Marcos 14
Nyɩsʋa a ꞊haanttie (KTJ) vs VC
1 ‑Tɛ dɛ a 'mʋ, ɛ ‑hi, ‑ɛ ‑bɩ ɛ hie 'lɩ ‑nyrɔwɩ nɩ 'hʋɛn, ‑Juukʋɛ a lɛ'mimle gbagbʋ ‑bɩ 'mʋ 'ʋ nyre. Lɛ'mimle a 'mʋ, 'a 'nyrɛ mɔ Pakɩ. Pakɩ a 'mʋ a ti 'yri, 'flɔɔdʋ ‑mʋ', ‑ɛ kɔ ‑mɔ ʋ 'yɛ nɩ pʋ 'lɩ 'a 'yaadɛ, ɛ nɔ‑ ʋ yɩ di. ‑Ɛ ‑bɩ Nyɩsʋa a ‑cɔhlʋnpinyʋ* gbagbɩ, ʋ kɔ tetetɔɔnyʋ 'hʋɛn‑, ʋ ꞊mʋɛ ꞊tɔ lɛ, ʋ 'mʋ ‑Yusu klɔ, 'kɩ 'lɩ ꞊yrɛ 'kwli, ‑ɛ di꞊e nu, ʋ 'mʋ꞊ʋ 'la.
1 Ora, dali a dois dias seria a festa da Páscoa e dos {pães} Ázimos; e os sumos sacerdotes e os escribas buscavam algum meio de prender Jesus à traição para matá-lo.
2 Kɛɛ, ʋ wɛn: «'Bʋ mɔ, ꞊ba yɩ꞊ɩ nɩ kwlɛ, ‑a 'nɩ 'nuo 'lɩ꞊ɩ lɛ'mimle a ti 'yri, ‑ɛ di꞊e nu, nyibli 'nɩ ꞊ha ‑a mʋ ‑mɔ ‑wɔn mɔ di.»
2 Mas não durante a festa, diziam eles, para não haver talvez algum tumulto entre o povo.
3 Ti a 'mʋ 'yri, 'kɩ ‑Yusu nɩ 'lɩ Betanidɩɔ 'kwli, ɛ kɔ 'a ‑nagbopʋ* 'hʋɛn‑. 'Kɩ ʋ nɩ 'lɩ Simɔ a ‑tɛ. Simɔ a 'mʋ, ꞊hran nu la꞊a nɩ. Bʋ yɩ 'kɩ dɛ nɩ di, ‑ɛ ‑bɩ nʋgba ꞊dʋ, ɛ nɔ‑ pa 'kayu bʋ, 'ɛ 'ble ‑dawinniyrɩɛ kʋa. ‑Dawinni a 'mʋ, ɛ kɔ 'a 'yrɩɛ 'hʋɛn‑, ɛ pɩ ꞊die dɩakɩ. ‑Tɛ ɛ ‑pa 'kɩ, ‑ɛ ‑bɩ ɛ 'bɛ 'ʋ 'yrɩɛ a 'mʋ a 'lu nɩ, 'tɩ‑ 'ɛ pʋ ‑dawinni a 'mʋ ‑Yusu 'lu.
3 Jesus se achava em Betânia, em casa de Simão, o leproso. Quando ele se pôs à mesa, entrou uma mulher trazendo um vaso de alabastro cheio de um perfume de nardo puro, de grande preço, e, quebrando o vaso, derramou-lho sobre a cabeça.
4 Nyibli ‑nɩ 'ʋ, 'waa dɛ ‑bɩ a plɔ 'yɩ ‑ble, ʋ wɛn: «Dɛ‑ kɔ ‑dawinni ‑bʋ, 'a lɛcɩcralɛ 'lɩ?
4 Alguns, porém, ficaram indignados e disseram entre si: Por que este desperdício de bálsamo?
5 'Bʋ plo wɛn꞊ɛ, ɛ di 'ye wɛn 'wliyɛ dɩakɩ, ‑ɛ ‑wɛ 'lɩ ‑kʋannunyɔ ‑bɩ a 'pɛɛlɛ, 'kɩ 'lɩ 'yrʋ 'mumu 'kwli, ʋ 'mʋ wɛn꞊ɛ ꞊hɩʋɛnnyibli ‑nyi.» Kɛ‑ ɛ ꞊ti 'mʋ, 'ʋ yɩ nʋgba a 'mʋ ‑mɔ 'plɛ.
5 Poder-se-ia tê-lo vendido por mais de trezentos denários, e os dar aos pobres. E irritavam-se contra ela.
6 ‑Ɛ ‑bɩ ‑Yusu wɛn: «Ba ‑ha꞊a mɛ lɛ, ba 'kee nɛ 'a ‑mɔ'pʋplɛ. Dɛ ‑bʋ, ɛ ‑nu, 'kɩ 'ʋ 'mʋ ‑mɔ, ɛ mɔ yɩnɔdɛ.
6 Mas Jesus disse-lhes: Deixai-a. Por que a molestais? Ela me fez uma boa obra.
7 Ba kɔ 'a yiyie, ꞊hɩʋɛnnyibli 'tɩɛ di 'nɛ‑ 'a mʋ 'nyɩ nɩ. Ti ‑mʋ' kɔ 'yri a di 'ʋ꞊ʋ ‑hʋa, a ‑wɛ 'lɩ ba nu ꞊nʋ ꞊haandɛ ‑mɔ nɩ. 'Mɔ ‑bɩ, ti ‑mʋ', 'n di 'nɛ‑ 'a mʋ 'nyɩ ‑hi, ɛ 'yɩ ‑hʋ.
7 Vós sempre tendes convosco os pobres e, quando quiserdes, podeis fazer-lhes bem; mas a mim não me tendes sempre.
8 Dɛ nʋgba ‑bʋ, ɛ ‑wɛ 'lɩ, ɛ nɔ‑ ɛ ‑nu: Ti nɩ ke', 'ɛ ‑wɛ 'na ‑plahʋɩ ‑dawinni a pʋpʋʋ ‑mɔ, 'kɩ 'ʋ 'na ‑hɩhɩa a ‑ta'.
8 Ela fez o que pode: embalsamou-me antecipadamente o corpo para a sepultura.
9 'N yɩ 'a mʋ 'nɩ ‑lee ‑nɩ ‑tɛɛ, 'a ‑nɛ ‑tɩtɛ ꞊dʋ, ʋ di 'ʋ Nyɩsʋa a ꞊haantitie 'ʋ ‑pʋʋ ‑nɩ, 'kɩ 'nɛ‑ ‑tʋtʋ kɩ, ꞊haandɛ ‑bʋ, nʋgba ‑bʋ, ɛ ‑nu, ʋ di 'a ‑tɩ ‑mɔ lɛ 'nɩ na, ‑ɛ di꞊e nu, ɛ 'nɩ ꞊ha nyibli ‑mɔ ‑hru.» Kɛ‑ ‑Yusu ‑pʋ.
9 Em verdade vos digo: onde quer que for pregado em todo o mundo o Evangelho, será contado para sua memória o que ela fez.
10 ‑Tɛ dɛ a 'mʋ, ɛ ‑hi, ‑ɛ ‑bɩ Judɩa Yisikalio, ‑ɛ mɔ ‑Yusu a ‑nagbopi* ‑bɩ, 'kɩ 'lɩ 'a ‑nagbopʋ nɩ ‑pu ꞊tu 'ʋ 'hʋɛn a 'mʋ 'nyɩ, ɛ nɔ‑ mu 'lɩ Nyɩsʋa a ‑cɔhlʋnpinyʋ* gbagbɩ ‑mɔ, 'ɛ mu la ꞊nʋ 'ye mɔ, ‑tɛ ‑mʋ', ɛ di ꞊nʋ ‑Yusu a ‑jɩ'pʋpʋʋ nu a ‑tɩ.
10 Judas Iscariotes, um dos Doze, foi avistar-se com os sumos sacerdotes para lhes entregar Jesus.
11 ‑Tɛ ɛ pʋ 'kuna, ‑ɛ ‑bɩ ʋ ‑tʋa dɔdʋ a nunuo dɩakɩ, ʋ wɛn: «‑A di ‑nyi ‑mʋ 'wliyɛ.» Kʋɛ 'lɩ ti a 'mʋ 'yri bʋ, Judɩa ꞊mʋɛ 'kɩ ꞊tɔ lɛ, ‑tɛ ‑mʋ', ɛ di ꞊nʋ ‑Yusu a ‑jɩ'pʋpʋʋ nu.
11 A esta notícia, eles alegraram-se e prometeram dar-lhe dinheiro. E ele buscava ocasião oportuna para o entregar.
12 Lɛ'mimle ‑mʋ', ‑ɛ mɔ Pakɩ, 'a yɩ‑hɛ‑nyrɔwɔ, 'kɩ ʋ yɩ 'ʋ 'flɔɔdʋ ‑mʋ', ‑ɛ kɔ ‑mɔ ʋ 'yɛ nɩ pʋ 'lɩ 'a 'yaadɛ ‑dii ‑nɩ, 'ʋ 'lɛɛ 'ʋ 'blayonʋ lɛ ‑wɛ, 'kɩ 'ʋ dididɛ gbagbʋ a 'mʋ a ‑ta'. ‑Tɛ ‑nyrɔwɔ a 'mʋ, ɛ nyre 'ʋ, ‑ɛ ‑bɩ ‑Yusu a ‑nagbopʋ wɛn: «Tɔɔnyɔ o, ‑bɩ' ‑hʋɛ ‑ba pii 'kɩ Pakɩ a diidɛ yɩ 'lɩ?»
12 No primeiro dia dos Ázimos, em que se imolava a Páscoa, perguntaram-lhe os discípulos: Onde queres que preparemos a refeição da Páscoa?
13 ‑Ɛ ‑bɩ ɛ lee nɛ 'a ‑nagbopʋ nɩ 'hʋɛn ‑bɩ, ɛ wɛn: «Ba mu Jrusrɛdɩɔ 'kwli. A kɔ nyiblo ꞊dʋ 'hʋɛn‑, a di 'nɩ ꞊ŋmee ‑nɩ. Nyiblo a 'mʋ, ɛ 'ble 'nɩya. Ɛ nɔ‑ ba kʋɛ ꞊wien.
13 Ele enviou dois dos seus discípulos, dizendo: Ide à cidade, e sair-vos-á ao encontro um homem, carregando um cântaro de água.
14 'Kayu ‑mʋ', ‑ɛ kɔ bʋ ɛ di 'lɩ pa, kɛ‑ ba pʋ 'a kʋkɔnyɔ yɩ: ‑Aan tɔɔnyɔ yɩ 'nɩ 'bɛti ‑nɩ: ‑Gblo a 'dɩ ‑bɩ ‑kɔ 'kwli, ɛ kɔ 'a ‑nagbopʋ 'hʋɛn‑, ʋ di 'lɩ 'waa Pakɩ a diidɛ 'lɩ ‑dii ‑nɩ 'lɩ?
14 Segui-o e, onde ele entrar, dizei ao dono da casa: O Mestre pergunta: Onde está a sala em que devo comer a Páscoa com os meus discípulos?
15 ‑Ɛ ‑bɩ ‑Yusu wɛn 'nɩ de: Ɛ di tɔɔ nɛ 'a mʋ ‑gblo gbagbʋ, 'kɩ 'lɩ 'a yɔ'kayu a 'mʋ, 'a yɩ‑hɛ‑gbɔ yra. 'Kɩ 'kayu a ‑tɛblɩ a pɛpɛ ꞊cɛɛ 'lɩ. 'Kɩ ba pii 'lɩ ‑aan diidɛ,»
15 E ele vos mostrará uma grande sala no andar superior, mobiliada e pronta. Fazei ali os preparativos.
16 ‑nagbopʋ nɩ 'hʋɛn a 'mʋ, 'ʋ mu 'lɩ Jrusrɛdɩɔ 'kwli. 'Tɩ‑ ʋ 'mʋ 'lɩ nyre, 'ɛ mɔ ꞊han‑tɩ, ‑tɛ ‑Yusu nu wɛn 'a hɩhla, kɛ‑ ʋ nu 'ʋ ‑tɛblɩ a 'mʋ, 'a bʋyɛɛlɛ, 'ʋ bi 'ʋ, 'ʋ pi Pakɩ a diidɛ a 'mʋ. ‑Tɛ ʋ ‑wɛ 'a pipie ‑mɔ, ‑ɛ ‑bɩ ʋ ‑mɛ kle.
16 Partiram os discípulos para a cidade e acharam tudo como Jesus lhes havia dito, e prepararam a Páscoa.
17 ‑Tɛ 'yrʋ ‑wɛ 'lɩ yakɔ 'kwli lɛ, ‑ɛ ‑bɩ ‑Yusu kɔ 'a ‑nagbopʋ nɩ ‑pu ꞊tu 'ʋ 'hʋɛn a 'mʋ 'hʋɛn‑, ʋ nyre 'lɩ 'kayu ‑mʋ', ‑ɛ kɔ bʋ ʋ di 'lɩ Pakɩ a diidɛ 'lɩ ‑dii ‑nɩ 'kwli nɩ.
17 Chegando a tarde, dirigiu-se ele para lá com os Doze.
18 Bʋ yɩ 'kɩ dɛ nɩ di, ‑ɛ ‑bɩ ‑Yusu wɛn: «'N yɩ 'a mʋ 'nɩ ‑lee ‑nɩ ‑tɛɛ, nyiblo nɩ 'nɛ‑ 'a mʋ 'nyɩ, ‑ɛ kɔ 'mʋ 'hʋɛn‑ ‑yɩ dɛ di. Ɛ nɔ‑ di 'mʋ 'na yraanyibli, ‑ʋ ꞊mʋɛ 'na 'lɩla lɛ ‑jɩ' pʋ.»
18 E enquanto estavam sentados à mesa e comiam, Jesus disse: Em verdade vos digo: um de vós que come comigo me há de entregar.
19 Bʋ 'wɩn ‑tɩ a 'mʋ, ‑Yusu ‑hla, ‑ɛ ‑bɩ 'waa ꞊wlɩ 'mʋɛ bʋ dɩakɩ. Kɛ‑ 'waa dodoyo pɩ, 'ʋ yɩ 'bɛti ‑nɩ: «꞊Bɩ 'mɔ ꞊nɩɔ?»
19 Começaram a entristecer-se e a perguntar-lhe, um após outro: Porventura sou eu?
20 ‑Ɛ ‑bɩ ‑Yusu ꞊tu ꞊nʋ ꞊wɔn, ɛ wɛn: «'Kɩ 'lɩ 'a mʋ 'nyɩ, ‑ʋ mɔ 'na ‑nagbopʋ nɩ ‑pu ꞊tu 'ʋ 'hʋɛn, 'kɩ nyiblo a 'mʋ, ɛ nɩ 'lɩ, ɛ kɔ 'mʋ 'hʋɛn‑, ‑a 'nyrɛ 'lɩ dɛdihu nɩ ‑do dabʋ 'kwli. Ɛ nɔ‑ di꞊e nu.
20 Respondeu-lhes ele: É um dos Doze, que se serve comigo do mesmo prato.
21 'Ɛ mɔ ꞊han‑tɩ, 'mɔ ‑bʋ, ‑ɛ mɔ ‑tonyibli a pɛpɛ a Nyiblo, 'n kɔ ꞊bʋ 'kʋ, ꞊wɩ yɩ, ‑tɛ ʋ nu la 'a 'cɩcrɩɩ, 'kɩ 'lɩ Nyɩsʋacrɩɛn 'kwli, kɛɛ, 'jrɔ 'kɩ 'ʋ nyiblo ‑mʋ' ‑mɔ, ‑ɛ di 'mʋ 'na yraanyibli ‑jɩ' pʋ. Ɛ nɔɔ 'ʋ lɛ, 'kɩ ʋ 'nɩ 'kɔɔ wɛn 'lɩ nyiblo a 'mʋ.»
21 O Filho do homem vai, segundo o que dele está escrito, mas ai daquele homem por quem o Filho do homem for traído! Melhor lhe seria que nunca tivesse nascido...
22 Bʋ 'tɩɛ nɩ 'ʋ dɛdiilɛ', ‑ɛ ‑bɩ ‑Yusu 'du 'flɔɔ ye', 'ɛ ‑nyi Nyɩsʋa 'wio, 'tɩ‑ 'ɛ 'bɛ꞊ɛ ꞊tɩɔ lɛ, 'ɛ ‑nyi꞊e 'a ‑nagbopʋ*, ɛ wɛn: «Ba 'du꞊o ye', ba di꞊e. Ɛ nɔ‑ mɔ 'na 'hʋɩ,»
22 Durante a refeição, Jesus tomou o pão e, depois de o benzer, partiu-o e deu-lho, dizendo: Tomai, isto é o meu corpo.
23 'ɛ 'du ‑wiin‑ŋanʋ ye', 'ɛ ‑nyi Nyɩsʋa 'wio, 'ɛ ‑nyi ꞊nʋ꞊ʋ, 'waa pɛpɛ 'ʋ 'na꞊a.
23 Em seguida, tomou o cálice, deu graças e apresentou-lho, e todos dele beberam.
24 ‑Ɛ ‑bɩ ɛ wɛn: «Ɛ nɔ‑ mɔ 'na ‑hlʋ. Ɛ nɔ‑ 'n di bʋ 'wla, 'kɩ 'ʋ ‑tonyibli ‑hʋɔhʋɩ a ‑ta', Nyɩsʋa 'mʋ꞊ʋ nu, ɛ 'mʋ 'yrɩ yrayrɩ ꞊tu, ɛ kɔ ‑tonyibli 'hʋɛn‑.
24 E disse-lhes: Isto é o meu sangue, o sangue da aliança, que é derramado por muitos.
25 'N yɩ 'a mʋ 'nɩ ‑lee ‑nɩ ‑tɛɛ, kʋɛ 'nɛ‑ ti ‑bʋ 'yie bʋ, 'n 'yɩ 'lɩ꞊ɩ 'lɩ ‑wɛ, ꞊bʋ 'na 'kɩ nɔdʋ ‑bʋ de, ɛ 'mʋ ‑nyrɔwɔ ‑mʋ' kɩ yɛ, ‑ɛ kɔ 'kwli 'n di 'lɩ nɔ yrayrɩdʋ ‑bɩ ‑mʋ' 'lɩ 'naa ‑nɩ, 'kɩ 'lɩ Nyɩsʋa a 'klɔ yrayrʋ 'kwli.»
25 Em verdade vos digo: já não beberei do fruto da videira, até aquele dia em que o beberei de novo no Reino de Deus.
26 ‑Tɛ dɛ a 'mʋ, ɛ ‑hi, ‑ɛ ‑bɩ ʋ ble ‑wla, 'tɩ‑ ʋ 'du ye', 'ʋ ꞊tɩ 'dɩɔ, 'ʋ mu 'lɩ dʋgba ‑mʋ' 'lu, ‑ɛ kɔ 'lu olifieti nɩ 'lɩ.
26 Terminado o canto dos Salmos, saíram para o monte das Oliveiras.
27 ‑Tɛ ʋ nyre 'lɩ, ‑ɛ ‑bɩ kɛ‑ ‑Yusu pɩ 'a ‑nagbopʋ* yɩ, ɛ wɛn: «Ti di 'ʋ 'nɩ nyre, a 'mʋ 'ʋ 'mʋ 'hʋɩ lɛ ‑gbɛ, ꞊wɩ yɩ, ‑tɛ ʋ nu la 'a 'cɩcrɩɩ, 'kɩ 'lɩ Nyɩsʋacrɩɛn 'kwli, ‑ɛ mɔ: Nyɩsʋa wɛn 'nɩ: 'N di 'blakɔnyɔ 'nɩ 'la, blablɩ 'mʋ ‑gbɛ.»
27 E Jesus disse-lhes: Vós todos vos escandalizareis, pois está escrito: Ferirei o pastor, e as ovelhas serão dispersas {Zac 13,7}.
28 ‑Ɛ ‑bɩ kɛ‑ ‑Yusu pɩ ꞊nʋ yɩ de, ɛ wɛn: «'Bʋ mɔ, 'nɩ 'kʋ, 'nɩ 'hrɩ 'klɔ, 'kɩ 'n di 'lɩ Galileblʋgba 'kwli mu, 'mʋ 'lɩ 'a mʋ 'lɩ ‑plee ‑nɩ.»
28 Mas depois que eu ressurgir, eu vos precederei na Galiléia.
29 ‑Ɛ ‑bɩ Piɛlɩ wɛn: «'Ye ꞊bɩɩ 'waa pɛpɛ bʋ hie 'ʋ ‑mʋ bʋ, 'mɔ ‑bʋ, 'n 'yɩ 'lɩ꞊ɩ 'lɩ ‑wɛ, ꞊bʋ hie 'ʋ ‑mʋ bʋ 'klɔ ‑mɔ 'klɔ.»
29 Entretanto, Pedro lhe respondeu: Ainda que todos se escandalizem de ti, eu, porém, nunca!
30 ‑Ɛ ‑bɩ ‑Yusu wɛn: «'N yɩ ‑mʋ 'nɩ ‑lee ‑nɩ ‑tɛɛ: 'Kɩ 'lɩ 'tɔlʋwɔ nɩ ‑do ‑bʋ 'kwli, 'tɩ‑ hapɛ 'mʋ ‑nyrɛ a daawɩ nɩ 'hʋɛn nu, ‑di nu ‑gaawɩ nɩ ta, ‑ɛ mɔ, ꞊yɩ 'mʋ ‑yi.»
30 Jesus disse-lhe: Em verdade te digo: hoje, nesta mesma noite, antes que o galo cante duas vezes, três vezes me terás negado.
31 ‑Ɛ ‑bɩ Piɛlɩ 'yaa 'lɩ win, 'ɛ ꞊tu꞊o ꞊wɔn, ɛ wɛn: «'Ʋʋn‑, 'ye ꞊bɩɩ 'n di 'kʋ, 'n kɔ ‑mʋ 'hʋɛn‑, 'n 'yɩ 'lɩ꞊ɩ 'lɩ ‑wɛ, ꞊bʋ hla꞊a, ‑ɛ mɔ, 'n 'yɩ ‑mʋ ‑yi.» 'Waa pɛpɛ, ‑tɩ nɩ ‑do a 'mʋ, Piɛlɩ ‑hla, ɛ nɔ‑ ʋ ‑hla ‑wɛ.
31 Mas Pedro repetia com maior ardor: Ainda que seja preciso morrer contigo, não te renegarei.E todos disseram o mesmo.
32 ‑Tɛ dɛ a 'mʋ, ɛ ‑hi, ‑ɛ ‑bɩ 'kɩ ʋ nyre 'lɩ 'dʋdɔti a ‑ci ‑mʋ', ʋ dɛɛ Gɛsɩmanɩ 'kwli. ‑Ɛ ‑bɩ kɛ‑ ‑Yusu pɩ 'kɩ 'a ‑nagbopʋ* yɩ, ɛ wɛn: «Ba nɩ mɔ bʋ, ꞊bʋ mu 'lɩ ye', 'mʋ 'lɩ Nyɩsʋa ‑mɔ ‑hlee ‑nɩ.»
32 Foram em seguida para o lugar chamado Getsêmani, e Jesus disse a seus discípulos: Sentai-vos aqui, enquanto vou orar.
33 Bʋ yɩ 'kɩ nɩ mi, ‑ɛ ‑bɩ ɛ da Piɛlɩ kɔ Saan kɔ Sakɩ nɩ, ɛ kɔ ꞊nʋ 'hʋɛn‑ 'ʋ ‑mu. Ti nɩ ‑do a ti 'yri, ‑ɛ ‑bɩ 'a ꞊wlʋ 'mʋɛ bʋ. Hʋannʋ ni꞊e nɩ dɩakɩ.
33 Levou consigo Pedro, Tiago e João; e começou a ter pavor e a angustiar-se.
34 ‑Ɛ ‑bɩ kɛ‑ ɛ pɩ ꞊nʋ yɩ, ɛ wɛn: «'Na ꞊wlʋ 'mʋɛ bʋ dɩakɩ. 'Na ꞊wlʋ a bʋ'mʋmʋɛ a 'mʋ, ɛ ‑hʋɛ bʋ 'la 'mʋ. Ba nɩ mɔ bʋ, a 'nɩ 'ŋmee 'lɩ,»
34 Disse-lhes: A minha alma está numa tristeza mortal; ficai aqui e vigiai.
35 'ɛ hlɔɔ ꞊nʋ ‑mɔ lɛ dɛ gbe, 'ɛ 'gbla kwlɩ, 'ɛ nyɛɛ Nyɩsʋa lɛ, 'bʋ mɔ, 'bʋ ‑wɛ 'lɩ꞊ɩ, 'kɩ 'a ꞊hɩʋɛn'yeti ‑mʋ', ‑ɛ di 'lɩ di, bʋ hlɔɔ ꞊nɛ ‑mɔ lɛ.
35 Adiantando-se alguns passos, prostrou-se com a face por terra e orava que, se fosse possível, passasse dele aquela hora.
36 Ɛ wɛn: «'Na 'Baɩ o, ‑wɛ 'lɩ 'a ‑nɛ dɛ nɩ. Nu꞊o, ꞊hɩʋɛn ‑bʋ, 'n mi 'ye mɔ, bʋ hlɔɔ 'mʋ ‑mɔ lɛ. Kɛɛ, ɛ 'nɩ 'mɔɔ 'lɩ dɛ ‑bʋ, 'n ‑hʋɛ, kɛɛ, bʋ mɔ dɛ ‑mʋ', ‑hʋɛ.»
36 Aba! {Pai!}, suplicava ele. Tudo te é possível; afasta de mim este cálice! Contudo, não se faça o que eu quero, senão o que tu queres.
37 Bʋ nu 'kɩ 'pʋplɛ lɛ, ‑ɛ ‑bɩ ɛ ꞊hɩan ‑mɔ, 'ɛ mu 'ʋ 'a ‑nagbopʋ nɩ ta a 'mʋ 'hʋɩ, 'ɛ yɛɛ 'ʋ ꞊nʋ ŋmena a ŋmeelɛ' bʋ. ‑Ɛ ‑bɩ kɛ‑ ɛ pɩ Piɛlɩ yɩ, ɛ wɛn: «Simɔ, ꞊bɩ ‑yɩ 'nɩ ŋme? ꞊Yɩ 'lɩ꞊ɩ 'lɩ ‑wɛ, 'kɩ ‑bʋ 'yɩ ‑ŋme, 'kɩ 'lɩ ‑haawɔ nɩ ‑do 'kwli?
37 Em seguida, foi ter com seus discípulos e achou-os dormindo. Disse a Pedro: Simão, dormes? Não pudeste vigiar uma hora!
38 A 'nɩ 'ŋmee 'lɩ, kɛɛ, ba da Nyɩsʋa, ‑ɛ di꞊e nu, dɛ 'bʋ yɩ꞊ɩ nɩ ‑hʋɛ bʋ ꞊tɛɛ 'ʋ 'a mʋ lɛ, 'kɩ ba ‑hɛɛ Nyɩsʋa a ‑tɩ lɛ, a 'nɩ ꞊ha 'a ‑tɩ lɛ ‑hɛɛ ‑nɩ. 'N yi꞊e nɩ, ‑ɛ mɔ, 'aan ꞊wlɩ ‑hʋɛ꞊ɛ nɩ dɩakɩ, 'kɩ a 'nɩ 'ŋmee 'lɩ, a 'mʋ Nyɩsʋa da, kɛɛ, 'bʋ mɔ, Nyɩsʋa 'bʋ 'yɛ nɩ ‑hɛɛ nɛ 'a mʋ, 'a mʋ nɩ ‑do, a 'yɩ 'klɩ ‑kɔ, 'kɩ ba nu dɛ a 'mʋ.»
38 Vigiai e orai, para que não entreis em tentação. Pois o espírito está pronto, mas a carne é fraca.
39 Bʋ pʋ 'kɩ lɛ, ‑ɛ ‑bɩ ɛ hlɔɔ ꞊nʋ ‑mɔ lɛ de, 'ɛ ‑tʋa Nyɩsʋa a lɛnyaalɛ de, 'kɩ 'lɩ win nɩ ‑do ‑mʋ', ɛ pʋ wɛn 'kwli.
39 Afastou-se outra vez e orou, dizendo as mesmas palavras.
40 ‑Tɛ ɛ ‑wɛ ‑mɔ, 'ɛ ꞊hɩan ‑mɔ, 'ɛ mu 'ʋ ꞊nʋ 'hʋɩ, 'ɛ yɛɛ 'ʋ ꞊nʋ ŋmena a ŋmeelɛ' bʋ de, ‑ɛ nu꞊o, ʋ 'yɩ 'lɩ꞊ɩ 'lɩ ‑wɛ, bʋ pʋ 'yii lɛ. ‑Tɛ ʋ ꞊wlɛ 'kɩ 'yii, ‑tɛ bʋ di꞊e yɩ pʋ, ʋ 'yɩ꞊ɩ ‑yi.
40 Voltando, achou-os de novo dormindo, porque seus olhos estavam pesados; e não sabiam o que lhe responder.
41 ‑Ɛ ‑bɩ ɛ mu nɩ de, 'tɩ‑ 'ɛ ꞊hɩan ‑mɔ de, 'wɩ nɩ ta a dɛ, ‑ɛ ‑bɩ ɛ wɛn: «꞊Bɩ a yɩ 'nɩ ŋme de, 'a ‑hɛ 'lɩ ke lɛ? Ɛ 'yɩ 'kɩ ŋmuŋmeti 'pa‑. Ba 'ye kɛ, ti nyre 'ʋ nɩ, 'kɩ bʋ pʋ 'mʋ dɛ'kukununyʋ ‑jɩ', 'mɔ ‑bʋ, ‑ɛ mɔ ‑tonyibli a pɛpɛ a Nyiblo.
41 Voltando pela terceira vez, disse-lhes: Dormi e descansai. Basta! Veio a hora! O Filho do homem vai ser entregue nas mãos dos pecadores.
42 Ba 'du ye', ‑a 'mʋ mu, ‑ɛ nu꞊o, nyiblo ‑mʋ', ‑ɛ di 'mʋ 'na yraanyibli ‑jɩ' pʋ, 'kɩ ɛ yɩ 'lɩ di.»
42 Levantai-vos e vamos! Aproxima-se o que me há de entregar.
43 Win nɩ 'lɩ ‑Yusu wlɔn, ‑ɛ ‑bɩ Judɩa, ‑ɛ mɔ ‑Yusu a ‑nagbopʋ* nɩ ‑pu ꞊tu 'ʋ 'hʋɛn a nyiblo ‑bɩ, ɛ nyre 'ʋ nɩ, ɛ kɔ nyibli ‑hʋɔhʋɩ 'hʋɛn‑. Nyibli a 'mʋ, ʋ 'ble ta‑wɔn‑tɛblɩ kɔ ti 'hʋɛn‑ kʋa lɛ. Nyɩsʋa a ‑cɔhlʋnpinyʋ* gbagbɩ, kɔ tetetɔɔnyʋ, kɔ ‑Juukʋɛ a naanyʋ ‑bɩ 'hʋɛn‑, ʋ nʋ‑ lee nyibli a 'mʋ, bʋ mu ‑Yusu klɔ.
43 Ainda falava, quando chegou Judas Iscariotes, um dos Doze, e com ele um bando armado de espadas e cacetes, enviado pelos sumos sacerdotes, escribas e anciãos.
44 Judɩa a 'mʋ, ‑ɛ di ꞊nʋ ‑Yusu ‑jɩ' pʋ, 'tɩ‑ ʋ 'mʋ 'hru wlɔn bi, kɛ‑ ɛ pʋ ꞊nʋ yɩ: «Nyiblo ‑mʋ', 'n di 'wlɛɛ ‑nɩ, 'n di 'wio ‑nyi, ɛ nɔ‑ ba klɔ, ɛ 'nɩ ꞊ha 'a mʋ ‑jɩ' ꞊ta, a 'mʋ꞊ʋ gba.»
44 Ora, o traidor tinha-lhes dado o seguinte sinal: Aquele a quem eu beijar é ele. Prendei-o e levai-o com cuidado.
45 ‑Tɛ ʋ nyre kɩ 'ʋ, ‑ɛ ‑bɩ Judɩa 'yɩya 'ʋ ‑Yusu 'hʋɩ bʋ, ɛ wɛn: «Tɔɔnyɔ o,» 'ɛ 'wlɛɛ ꞊nɛ.
45 Assim que ele se aproximou de Jesus, disse: Rabi!, e o beijou.
46 Ti nɩ ‑do a ti 'yri, nyibli a 'mʋ, Judɩa ‑gba, ‑ɛ ‑bɩ ʋ klɔ ‑Yusu nɩ.
46 Lançaram-lhe as mãos e o prenderam.
47 Nyɩsʋa a ‑cɔhlʋnpinyʋ a nyiblo gbagbʋ, 'a ‑kʋannunyɔ ‑bɩ, ɛ nɩ ‑tuo kɩ ‑wɛ. ‑Ɛ ‑bɩ ‑Yusu a ‑nagbopi ‑bɩ, ɛ nɔ‑ ‑ha 'lɩ 'a 'plɩɛn bɔ 'kwli, 'ɛ nu꞊o, 'ɛ 'bɛ 'ʋ ‑kʋannunyɔ a 'mʋ, 'a nʋa.
47 Um dos circunstantes tirou da espada, feriu o servo do sumo sacerdote e decepou-lhe a orelha.
48 ‑Ɛ ‑bɩ kɛ‑ ‑Yusu pɩ ꞊nʋ yɩ: «Ta‑wɔn‑tɛblɩ kɔ ti 'hʋɛn‑, ɛ nɔ‑ a ‑ya, 'a di 'mʋ klɔ mɔ, ꞊wɩ yɩ, ‑tɛ ‑mʋ', ʋ ni ‑balʋnyɔ a kʋklɔ.
48 Mas Jesus tomou a palavra e disse-lhes: Como a um bandido, saístes com espadas e cacetes para prender-me!
49 'Tɩ‑, 'a ‑nɛ ti, 'n nɩ la 'lɩ 'a mʋ 'nyɩ, 'nɩ tʋɛ la 'lɩ Nyɩsʋa a 'kagbaʋ a ‑yaa 'kwli, kɛɛ, a 'yɩ la 'mʋ ‑klɔ. ‑Tɛblɩ a pɛpɛ ‑bʋ, ɛ mi 'lu ‑mɔ, ‑ɛ di꞊e nu, ‑tɩ ‑mʋ', ʋ 'crɩ la, 'kɩ 'lɩ Nyɩsʋacrɩɛn 'kwli, ɛ 'mʋ ‑nue ‑nɩ.»
49 Entretanto, todos os dias estava convosco, ensinando no templo, e não me prendestes. Mas isso acontece para que se cumpram as Escrituras.
50 ‑Yusu bʋ pʋ 'kɩ lɛ, ‑ɛ ‑bɩ 'a ‑nagbopʋ a pɛpɛ ‑gbɛ 'ʋ꞊ʋ 'hʋɩ lɛ, 'ʋ 'gba ci lɛ.
50 Então todos o abandonaram e fugiram.
51 Kɛɛ, ɛ kɔ gblotayu ꞊dʋ, ɛ nɔ‑ yɩ ‑Yusu ꞊wien kʋɛ. Gblotayu a 'mʋ, danʋ nɩ ‑do ɛ 'wlɛɛ klɛ. ‑Ɛ ‑bɩ ʋ klɔ꞊ɔ nɩ ‑wɛ.
51 Seguia-o um jovem coberto somente de um pano de linho; e prenderam-no.
52 Kɛɛ, 'kɩ ɛ hie 'lɩ ꞊nʋ 'a danʋ a 'mʋ ‑jɩ' bʋ, 'ɛ ꞊ga 'hʋɩ wlɔn, 'ɛ 'gba ci lɛ ‑wɛ.
52 Mas, lançando ele de si o pano de linho, escapou-lhes despido.
53 'Tɩ‑ dɛ a 'mʋ, ɛ 'mʋ ‑hi, ‑ɛ ‑bɩ ʋ gbɛ ‑Yusu nɩ, 'kɩ 'lɩ Nyɩsʋa a ‑cɔhlʋnpinyʋ* a nyiblo gbagbʋ a 'kayu bʋ. 'Kayu a 'mʋ bʋ, 'kɩ ‑cɔhlʋnpinyʋ* gbagbɩ a pɛpɛ, kɔ Nyɩsʋa a tetetɔɔnyʋ, kɔ 'blʋgba a naanyʋ ‑bɩ 'hʋɛn‑, 'kɩ 'waa pɛpɛ, ʋ 'kukue 'lɩ lɛ, 'kɩ 'ʋ ‑gbolugbo a ‑ta'.
53 Conduziram Jesus à casa do sumo sacerdote, onde se reuniram todos os sacerdotes, escribas e anciãos.
54 Piɛlɩ ‑mɔ ‑bɩ, ɛ yɩ kʋɛ ‑Yusu ꞊wien, 'kɩ 'lɩ ‑mɔhlɔɔlɛ 'kwli, 'ɛ ‑hɛ 'lɩ 'waa ꞊pɩ lɛ, 'ɛ ‑mu, 'ɛ pa 'lɩ ‑cɔhlʋnpinyʋ a nyiblo gbagbʋ a ‑yaa 'kwli ‑wɛ. 'Kɩ Nyɩsʋa a 'kagbaʋ a 'yie꞊tunyʋ nɩ 'lɩ, 'ʋ 'tie na, 'ʋ yɩ꞊ɩ 'wɛn. Nyibli a 'mʋ, ʋ nʋ‑ kɔ 'nyɩ Piɛlɩ nɩ 'lɩ bʋ, 'ɛ yɩ na 'wɛn ‑wɛ.
54 Pedro o foi seguindo de longe até dentro do pátio. Sentou-se junto do fogo com os servos e aquecia-se.
55 'Kɩ 'lɩ 'kayu a 'mʋ bʋ, ‑cɔhlʋnpinyʋ gbagbɩ, ʋ kɔ ‑gbolugbo a nyibli a pɛpɛ 'hʋɛn‑, ʋ ꞊mʋɛ꞊ɛ lɛ, 'kɩ bʋ yɛɛ ‑Yusu ‑tɩ, ‑ɛ di꞊e nu, ʋ 'mʋ꞊ʋ 'la, kɛɛ, ʋ 'yɩ 'lɩ꞊ɩ kɩkadɛ ꞊dʋ 'lɩ 'yee ‑nɩ.
55 Os sumos sacerdotes e todo o conselho buscavam algum testemunho contra Jesus, para o condenar à morte, mas não o achavam.
56 Nyibli ‑hʋɔhʋɩ pɩ꞊ɩ hɩ kɩ. Kɛɛ, 'waa 'pʋplɛwin puple 'lɩ klɛ.
56 Muitos diziam falsos testemunhos contra ele, mas seus depoimentos não concordavam.
57 Kɛɛ ‑ɛ ‑bɩ nyibli ‑bɩ 'du ye', 'ʋ yɛɛ ꞊nɛ ‑tɩ, 'kɩ 'lɩ hɩ 'kwli, ʋ wɛn:
57 Levantaram-se, então, alguns e deram esse falso testemunho contra ele:
58 «‑Aan 'mumu, ‑a 'wɩn la nɩ, ‑tɛ ɛ pɩ la lɛ, ‑ɛ mɔ: Nyɩsʋa a 'kagbaʋ ‑bʋ, ‑tonyibli ‑pʋ, 'n di꞊e 'nɩ 'wla, 'tɩ‑ 'mʋ 'a dɛ ‑bɩ pʋ, 'kɩ 'lɩ ‑nyrɔwɩ nɩ ta 'kwli, 'kɩ ‑tonyibli 'yɛ di 'ʋ dabʋɩ 'hʋɩ nɩ gba.»
58 Ouvimo-lo dizer: Eu destruirei este templo, feito por mãos de homens, e em três dias edificarei outro, que não será feito por mãos de homens.
59 Kɛɛ, 'kɩ 'ʋ ‑tɛ a 'mʋ, 'waa win 'tɩɛ puple 'lɩ klɛ de.
59 Mas nem neste ponto eram coerentes os seus testemunhos.
60 ‑Ɛ ‑bɩ ‑cɔhlʋnpinyʋ a nyiblo gbagbʋ 'du ye', 'kɩ 'ʋ nyibli a pɛpɛ ye', 'ɛ 'bɛti ‑Yusu, ɛ wɛn: «꞊Bɩ ‑tɩ a pɛpɛ ‑bʋ, nyibli ‑bʋ, ʋ yɩ ‑mʋ ‑yɛɛ ‑nɩ, ꞊yɩ ‑tɩ ‑kɔ, ‑bʋ ꞊tu ꞊nʋ ꞊wɔn?»
60 O sumo sacerdote levantou-se no meio da assembléia e perguntou a Jesus: Não respondes nada? O que é isto que dizem contra ti?
61 Kɛɛ, ‑Yusu 'yɩ꞊ɩ ‑tɩ ꞊dʋ klɛ ‑hɩhɩa ‑nɩ. ‑Ɛ ‑bɩ ‑cɔhlʋnpinyʋ a nyiblo gbagbʋ 'bɛti꞊e nɩ de, ɛ wɛn: «꞊Bɩ ‑mɔ mɔ Wanyɔ ‑mʋ', Nyɩsʋa pʋ la lɛ, ɛ di la 'lɩ ya? ꞊Bɩ ‑mɔ mɔ Nyɩsʋa a 'Yu?»
61 Mas Jesus se calava e nada respondia. O sumo sacerdote tornou a perguntar-lhe: És tu o Cristo, o Filho de Deus bendito?
62 ‑Ɛ ‑bɩ ‑Yusu ꞊tu꞊o ꞊wɔn, ɛ wɛn: «Iin, 'mɔ ꞊nɩɔ. Ɛ di kɔ ti, a 'mʋ 'mʋ 'ye, 'mɔ ‑bʋ, ‑ɛ mɔ ‑tonyibli a pɛpɛ a Nyiblo, 'mʋ 'ʋ 'Klɩkɩnɩnyɩsʋa a diidɛkɩbɩa kɩ bʋ nɩ, 'mʋ 'lɩ yakɔ 'kwli ‑hɔn, 'kɩ 'lɩ 'nuŋma 'nyɩ.»
62 Jesus respondeu: Eu o sou. E vereis o Filho do Homem sentado à direita do poder de Deus, vindo sobre as nuvens do céu.
63 ‑Yusu bʋ pʋ 'kɩ lɛ, ‑ɛ ‑bɩ ‑cɔhlʋnpinyʋ a nyiblo gbagbʋ a 'mʋ, ɛ cɩcra 'a dɩɔnʋ wlawlʋ lɛ, yrʋ a ‑tɩ, ɛ wɛn: «‑A 'nɩ 'mʋɔɔ 'kɩ ‑hɛhɩnyibli ꞊dʋ lɛ de,
63 O sumo sacerdote rasgou então as suas vestes. Para que desejamos ainda testemunhas?!, exclamou ele.
64 'bɩ 'aan 'mumu, a 'wɩn ‑tɩ, ɛ ‑hla nɩ. A 'wɩn nɩ, ‑tɛ ɛ nu Nyɩsʋa a ‑tɩ a lɛ‑hɛɛlɛ. ‑Bɩ' a pɩ 'lɩ?» ‑Ɛ ‑bɩ 'waa pɛpɛ, ʋ wɛn: «Ɛ mɔ ꞊han‑tɩ, ɛ ‑hɛɛ Nyɩsʋa a ‑tɩ lɛ. 'A ‑tɩ, ɛ kɔ 'kʋkʋʋ.»
64 Ouvistes a blasfêmia! Que vos parece? E unanimemente o julgaram merecedor da morte.
65 ‑Ɛ ‑bɩ ‑ʋ ‑bɩ ‑tʋa 'a hɩʋn a 'hinhren, ɛ kɔ, 'ʋ mʋa nɛ 'a 'yii klɛ, 'ʋ yɩ꞊ɩ ŋmli ‑bii ‑nɩ, ʋ wɛn: «Winwlɔn‑hanyɔ o, lee nɛ ‑a mʋ, nyiblo a 'dɩ ‑bɩ ‑hrɛn ‑mʋ dɛ 'lɩ?» ɛ kɔ, Nyɩsʋa a 'kagbaʋ a 'yie꞊tunyʋ a 'mʋ, 'ʋ pɩɩ 'lɩ꞊ɩ 'ŋmɩ nʋɩ' lɛ ‑wɛ.
65 Alguns começaram a cuspir nele, a tapar-lhe o rosto, a dar-lhe socos e a dizer-lhe: Adivinha! Os servos igualmente davam-lhe bofetadas.
66 ‑Tɛ ‑tɛblɩ a 'mʋ, ɛ mi 'lu ‑mɔ, 'kɩ Piɛlɩ 'tɩɛ nɩ 'lɩ ‑yaa a 'mʋ 'kwli. Bʋ nɩ 'kɩ 'ʋ bʋ, ‑ɛ ‑bɩ 'yu nyrɔyu ꞊dʋ, ‑ɛ nii 'lɩ ‑cɔhlʋnpinyʋ* a nyiblo gbagbʋ a ‑tɛ ‑kʋan, ɛ nɔ‑ nyre 'ʋ, 'ɛ 'ye Piɛlɩ, 'ɛ yɩ na 'wɛn.
66 Estando Pedro embaixo, no pátio, veio uma das criadas do sumo sacerdote.
67 Bʋ 'ye 'kɩ꞊ɩ, ‑ɛ ‑bɩ ɛ ‑hrʋʋ ꞊nɛ 'yie lɛ, ɛ wɛn: «‑Mɔ ‑bʋ, ‑kɔ Nasalɛtɩ a ‑Yusu 'hʋɛn‑, 'a mʋ ‑nɩnɛ la 'hʋɩ.»
67 Ela fixou os olhos em Pedro, que se aquecia, e disse: Também tu estavas com Jesus de Nazaré.
68 Kɛɛ, Piɛlɩ ‑ga nɩ, ɛ wɛn: «‑Tɩ ‑mʋ', ‑hlɛ, 'nɩ 'wɩn꞊ɩ lɩ꞊ɩ, ɛ kɔ, 'nɩ ‑yru꞊o lɩ꞊ɩ' lɛ,» 'ɛ ‑hɔn 'ʋ꞊ʋ 'hʋɩ, 'ɛ mu 'lɩ ‑yaa a 'mʋ 'a paalɛ'. Ti nɩ ‑do a ti 'yri, ‑ɛ ‑bɩ hapɛ da ‑nyrɛ nɩ.
68 Ele negou: Não sei, nem compreendo o que dizes. E saiu para a entrada do pátio; e o galo cantou.
69 Kɛɛ ‑ɛ ‑bɩ 'yu nyrɔyu nɩ ‑do a 'mʋ, ɛ 'ye꞊e nɩ de, ‑ɛ ‑bɩ kɛ‑ ɛ pɩ nyibli ‑mʋ', ‑ʋ nɩ 'ʋ yɩ, ɛ wɛn: «Nyiblo ‑bʋ, ɛ mɔ ‑Yusu a ‑nagbopi* ꞊nɩɔ.»
69 A criada, que o vira, começou a dizer aos circunstantes: Este faz parte do grupo deles.
70 ‑Ɛ ‑bɩ Piɛlɩ ‑ga nɩ de. Ti gbi bʋ ‑hi, ‑ɛ ‑bɩ nyibli a 'mʋ, ‑ʋ nɩ 'ʋ, ʋ wɛn: «Ɛ mɔ ꞊han‑tɩ ꞊nɩɔ, ‑mɔ ‑bʋ, ‑mɔ ‑Yusu a ‑nagbopi ꞊nɩɔ, ‑kɔtɩ ‑na 'mumu, 'kɩ ‑kɔ 'lɩ Galileblʋgba 'kwli.»
70 Mas Pedro negou outra vez. Pouco depois, os que ali estavam diziam de novo a Pedro: Certamente tu és daqueles, pois és galileu.
71 ‑Ɛ ‑bɩ ɛ wɛn: «'Bʋ mɔ, 'nɩ yɩ hɩ nɩ ni, Nyɩsʋa bʋ pʋ 'mʋ 'jrɔ yɩ. 'N 'sʋʋ nɩ, nyiblo ‑bʋ, ‑kɔtɩ a hlɛ, 'n 'yɩ꞊ɩ ‑yi.»
71 Então ele começou a praguejar e a jurar: Não conheço esse homem de quem falais.
72 Ti nɩ ‑do a 'mʋ 'yri, ‑ɛ ‑bɩ hapɛ nu ‑nyrɛ a daawɩ nɩ 'hʋɛn a dɛ nɩ. ‑Ɛ ‑bɩ ‑tɩ ‑mʋ', ‑Yusu lee wɛn Piɛlɩ, ɛ bi 'lɩ꞊ɩ 'kwli. Kɛ‑ ɛ pʋ꞊ʋ yɩ: «'Tɩ‑ hapɛ 'mʋ ‑nyrɛ a daawɩ nɩ 'hʋɛn nu, ‑di nu 'na ‑mɔ‑gaawɩ nɩ ta, ‑ɛ mɔ, ꞊yɩ 'mʋ ‑yi.» Bʋ bi 'kɩ 'lɩ꞊ɩ 'kwli, ‑ɛ ‑bɩ ɛ ‑tʋa wuwe.
72 E imediatamente cantou o galo pela segunda vez. Pedro lembrou-se da palavra que Jesus lhe havia dito: Antes que o galo cante duas vezes, três vezes me negarás. E, lembrando-se disso, rompeu em soluços.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Marcos 14, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.