
15 Então lhes disse: "Cuidado! Fiquem de sobreaviso contra todo tipo de ganância; a vida de um homem não consiste na quantidade dos seus bens".
16 A̱s'a̱i y'éjña chu̱ba̱ya Jesu nga tsakúya:
16 Então lhes contou esta parábola: "A terra de certo homem rico produziu muito bem.
17 A̱s'a̱i b'i̱ kitsú ani̱ma̱ha̱: “¿Mí nihi xi ts'ian? Najmi tjínna má k'uetjá ni xi kama chána.”
17 Ele pensou consigo mesmo: ‘O que vou fazer? Não tenho onde armazenar minha colheita’.
18 Ko̱ b'a̱ kitsú ya ani̱ma̱ha̱: “Kui nii̱ xi ts'ian. Ts'inxúnta ni'ya xi tíi̱nchana má nga f'atjá ni xi kama chána ko̱ kj'a̱í xi 'yún i sa ts'inndá ngáhana. Yo̱ kj'uatjá niu̱ ko̱ ngayjee̱ ni xi tjínna.
18 "Então disse: ‘Já sei o que vou fazer. Vou derrubar os meus celeiros e construir outros maiores, e ali guardarei toda a minha safra e todos os meus bens.
19 A̱s'a̱i b'a̱ xíhi̱n yjona̱: Ji nda̱, nkjin ṉkjún maha ni xi tjítjohi. 'Yún nkjin nú ka̱maha̱. Tu̱ sahá n'e̱kj'áíyai, chi̱ne̱i, s'i̱ ko̱ tsjo kat'ehi.”
19 E direi a mim mesmo: Você tem grande quantidade de bens, armazenados para muitos anos. Descanse, coma, beba e alegre-se’.
20 Tu̱nga b'a̱há kitsú Nti̱a̱ná: “Ji nda̱ chi̱ni, kui ni̱stje̱n xu'bi̱ ku̱a̱yáí. Ni xi tjítjohi, ¿yá xi ka̱ma ts'e̱?”
20 "Contudo, Deus lhe disse: ‘Insensato! Esta mesma noite a sua vida lhe será exigida. Então, quem ficará com o que você preparou? ’
21 ’B'a̱ mat'ain xu̱ta̱ xi b'ékúhu̱ yjoho̱ kju̱a̱nchi̱ná. Kui xi x'a̱n nginku̱n Nti̱a̱ná.
21 "Assim acontece com quem guarda para si riquezas, mas não é rico para com Deus".
22 A̱s'a̱i b'a̱ kitsúhu̱ já ni'yakuyáha̱:
22 Dirigindo-se aos seus discípulos, Jesus acrescentou: "Portanto eu lhes digo: não se preocupem com suas próprias vidas, quanto ao que comer; nem com seus próprios corpos, quanto ao que vestir.
23 Nk'ie ní nga ku̱i̱ntsu̱bo̱o, kui ní nihi xi 'yún chjíhi̱ ra̱ nga nichinee̱, ko̱ yjonintenu̱u, kui xi 'yún chjíhi̱ ra̱ nga najyuu̱n.
23 A vida é mais importante do que a comida, e o corpo, mais do que as roupas.
24 Cha̱so̱ho̱ ni̱see̱. Najmi b'éntje̱, najmi b'ékú, najmi tjíhi̱n ni'ya xi má nga f'átjo nichinehe̱. Tu̱nga tsjáhá ra̱ Nti̱a̱ná nichine. Ko̱ jun, ¿a najmi 'yúhún chjí so nga ni̱see̱?
24 Observem os corvos: não semeiam nem colhem, não têm armazéns nem celeiros; contudo, Deus os alimenta. E vocês têm muito mais valor do que as aves!
25 Ko̱ ndaha tsa 'yún kjúánta̱ha̱ ru̱u yjonu̱u tu̱ xi sáhanu masen metru̱, najmi tjín xi nkú ts'ín sáhanu masen metru̱.
25 Quem de vocês, por mais que se preocupe, pode acrescentar uma hora que seja à sua vida?
26 Tsa najmi manu̱u n'o ni xi i̱chí, ¿á jun tífanta̱ha̱ ru̱u yjonu̱u ni xingisoo̱?
26 Visto que vocês não podem sequer fazer uma coisa tão pequena, por que se preocupar com o restante?
27 ’Cha̱se̱ chu̱ba̱yoho̱o xi nkú ts'ín sá naxúu̱. Najmi ts'ínxá ko̱ najmi ts'ínnda nachjún. Tu̱nga an b'a̱ tíxinnu̱u nga ta̱ ndaha nda̱ rei̱ Salomon xi 'yún chánka kama ni̱stjin nk'ie, najmi b'a̱ k'un najyun xi kingja xi nkúhu naxúu̱.
27 "Observem como crescem os lírios. Eles não trabalham nem tecem. Contudo, eu lhes digo que nem Salomão, em todo o seu esplendor, vestiu-se como um deles.
28 Tsa Nti̱a̱ná b'a̱ tsjo ts'ínk'íéntu jñá xi chu̱ba̱ ma cháhá, xi nd'a̱i̱ ma chá ko̱ ndyjunni̱ ku̱i̱ti̱, ¿a najmi tu̱ sahá 'yún tsjá sanu̱u najyun xi ndyjo̱o jun xi 'yún chjí so nga jñóo̱? ¡Á b'a̱ 'yún i̱chí s'ejihi̱nnu̱u Nti̱a̱ná!
28 Se Deus veste assim a erva do campo, que hoje existe e amanhã é lançada ao fogo, quanto mais vestirá vocês, homens de pequena fé!
29 Kui b'a̱ maha, najmi tu̱ b'ejña títjun nga ni xi chi̱no̱o ko̱ ni xi s'i̱u ku̱i̱nchísjo. Najmi tu̱ kui kju̱a̱baha̱ niu̱ kas'enu̱u.
29 Não busquem ansiosamente o que hão de comer ou beber; não se preocupem com isso.
30 A̱t'aha̱ ngayjee̱ ni xu'bi̱ bangisjai xu̱ta̱ xi tjín a̱sunntee̱, tu̱nga jahá be Na̱'minu̱u nga machjénnu̱u ni xu'bi̱.
30 Pois o mundo pagão é que corre atrás dessas coisas; mas o Pai sabe que vocês precisam delas.
31 Tjehe̱nnto nga katatéxumanu̱u Nti̱a̱ná ko̱ b'a̱ ts'ín tu̱ k'u̱a̱i̱suhúnnu̱u ni xu'bi̱.
31 Busquem, pois, o Reino de Deus, e essas coisas lhes serão acrescentadas.
32 ’Najmi tu̱ binkjun, chu̱tsa̱nka̱ tíntína̱. A̱t'aha̱ tsjo tjíhi̱n Na̱'minu̱u nga tsjánu̱u nga ku̱i̱tjás'e̱njiun xi nkú ts'ín batéxuma.
32 "Não tenham medo, pequeno rebanho, pois foi do agrado do Pai dar-lhes o Reino.
33 Ta̱teño ni xi tjínnu̱u ko̱ tjoho̱on xu̱ta̱ x'a̱n. T'ekú ni xi najmi maha̱ batsun. Ch'a̱tjó ndji̱o̱jmi ján ni xi ts'i̱ín nchi̱ná sínnu̱u, má najmi ma fas'en já ndyjé ko̱ ta̱ ndaha xubíu̱ najmi maha̱ bate.
33 Vendam o que têm e dêem esmolas. Façam para vocês bolsas que não se gastem com o tempo, um tesouro nos céus que não se acabe, onde ladrão algum chega perto e nenhuma traça destrói.
34 B'a̱ tíxinnu̱u a̱t'aha̱ má nga tíjña kju̱a̱nchi̱nánu̱u, yo̱ ta̱ tíjña ani̱ma̱nu̱u.
34 Pois onde estiver o seu tesouro, ali também estará o seu coração".
35 ’T'endo yjonu̱u ko̱ t'etíú nd'ínu̱u.
35 "Estejam prontos para servir, e conservem acesas as suas candeias,
36 B'a̱ n'o̱o xi nkú ts'ín já musu̱ xi i̱ncha kuyá nga kj'u̱a̱í nda̱ nti̱a̱ha̱ xi kafí kju̱a̱bixan, xi nk'ie nga f'ai tu̱ tje̱n'yún chjux'áhá ra̱ a̱nkju̱o̱.
36 como aqueles que esperam seu senhor voltar de um banquete de casamento; para que, quando ele chegar e bater, possam abrir-lhe a porta imediatamente.
37 Á b'a̱ nda tjíhin ts'e̱ já musu̱ xi tjíntujíhin nk'ie nga kj'u̱a̱íhi nda̱ nti̱a̱ha̱. Kju̱axi̱ ni xi tíxinnu̱u. Ni xi ts'i̱ín nda̱nti̱o̱ tu̱ nga̱t'aha̱ nga tíchuyáha̱, k'u̱énda yjoho̱ nga ts'i̱ínk'íéntut'á yámixo̱ já musu̱ ko̱ tsjáha̱ ni̱ñu̱.
37 Felizes os servos cujo senhor os encontrar vigiando, quando voltar. Eu lhes afirmo que ele se vestirá para servir, fará que se reclinem à mesa, e virá servi-los.
38 Á b'a̱ nda tjíhin ts'e̱ já musu̱ xu'bo̱ tsa tjíntu tík'un nk'ie nga kj'u̱a̱í nda̱ nti̱a̱ha̱, ndaha tsa masen ni̱stje̱n ko̱ ndaha tsa ja tífi ma sen.
38 Mesmo que ele chegue de noite ou de madrugada, felizes os servos que o senhor encontrar preparados.
39 ’Katumankjinnu̱u ni xu'bi̱. Tsa be títjun nda̱ xi ts'e̱ ni'yoo̱ mí chu̱ba̱ha kj'u̱a̱í nda̱ ndyjée̱, ta̱ k'úéjña nda. Najmi tsjánte tsa nda̱ ndyjée̱ kju̱a̱s'en kju̱a̱'yún ni'yaha̱.
39 Entendam, porém, isto: se o dono da casa soubesse a que hora viria o ladrão, não permitiria que a sua casa fosse arrombada.
40 B'a̱ ts'ín ta̱ ti̱ntsu̱ba̱ ndahanu ko̱ jun, a̱t'aha̱ chu̱ba̱ nga najmi tíchuyóho̱o kj'u̱a̱í Ntíhi̱ Nda̱x'i̱u̱n.
40 Estejam também vocês preparados, porque o Filho do homem virá numa hora em que não o esperam".
41 A̱s'a̱i b'a̱ kitsú Simon Pedro̱:
41 Pedro perguntou: "Senhor, estás contando esta parábola para nós ou para todos? "
42 B'i̱ kitsú Nda̱ Nti̱a̱ná:
42 O Senhor respondeu: "Quem é, pois, o administrador fiel e sensato, a quem seu senhor encarrega dos seus servos, para lhes dar sua porção de alimento no tempo devido?
43 ¡Á b'a̱ nda tjíhin ts'e̱ nda̱ musu̱ xu'bi̱ tsa b'a̱ títs'ín nk'ie nga kj'u̱a̱í nda̱ nti̱a̱ha̱!
43 Feliz o servo a quem o seu senhor encontrar fazendo assim quando voltar.
44 Kju̱axi̱ ni xi tíxinnu̱u. Nda̱ nti̱a̱ha̱ ts'i̱ín kunntáha̱ ngayjee̱ ni xi tjíhi̱n.
44 Garanto-lhes que ele o encarregará de todos os seus bens.
45 Tu̱nga tsa b'i̱ ts'ín ts'i̱ínnkjink'un nda̱ musu̱ xu'bi̱: “K'u̱a̱ndaya saha̱ nda̱ nti̱a̱na̱ nga kj'u̱a̱í.” A̱s'a̱i k'u̱éhe̱ já musu̱ ko̱ jminchjín musu̱ xingisoo̱ ko̱ nga kji̱ne̱ ko̱ k'úí ko̱ ka̱ma ch'i̱.
45 Mas suponham que esse servo diga a si mesmo: ‘Meu senhor se demora a voltar’, e então comece a bater nos servos e nas servas, a comer, a beber e a embriagar-se.
46 Tsa tu̱ kj'u̱a̱íhí nda̱ nti̱a̱ha̱ nda̱ musu̱ xu'bi̱ ni̱stjin xi najmi tíkuyáha̱ ko̱ chu̱ba̱ xi najmi be, 'yún ndjá ts'i̱ínnijéhe̱ nda̱ nti̱a̱ha̱ xi nkú ts'ín n'enijéhe̱ xu̱ta̱ xi najmi mjehe̱ s'ejihi̱n Nti̱a̱ná.
46 O senhor daquele servo virá num dia em que ele não o espera e numa hora que não sabe, e o punirá severamente e lhe dará um lugar com os infiéis.
47 ’Nda̱ musu̱ xi be ni xi mjehe̱ nda̱ nti̱a̱ha̱ ko̱ najmi b'énda yjoho̱ ko̱ ta̱ ndaha najmi ts'íntjusun ni xi mjehe̱ nda̱ nti̱a̱ha̱, kui xi nkjin ni̱yá s'e̱he̱.
47 "Aquele servo que conhece a vontade de seu senhor e não prepara o que ele deseja, nem o realiza, receberá muitos açoites.
48 Tu̱nga nda̱ musu̱ xi najmi be ni xi mjehe̱ nda̱ nti̱a̱ha̱ ko̱ títs'ín ni xi tjíhin nga n'e̱ kju̱a̱ha̱ ra̱, kui xi chuba ni̱yá s'e̱he̱. A̱t'aha̱ ngayjee̱ xi ts'ati ni xi kits'ínkjáíhi̱n, kui xi ta̱ ts'ati ni xi ku̱i̱nchí ngáha̱ ra̱. Ko̱ xi 'yún tse ni xi kin'e kunntá, kui xi ta̱ 'yún tse ni xi n'e̱nisi ngáha̱ ra̱.
48 Mas aquele que não a conhece e pratica coisas merecedoras de castigo, receberá poucos açoites. A quem muito foi dado, muito será exigido; e a quem muito foi confiado, muito mais será pedido".
49 ’An jái̱k'iet'á nd'íá a̱sunntei̱ ko̱ mangimjena nga ku̱i̱ti̱ kai.
49 "Vim trazer fogo à terra, e como gostaria que já estivesse aceso!
50 Tu̱nga tjíhin ni nga nku kju̱a̱ni̱ma̱ xi tu̱ xí chánkahá kj'u̱a̱jian. Un ṉkjún tíbena ko̱ b'a̱ ka̱mana santaha nkúhu nga ku̱i̱chú ni̱stjin nga ku̱i̱tjusun niu̱.
50 Mas tenho que passar por um batismo, e como estou angustiado até que ele se realize!
51 ¿A b'a̱ manu̱u nga kju̱a̱jyu jái̱ tsja a̱sunntei̱? An b'a̱ tíxinnu̱u nga najmi. Tu̱ xi kju̱a̱kjánya níhi yjoho̱ xu̱ta̱ jái̱hina.
51 Vocês pensam que vim trazer paz à terra? Não, eu lhes digo. Pelo contrário, vim trazer divisão!
52 A̱t'aha̱ nd'a̱i̱ ch'a̱tuts'i̱hi̱n ra̱ nga ku̱a̱kjánya yjoho̱ má nga tjíntu un xu̱ta̱. Jan ngju̱a̱i̱ kontra̱ha̱ jo, ko̱ xi joo̱ ngju̱a̱i̱ kontra̱ha̱ xi joo̱n.
52 De agora em diante haverá cinco numa família divididos uns contra os outros: três contra dois e dois contra três.
53 Xi tí'mi na̱'mi ngju̱a̱i̱ kontra̱ha̱ ntíhi̱, ko̱ xi tí'mi ntí ngju̱a̱i̱ kontra̱ha̱ na̱'mihi̱. Xi tí'mi na̱a ngju̱a̱i̱ kontra̱ha̱ ta̱kjíhi̱n, ko̱ xi tí'mi ta̱kjín ngju̱a̱i̱ kontra̱ha̱ na̱aha̱. Xi tí'mi na̱ nchí'ya ngju̱a̱i̱ kontra̱ha̱ na̱ a̱ntaha̱, ko̱ xi tí'mi na̱ a̱nta ngju̱a̱i̱ kontra̱ha̱ na̱ nchí'yaha̱.
53 Estarão divididos pai contra filho e filho contra pai, mãe contra filha e filha contra mãe, sogra contra nora e nora contra sogra".
54 B'a̱ ta̱ kitsú ya Jesu nga kinchja̱ko̱ xu̱ta̱ nkjiu̱n:
54 Dizia ele à multidão: "Quando vocês vêem uma nuvem se levantando no ocidente, logo dizem: ‘Vai chover’, e assim acontece.
55 Ko̱ nk'ie nga tsjen ntjo̱ sje, a̱s'a̱i: “Ka̱ma sje” bixíún, ko̱ b'a̱ ma.
55 E quando sopra o vento sul, vocês dizem: ‘Vai fazer calor’, e assim ocorre.
56 ¡Xu̱ta̱ xi tu̱ tsjohó ra̱ bakúchji xi nkú ts'ín benkjún Nti̱a̱ná! Mankjinnu̱u ni xi ma chji nk'a ján ko̱ t'anankiu̱, tu̱nga, ¿á najmi tímankjihi̱nnu̱u ni̱stjin xi kich'ahanu nd'a̱i̱?
56 Hipócritas! Vocês sabem interpretar o aspecto da terra e do céu. Como não sabem interpretar o tempo presente?
57 ’¿Á najmi n'enkjíntak'un su̱ba̱hanu ni xi nda tjín nginku̱n Nti̱a̱ná?
57 "Por que vocês não julgam por si mesmos o que é justo?
58 Tsa tjín xi tíbatéjénehi ko̱ tje̱nko̱i̱ nga tí'miko̱i̱ nginku̱n nda̱ tjíxóo̱, chu̱bako̱ndai nga tje̱nko̱ sai a̱ya ni̱yóo̱, tu̱ xi najmi ngju̱a̱i̱ko̱ho ri nginku̱n nda̱ jue. A̱t'aha̱ tsa nginku̱n nda̱ jue ngju̱a̱i̱ko̱hi, a̱s'a̱i nda̱ jue ts'i̱ínkjas'ehin a̱ya ntsja nda̱ xi kunntá nu̱ba̱yóo̱ ko̱ kui xi ngju̱áya'yíhin.
58 Quando algum de vocês estiver indo com seu adversário para o magistrado, faça tudo para se reconciliar com ele no caminho; para que ele não o arraste ao juiz, o juiz o entregue ao oficial de justiça, e o oficial de justiça o jogue na prisão.
59 B'a̱ tíxihin nga najmi ku̱i̱tjui yo̱ santa nkúhu nga k'úéchjíyjei to̱on xi tje̱hin.
59 Eu lhe digo que você não sairá de lá enquanto não pagar o último centavo".
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 12, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.