Mateus 13
Fau Alanga'inga Faolu Ana Ala'anga Kwara'ae (KWF) vs NAA
1 Ana faꞋi asoa neꞋeri logo, sa Jesus ka ruꞋu kwau faꞋasia luma neꞋeri, ma ka leka Ꞌi ninimana na Ꞌosi, ma ka tua Ꞌi ano fuana faꞋamanataꞋanga.
1 Naquele mesmo dia, Jesus saiu de casa e se assentou à beira-mar.
2 Ma sulia na fikuꞋa doe liu kira fiku kalia, nia ka raꞋe saena taꞋi gwaꞋi baru, ma ka tua Ꞌi saena, ma na ngwae ki kira ka uu kwau Ꞌi ꞋaꞋe one.
2 E grandes multidões se reuniram em volta dele, de modo que entrou num barco e se assentou. E toda a multidão estava em pé na praia.
3 Sui nia ka faꞋarongo kira Ꞌani ru Ꞌoro ki Ꞌani alaꞋanga tarifulaꞋa ki, ka Ꞌuri, “TaꞋi ngwae nia leka ka tasalia maga witi ki Ꞌi saena oꞋola nia.
3 E de muitas coisas lhes falou por parábolas, dizendo:
4 Ma kaidaꞋi nia tasalia maga witi neꞋeri ki, ti maga witi kira Ꞌasia sulia na talalinga, ma na noꞋo ki kira ka lofo maꞋi, ma kira ka Ꞌanida taꞋifau.
4 E, ao semear, uma parte caiu à beira do caminho, e, vindo as aves, a comeram.
5 Ma ti maga witi kira ka Ꞌasida ana kula faula ki, kula neꞋe ano kasi doe. Ma kira ka bulao ꞋaliꞋali sulia neꞋe ano nia kasi Ꞌoro.
5 Outra parte caiu em solo rochoso, onde a terra era pouca, e logo nasceu, visto não ser profunda a terra.
6 Ma ana kaidaꞋi neꞋe sina nia taꞋe maꞋi, nia ka sinafia na witi neꞋe masubu ki, ma kira ka kuku logo, sulia neꞋe lali ru ki kasi koso lalo.
6 Saindo, porém, o sol, a queimou; e, porque não tinha raiz, secou-se.
7 Ma ti maga witi kira Ꞌasida Ꞌi safitana na kwalo Ꞌabui ki, ma kwalo neꞋeri ka nuku fafia na witi ki.
7 Outra parte caiu entre os espinhos; e os espinhos cresceram e a sufocaram.
8 Ma ti maga witi laꞋu niꞋi Ꞌasida Ꞌi saena na ano leꞋa, ma kaidaꞋi kira taꞋe maꞋi, kira ka fungu ana fuaꞋi ru Ꞌoro ki. Ma ti witi kira ka fungu Ꞌania taꞋi talangaꞋi faꞋiruꞋa, ma ti witi kira ka fungu Ꞌania ono akwala faꞋiruꞋa, ma ti witi laꞋu kira ka fungu Ꞌania uulu akwala faꞋiruꞋa.”
8 Outra, enfim, caiu em boa terra e deu fruto: a cem, a sessenta e a trinta por um.
9 Ma sa Jesus ka faꞋasuia fatalana ka Ꞌuri, “DiꞋia ta ngwae oga ka sai leꞋa ana ru neꞋe ki, ni ka sailinga leꞋa mala.”
9 Quem tem ouvidos para ouvir, ouça.
10 Na fafarongo nia ki leka maꞋi siana, ma kira ka saefilo Ꞌuri ana, “FaꞋuta neꞋe Ꞌoko fata fuana na ngwae ki Ꞌani alaꞋanga ana tarifulaꞋanga ki kwa?”
10 Então os discípulos se aproximaram de Jesus e lhe perguntaram: — Por que o senhor fala com eles por meio de parábolas?
11 Sa Jesus ka olisida ka Ꞌuri, “KaidaꞋi sui ki, God noaꞋa kasi faꞋamadakola Ꞌua faꞋuta neꞋe nia ke baꞋa gwaungaꞋi fafia ngwae nia ki. Bore ma taꞋena, na madakolaꞋa niniꞋa dao naꞋa fuamuꞋa. Ma na ngwae neꞋe noaꞋa laꞋu fafarongo nau ki, noaꞋa naisi faꞋamadakola fuada.
11 Ao que Jesus respondeu:
12 Sa tai bore Ꞌana neꞋe ka toꞋo ana ta madakolaꞋa tiꞋitiꞋi sulia ꞋInotoꞋanga God, God ke baꞋa luda gwauna fuana, fasi Ꞌiri nia ka toꞋo ana madakolaꞋa Ꞌoro ka aliꞋafu goꞋo. Bore ma sa tai neꞋe noaꞋa kasi roꞋosulia faꞋamanata Ꞌanga neꞋe ki, ta madakolaꞋanga tiꞋitiꞋi bore Ꞌana neꞋe nia toꞋo ana sulia ꞋinotoꞋanga God, God ke ngali olitaꞋinia faꞋasia.
12 Pois ao que tem, mais será dado, e terá em abundância; mas, ao que não tem, até o que tem lhe será tirado.
13 Aia, nau ku fata fuada Ꞌani alaꞋanga tarifulaꞋa ki, osiꞋana ngwae neꞋe ki lisia naꞋa ru nau ku sasiꞋi ki, bore ma noaꞋa kira kasi lia saiana. Kira rongoa alaꞋanga laku, bore ma noaꞋa kira kasi malinganiꞋi.
13 Por isso, falo com eles por meio de parábolas: porque, vendo, não veem; e, ouvindo, não ouvem, nem entendem.
14 Nia Ꞌuri Ꞌiri ka faꞋamamana na alaꞋanga ba sa Aesea na profet nia saea Ꞌi naꞋo ba Ꞌuri,
14 Assim, neles se cumpre a profecia de Isaías:
15 OsiꞋana neꞋe manatada ka oꞋeoꞋela, ma kike bania na alingada, ma kike bokota logo na maada.
15 Porque o coração deste povo
16 Ma sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌuri, “ꞋOilakiꞋa liu fuaumulu, sulia neꞋe maamulu lisia naꞋa raoꞋa nau ku sasiꞋi ki, ma na alingamuꞋa ka rongoa faꞋamanataꞋanga nau ki.
16 — Bem-aventurados, porém, são os olhos de vocês, porque veem; e bem-aventurados são os ouvidos de vocês, porque ouvem.
17 Ru mamana nau ku saea fuamuꞋa, na profet Ꞌoro ki, ma na ngwae saga ki Ꞌi naꞋo, kira oga lisilana ru neꞋe kamu lisiꞋi ki, bore ma noaꞋa kira kasi lisia. Ma kira oga naꞋa rongolana na ru neꞋe kamu rongoꞋi ki, ma noaꞋa kira kasi rongoa.
17 Pois em verdade lhes digo que muitos profetas e justos desejaram ver o que vocês estão vendo, mas não viram; e quiseram ouvir o que vocês estão ouvindo, mas não ouviram.
18 “Muke fafarongo naꞋa Ꞌuana na fadalana alaꞋanga tarifulaꞋanga neꞋe sulia na ngwae neꞋe tasali maga witi.
18 — Ouçam, portanto, o que significa a parábola do semeador.
19 Ti ngwae neꞋe kira rongoa na faꞋarongoꞋanga sulia na ꞋInotoꞋanga God, ma noaꞋa kira kasi malingani, ꞋunaꞋeri sa Saetan ka leka maꞋi, ma ka laua naꞋa fatalana God faꞋasida neꞋe kira rongoa. Kira diꞋia na maga witi neꞋe kira Ꞌasida sulia na talalinga, ma na noꞋo ki kira ka Ꞌania.
19 A todos os que ouvem a palavra do Reino e não a compreendem, vem o Maligno e arrebata o que lhes foi semeado no coração. Este é o que foi semeado à beira do caminho.
20 Ma na maga witi neꞋe kira ꞋasiꞋi Ꞌi fafona ano neꞋe nia faula, nia diꞋia na ngwae neꞋe kira rongoa fatalana God, ma kira ka ngalia faꞋinia na saeleꞋanga.
20 O que foi semeado em solo rochoso, esse é o que ouve a palavra e logo a recebe com alegria.
21 Bore ma fatalana God noaꞋa kasi lalisusu goꞋo saena maurilada. Kira ka faꞋamamana goꞋo sulia kaidaꞋi tiꞋitiꞋi. Bore ma kaidaꞋi ilitoꞋonga ma faꞋakaisiꞋanga nia dao goꞋo maꞋi duꞋungana kira faꞋamamana ana fatalana God, ma kira kasi faꞋamamana naꞋa.
21 Mas ele não tem raiz em si mesmo, sendo de pouca duração. Quando chega a angústia ou a perseguição por causa da palavra, logo se escandaliza.
22 Ma ti ngwae neꞋe kira diꞋia maga witi neꞋe kira Ꞌasida Ꞌi safitana na kwalo Ꞌabui ki. Kira rongoa na fatalana God, bore ma kira manata Ꞌabera Ꞌada sulia ru ki ana mauriꞋa kira, ma kira ka manata doe ana na mani. Ma ru neꞋeri ki, nia diꞋia na kwalo Ꞌabui ki nia nuku fafia na fatalana God saena maurilada. NoaꞋa kira kasi rokisi goꞋo saena maurilada ka diꞋia na witi neꞋe noaꞋa kasi fungu goꞋo Ꞌani ta fuaꞋi ru.
22 O que foi semeado entre os espinhos é o que ouve a palavra, porém as preocupações deste mundo e a fascinação das riquezas sufocam a palavra, e ela fica infrutífera.
23 Ma ti ngwae laꞋu neꞋe kira diꞋia na maga witi neꞋe kira Ꞌasida Ꞌi saena ta ano leꞋa. Kira rongoa fatalana God, ma kira ka malingani, ma kika faꞋataꞋinia tuaꞋa ꞋoloꞋolo ka diꞋia witi neꞋe nia fungu Ꞌani fuaꞋi ru ki. Ti witi neꞋe taꞋi talangaꞋi fuaꞋi ruꞋanga, ma ti witi neꞋe ono akwala fuaꞋi ruꞋanga, ma ti witi uulu akwala fuaꞋi ruꞋanga.”
23 Mas o que foi semeado em boa terra é o que ouve a palavra e a compreende; este frutifica e produz a cem, a sessenta e a trinta por um.
24 Sa Jesus ka saea laꞋu taꞋi tarifulaꞋanga fuada, ka Ꞌuri, “Na ꞋInotoꞋanga God diꞋia na ngwae neꞋe ka fasia na maga ru ki saena na oꞋola nia.
24 Jesus lhes propôs outra parábola, dizendo:
25 Ma ana taꞋi rodo, kaidaꞋi neꞋe ngwae ki kira maliu Ꞌada, na malimae ka leka maꞋi ma ka fasia ti maga laua taꞋa Ꞌi safitana na maga ru leꞋa ki. Sui nia ka leka naꞋa Ꞌana.
25 Mas, enquanto todos estavam dormindo, veio o inimigo dele, semeou o joio no meio do trigo e foi embora.
26 Ma kaidaꞋi neꞋe maga ru leꞋa ki kira bulao maꞋi, ma kira ka talaꞋae fungu, na maga laua taꞋa ba kiri kira ka bulao logo.
26 E, quando as plantas cresceram e produziram fruto, apareceu também o joio.
27 Na ngwae ni rao nia ki, kira ka leka maꞋi siana, ma kika saefiloa Ꞌuri, ‘AraꞋi kwa, Ꞌoko fasia na maga ru leꞋa ki ba. Ma na laua loꞋoko ki niꞋi leka maꞋi faꞋasia Ꞌi fai?’
27 Então os servos do dono da casa chegaram e disseram: “Patrão, o senhor não semeou boa semente no seu campo? De onde, então, vem o joio?”
28 Ma nia ka olisida ka Ꞌuri, ‘Ta malimae naꞋa neꞋana nia sasia na ru neꞋeri.’ Ma na ngwae ni rao nia ki, kira ka saefiloa Ꞌuri, ‘ꞋOko oga mike leka ma kami ka failia na laua taꞋa neꞋe ki?’
28 Ele, porém, lhes respondeu: “Um inimigo fez isso.” Mas os servos lhe perguntaram: “O senhor quer que a gente vá e arranque o joio?”
29 Nia ka olisida ka Ꞌuri, ‘NoaꞋa, Ꞌasu Ꞌubani ana kaidaꞋi kamu failia na laua loꞋoko ki, kamu kata faꞋalia logo ti Ꞌai leꞋa faꞋinia.
29 O dono da casa respondeu: “Não! Porque, ao separar o joio, vocês poderão arrancar também com ele o trigo.
30 Muke alu kera ke taꞋe fiku naꞋa adaroꞋo leleka ka dao ana kaidaꞋi ni goniruꞋa. Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, nai baꞋa saea fuana na ngwae neꞋe kira gonia na ru nau ki, ku Ꞌuri: Muke lafua na laua ki Ꞌi naꞋo, ma kamu ka firi fikuda, ma kamu ka duꞋafia. Sui kamu ka fiꞋi lafua na ru leꞋa ki, ma kamu ka ngalia maꞋi Ꞌuana saena babala ni taingaꞋiꞋanga nau.’”
30 Deixem que cresçam juntos até a colheita. E, no tempo da colheita, direi aos ceifeiros: ‘Ajuntem primeiro o joio e amarrem-no em feixes para ser queimado; mas recolham o trigo no meu celeiro.’”
31 Sui sa Jesus ka saea laꞋu taꞋi tarifulaꞋanga ka Ꞌuri, “Na ꞋInotoꞋanga God nia Ꞌuri: TaꞋi ngwae nia ngalia maga Ꞌai tiꞋitiꞋi liu neꞋe kira saea Ꞌani mastad, ma ka fasia Ꞌi saena na oꞋola nia.
31 Jesus lhes propôs outra parábola, dizendo:
32 Ma sui bore Ꞌana na maga ru neꞋeri ka tiꞋitiꞋi liu ana na maga ru ki taꞋifau, kaidaꞋi nia taꞋe maꞋi, nia ka alua naꞋa na Ꞌai neꞋe doe ka liufia naꞋa na Ꞌai ki taꞋifau Ꞌi saena na oꞋola neꞋeri. Ma kaidaꞋi na Ꞌai neꞋe doe ka ulubono, na noꞋo ki kira ka saungaꞋinia na nuꞋi kira ki ana na rarana Ꞌai neꞋeri.”
32 Esse grão é, na verdade, a menor de todas as sementes, mas, quando cresce, é maior do que as hortaliças, e chega a ser uma árvore, de modo que as aves do céu vêm se aninhar nos seus ramos.
33 Sui sa Jesus ka fata laꞋu Ꞌani ta tarifulaꞋanga ka Ꞌuri, “Na ꞋInotoꞋanga God nia diꞋia na isi tiꞋitiꞋi fuana faꞋa ubulana na beret, neꞋe ta kini nia ngalia, ma ka dola faꞋinia flaoa Ꞌoro, leleka ka nongalia na kaꞋakaꞋa neꞋeri ka ubu, ma ka fane.”
33 Jesus lhes contou ainda outra parábola:
34 Sa Jesus ꞋidufaꞋi alaꞋa sulia na ru neꞋe ki taꞋifau goꞋo Ꞌani na tarifulaꞋanga ki fuana na fikuꞋa neꞋeri.
34 Jesus disse todas estas coisas às multidões por parábolas e sem parábolas nada lhes dizia.
35 Nia sasi ꞋunaꞋeri fasi Ꞌiri ka faꞋamamana na alaꞋanga God neꞋe profet nia keresia ka Ꞌuri,
35 Isso aconteceu para se cumprir o que foi dito por meio do profeta: “Abrirei a minha boca em parábolas; publicarei coisas ocultas desde a criação do mundo.”
36 Sui sa Jesus ka faꞋasia naꞋa fikuꞋa neꞋeri ma ka ruꞋu saena luma. Ma na fafarongo nia ki kira ka dao maꞋi siana, ma kira ka fata Ꞌuri, “ꞋOke fada basi fuamiꞋa na tarifulaꞋanga ba sulia na laua neꞋeri ki saena na oꞋola.”
36 Então, despedindo as multidões, Jesus foi para casa. E, aproximando-se dele os seus discípulos, disseram: — Explique-nos a parábola do joio do campo.
37 Nia ka olisida ka Ꞌuri, “Na ngwae neꞋe nia fasia na maga ru leꞋa ki, naꞋa neꞋe nauꞋa, na Ngela Ngwae.
37 E Jesus respondeu:
38 Ma na oꞋola naꞋa neꞋe magalia, ma na maga ru leꞋa ki naꞋa neꞋe na ngwae God ki olofana ꞋInotoꞋanga nia. Ma na laua neꞋeri ki neꞋe na ngwae roꞋosulia sa Saetan ki.
38 O campo é o mundo. A boa semente são os filhos do Reino; o joio são os filhos do Maligno.
39 Ma na malimae neꞋe nia fasia na laua ki, naꞋa neꞋe sa Saetan. Ma kaidaꞋi ana goniruꞋa naꞋa neꞋe Ꞌisilana na magalia, ma na ngwae neꞋe kira goniru naꞋa neꞋe na Ꞌainsel ki.
39 O inimigo que o semeou é o diabo. A colheita é o fim dos tempos, e os ceifeiros são os anjos.
40 KaidaꞋi neꞋe ngwae ni rao ki kira gonia na laua ki, ma kira ka duꞋafia Ꞌi saena na mafula, nia ka diꞋia logo ana Ꞌisilana na magalia.
40 Pois, assim como o joio é colhido e jogado no fogo, assim será no fim dos tempos.
41 Nai baꞋa kwatea Ꞌainsel ki, ma kira ka gonia ngwae ki taꞋifau neꞋe kira sasia ru taꞋa ki, ma na ngwae neꞋe kira faꞋarora naꞋa ngwae ki, ma na Ꞌainsel ki kira ka lafuda faꞋasia na ꞋinotoꞋanga nau.
41 O Filho do Homem mandará os seus anjos, que ajuntarão do seu Reino todos os que servem de pedra de tropeço e os que praticam o mal
42 Ma kira ka Ꞌui Ꞌani kira Ꞌi saena mafula, kula neꞋe kira ke baꞋa angi, ma kira ka Ꞌala girigiria na lifada.
42 e os lançarão na fornalha acesa; ali haverá choro e ranger de dentes.
43 Aia, na ngwae saga ki, kira ka sina diꞋia na madaꞋafi saena na ꞋinotoꞋanga na MaꞋa kira. Muke manata leꞋa sulia na ru neꞋeri.”
43 Então os justos resplandecerão como o sol, no Reino de seu Pai. Quem tem ouvidos para ouvir, ouça.
44 Sa Jesus ka fata logo Ꞌuri fuana na fafarongo nia ki, “Na ꞋInotoꞋanga God nia diꞋia na mani doe neꞋe kira sofongani saena na oꞋola. Ma kaidaꞋi taꞋi ngwae lisia, nia ka sofongaꞋinia logo Ꞌana. Ma nia ka saeleꞋa liu, ma nia leka ma ka Ꞌoifoli Ꞌani na ru nia ki taꞋifau, ma ka folia naꞋa oꞋola neꞋeri, fasi Ꞌiri ka ngali Ꞌana mani doe neꞋeri.
44 — O Reino dos Céus é semelhante a um tesouro escondido no campo, que um homem achou e escondeu. Então, transbordante de alegria, vai, vende tudo o que tem e compra aquele campo.
45 “Ma na ꞋInotoꞋanga God nia diꞋia logo na ngwae Ꞌoifoli neꞋe nia lulu Ꞌuana na fau ngwairoiro leꞋa ki neꞋe folilani doe liu.
45 — O Reino dos Céus é também semelhante a um homem que negocia e procura boas pérolas.
46 KaidaꞋi nia dao toꞋona kala taꞋi fau ngwairoiro neꞋe liulana doe liu, nia ka leka, ka Ꞌoifoli Ꞌani na ru nia ki taꞋifau, ma ka fiꞋi folia.
46 Quando encontrou uma pérola de grande valor, ele foi, vendeu tudo o que tinha e comprou a pérola.
47 “Na ꞋInotoꞋanga God nia diꞋia logo na furai neꞋe kira dee Ꞌani Ꞌi saena na asi, ma kira ka deea Ꞌani kwalukaela iꞋa matamata ki taꞋifau.
47 — O Reino dos Céus é ainda semelhante a uma rede que foi lançada ao mar e apanhou peixes de toda espécie.
48 Ma kaidaꞋi nia fungu, na ngwae neꞋe kira dee ki kira olongaꞋinia Ꞌi sara, ma kira ka tua Ꞌi ano. Sui kira ka gonia naꞋa iꞋa leꞋa ki saena kukudu ki, ma kira ka Ꞌui Ꞌania na iꞋa taꞋa ki.
48 E, quando já estava cheia, os pescadores a arrastaram para a praia e, assentados, escolheram os bons para os cestos e jogaram fora os ruins.
49 Nia ka ꞋunaꞋeri logo ana Ꞌisilana na magalia. Na Ꞌainsel ki kike leka maꞋi, ma kira ka daroꞋia na ngwae taꞋa ki faꞋasia na ngwae leꞋa ki.
49 Assim será no fim dos tempos: os anjos sairão, separarão os maus dentre os justos
50 Ma na ngwae taꞋa ki, kira ka Ꞌui Ꞌanida Ꞌi saena na mafula, ma Ꞌi neꞋeri kira ka angi, ma kira ka Ꞌala girigiri Ꞌani lifada.”
50 e os lançarão na fornalha acesa; ali haverá choro e ranger de dentes.
51 Sui sa Jesus ka saefiloda ka fata Ꞌuri, “Kaumulu saiana ru neꞋeri ki?” Ma kika olisia kira ka Ꞌuri, “ꞋIu.”
51 Então Jesus perguntou: Eles responderam: — Sim!
52 Ma sa Jesus ka fata Ꞌuri fuada, “KamuꞋa na ngwae neꞋe nau ku faꞋamanata kamu naꞋa. ꞋUnaꞋeri kamu ka faꞋamanata Ꞌania alaꞋanga sulia ꞋInotoꞋanga God. Kamu sai leꞋa ana na KerekereꞋa Abu saena Fau AlangaꞋinga ꞋUa ma na fataꞋa faolu neꞋe nau ki.”
52 Então Jesus lhes disse:
53 Ana kaidaꞋi sa Jesus nia alaꞋa Ꞌani tarifulaꞋanga neꞋeri ki ka sui, nia ka leka naꞋa faꞋasia maꞋe fanoa neꞋeri.
53 Quando Jesus acabou de contar essas parábolas, retirou-se dali.
54 Ma nia ka oli laꞋu maꞋi ana maꞋe fanoa nia Ꞌi Nasaret. Ma nia ka leka Ꞌi saena luma fuana foꞋongaꞋa fuana faꞋamanatalana ngwae ki. Ma ana kaidaꞋi ngwae ki kira rongoa, kira ka Ꞌarefo liu, ma kira ka fata Ꞌuri, “Na ngasingasiꞋanga ana sa tai niniꞋa kwate nia ka faꞋamanata Ꞌania fatalana God Ꞌuri, ma faꞋinia sasilana na faꞋanadaꞋa ki?
54 E, chegando à sua terra, ensinava-os na sinagoga, de modo que se maravilhavam e diziam: — De onde lhe vêm esta sabedoria e estes poderes miraculosos?
55 Kulu sai goꞋo akulu ana neꞋe ngwae neꞋe, niaꞋa na ngela sa Josef goꞋo niniꞋa, na ngwae ni saiana saungaꞋilana ru ki Ꞌani Ꞌai ki, ma teꞋa nia Ꞌi Mary. Na ngwaefuta nia ki neꞋe sa James, sa Josef, sa Simon, ma sa Judas goꞋo.
55 Não é este o filho do carpinteiro? A sua mãe não se chama Maria, e seus irmãos não são Tiago, José, Simão e Judas?
56 Ma na ngwaingwaena nia ki, kira tua goꞋo Ꞌada faꞋi kulu Ꞌi neꞋe. FaꞋuta neꞋe nia ka liatoꞋo liu Ꞌuri?”
56 Todas as suas irmãs não vivem entre nós? Então, de onde lhe vem tudo isto?
57 Ma ana kaidaꞋi neꞋeri, kira ka Ꞌaila Ꞌani sa Jesus.
57 E escandalizavam-se por causa dele. Jesus, porém, lhes disse:
58 Ma sa Jesus noaꞋa kasi sasia na ru faꞋanadaꞋa Ꞌoro ki ana maꞋe fanoa nia, sulia na ngwae neꞋeri ki, kira Ꞌaila kasi faꞋamamana ana.
58 E não fez ali muitos milagres, por causa da incredulidade deles.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Mateus 13, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.