Mateus 26
Guarayu NT (GYR_WBT) vs ARC
1 Ipare Jesús aipo ehi oreu:
1 E aconteceu que, quando Jesus concluiu todos esses discursos, disse aos seus discípulos:
2 —Pe peicua ñuvɨrío arɨ tẽi ipane vɨte co Pascua pieta yepota ãgua yandeu. Ahese che, Ava Rɨquehɨr, imondoprɨ aicora che atɨca ãgua curusu rese yuvɨreco —ehi.
2 Bem sabeis que, daqui a dois dias, é a Páscoa, e o Filho do Homem será entregue para ser crucificado.
3 Ahe pɨpeve avei Jerusalén ve, co pahi rerecuareta, iyavei judío rerecuareta oñemonuha yuvɨreco pahi rerecuar ɨvate catu vahe Caifás rẽtave.
3 Depois, os príncipes dos sacerdotes, e os escribas, e os anciãos do povo reuniram-se na sala do sumo sacerdote, o qual se chamava Caifás,
4 Aheve oñemoñeta: ‘Yambopa ipɨsɨ yuca ãgua’ ehi yuvɨreco oyeupe.
4 e consultaram-se mutuamente para prenderem Jesus com dolo e o matarem.
5 Ahe rumo: —Ndiyai pieta pɨpe ité yaipɨsɨ ava rehɨi yemondɨi guasuẽhɨ ãgua yandeu —ehi.
5 Mas diziam: Não durante a festa, para que não haja alvoroço entre o povo.
6 Jesús tecua Betania ve secoi, Simón lepra vɨreco vahecuer rẽtave.
6 E, estando Jesus em Betânia, em casa de Simão, o leproso,
7 Aheve mesave chiniseve, cuña vɨreco vahe mbahe sɨ̃acuá vahe sɨru reseve vɨroyepota chupe. Ahe oipɨyere Jesús ãca rese.
7 aproximou-se dele uma mulher com um vaso de alabastro, com unguento de grande valor, e derramou-lho sobre a cabeça, quando ele estava assentado à mesa.
8 Orosepiase rumo oroñemoɨro aipo orohe oreyeupe: —¡Mahera vo co omocañɨ tẽi!
8 E os seus discípulos, vendo isso, indignaram-se, dizendo: Por que este desperdício?
9 Omondo vahe ité tie co setá guarepochi rupi ava iparaɨsu vahe pɨ̃tɨvɨi ãgua viña —orohe tẽi chupe.
9 Pois este unguento podia vender-se por grande preço e dar-se o dinheiro aos pobres.
10 Jesús rumo oicua ore pɨhañemoñetasa. Sese aipo ehi oreu: —¡Mahera vo co cuña pemañeco tẽi! Esepia, co mbahe oyapo vahe avɨye ité cheu.
10 Jesus, porém, conhecendo isso, disse-lhes: Por que afligis esta mulher? Pois praticou
11 Ava iparaɨsu vahe niha yuvɨrecoiño itera pe pãhuve. Che rumo ẽgüe ndahe vɨteñoi chira vichico pe pãhuve.
11 Porquanto sempre tendes convosco os pobres, mas a mim não me haveis de ter sempre.
12 Esepia, co cuña oipɨyere mbahe sɨ̃acuá vahe che rese che tɨ̃ ãgua renondeve.
12 Ora, derramando ela este unguento sobre o meu corpo, fê-lo preparando-me para o meu sepultamento.
13 Supi eté aipo ahe pẽu: co ñehesa pɨ̃sɨrosa resendar mombehuse opacatu tecua rupi, imombehusa aveira co cuña rembiapo sese mahenduha ãgua —ehi.
13 Em verdade vos digo que, onde quer que este evangelho for pregado, em todo o mundo, também será referido o que ela fez para memória sua.
14 Ipare ñepei ore pãhu pendar, Judas Iscariote, oso, oñehe pahi eta rerecuar yuvɨrecoi vahe upe
14 Então, um dos doze, chamado Judas Iscariotes, foi ter com os príncipes dos sacerdotes
15 aipo ehi: —¿Mbovɨ rupi vo pemboepɨra cheu amondose Jesús pẽu viña? —ehi. “Treinta guarepochi rupi” ehi yuvɨreco chupe.
15 e disse: Que me quereis dar, e eu vo-lo entregarei? E eles lhe pesaram trinta moedas de prata.
16 Ahesa reseve voi oseca Jesús mondo ãgua yamotarẽhɨmbar upe.
16 E, desde então, buscava oportunidade para o entregar.
17 Arɨ yɨpɨndar vahe pieta resendar, pan ndayapepoi vahe husa pɨpe, ahese ore Jesús remimbohe oroico vahe oroyemboya sese aipo orohe: —¿Que vo ereipota oromoingatura carusa Pascua pieta resendar yandeu? —orohe chupe.
17 E, no primeiro dia da Festa dos Pães Asmos, chegaram os discípulos junto de Jesus, dizendo: Onde queres que preparemos a comida da Páscoa?
18 Evocoiyase, —Peso tecua guasuve che cua vahe rẽtave aipo peyera chupe: ‘Ore Mbohesar aipo ehi: Cõimi che mano ãgua, sese ayapo potami sẽtave Pascua pieta che remimbohe reseve, ehi ndeu’ peyera chupe —ehi.
18 E ele disse: Ide à cidade a
19 Evocoiyase oyapo semimombehu rupi tuprɨ ité yuvɨreco, omoingatu carusa Pascua pieta resendar yuvɨreco aheve.
19 E os discípulos fizeram como Jesus lhes ordenara e prepararam a Páscoa.
20 Pɨ̃tu ramomise, opacatu oroguapɨ mesave Jesús pɨri ore caru ãgua.
20 E, chegada a tarde, assentou-se à mesa com os doze.
21 Ore carusave aipo ehi oreu: —Supi eté aipo ahe pẽu: ñepei pe pãhu pendar che mondora che amotarẽhɨsar upe —ehi.
21 E, enquanto eles comiam, disse: Em verdade vos digo que um de vós me há de trair.
22 —Che Yar, ¿che pĩha? —orohe-rohe tẽi ñepei-pei ore yacatu ore vɨharẽhɨsa pɨpe chupe.
22 E eles, entristecendo-se muito, começaram um por um a dizer-lhe: Porventura, sou eu, Senhor?
23 —Omondo vahe opo che caro pɨpe, ahe che mondora che amotarẽhɨsar upe —ehi—.
23 E ele, respondendo, disse: O que mete comigo a mão no prato, esse me há de trair.
24 Imboavɨyesa itera che, Ava Rɨquehɨr, rese ñehesa icuachiaprɨ. ¡Iparaɨsu catura rumo acoi mbɨa che mondosar! Avɨye catura ndoyesuise viña —ehi.
24 Em verdade o Filho do Homem vai, como acerca dele está escrito, mas ai daquele homem por quem o Filho do Homem é traído! Bom seria para esse homem se não houvera nascido.
25 Ahese Judas imondosavɨ oporandu: —Ore Mbohesar, ¿che tie? —ehi. —Taa, ¡nde ité niha ẽgüe erera! —ehi chupe.
25 E, respondendo Judas, o que o traía, disse: Porventura, sou eu, Rabi? Ele disse: Tu o disseste.
26 Ore caru vɨteseve, Jesús oipɨsɨ pan, “Avɨye ndeu” ehi Vu upe. Aipo ohe pare, ombohi-mbohi oreu imondo, aipo ehi: —Ndo co, pehu co che rete —ehi.
26 Enquanto comiam, Jesus tomou o pão, e, abençoando- o, o partiu, e o deu aos discípulos, e disse: Tomai, comei, isto é o meu corpo.
27 Ipare oipɨsɨ ɨgua rɨru, “Avɨye ndeu” ehi Vu upe. Aipo ohe pare ombou oreu aipo ehi: —Peɨhu peyacatu co sui.
27 E, tomando o cálice e dando graças, deu-lho, dizendo: Bebei dele todos.
28 Esepia, co che ruvɨ, ahe omoimera che Ru remimbotar ipɨasu vahe pẽu, ahe oyepɨyerera ava rehɨi angaipa rese ñero ãgua.
28 Porque isto é o meu sangue, o Novo Testamento, que é derramado por muitos, para remissão dos pecados.
29 Ndaɨhu iri chira uva rɨcuer cheu arɨ oyepotase voi che Ru mborerecuasave aɨhura pe rese ambuae uva rɨcuer ipɨasu vahe —ehi oreu.
29 E digo-vos que, desde agora, não beberei deste fruto da vide até àquele Dia em que o beba de novo convosco no Reino de meu Pai.
30 Ore sapucaire, oroso ɨvɨtrɨ Olivo ve.
30 E, tendo cantado um hino, saíram para o monte das Oliveiras.
31 Evocoiyase Jesús aipo ehi oreu: —Opara pemocañɨ che rese yeroyasa peyesui co pɨ̃tu pɨpe. Esepia, acoi icuachiaprɨ pɨpe aipo ehi: ‘Ayucara ovesa rãrosar, ahese oñemosai tẽira ovesa opacatu rupi yuvɨreco’ ehi vahe.
31 Então, Jesus lhes disse: Todos vós esta noite vos escandalizareis em mim, porque está escrito: Ferirei o pastor, e as ovelhas do rebanho se dispersarão.
32 Che cuerayevɨre rumo, aso voi etera pe renonera Galilea ve —ehi.
32 Mas, depois de eu ressuscitar, irei adiante de vós para a Galileia.
33 Pedro rumo, —Yepe ambuae opacatu nande reroya iri chira yuvɨreco, che rumo ndayepepɨi chietera nde sui —ehi chupe.
33 Mas Pedro, respondendo, disse-lhe: Ainda que todos se escandalizem em ti, eu nunca me escandalizarei.
34 —Che rumo supi eté aipo ahe ndeu: co pɨ̃tu pɨpeve voi eté tacura ñehe renondeve, “Ndaicuai vahe ité aipo mbɨa” erera mbosapɨ oyupagüer rupi cheu —ehi Pedro upe.
34 Disse-lhe Jesus: Em verdade te digo que, nesta mesma noite, antes que o galo cante, três vezes me negarás.
35 Pedro rumo, —Yepe amanora nde rupi viña, che rumo, “Ndaicuai vahe aipo mbɨa” ndahei chietera —ehi-ehi catuño ité chupe. Aipo orohe pãve tuprɨ tẽi chupe.
35 Disse-lhe Pedro: Ainda que me seja necessário morrer contigo, não te negarei. E todos os discípulos disseram o mesmo.
36 Ipare Jesús rupi orosoño Getsemaní ve. Aheve aipo ehi oreu: —Peguapɨ cohave; che aso ranera peve catumi, ayeroquɨ —ehi.
36 Então, chegou Jesus com eles a um lugar chamado Getsêmani e disse a seus discípulos: Assentai-vos aqui, enquanto vou além orar.
37 Aheve vɨraso Pedro oyeupi iyavei ñuvɨrío Zebedeo rahɨr. Ahese oyandu ovɨharẽhɨsa oico.
37 E, levando consigo Pedro e os dois filhos de Zebedeu, começou a entristecer-se e a angustiar-se muito.
38 Evocoiyase ahe aipo ehi chupe: —Ndavɨhai eté. Esepia, che hã oyandu ité manosa. Pepɨta rane cohave iyavei pemahemohara pe yeroquɨ pɨpe che rese —ehi.
38 Então, lhes disse: A minha alma está cheia de tristeza até à morte; ficai aqui e vigiai comigo.
39 Evocoiyase oso tenonde catumi. Aheve oñenopɨha ovapɨ ɨvɨ rese oyeroquɨ Vu upe aipo ehi: “Che Ru, iyase ndeu che renose mbahe-mbahe tẽi sui eve; tayapo eme ru che remimbotar tẽi, nde remimbotar rupi catu tayapo” ehi.
39 E, indo um pouco adiante, prostrou-se sobre o seu rosto, orando e dizendo: Meu Pai, se é possível, passa de mim este cálice; todavia, não seja como eu quero, mas como tu
40 Ipare oyevɨ güemimbohe upe. Ahe rumo opaño yuvɨroque yuvɨrocua. Ahese aipo ehi Pedro upe: —¡Ndapeñemosai eté vo pe ropesɨi upe che rãro ãgua que ñepei hora che mondugüe ãgua peye!
40 E, voltando para os seus discípulos, achou-os adormecidos; e disse a Pedro: Então, nem uma hora pudeste vigiar comigo?
41 Pemahemoha, peyeroquɨ mbahe tẽi pɨpe pe vɨapiẽhɨ ãgua. Supi eté pequerẽhɨ ité viña, pe retecuer tẽi niha nipiratai pẽu —ehi.
41 Vigiai e orai, para que não entreis em tentação; na verdade, o espírito
42 Ichui imoñuvɨriosa rupi oso iri oyeroquɨ aipo ehi: “Che Ru, ereipotase che reique ãgua co mbahe tẽi pɨpe, eyapo nde remimbotar che rese” ehi.
42 E, indo segunda vez, orou, dizendo: Meu Pai, se este cálice não pode passar de mim sem eu o beber, faça-se a tua vontade.
43 Ipare oyevɨse, osesapɨha iri iqueseve ou. Esepia, sopesɨi nomboyeroyai eté yuvɨreco.
43 E, voltando, achou-os outra vez adormecidos, porque os seus olhos estavam carregados.
44 Evocoiyase oseyapa iri oso oyeroquɨ ãgua imombosapɨsa rupi. Aipo ehi tuprɨño avei oyeroquɨ Vu upe.
44 E, deixando-os de novo, foi orar pela terceira vez, dizendo as mesmas palavras.
45 Ipare oyevɨ iri güemimbohe upe aipo ehi chupe no: —¡Pequeño vɨte vo peyu! Osupitɨ che, Ava Rɨquehɨr, mondo ãgua ava yangaipa vahe povrɨve.
45 Então, chegou junto dos seus discípulos e disse-lhes: Dormi, agora, e repousai; eis que é chegada a hora, e o Filho do Homem será entregue nas mãos dos pecadores.
46 Pepũha, yaso. Esepia, cõimi eté che amotarẽhɨsar upe che mondo vaherã secoi —ehi.
46 Levantai-vos, partamos; eis que é chegado o que me trai.
47 Jesús ñehe vɨteseve, Judas oyepota oso chupe. Ahe ñepei semimbohe ore pãhu pendar, iyavei setá iteanga ava yugüeru quɨse pucu, ɨvɨra reseve-seve supi. Ahe pahi eta rerecuar yuvɨrecoi vahe judío rerecuareta porocuaita rupi oyapo yuvɨreco.
47 E, estando ele ainda a falar, eis que chegou Judas, um dos doze, e com ele, grande multidão com espadas e porretes, vinda da parte dos príncipes dos sacerdotes e dos anciãos do povo.
48 Yɨpɨndar rumo imondosar Judas aipo ehi: “Asovaupɨtese, ahese peicuara; ahe peipɨsɨra” ehi.
48 E o traidor tinha-lhes dado um sinal, dizendo: O que eu beijar é esse; prendei-o.
49 Ipare oyemboya voi oso sese. —¡Avɨrave, Porombohesar! —ehi sovaupɨte.
49 E logo, aproximando-se de Jesus, disse: Eu te saúdo, Rabi. E beijou-o.
50 —Che mborɨpar —ehi Jesús—, eyapoño mbahe nde remimbotar cheu —ehi. Aheseve voi oipɨsɨ yuvɨreco.
50 Jesus, porém, lhe disse: Amigo, a que vieste? Então, aproximando-se eles, lançaram mão de Jesus e o prenderam.
51 Evocoiyase semimbohe secoi vahe supi vɨnose oquɨse pucu, oyasɨa pahi rerecuar ɨvate catu vahe rembiguai nambi.
51 E eis que um dos que estavam com Jesus, estendendo a mão, puxou da espada e, ferindo o servo do sumo sacerdote, cortou-lhe uma orelha.
52 —¡Aní! —ehi güemimbohe upe—. Emoingue sɨru pɨpe nde quɨse pucu. Esepia, acoi ava opacatu ovava vahe oquɨse pɨpe yuvɨreco, ipɨpe avei opara yucasa yuvɨreco.
52 Então, Jesus disse-lhe: Mete no seu lugar a tua espada, porque todos os que lançarem mão da espada à espada morrerão.
53 ¿Ndereicuai vo aporanduse che Ru uve viña, ahe evocoiyase cũritei voi omboura doce mil sui setá catu vahe güembiguai che repɨ ãgua viña?
53 Ou pensas tu que eu não poderia, agora, orar a meu Pai e que ele não me daria mais de doze legiões de anjos?
54 Ẽgüe ehise rumo Tũpa Ñehengagüer icuachiaprɨ ndayavɨyei chietera viña, ahe co cũritei osupitɨ —ehi.
54 Como,
55 Ahese aipo ehi ava rehɨi upe: —Pe quɨse pucu, ɨvɨra reseve-seve rutei co peyu che ropeña che pɨsɨ ãgua imonda rai vahe nungar che rereco peye. Che arɨ yacatu rupi aguapɨse pe pãhuve pe mbohe ãgua tũparo pɨpe, ndapeyapoi eté co nungar cheu.
55 Então, disse Jesus à multidão: Saístes, como para um salteador, com espadas e porretes, para me prender? Todos os dias me assentava junto de vós, ensinando no templo, e não me prendestes.
56 Co rumo opacatu ẽgüe peye Tũpa ñehe mombehusar rembicuachiagüer mboavɨye ãgua cute —ehi ava rehɨi upe. Ahese voi opacatu oroñemosaipa, oroseya ahe aetemi Jesús ava rehɨi upe imoha.
56 Mas tudo isso aconteceu para que se cumpram as Escrituras dos profetas. Então, todos os discípulos, deixando-o, fugiram.
57 Ahese Jesús pɨsɨsar vɨraso Caifás rẽtave yuvɨreco, ahe pahi rerecuar ɨvate catu vahe secoi. Aheve oñemonuha Moisés porocuaita rese oporombohe vahe, judío rerecuar yuvɨrecoi vahe avei no.
57 E os que prenderam Jesus o conduziram à casa do sumo sacerdote Caifás, onde os escribas e os anciãos estavam reunidos.
58 Pedro rumo amombrɨ rupive tẽi osaquɨcue moña oso. Ẽgüe ehi oyepota pahi rerecuar ɨvate catu vahe rẽta rocar ãchisave. Aheve oique ipɨpe, iyavei oguapɨ oĩ sundao pãhuve ‘¿mara ehi etera pĩha sereco yuvɨreco?’ oya.
58 E Pedro o seguiu de longe até ao pátio do sumo sacerdote e, entrando, assentou-se entre os criados, para ver o fim.
59 Ahese pahi eta rerecuar iyavei opacatu porandusa ɨvate catu vahe pendar, ahe oñehengapo-ngapo uca tẽi ava Jesús amotarẽhɨsave yuca uca ãgua yuvɨreco,
59 Ora, os príncipes dos sacerdotes, e os anciãos, e todo o conselho buscavam falso testemunho contra Jesus, para poderem dar-lhe a morte,
60 yepe oyemboyecua setá iteanga yamotarẽhɨsar semira-mira tẽi vahe yuvɨreco viña, ndoyosui eté rumo mbahe sembiapo naporai vahe yuca uca ãgua yuvɨreco. Aheseve yugüeru ñuvɨrío yamotarẽhɨsar oporombopa-mbopa tẽi vahe yuvɨreco cute.
60 e não o achavam, apesar de se apresentarem muitas testemunhas falsas, mas, por fim, chegaram duas
61 —Co mbɨa aipo ehi: ‘Che aicatu co tũparo monduru; aicatu aveira imopuha iri mbosapɨ arɨ rupi’ ehi —ehi tẽi yuvɨreco chupe.
61 e disseram: Este disse: Eu posso derribar o templo de Deus e reedificá-lo em três dias.
62 Ahese pahi rerecuar ɨvate catu vahe opũha, oporandu Jesús upe: —¿Mahera vo nderemboyevɨi eté iñehe yuvɨreco chupe? ¿Mbahe ehi vo aipo nde amotarẽhɨsar nde rese oñehe? —ehi.
62 E, levantando-se o sumo sacerdote, disse-lhe: Não respondes coisa alguma ao que estes depõem contra ti?
63 Noñehei eté rumo. Ahese, —Che orocuai Tũpa supi eté vahe rer pɨpe emombehu oreu: ¿Poropɨ̃sɨrosar ité nde ereico, Tũpa Rahɨr? —ehi pahi rerecuar ɨvate catu vahe chupe.
63 E Jesus, porém, guardava silêncio. E, insistindo o sumo sacerdote, disse-lhe: Conjuro-te pelo Deus vivo que nos digas se tu és o Cristo, o Filho de Deus.
64 —Taa, supi eté niha aipo aipo ere cheu, co catu amombehura pẽu, che repiara niha peye che, Ava Rɨquehɨr, aguapɨse Tũpa mbahe mboavaisarẽhɨ acato cotɨ, ayevɨse avei ɨva quɨha rese curi —ehi.
64 Disse-lhes Jesus: Tu em breve o Filho do Homem assentado à direita do Todo-Poderoso e vindo sobre as nuvens do céu.
65 Evocoiyase pahi rerecuar ɨvate catu vahe imboasɨpave omondoro oturucuar aipo ehi: —¡Indó, mbahe tẽi eté iñehe Tũpa upe! ¡Mbahe iri vo yaipota vɨte yaico! Yasendupa niha aipo Tũpa upe iñehe-ñehe tẽisa cũritei.
65 Então, o sumo sacerdote rasgou as suas vestes, dizendo: Blasfemou; para que precisamos ainda de testemunhas? Eis que bem ouvistes, agora, a sua blasfêmia.
66 ¿Mara ehi aipo pe pɨhave? —ehi. —Supi eté, oyavɨ mbahe. ¡Tomanoño ité! —ehiño ivoya eta yuvɨreco chupe.
66 Que vos parece? E eles, respondendo, disseram: É réu de morte.
67 Ahese ondɨvɨ-ndɨvɨ sova rese iyavei yuvɨrocua-rocua yuvɨreco sese. Ambuae osovapete-pete,
67 Então, cuspiram-lhe no rosto e lhe davam murros, e outros o esbofeteavam,
68 aipo ehi yuvɨreco chupe: —Nde niha aipo ereico Tũpa remimbou Poropɨ̃sɨrosar, ¿eicua ité ru, ava evocoi ocua nde rese? —ehi yoyai catu-catu yuvɨreco.
68 dizendo: Profetiza-nos, Cristo, quem é o que te bateu?
69 Pedro evocoiyase oguapɨ sãro ocarve ñachimbrɨ pɨpe oĩ. Aheve oyemboya cuña mbiguai oso sese aipo ehi chupe: —Nde avei Jesús Galilea pendar rupindar ereico —ehi.
69 Ora, Pedro estava assentado fora, no pátio; e, aproximando-se dele uma criada, disse: Tu também estavas com Jesus, o galileu.
70 Ahe rumo aipo ehiño opacatu ava rovaque: —Ndaicuai aipo nde ñehesa —ehiño cuña mbiguai upe.
70 Mas ele negou diante de todos, dizendo: Não sei o que dizes.
71 Ichui oso oquendɨpɨve. Aheve omahe ambuae cuña sese. Ahe sepiase aipo ehi ava ahe pendar yuvɨrecoi vahe upe imombehu: —Co ava avei acoi secoi Jesús Nazaret pendar rupi yepi —ehi ava upe.
71 E, saindo para o vestíbulo, outra criada o viu e disse aos que ali estavam: Este também estava com Jesus, o Nazareno.
72 —¡Aní! —ehi iri ahe cuña upe—. ¡Tũpa oicua, supi eté ndaicuai aipo mbɨa! —ehi angahu tẽi.
72 E ele negou outra vez, com juramento: Não conheço tal homem.
73 Iparemi tẽi aheve yuvɨrecoi vahe, oyemboya sese aipo ehi yuvɨreco chupe: —Nde avei eté niha supindar ereico. Esepia, nde ñehe pãrigüer rese nde cuasaño —ehi yuvɨreco.
73 E, logo depois, aproximando-se os que ali estavam, disseram a Pedro: Verdadeiramente, também tu és deles, pois a tua fala te denuncia.
74 Ahe evocoiyase, ¡Tũpa niha oicua ndopombopai eté niha! ¡Che ndaicuai vahe ité evocoi mbɨa, ahe mo aipo pẽu! —ehi angahu tẽi chupe. Aipo iheseve, tacura oñehe.
74 Então, começou ele a praguejar e a jurar, dizendo: Não conheço esse homem. E imediatamente o galo cantou.
75 Ahese Pedro oyemomahenduha Jesús oyeupe, ‘Acoi tacura ñehe renondeve mbosapɨ oyupagüer rupi: Ndaicuai vahe ité aipo mbɨa, erera cheu’ ihe agüer rese. Ahese osẽ, oyasehó iteanga oso.
75 E lembrou-se Pedro das palavras de Jesus, que lhe dissera: Antes que o galo cante, três vezes me negarás. E, saindo dali, chorou amargamente.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Mateus 26, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.