Lucas 5
Ụ́ꞌdụ́kọ́ Múké Múngú vé rị (KBO) vs AAI
1 Ụ́ꞌdụ́ ãlu, Yẹ́sụ̃ kã rií tị Múngú vé rĩ ũlũú yị̃ị́ bãlãlã Gẽnẽsãrétã vé rĩ tị gé ꞌdãá, ꞌbá bị́trị́ká trakí ĩri ã gãrã kụ́rụ̃, rikí tị Múngú vé rĩ yịị́.
1 Veya ta Jesu Genesaret harew kukuf rewarewan batabat sabuw rou’ay gagamin na’in God ana tur nowaramih hinahinah hina biyan hitit.
2 Yẹ́sụ̃ ní kũlúmgba ị̃rị̃ ndrezú yị̃ị́ bãlãlã rĩ tị gé ꞌdãá, ꞌbá ị̃ꞌbị́ ꞌbeꞌbá rĩ pi kukí kũlúmgba rĩ pi kú nĩ, kộpi ri ĩvé ímbá ũjĩ.
2 Naatu nati dones yanamaim siy bowayah hai wa rou’ab hitain hiyen hi’inu’in Jesu itah, baise siy bowayah hin hai buwat hisasouwen.
3 Yẹ́sụ̃ ní tụzú fizú kũlúmgba Sị̃mọ́nã vé rĩ agá. Ĩri ní ꞌyozú Sị̃mọ́nã ní ã ze kũlúmgba rĩ fizú yị̃ị́ agálé rú mãdã. Ĩri ní kúru úrízú kũlúmgba rĩ agá ꞌdãá, ĩri ní ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ímbázú.
3 Jesu wa nati awar hibatabat wanawanahimaim Simon ana wa bai afe’en yen mare iu inatait tetenane rouw. Naatu Jesu mare sabuw rau’ay gagamin ma i’obaibiyih. Jesus wa efe’en ma sabuw ebi’obaiyih|alt="Jesus teaching from boat" src="CN01705B.TIF" size="col" loc="Luk 5.3" copy="©1978 David C. Cook Publishing Co." ref="5.3"
4 Yẹ́sụ̃ kã átángá rĩ átá dẹẹ́, ĩri ní ꞌyozú Sị̃mọ́nã ní kĩnĩ, “Mí útrú kũlúmgba rĩ mụzú yị̃ị́ kụụ́pi kụkụ rĩ agá ꞌdãá, ꞌí ꞌbe ímbá rĩ ꞌdeé ẹ́lị́ agá ꞌdãá, mi ị̃ꞌbị́ urụ kárákará.”
4 Bi’obaibiyih ufunamaim, Simon iu, “A’wa kukutait itit taiyomaim a sabuw bairi buwat kwaya kwaway.”
5 Sị̃mọ́nã ní újázú kĩnĩ, “Ãmbúgú mávé rĩ, ꞌbá ụ̃ꞌbị̃kí kõdô ị̃ꞌbị́ rĩ ꞌbeé ị́nị́ be rã, ꞌbo ꞌbá rụkí ị̃ꞌbị́ ãluŋáni kuyé. ꞌBo ꞌí ꞌyo dõ ꞌdíni, ma ícó ụ̃ꞌbị̃ dị̃ị́ rá.”
5 Simon eo, “Regah, fai manin buwat aya ama’am mar to men kafai siy ta eon, baise o kuo’o imih boro anasinaf.”
6 Kộpi kâ ĩvé ímbá rĩ pi ꞌbeé yị̃ị́ agá ꞌdãá, kộpi urụkí ị̃ꞌbị́ kárákará, sẽ ímbá rĩ pi lẽkí uceé ãní ucece.
6 Basit, buwat hitaiy re, siy batabat wanawanan run buwat kafa’imo tatakweb.
7 Kộpi ní ĩ ọ̃gụ̃pị́ị kũlúmgba be rĩ pi ọ́gụ́zú ímụ́zú ĩ ĩzã kozú. Ọ̃gụ̃pị́ị kâ ícá, kộpi uꞌdụkí ị̃ꞌbị́ rĩ pi ũꞌbãá kũlúmgba ị̃rị̃ ni pi agá tré tré, kũlúmgba rĩ pi íꞌdókí rií tĩí yị̃ị́ ã ndụ́gé.
7 Turahinah wa ta afe’en hima’am na baibaisih isan himan, naatu turahinah hina bairi siy hibow wa rou’ab hiwan yen awah karatan, wa hairi kafa’imo hita’unun.
8 Sị̃mọ́nã Pétẽró kã tã ꞌdĩri ndreé ꞌdíni, ĩri ní kũmũcí ũtị̃zú Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Úpí, ꞌí mụ mâ jẽlé gá ꞌdĩísĩ rá, mávé ũnjĩkãnyã ambamba.”
8 Abisa matar Simon Peter i’itin ana maramaim Jesu nanamaim sun yowen re eo, “Regah, kwihamiyu sa’ab kwen, ayu i bowabow kakafin wairafu.”
9 Sị̃mọ́nã Pétẽró pi ꞌbá adriꞌbée ĩri be trụ́ rĩ pi be céré ãyãkí tã kộpi ní ị̃ꞌbị́ urụzú ꞌdĩri sĩ ãyãyã.
9 Naatu Simon ana ofonah bairi siy moumurih na’in hibowabow isan hifofofor men kafaita.
10 Ĩri ọ̃gụ̃pị́ị Zẽbẽdáyõ ẹnjịpị́ị Yõkóbũ pi Yũwánĩ be, ãyãkí kpá tã ꞌdĩri sĩ ãyãyã.
10 Zebedee natunatun James naatu John hairi auman hifofofor men kafaita (Simon ana ofonah).
11 Kúru kộpi ní ĩvé kũlúmgba rĩ pi jịzú mụzú yị̃ị́ tị gé ꞌdãá, kộpi kukí ĩvé ngá rĩ pi ãrẽvú céré kú ꞌdĩgé, kộpi ꞌdekí mụụ́ Yẹ́sụ̃ vú sĩ.
11 Naatu wa hibow hirun dones yan hitain hiyen, sawar etei’imak hihamiyen himisir Jesu hi’ufunun bairi hin.
12 Yẹ́sụ̃ kã rií adrií kụ̃rụ́ ãzi agá ꞌdãá, ágó ãzi ũfú ní nyaá ni kã Yẹ́sụ̃ ri ndreé, ĩri ní kũmũcí ũtị̃zú, ꞌî drị̃ sị̃zú vũgá Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri mãzú drị́ ị̃rị̃ sĩ kĩnĩ, “Úpí, ícó dõ rá, mî sẽ ũfú nõri ã dẹ mâ rụ́ꞌbá gá sĩ, mâ rụ́ꞌbá ẽ ícá rí ule.”
12 Ana veya ta Jesu tafaram ta in orot biyan kokom ani’anin ma bi’akiramaim tit. Orot Jesu i’itin ana maramaim tit nanamaim sun yowen ifefeyan eo “Regah inakokok na’at basit iniyawasu!”
13 Yẹ́sụ̃ ní ꞌî drị́ suzú ágó rĩ úlózú, ĩri ní ꞌyozú kĩnĩ, “Á lẽ mi ídrí rá. Ũfú ꞌdĩri ã dẹ mî rụ́ꞌbá gá sĩ rá!” Koro ũfú rĩ ní dẹzú ágó rĩ ã rụ́ꞌbá gá sĩ.
13 Jesu uman bora’ah orot butubun eo, “Ayu akokok o inayawas!” Iti na’at eo mar ta’imon orot biyanamaim kokom etei na’am in sawar.
14 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ágó rĩ ní kĩnĩ, “Lẽ mî lũ tã ꞌdĩri ꞌbá ãzi ní ku, ꞌí mụ mi iꞌdaá átálágú rĩ ẹndrẹtị gé, ꞌí sẽ ngá ĩ ní zãá rọ̃bọ̃ŋọ̃ rú ni pi sụ̃ tãị́mbị́ Mósẽ vé rĩ ní ꞌyoó rĩ tị́nị, ꞌbá rĩ pi ã nị̃kí rí ꞌyozú kínĩ, ũfú rĩ dẹ mî rụ́ꞌbá gá sĩ gí.”
14 Jesu orot eofafar eo “Men sabuw hai tur ina’owen, baise, inan a firis biyan inatit biya nanutitiy na’itin. Imaibo Moses iu’uwi na’atube Regah isan sibor inayai, saise sabuw hina’itin hinitumatum o biya i turobe igewasin.”
15 Kúru Yẹ́sụ̃ vé tã ní ayizú mụzú ãngũ rĩ pi agásĩ, ꞌbá bị́trị́ká ímụ́kí tã ĩri ní rií ímbá rĩ yịị́, ãzini ẽ ídrí rí ĩ ĩvé drã agásĩ.
15 Baise Jesu ana tur ra’at tasasar tit etei’imak hinowar, sabuw rau’ay gagamin na’in hina ana tur hinowar naatu baiyawasih isan hifefeyan iyawasih.
16 ꞌBo Yẹ́sụ̃ ri ꞌi ẹndịị́ mụụ́ vũrã ꞌbá ãkó ni gé Múngú ri zịị́.
16 Baise mar etei Jesu efan nautanubinamaim akisinamo ma yoyoban isan en ema eyoyoyoban.
17 Ụ́ꞌdụ́ ãlu, Yẹ́sụ̃ kã rií ꞌbá rĩ pi ímbá, Fãrụ́sị̃ rĩ pi, ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi be, ímụ́kí gụ́rụ́ ãndíãndí ãngũ Gãlĩláyã vé rĩ agá rĩ pi agásĩ, ãzini gụ́rụ́ ãndíãndí ãngũ Yụ̃dáyã vé rĩ agá rĩ pi agásĩ, ụrụkọꞌbée íngákí kụ̃rụ́ Yẹ̃rụ́sãlémã vé rĩ agá, kộpi rikí tã Yẹ́sụ̃ ní ímbá rĩ yịị́. Úpí sẽ Yẹ́sụ̃ ní ũkpõ ꞌbá drã be rĩ pi ídrízú.
17 Veya ta Jesu binan sabuw hima hinonowar wanawanahimaim i Pharisee naatu Ofafar Bai’obaiyenayah hina hima tur hinowar. Iti sabuw i tafaram Galilee naatu Judea wanawanan bar merar tata’ane hina, naatu Jerusalemane auman hina. Nati ana maramaim yawas ana fair Regah biyanane i na Jesu biyan tit sabuw sawusawuwih baiyawasih isan.
18 Ãgõ ụrụkọꞌbée íꞌdụ́kí ágó pá be ꞌbẽléꞌbéle ni ímụ́zú pọ́rọ̃sị̃ sĩ. Kộpi ụ̃ꞌbị̃kí kõdô ũkpõ sĩ, lẽkí ágó rĩ jịị́ mụụ́ ꞌbãá Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé jó agá ꞌdãá.
18 Sabuw afa orot an uman Kafikafirin hibai emo’em hiwan hi’abar hina, hikok kwanekwan bar wanawanan hitarun Jesu nanamaim hitayare.
19 ꞌBá rĩ pi ní adrií bị́trị́ká rĩ sĩ, kộpi ndãkí ũꞌdũ tí, kộpi ní tụzú jó rĩ drị̃gé ꞌdãá, kộpi ní jó rĩ ẽ drị̃ ĩŋãnyãzú, kộpi ní ágó rĩ ísúzú ímụ́zú ĩrivé pọ́rọ̃sị̃ rĩ be vũgá Yẹ́sụ̃ ẹndrẹtị gé ꞌbá bị́trị́ká rĩ pi ãsámvú gé nõó.
19 Baise sabuw i ra’at kwanekwan men ana mahar ta ma boro orot hitab hitarun. Imih hibai hiyen bar faifiy afe’en hiyare, kabay hibosaisiren sou hikuyouw imaim orot emo’em auman hiruru sabuw hima’am hai founafoun ra’iy, Jesu ma’am nanamaim tit. Orot kwafe’en faifiy wan hitarakwib orot an uman kafilafirin hruru ere’er|alt="men making hole in roof for paralytic" src="CN01686B.TIF" size="col" loc="Luk 5.19" copy="©1978 David C. Cook Publishing Co." ref="5.19"
20 Yẹ́sụ̃ kã ꞌbá ꞌdĩꞌbée vé ẹ̃ꞌyị̃ngárá ndreé, ĩri ní ꞌyozú ágó pá be ꞌbẽléꞌbéle rĩ ní kĩnĩ, “Má ũndĩgó, á trũ mi mívé ũnjĩkãnyã agásĩ gí.”
20 Jesu iti sabuw hai baitumatum itin basit orot isan eo, “Au begon o a bowabow kakafih i anotanotawiyen.”
21 Fãrụ́sị̃ rĩ pi ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi be, rikí ụ̃sụ̃ụ́ ĩ ẹ́sị́ agá ꞌdãlé kínĩ, “ꞌBá ꞌdĩri ãꞌdi ꞌi Múngú ri ị̃njị̃ị́pi ku ꞌdĩri? Ãꞌdi ri ícó ꞌbá trũ ũnjĩkãnyã agásĩ nĩ? Adri ꞌyéŋá Múngú ri ꞌbá trũ ũnjĩkãnyã agásĩ nĩ kuyé?”
21 Pharisee naatu Ofafar bai’obaiyenayah hima’ama taiyuwih hio, “Iti orot i menatan God ebi’ib? God akisinamo boro bowabow kakafih nanotawiyen.”
22 Yẹ́sụ̃ nị̃ tã kộpi ní rií ụ̃sụ̃ụ́ rĩ rá, ĩri ní kộpi zịzú kĩnĩ, “Ngá ĩmi ní rizú tã ụ̃sụ̃zú ĩmî ẹ́sị́ agá ꞌdíni rĩ ãꞌdi?
22 Abisa hinotanot Jesu so’ob basit iuwih, “Kwa dogor wanawanah not kakafih nati na’atube aisim kwanotanot?
23 Tã adriípi mũnyámúnya rĩ íngõri? Mâ ꞌyo rí, ‘Trũkí mi mívé ũnjĩkãnyã agásĩ gí’ ꞌdíni? Dõku mâ ꞌyo, ‘ꞌÍ nga ụrụ ẹ̃cị̃ tuú’?
23 Ef menatan i hamehamen, ana bowabow kakafih notawiyen isan anao, i hamehamen o misir bat remor, isan anao i hamehamen?
24 ꞌBo á lẽ lũú ĩmi ní ꞌyozú kínĩ, ma ꞌBá Mvá ꞌi, ma ũkpõ be ũnjĩkãnyã trũzú vũ drị̃gé nõgó.” Ĩri ní ꞌyozú ágó pá be ꞌbẽléꞌbéle rĩ ní kĩnĩ, “ꞌÍ nga ụrụ, ꞌí ꞌdụ mívé pọ́rọ̃sị̃, ꞌí mvi ꞌbẹ̃tị́.”
24 Baise ayu anasinaf kwana’itin saise kwanitumatum. Orot Natun i God eonowah tafaramamaim sabuw hai bowabow kakafih notawiyen isan.” Basit Jesu orot an auman kafikafirin isan eo, “Kumisir a emo’em kubai a ubar kwen!”
25 Koro ágó rĩ ní íngázú kộpi ẹndrẹtị gé ꞌdĩgé, ĩri ní ívé pọ́rọ̃sị̃ ꞌdụzú, ĩri ní ꞌdezú mụzú, ri Múngú ri íngú mụzú.
25 Orot mar ta’imonamo nahifunik inu’in misir ana emo’em bai e’abar tit God ana merar yi bora’ara’ah auman ana ubar in.
26 ꞌBá rĩ pi ãrẽvú céré ãyãkí tã ꞌdĩri sĩ ãyãyã, kộpi íngúkí Múngú ri rá. Ụ̃rị̃ ị́mvụ́ kộpi rá, kộpi ní ꞌyozú kínĩ, “ꞌBá ndrekí tã ãyãzú ãyãyã ni ãndrũ gí.”
26 Sabuw etei’imak hima’am hifofofor men kafaita, yah birubir fafar auman, naatu God ana merar hiyi hibora’ara’ah hio, “Ina’inan iti men na’atube ta’i’itin efa’efanin bounabo matar taitin.”
27 Tã ꞌdĩri ã vụ́drị̃ gé, Yẹ́sụ̃ ní fũzú kụ̃rụ́ rĩ agásĩ, ĩri ní ágó ãzi mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụụ́pi ni ndrezú, rụ́ ni Lẹ́vị̃ ꞌi, úrí kuú ívé jó rizú mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụzú ꞌbãgú ãmbúgú Rómã vé rĩ ní rĩ agá. Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú ĩri ní kínĩ, “Mí ímụ́ mâ pámvú ũbĩí.”
27 Iti ufunamaim Jesu tit in orot kabay o’onayan wabin Levi ana bowabow baremaim ma’am itin basit isan eo, “Kumisir ayu kwi’ufnunu.”
28 Lẹ́vị̃ ní ngá rĩ pi ãrẽvú kuzú céré, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩzú mụzú.
28 Levi ma’am misir sawar etei’imak ihamiyen Jesu i’ufunun.
29 Kúru Lẹ́vị̃ ní ụ̃mụ̃ údézú ãmbúgú ívé ãngá ꞌdãá, ĩri ní Yẹ́sụ̃ ri zịzú ụ̃mụ̃ rĩ gé, zị ꞌbá kárákará mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá rĩ pi ꞌbá ụrụkọꞌbée be ụ̃mụ̃ rĩ gé ꞌdãá ĩndĩ.
29 Levi baitab gagamin ta ana baremaim Jesu isan itab, Levi ana ofonah bairi hai bowabow ta’imon naatu sabuw afa auman hiru’ay.
30 ꞌBo Fãrụ́sị̃ rĩ pi ꞌbá tãị́mbị́ ímbáꞌbá rĩ pi be, rikí unuú ꞌbá Yẹ́sụ̃ ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ní kínĩ, “Ngá ĩmi ní rizú ngá nyazú, ãzini ngá mvụzú ꞌbá mũfẽngã umbe jezú rĩ uꞌdụꞌbá rĩ pi be, ãzini ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi be trụ́ rĩ ãꞌdi?”
30 Pharisee naatu Ofafar bai’obaiyenayah himisir higam Jesu ana bai’ufununayah hibatiyih, “Kwa aisim nati kabay o’onayah naatu bowabow kakafih sabuw bairi kwama kwa’aa kwatomatom?”
31 Yẹ́sụ̃ ní ꞌyozú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBá drã ãkó rĩ ndã ꞌbá ũjó sẽépi ni ku, ꞌbá drã be rĩ, ĩri ꞌbá ũjó sẽépi rĩ ndã nĩ.
31 Jesu iyafutih eo, “Sabuw iyab gewasih adanafur orot men tekokok, baise sabuw sawow wairafih adanafur orot i tekokok.
32 Má ímụ́ ꞌbá tã ꞌoꞌbá pịrị rĩ pi zịị́ ẹ́sị́ újá kuyé, ꞌbo má ímụ́ ꞌbá ũnjĩkãnyã ꞌoꞌbá rĩ pi zịị́, kộpi ã újákí ẹ́sị́.”
32 Ayu i men sabuw gewasih bow dogoroh baikitabirin isan anamih, baise sabuw bowabow kakafin wairafih.”
33 Kộpi ní ꞌyozú Yẹ́sụ̃ ní kínĩ, “Yũwánĩ vé ꞌbá ĩri ã pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ri ĩ aꞌbi ngá nyangárá sĩ rá, kộpi ri Múngú ri zị rá, ãzini ꞌbá Fãrụ́sị̃ rĩ pi vé tã ꞌdụꞌbá ngaꞌbá rĩ pi kpá ri ꞌo ꞌdíni rá pírí, ꞌbo mívé ꞌbá mî pámvú ũbĩꞌbá rĩ pi ri ngá nya rá, ãzini ngá mvụ rá ãsĩ?”
33 Sabuw afa Jesu hibatiy hio, “John ana bai’ufununayah i mar etei teyohar teyoyoyoban naatu Pharisee hai bai’ufununayah i na’atube tisisinaf, baise o abai’ufununayah i hi’aa tetomatom.”
34 Yẹ́sụ̃ ní újázú kộpi ní kĩnĩ, “Kẹ̃rẹ́gú ọ̃mụ́rụ́gọ́ rĩ vé rĩ dõ drĩ ụ̃mụ́ ímụ́ꞌbá ọ̃mụ́rụ́gọ́ rĩ jengárá gá rĩ pi ãsámvú gé anigé, ĩmi ícó ꞌyo kẹ̃rẹ́gú rĩ vé ụ̃mụ́ rĩ pi ã aꞌbikí ĩ ngá nyangárá sĩ ꞌdíni rá?
34 Jesu iyafutih eo, “Kwanotanot tabin boubun ana sabuw a baitab isan hinaruru’ay boro na’uwih aamoromorob hinamatabir maiye hinan? Men karam.
35 ꞌBo sâ ãzi ri ímụ́ ꞌdĩíꞌdĩ, kádõ ímụ́ ọ̃mụ́rụ́gọ́ rĩ vé kẹ̃rẹ́gú ꞌdụụ́ kộpi ãsámvú gé sĩ, kúru ụ́ꞌdụ́ ꞌdãri gé, kộpi ímụ́ ĩ aꞌbi ngá nyangárá sĩ.”
35 Baise veya ta tabin boubun orot boro hinabosair sa’ab nan ana sabuw nihamiyih, imaibo i boro hinayohar.”
36 Kúru Yẹ́sụ̃ ní nãpí ãzi ũlũzú kộpi ní kĩnĩ, “ꞌBá ãzi ícó bõngó úꞌdí ni ĩsĩí bõngó dẽépi gí ni vé úlẽ ící ọ̃zụ̃ụ́ ãní ku. ꞌO dõ ꞌdíni, ĩri sẽ bõngó úꞌdí rĩ ãsĩ rá, bõngó úꞌdí rĩ pi úmúkí ĩ bõngó ụ̃kụ rĩ be ku.
36 Naatu Jesu oroubon ta iti na’atube eo, “Men yait ta faifuw boubun e’afuw faifuw atamanin fitimih, nati na’atube nasinaf faifuw boubun boro natakweb. Naatu faifuw boubun hinab atamanin hinafitifit ana itinin boro men gewasin.
37 ꞌBá ãzi ícó vị́nyọ̃ ĩ ní zoó úꞌdí rú ni tõó lãꞌbú ĩ ní ící jũrú rú ụ̃kụ ni agá ku. ꞌBá rĩ tõ dõ vị́nyọ̃ rĩ lãꞌbú ĩ ní ící jũrú rú ụ̃kụ ni agá, jũrú rĩ ãfĩ rá, ĩri sẽ vị́nyọ̃ rĩ dã vũgá, jũrú rĩ gõ ábá rá.
37 Na’atube men yait ta wine boubun bai wine atamanin ana kibubumaim ririmih. Anayabin wine boubun ana kibub inab atamaninamaim inaririr wine boro nara’at kibub atamanin natafofor naatu wine nasuwa nare.
38 Lẽ vị́nyọ̃ úꞌdí rĩ, ã dãkí jũrú úꞌdí agá.
38 Imih wine boubun ibo kibub boubunamaim tiririr.
39 ꞌBá rĩ mvụ dõ vị́nyọ̃ draápi dradra rĩ gí, ícó vị́nyọ̃ úꞌdí rú draápi ku rĩ mvụụ́ ku, ĩri ꞌyo, ‘Vị́nyọ̃ draápi dradra rĩ múké nĩ.’ ”
39 Baise men yait ta wine atamanin tomatom ufunamaim wine boubun tom isan kokomih, aiyab. Anayabin nati orot iti na’atube eo, “Wine atamanin i gewasin anababatun.”
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 5, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.