Lucas 9
God Nuye Kunwok (GUP) vs ACF
1 Kaluk Jesus benkimey nawu twelve bininj nuye, benmirndemornnameng, wanjh nungka bendulkarrewong dja benmarnbom kabirriwohrnan ba bu nawu namarnde rowk kabindimunkewe, dja kabindimarnbun bininj nawu kabirridowen kundjakbubuyika.
1 E, convocando os seus doze discípulos, deu-lhes virtude e poder sobre todos os demônios, para curarem enfermidades.
2 Dja mak nungka benmunkeweng bu kabirriyolyolme God nuye bu Kawohrnan rowk, dja kabindimarnbun nawu kabirridowe bininj.
2 E enviou-os a pregar o reino de Deus, e a curar os enfermos.
3 Dja benmarnewokrayekwong, yimeng, “Yuwn njale ngurrikan bu ngurrirekenh, yuwn ngurrikan kundulk, mak baladji, yuwn mak ngurrilodkan buriddi, yuwn mak ngurrikukkan kunwardde, dja yuwn mak ngurrimadjkan bokenh nawu ngurridjongburren.
3 E disse-lhes: Nada leveis convosco para o caminho, nem bordões, nem alforje, nem pão, nem dinheiro; nem tenhais duas túnicas.
4 Dja bu ngurribebme kore kunred, wanjh bu ngurringalke nawu ngunyiyo, wanjh kunrurrk nuye ngurringimen, kumekbe kunrurrkkudji ngurridjalyuwn, kaluk ngurribolkbawon.
4 E em qualquer casa em que entrardes, ficai ali, e de lá saireis.
5 Dja bu ngurribolkmang kore bininj nawu kabirrihni kunmekbe kunred minj ngunkimang ngunyiyo, wanjh bu kunmekbe ngurribolkbawon, wanjh ngurridengeborrhborrdjerlmen ba kundjulng ngarre kunmekbe kunred ngundengebawon. Kunmekbe ngurrikurduyime ba ngurrbenmulewan bu kunwarre kabirridjalburrbun.”
5 E se em qualquer cidade vos não receberem, saindo vós dali, sacudi o pó dos vossos pés, em testemunho contra eles.
6 Wanjh kunmekbe Jesus benmarneyimeng benmunkeweng, wanjh bedda birriwam kore kubolkyahwuyahwurdbubuyika, bedda bindibengdayhkeyi kunwok kunmak, dja mak bindimarnbuni nawu birrihni kumekbe kunred rowk.
6 E, saindo eles, percorreram todas as aldeias, anunciando o evangelho, e fazendo curas por toda a parte.
7 Kaluk bu Herod nawu wohrnani, nungka wobekkang rowk bu baleh Jesus kurduhkurduyimi, dja nungka djalwernhkodjmayahmeng duninjh bu yikahwi bininj birriyimi John yawoyhmimbiminj kumidjbeh,
7 E o tetrarca Herodes ouviu todas as coisas que por ele foram feitas, e estava em dúvida, porque diziam alguns que João ressuscitara dentre os mortos; e outros que Elias tinha aparecido;
8 dja yikahwi birribuyika birriyimi Elijah benmarnebebmeng, dja mak birribuyika birriyimi bu nakudji prophet nawu korroko birriwokmulewani God wanjh yawoyhmimbiminj.
8 E outros que um profeta dos antigos havia ressuscitado.
9 Wanjh Herod yimeng, “Adju, nawu John wanjh nungka ngakomdjobkeng, dja kaluk nangale nuk nahni nabuyika ngahwobekkan kuhni bu kunbubuyika kayime?” Wanjh nungka djareni binayi Jesus.
9 E disse Herodes: A João mandei eu degolar; quem é, pois, este de quem ouço dizer tais coisas? E procurava vê-lo.
10 Bu nawu apostles birrimdurndi kore Jesus wanjh birrimarnemulewam bu baleh bedda birrihyimi. Wanjh nungka benkang bedman birrikudji, birriwam darnkih kore kubolkkimuk kabolkngeyyo Bethsaida.
10 E, regressando os apóstolos, contaram-lhe tudo o que tinham feito. E, tomando-os consigo, retirou-se para um lugar deserto de uma cidade chamada Betsaida.
11 Kaluk bu birrimirndewern bininj nawu munguyh birrikadjuyi, wanjh birriburrbom bu Jesus kumekbe birriwam, wanjh bedda warridj kumekbe birrimunkekadjungi. Wanjh nungka warnmakminj bu bennang, dja benkimey, wanjh yolyolmeng bedberre bu God Kawohrnan rowkkenh, dja benmarnbom nawu birridoweni.
11 E, sabendo-o a multidão, o seguiu; e ele os recebeu, e falava-lhes do reino de Deus, e sarava os que necessitavam de cura.
12 Kaluk bu dungkolungi, nawu twelve bininj nuye birriwam kore nungka birrimarneyimeng, “Yibenmunkewemen nawu birrimirndewern ba kabirrire kore darnkih kubolkyahwurdbubuyika, dja mak kabbal kore manme kabirrihdudjeng kabirrihyo, ba kabindingalke nawu kabindiyiyo dja mak kabindiwon manme, dja ngadkunu karrihni kondah kore minj nangale kayo.”
12 E já o dia começava a declinar; então, chegando-se a ele os doze, disseram-lhe: Despede a multidão, para que, indo aos lugares e aldeias em redor, se agasalhem, e achem o que comer; porque aqui estamos em lugar deserto.
13 Dja nungka yimeng bedberre, “Ngudda wanjh ngurrbenwo manme kabirringun.” Dja bedda birriyimeng, “Ngad minj manwern ngarrikarrme, ngarridjallodkarrme kunbidkudji buriddi, dja mak djenj bokenh ngarrikarrme. Yiddok ngarrire wanjh ngarrimang manme bedberre nawu birrimirndewern?”
13 Mas ele lhes disse: Dai-lhes vós de comer. E eles disseram: Não temos senão cinco pães e dois peixes, salvo se nós próprios formos comprar comida para todo este povo.
14 Dja nawu birrihni wanjh birrimirndewern duninjh, dja nawu bininj wanjh darnkih five thousand. Wanjh Jesus benmarneyimeng bininj nuye nawu benhbukkabukkani, yimeng, “Mah, ngurrbenmarneyimen kabirriyerrkan, kaluk ngurrbenbebbehmirndemornnamen fifty kore kumirndebubuyika rowk.”
14 Porquanto estavam ali quase cinco mil homens. Disse, então, aos seus discípulos: Fazei-os assentar, em ranchos de cinqüenta em cinqüenta.
15 Wanjh kunmekbe bindimarneyimeng dja birriyerrkang rowk.
15 E assim o fizeram, fazendo-os assentar a todos.
16 Wanjh Jesus mey manbu five buriddi dja mak djenj bokenh, wanjh nungka bolknang kaddum biburlumeng kornkumo, bakkeng rowk, wanjh benwong nawu bininj nuye bu bindiwoni nawu birrimirndewern bininj.
16 E, tomando os cinco pães e os dois peixes, e olhando para o céu, abençoou-os, e partiu-os, e deu-os aos seus discípulos para os porem diante da multidão.
17 Wanjh nawu birriwern rowk birringuneng dja birriworrkminj. Wanjh Jesus nuye bininj birrimoyhmey manwern mandawh manbu birribawong, kaluk twelve baskets birribarlkeng.
17 E comeram todos, e saciaram-se; e levantaram, do que lhes sobejou, doze alcofas de pedaços.
18 Kaluk bu Jesus dingihdi yiwarrudj nakudjihkudji, dja bininj nuye nawu benhbukkabukkani bedda warridj birridjarrkni. Wanjh nungka bendjawam, “Nawu bininj birrimirndewern ngaye yimankek kabirriyime nangale?”
18 E aconteceu que, estando ele só, orando, estavam com ele os discípulos; e perguntou-lhes, dizendo: Quem diz a multidão que eu sou?
19 Wanjh birriwokmey, “Ngudda yimankek kabirriyime John nawu benkukdjuhkeyi, nawu mak yikahwi kabirriyime yimankek ngudda Elijah, dja nawu birribadbuyika kabirriyime bu ngudda nakudji prophet nawu korroko birriwokmulewani God wanjh yawoyhmimbiminj.”
19 E, respondendo eles, disseram: João o Batista; outros, Elias, e outros que um dos antigos profetas ressuscitou.
20 Wanjh Jesus yimeng, “Dja ngudda yimankek ngurriyime ngaye nangale?” Wanjh Peter biwokmey Jesus, yimeng, “Ngudda nawu Christ, nawu God nuye.”
20 E disse-lhes: E vós, quem dizeis que eu sou? E, respondendo Pedro, disse: O Cristo de Deus.
21 Wanjh Jesus benwokrayekwong duninjh, “Yuwn nangale ngurrbenmarneyime bu kuhni ngaye Christkenh.”
21 E, admoestando-os, mandou que a ninguém referissem isso,
22 Dja mak yimeng, “Kayingkihwokdjedjenyo bu ngaye nawu Bininj Duninjh, kaluk ngadjaldjakbekkan duninjh kore nawu dabborrabbolk, dja warridj nawu birrikihkimuk priest, dja nawu kabindibukkabukkan mankarre. Bu bedda ngandirohrokme rowk, ngandikukmunkewe yiman ngaye ngayeng rerrih, kaluk ngandibun ngarrowen. Dja kaluk bu kunbarnangarra danjbik God nganyawoyhdolkkayhwe kore ngayawoyhmimbimen.”
22 Dizendo: É necessário que o Filho do homem padeça muitas coisas, e seja rejeitado dos anciãos edos escribas, e seja morto, e ressuscite ao terceiro dia.
23 Wanjh Jesus benmarneyimeng bedda rowk, “Bu bininj kadjare nganmunkekadjung, wanjh namekbe nanu djalmarrkbaworrimen nawu nungan kadjare, dja bu malaywibubuyika rowk munguyh wanjh yiman rerrih dulkngorrka nuye kore yiman kakanjkurrmerren rerrih, dja ngaye nganmunkekadju.
23 E dizia a todos: Se alguém quer vir após mim, negue-se a si mesmo, e tome cada dia a sua cruz, e siga-me.
24 Dja nawu kadjare nungan kanahnarren kakanjngehkerren, wanjh nanu kaluk kadjaldowen, dja nawu nungan kamarrkbaworren yiman kakanjkurrmerren ngayekah, wanjh nanu kaluk kangehkerren.
24 Porque, qualquer que quiser salvar a sua vida, perdê-la-á; mas qualquer que, por amor de mim, perder a sua vida, a salvará.
25 Dja njale kaluk kakarrme bininj nawu yiman yehyeng rowk kamang nawu kurorrekenh, dja bu nungan kadjalwarreworren kamunkewerren kubolkwarre?
25 Porque, que aproveita ao homem granjear o mundo todo, perdendo-se ou prejudicando-se a si mesmo?
26 Dja nawu kayemengalme ngayekenh, dja mak kunwokkenh ngardduk bu ngahwokdi, namekbe nanu kaluk ngaye nawu Bininj Duninjh ngayemanwali ngamarneyeme, bu ngaye ngamre kunmakmak dorrengh ngardduk, dja mak kunmakmak nuye Kornkumo ngardduk, dja mak bedberre kunmakmak nawu birrimakkaykenh angel.
26 Porque, qualquer que de mim e das minhas palavras se envergonhar, dele se envergonhará o Filho do homem, quando vier na sua glória, e na do Pai e dos santos anjos.
27 Dja ngayime ngudberre woybukkih bu yikahwi nawu kondah karrihdi kaluk minj kabirribangmedowen kore kabirrinan werrk bu God Kawohrnan rowk.”
27 E em verdade vos digo que, dos que aqui estão, alguns há que não provarão a morte até que vejam o reino de Deus.
28 Bu kuhni Jesus benmarneyimeng wanjh kaluk bu darnkih kunkodjke eight, wanjh nungka Jesus warddebidbom karri yiwarrudj, dja mak benmey Peter, John, dja James, dja birridjarrkwam.
28 E aconteceu que, quase oito dias depois destas palavras, tomou consigo a Pedro, a João e a Tiago, e subiu ao monte a orar.
29 Kaluk bu Jesus dingihdi yiwarrudj wanjh kebbuyikaminj dja kunmadj nawu djongbuhdjongbuyindi wanjh madjbeleminj duninjh yiman kayime namarrkon kamwayhke.
29 E, estando ele orando, transfigurou-se a aparência do seu rosto, e a sua roupa ficou branca e mui resplandecente.
30 Kaluk kumekbe benebokenh bininj benebebmeng, kaluk bedda wanjh Moses dja Elijah
30 E eis que estavam falando com ele dois homens, que eram Moisés e Elias,
31 Wanjh bedda benedjalbebmeng God nuye kunmakmak dorrengh, dja birriwokdi ngarre bu ngokko darnkih kamarnbuyindan kore Jesus kakurduyime bu karrowenkenh kore Jerusalem.
31 Os quais apareceram com glória, e falavam da sua morte, a qual havia de cumprir-se em Jerusalém.
32 Kaluk Peter dja nawu birrihni wanjh birrimimdulmukminj duninjh, wanjh bu birrimimbayhmeng birrinang Jesus nuye kunmakmak bu kukbami, dja mak bindinang benemekbe bininj nawu Jesus birridjarrkdi.
32 E Pedro e os que estavam com ele estavam carregados de sono; e, quando despertaram, viram a sua glória e aqueles dois homens que estavam com ele.
33 Wanjh bu benemekbe bininj benebalhbawoni Jesus, wanjh Peter bimarneyimeng Jesus, “Ngudda nawu kanmarnewohrnan, wanjh kamak bu ngad karridi, wardi ngarridjurlebu danjbik, mandjurlekudji ngudda ke, dja mandjurlekudji Moses nuye, dja mak mandjurlekudji Elijah nuye.” Dja nungka minj burrbuyi bu baleh yimi bu wokdi.
33 E aconteceu que, quando aqueles se apartaram dele, disse Pedro a Jesus: Mestre, bom é que nós estejamos aqui, e façamos três tendas: uma para ti, uma para Moisés, e uma para Elias, não sabendo o que dizia.
34 Dja bu kuhni balhwokdi wanjh kunngol benmarnebebmeng, yiman rerrih benkukbarrkbom dja birrikeleminj bu birringolngimeng.
34 E, dizendo ele isto, veio uma nuvem que os cobriu com a sua sombra; e, entrando eles na nuvem, temeram.
35 Wanjh birribekkang nakudji wokdanj kungolbeh yimeng, “Nanih wanjh Beywurd ngardduk, nawu ngaye ngadjarrngbom, nungka wanjh ngurribekka.”
35 E saiu da nuvem uma voz que dizia: Este é o meu amado Filho; a ele ouvi.
36 Wanjh balwokdanj kaluk birrinang Jesus nadjalkudji dingihdi. Wanjh bedda birringurdmeng, minj nangale birribangmemarneyimeninj bu baleh bedman birrinang.
36 E, tendo soado aquela voz, Jesus foi achado só; e eles calaram-se, e por aqueles dias não contaram a ninguém nada do que tinham visto.
37 Wanjh malaywi bu birriwarddekoluy wanjh birrimirndewern duninjh birridabkeng Jesus.
37 E aconteceu, no dia seguinte, que, descendo eles do monte, lhes saiu ao encontro uma grande multidão;
38 Kaluk kunmekbe nakudji bininj nawu kumekbe birrimirnderri wanjh kayhmeng, yimeng, “Ngudda nawu kanbukkabukkan, djawahdjawan bu yinan ngardduk beywurd, dja nungka wanjh nadjalkudji duninjh wurdyaw ngardduk,
38 E eis que um homem da multidão clamou, dizendo: Mestre, peço-te que olhes para meu filho, porque é o único que eu tenho.
39 dja namalngwarre kabihmang dja kunu kadjalwohkayhme, wanjh namalngwarre kabimarnbun kakukbarlbarlme, kaluk kahnunjdjabun. Nahni namalngwarre kamdurndeng munguyh, dja wanjh kawernhwarrewon dja karrowen!
39 Eis que um espírito o toma e de repente clama, e o despedaça até espumar; e só o larga depois de o ter quebrantado.
40 Dja ngaye ngabendjaldjawani bininj nawu ngudda ke yibenhbukkabukkan, ngadjareni bedda birribebkemeninj namekbe namalngwarre, dja wanjh birridulkarreyawarreni birribarabom.”
40 E roguei aos teus discípulos que o expulsassem, e não puderam.
41 Wanjh Jesus yimeng, “Ngudda nawu bolkkime ngurrimimbi, nawu minj ngurriwoybukwon God, dja mak ngurridjaldjare kunwarre, kaluk baleh kayime karridjarrkni, dja baleh kayime madbun ngudberre bu yimankek ngurriwoybukwon?” Wanjh bimarneyimeng nawu kornkumo, “Mah. Yimka nawu beywurd ke kondah.”
41 E Jesus, respondendo, disse: Ó geração incrédula e perversa! até quando estarei ainda convosco e vos sofrerei? Traze-me aqui o teu filho.
42 Bu wurdyaw bu balhrey, namekbe namalngwarre biwohkukburriweng dja bimarnbom kukbarlbarlmeng. Wanjh Jesus birruy namekbe namarnde, wanjh bimarnbom wurdyaw, dja birrurndiweng kore kornkumo.
42 E, quando vinha chegando, o demônio o derrubou e convulsionou; porém, Jesus repreendeu o espírito imundo, e curou o menino, e o entregou a seu pai.
43 — ausente —
43 E todos pasmavam da majestade de Deus. E, maravilhando-se todos de todas as coisas que Jesus fazia, disse aos seus discípulos:
44 “Ngurriwernhbekka manih manu kunwok bu marneyime bolkkime, ngurridahkendo kukodjkulu, dja ngaye nawu Bininj Duninjh ngokko darnkih ngandikukweykan kore bininj.”
44 Ponde vós estas palavras em vossos ouvidos, porque o Filho do homem será entregue nas mãos dos homens.
45 Wanjh kuhni bu Jesus benmarneyimeng, bedda minj birrimenmayi dja mak manu kunwok benmarnewarlkkayindi ba minj birriwernhburrkburrkbekkayi, dja mak birrikeleni bu birridjawayi kuhni kunwokkah wernhmulewayi.
45 Mas eles não entendiam esta palavra, que lhes era encoberta, para que a não compreendessem; e temiam interrogá-lo acerca desta palavra.
46 Kaluk Jesus nuye benbukkabukkani, wanjh bedda birridangwerreni birridjawarreni bu nangale kore bedda kaluk kabenmarnekukdokme nawu birribuyika bedberre.
46 E suscitou-se entre eles uma discussão sobre qual deles seria o maior.
47 Wanjh bu nungan Jesus burrbom bedman bedberre bu birriburrbuhburrbuni kukange bedberre, wanjh nungka bimey nakudji wurdyaw, wanjh binameng kore nungka nuye kungurrird.
47 Mas Jesus, vendo o pensamento de seus corações, tomou um menino, pô-lo junto a si,
48 Wanjh benmarneyimeng, “Nangale nawu kabikimang nahni wurdyaw kore kunngey ngayekah, wanjh kunu ngaye ngankimang, dja nangale nawu ngaye ngankimang, wanjh kabikimang warridj nawu ngaye nganmunkeweng. Kaluk bininj nawu nadjalyahwurd dja nawu kamre yerre ngudberre, nungka wanjh namekbe nanu nawu ngunbalmarnekukdokme ngudberre.”
48 E disse-lhes: Qualquer que receber este menino em meu nome, recebe-me a mim; e qualquer que me receber a mim, recebe o que me enviou; porque aquele que entre vós todos for o menor, esse mesmo será grande.
49 John wokdolkkang, yimeng, “Ngudda nawu kanmarnewohrnan ngadberre, ngad ngarrinang nakudji bininj nawu ngunhngeybuni dja benhbebkeyi namarnde, dja ngad ngarringurdkemeninj bu minj nungka dorrengh ngundidjarrkmunkekadjung.”
49 E, respondendo João, disse: Mestre, vimos um que em teu nome expulsava os demônios, e lho proibimos, porque não te segue conosco.
50 Wanjh Jesus bimarneyimeng, “Yuwn ngurringurdke, dja bininj nawu minj ngunyiwirrihme bu ngurrihkurduyime, wanjh yiman rerrih nungka ngunbidyikarrme.”
50 E Jesus lhe disse: Não o proibais, porque quem não é contra nós é por nós.
51 Kaluk bu darnkih kumhrey nuye Jesus God kabiwayhke kabikan kaddum heaven, nungka Jesus njilngbekkarrinj bu kunmekbe djahdjalley kore Jerusalem.
51 E aconteceu que, completando-se os dias para a sua assunção, manifestou o firme propósito de ir a Jerusalém.
52 Wanjh nungka benmunkeweng yikahwi bininj kabirriyingkihdokme nawu birrimarnekani kunwok. Bedda birriwam birribebmeng kore kubolkyahwurd, kaluk kunred bedberre bininj nawu Samariahbeh, kumekbe birribebmeng birriyingkihmarnebolkmarnbuyi.
52 E mandou mensageiros adiante de si; e, indo eles, entraram numa aldeia de samaritanos, para lhe prepararem pousada,
53 Dja bininj nawu birrihni kumekbe kunred wanjh bedda minj birrikimayi Jesus, dja birriburrbom nungka Jesus njilngbekkarrinj rengehrey Jerusalem.
53 Mas não o receberam, porque o seu aspecto era como de quem ia a Jerusalém.
54 Wanjh James dja John nawu nuye Jesus benbenehbukkabukkani, bu bedda benenang kunmekbe birriyimeng, wanjh beneyimeng, “Ngudda nawu Yiwohrnan Rowk, ngudda yidjare ngad ngarrimarnekayhme kunak kamkolung kaddumbeh kabenkukkinje rowk?”
54 E os seus discípulos, Tiago e João, vendo isto, disseram: Senhor, queres que digamos que desça fogo do céu e os consuma, como Elias também fez?
55 Dja Jesus balborledmeng benbeneduy.
55 Voltando-se, porém, repreendeu-os, e disse: Vós não sabeis de que espírito sois.
56 Wanjh kunmekbe birribaldjalley kore kunredbuyika kubolkyahwurd.
56 Porque o Filho do homem não veio para destruir as almas dos homens, mas para salvá-las. E foram para outra aldeia.
57 Bu birribalhrey kore manbolh, kaluk nakudji bininj biwohmarneyimeng Jesus, “Ngaye munkekadjung ngudda bu baleh yarrkka yire.”
57 E aconteceu que, indo eles pelo caminho, lhe disse um: Senhor, seguir-te-ei para onde quer que fores.
58 Dja Jesus bimarneyimeng, “Nawu dalkken kakarrme kudjorlok kore kayo, dja nawu mayhmayh kawelyi warridj red kakarrme red, dja ngaye nawu Bininj Duninjh minj ngabolkkarrme ngayeman ngardduk bu ngakodjkeyo.”
58 E disse-lhe Jesus: As raposas têm covis, e as aves do céu, ninhos, mas o Filho do homem não tem onde reclinar a cabeça.
59 Dja Jesus bimarneyimeng nabuyika bininj, “Kanmunkekadju.” Dja nungka yimeng, “Nawu Yiwohrnan, kanmunkewemen werrk ba ngare ngakukdudjeng kornkumo ngardduk.”
59 E disse a outro: Segue-me. Mas ele respondeu: Senhor, deixa que primeiro eu vá a enterrar meu pai.
60 Wanjh Jesus bimarneyimeng, “Yibawo, dja nawu yiman bedman birridowerrinj rerrih, bedda wanjh bindikukdudjimen nawu bindimarnedoweng. Dja nguddanu, yidjallay, yibenbengdayhke bininj bu God Kawohrnan rowk.”
60 Mas Jesus lhe observou: Deixa aos mortos o enterrar os seus mortos; porém tu vai e anuncia o reino de Deus.
61 Kaluk bininj nabuyikawali yimeng, “Ngaye wanjh munkekadjung ngudda, ngudda nawu Yiwohrnan, dja kanmunkewemen werrk, ngabenwoknan nawu kured kabirrihni.”
61 Disse também outro: Senhor, eu te seguirei, mas deixa-me despedir primeiro dos que estão em minha casa.
62 Jesus bimarneyimeng, “Bininj nawu bidkurrmerrinj kore kundulk dedjdjingmey kabolkkarung mandjad, dja munguyh kahborledme kahbolknan rerre, wanjh nakka minj namak bu yimankek kahdurrkmirri kore God Kawohrnan rowk.”
62 E Jesus lhe disse: Ninguém, que lança mão do arado e olha para trás, é apto para o reino de Deus.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 9, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.