Gênesis 24
Ibibiriya: Igambo lya Rurema mu ndeto ye'kifuliiru (FLR) vs NVT
1 Hiburahimu âli kola mushaaja bweneene. Na Nahano âli múgashaniiri bweneene, mu kati ka byoshi.
1 Abraão estava bem velho, e o S enhor o havia abençoado em tudo.
2 Anâli riiri noꞌmukozi wage muguma, úwâli kuliiri abaabo booshi, anali ye wâli yimangiiri ibindu byage.
2 Certo dia, Abraão disse a seu servo mais antigo, o homem encarregado de sua casa: “Faça um juramento colocando a mão debaixo da minha coxa.
3 Na kwiꞌziina lya Nahano Rurema, ulya úkalema igulu neꞌkihugo, ushiikize kwo utâye loogeze mugala wani wa Hisake umukazi mu banyere ba mu kino kihugo kyeꞌKaanani. Kundu ngoli tuuziri hano,
3 Jure pelo S enhor , o Deus dos céus e da terra, que não deixará meu filho se casar com uma das mulheres cananitas que aqui vivem,
4 haliko, ugendi múloogeza ye mu kihugo kyo nꞌgakomooka mwo. Kinabe kya mu bandu biꞌkondo lyani.»
4 mas irá à minha terra natal, aos meus parentes, procurar uma mulher para meu filho Isaque”.
5 Uyo mukozi, ti: «E waliha, hali ikyanya umunyere angalahira kwo atagayisunga hala neꞌmwabo. Aahago! Iri angalahira kwokwo, ka ngwaniini ngalulire mugala wawe mu kihugo kyo ukakomooka mwo?»
5 O servo perguntou: “E se eu não encontrar uma moça disposta a viajar para um lugar tão distante de sua terra? Devo levar Isaque para morar entre seus parentes na terra de onde o senhor veio?”.
6 Hiburahimu, ti: «Nanga! Utakolwe kwo wamúgalulira mwo.
6 “Não!”, respondeu Abraão. “Cuidado! Não leve meu filho para lá de jeito nenhum.
7 Si Nahano Rurema, ulya úkalema igulu, keera akandyosa mu kihugo kyo nꞌgakomooka mwo, na mu bandu ba mwiꞌkondo lyani. Anambwira mu kushiikiza, ti: “Kino kihugo, ngakiheereza abandu ba mu kibusi kyawe.” Ye na yoyo Rurema, ye gakutumira umuganda wage akurongoore, halinde ulongere mugala wani umukazi iyo munda.
7 O S enhor , o Deus dos céus, que me tirou da casa de meu pai e de minha terra natal, prometeu solenemente dar esta terra a meus descendentes. Ele enviará um anjo à sua frente e providenciará para que você encontre ali uma mulher para meu filho.
8 Noꞌyo mukazi, iri angayami shiikiza kwo mutayijanwe, lyoki indahiro yo ugambiikira, ugaaba wagiyifwongooza mwo. Si utakolwe kwo wagalulira mugala wani iyo munda!»
8 Se ela não estiver disposta a acompanhá-lo de volta, você estará livre do seu juramento. Mas não leve meu filho para lá, de maneira nenhuma.”
9 Uyo mukozi, iri akayuvwa kwokwo, anabiika ukuboko kwage mwiꞌdako lyeꞌkibero kya nahamwabo, mu kushiikiza kwo agamúsimbaha.
9 Então o servo colocou a mão debaixo da coxa de Abraão, seu senhor, e jurou seguir suas instruções.
10 Lyeryo, uyo mukozi analola mu ngamiya za nahamwabo, anayabiira mwiꞌkumi. Anayabiira neꞌbindi bindu bingi byeꞌkishingo bya nahamwabo. Ha nyuma, anashokola injira yoꞌkugenda i Haraamu, mu kihugo kyeꞌMezopotamiya, ho Nahoori âli ki tuuziri.
10 Em seguida, pegou dez camelos de Abraão, carregou-os com presentes valiosos de todo tipo da parte de seu senhor e viajou para a terra distante de Arã-Naaraim. Chegando lá, dirigiu-se à cidade onde Naor, irmão de Abraão, havia se estabelecido.
11 Uyo mukozi, mbu ahikage kwiꞌhulukiro lyaꞌkaaya, anabona heꞌkirigo, anahavyagiza ingamiya. Kâli kola kabigingwe, kyo kyanya abakazi bâli kizi yiji vwoma.
11 Ao entardecer, quando as mulheres saíam para tirar água, ele fez os camelos se ajoelharem perto de um poço nos arredores da cidade.
12 Lyeryo, anahuuna, ti: «E Nahano Rurema wa nahamwitu Hiburahimu! Nakuyinginga, ukolerage umukozi wawe Hiburahimu amiija, mu kundabaala zeene, halinde ngendukirwe mu luno lugeezi.
12 Então o servo orou: “Ó S enhor , Deus do meu senhor Abraão, por favor, dá-me sucesso hoje e sê bondoso com o meu senhor Abraão.
13 Buno ngola ha kino kirigo. Naꞌbanyere ba mu kano kaaya bakola mu yiji vwoma.
13 Como vês, estou aqui junto desta fonte, e as moças da cidade estão vindo tirar água.
14 Aahago! Mu kati kaabo, ngiisi ye ngabwira kwo atuule akabindi kaage, ninywe amiiji, ananjuvye, ti: “Gaagano, unywe kwo.” Anashubi deta, ti: “Kiri neꞌngamiya zaawe, ngazinywesa”, yoyo, abe ye mukazi ye watoolera umukozi wawe Hisake. Kwiꞌyo njira, lyo ngaaba naꞌkasiisa kwo wakolera nahamwitu Hiburahimu amiija.»
14 Esta é minha súplica. Pedirei a uma delas: ‘Por favor, dê-me um pouco de água do seu cântaro para eu beber’. Se ela disser: ‘Sim, beba. Também darei água a seus camelos’, que seja ela a moça que escolheste para ser mulher do teu servo Isaque. Desse modo, saberei que foste bondoso com o meu senhor”.
15 Iri akaba atazi yusa ukuhuuna Rurema, haaho-haaho, hanahulukira munyere muguma, iziina lyage ye Rebeka, abetwiri akabindi. Uyo Rebeka, âli riiri munyere Betweri, anâli riiri mwijukulu Nahoori na Mirika. Na Nahoori âli riiri mwene wabo Hiburahimu.
15 Antes de terminar a oração, o servo viu aproximar-se uma moça chamada Rebeca, que trazia um cântaro no ombro. Ela era filha de Betuel, filho do irmão de Abraão, Naor, e de sua mulher, Milca.
16 Uyo Rebeka, âli nonosiri ngana, atanâli zaazi menyana noꞌmushosi. Kwokwo, anamanukira iwa kirya kirigo, anavwoma. Ha nyuma, anabuli betula akabindi kaage, anashokola injira.
16 Rebeca era muito bonita, tinha idade para casar e era virgem. Ela desceu à fonte, encheu o cântaro e voltou.
17 Mbu abe akola mu taaha, ulya mukozi wa Hiburahimu anamúyitanga, ti: «We kongwa, umbeereze ku miiji, ngutuule nga miguuti inga.»
17 O servo de Abraão correu até ela e lhe pediu: “Por favor, dê-me um pouco de água do seu cântaro para eu beber”.
18 Na wa naye: «E waliha, gaagano, unywe.» Yako kabindi, anakashonoola ku kitugo, anakahengeka mu kumúnywesa.
18 “Sim, meu senhor, beba”, respondeu ela e, prontamente, baixou o cântaro do ombro e lhe deu de beber.
19 Ulya munyere, iri akayusa ukumúnywesa, anashubi deta: «Kiri na yizi ngamiya zaawe, ngazivwomera, halinde nazo zishoolage.»
19 Depois que lhe deu de beber, disse: “Tirarei água para seus camelos também, até que estejam satisfeitos”.
20 Ha butambi lyeꞌkirigo, hâli riiri umuvuli. Uyo munyere anagufukumulira mwo ágâli sigiiri mu kabindi. Haaho-haaho, anashubi lindimukira yo, anakizi vwomera yizo ngamiya, halinde zooshi zanashoola.
20 Esvaziou depressa o cântaro no bebedouro e correu de volta ao poço a fim de tirar água para todos os camelos.
21 Ikyanya akaba akiri mu kita-kita, ulya mukozi anakizi múyitegeereza, buzira kudeta kiri niꞌgambo, iri anayibuuza, ti: «Ka Nahano keera ashuvya amahuuno gaani, kandi iri nanga?»
21 O homem a observou em silêncio, pensando se o S enhor lhe tinha dado sucesso em sua missão.
22 Iri ingamiya zaage zikaba keera zayusa ukushoola, anayami fumbadika umunyere imbete yeꞌnooro. Yâli hiiti ubuzito nga bwa garama ndatu. Anashubi múfumbadika neꞌbikomo bibiri byeꞌnooro. Na ngiisi kiguma, kyâli hiiti ubuzito ingingwe ye garama igana.
22 Por fim, quando os camelos terminaram de beber, o servo deu à moça uma argola de ouro para o nariz e duas pulseiras grandes de ouro para os braços.
23 Anamúbuuza: «Ewe! Ulyagagi munyere nyandi? Twe na bano, ka tugalonga ahandu ho tugalaala mu mwinyu?»
23 “De quem você é filha?”, perguntou ele. “Diga-me, por favor, se seu pai tem lugar para nos hospedar esta noite.”
24 Rebeka, ti: «Ndi munyere Betweri. Na shokulu, ye Nahoori. Na mugaaka, ye Mirika.
24 “Sou filha de Betuel, e meus avós são Naor e Milca”, respondeu ela.
25 Ha mwitu, halyagagi ikyaliri kingi kyoꞌkuyajira yizi ngamiya zaawe. Hali na byoꞌkuziyahirira. Kiri na niinyu, hali ho mugalaala.»
25 “Temos bastante palha e forragem para os camelos e espaço para hóspedes.”
26 Ulya mukozi anafukama, anayikumba Nahano, ti:
26 O homem se prostrou e adorou o S enhor .
27 «E Nahano Rurema wa nahamwitu Hiburahimu, kongwa bweneene, bwo ukayami yereka Hiburahimu ubwija bwawe. Ikyanya ukamúlagaania igambo, wanamúyereka kwo utali mu hinduka hiꞌgulu lyalyo. E Nahano, mu luno lugeezi lwani, wayami ndongoora, halinde mu bandu ba mu nyumba ya nahamwitu.»
27 “Louvado seja o S enhor , Deus do meu senhor Abraão!”, disse ele. “O S enhor demonstrou bondade e fidelidade ao meu senhor, pois me conduziu até seus parentes.”
28 Rebeka, anayami kwabadukira imunda nyina. Birya byoshi íbyakoleka, anagendi múganuulira byo.
28 A moça correu para casa e contou à família tudo que havia acontecido.
29 Rebeka âli hiiti mushija wage, iziina lyage ye Labaani. Uyo Labaani, anayami tibitira iwa kirya kirigo, gira abone uyo mushosi.
29 Rebeca tinha um irmão chamado Labão, que foi prontamente à fonte para conhecer o homem.
30 Mukuba, âli mali bona imbete neꞌbikomo ku maboko ga mwali wage, akanayuvwa amagambo gaage, nga kwo Rebeka âli mali baganuulira.
30 Ele havia visto a argola para o nariz e as pulseiras nos braços da irmã, e tinha ouvido Rebeca contar o que o homem dissera. Assim, apressou-se até a fonte, onde o homem ainda estava parado perto dos camelos.
31 Anayami múbwira: «Nahano keera akugashaanira. Aaho! Utaki shubi yisunga. Si uyegererage imwitu. Keera nalingikania inyumba yo ugahanda mwo, kiri na ho yizi ngamiya zaawe zigalaala.»
31 Labão lhe disse: “Venha e fique conosco, abençoado do S enhor ! Por que ficar aí fora? Já mandei arrumar acomodações para você e seus homens e lugar para os camelos”.
32 Uyo mukozi, anagendi yingira mu nyumba. Imiteekerwa yoshi íyâli ku ngamiya, banagishonoola, banaziyahirira. Uyo mukozi, naꞌbaabo bo bâli yijiinwi, banabaheereza amiiji goꞌkuleeza ku magulu.
32 Então o homem foi com ele para casa. Labão mandou descarregar os camelos, dar palha para os animais se deitarem e forragem para comerem, e água para o homem e seus ajudantes lavarem os pés.
33 Ha nyuma, banabazimaana. Haliko, uyo mukozi anadeta: «Niehe, ndaahyo nangabiika ku kanwa, índazi deta íbyandeeta.» Na wa Labaani, ti: «Bidete!»
33 Quando a refeição foi servida, porém, o servo de Abraão disse: “Não comerei enquanto não explicar o motivo da minha vinda”. “Está bem”, disse Labão. “Fale.”
34 Ulya mushosi, ti: «Ndi mukozi wa Hiburahimu.
34 “Sou servo de Abraão”, explicou ele.
35 Noꞌyo Hiburahimu, Rurema keera akamúgashaanira, anakola mugale bweneene. Keera Nahano akamúheereza inguuli zeꞌbibuzi, na zeꞌmbene, na zeꞌngaavu, kiri neꞌnguuli zeꞌngamiya, neꞌza bapunda. Na kwakundi, keera akalonga inooro nyingi, neꞌharija, kuguma naꞌbakozi, abashosi naꞌbakazi.
35 “O S enhor abençoou grandemente o meu senhor, e ele se tornou um homem rico. O S enhor lhe deu rebanhos de ovelhas e bois, uma fortuna em prata e ouro, e muitos servos e servas, camelos e jumentos.
36 «Muka nahamwitu, iziina lyage ye wâli Saara. Mu bugiikulu bwage, akamúbutira umwana woꞌbutabana, ye Hisake. Noꞌyo mwana, ye nahamwitu akasikiiriza ibindu byage byoshi.
36 “Quando Sara, mulher do meu senhor, era muito idosa, deu à luz o filho dele. Meu senhor deu tudo que possui a esse filho
37 Nahamwitu, kundu atuuziri mu kihugo kyeꞌKaanani, haliko akambikiisa indahiro kwo ndaloogeze Hisake umukazi mu banyere beꞌyo munda.
37 e me fez jurar, dizendo: ‘Não permita que meu filho se case com uma das mulheres cananitas que aqui vivem.
38 Akangomeereza kwo ngendi múloogeza ye mu mulala gwage, anabe wa mwiꞌkondo lyage.
38 Vá à casa de meu pai, aos meus parentes, procurar uma mulher para meu filho’.
39 «Nanamúbuuza: “Uyo munyere, iri angalahira kwo tutayijanwe, kuti ngaagira?”
39 “Mas eu perguntei ao meu senhor: ‘E se eu não encontrar uma moça disposta a voltar comigo?’.
40 «Naye, ti: “Nahano ayamiri ali mu ndongoora. Na buno, agakulungikira umuganda wage, halinde ugenduukirwe mu lugeezi lwawe. Uloogeze mugala wani umukazi, mu mulala gwani, na mwiꞌkondo lyani, unamúndeetere hano.
40 Ele respondeu: ‘O S enhor , em cuja presença tenho vivido, enviará um anjo com você e lhe dará sucesso em sua missão. Encontre uma mulher para meu filho entre os meus parentes, da família de meu pai.
41 Haliko, mango wahika yo, batanakuheereze ye, ino ndahiro yo ugambiikira, ugaaba wagiyifwongooza mwo. Unabe wayikiza niꞌdaaki lyani.”
41 Então você terá cumprido sua obrigação. Se, porém, você for aos meus parentes e eles não deixarem a moça acompanhá-lo, estará livre do juramento’.
42 «Zeene, iri naaba ngola ha kirigo, nanahuuna Rurema, ti: “E Nahano Rurema wa nahamwitu Hiburahimu, mu luno lugeezi, nakuyinginga undabaalage, gira ngenduukirwe.
42 “Hoje, quando cheguei à fonte, fiz a seguinte oração: ‘Ó S enhor , Deus do meu senhor Abraão, por favor, dá-me sucesso em minha missão.
43 Buno, ngola hano. Ngiisi munyere úgayiji vwoma, ninamúbwire: ‘We kongwa, umbeereze ku miiji ágali mu kabindi, ngutiire nga miguuti inga’,
43 Como vês, estou aqui junto desta fonte. Esta é minha súplica. Quando uma jovem vier tirar água, eu lhe direi: ‘Por favor, dê-me um pouco de água do seu cântaro’.
44 naye ananjuvye, ti: ‘Gaagano, unywe. Kiri neꞌngamiya zaawe, ngazivwomera’, yoyo abe ye mukazi watoolera mugala nahamwitu.”
44 Se ela disser: ‘Sim, beba. Também darei água a seus camelos’, que seja ela a moça que escolheste para ser mulher do filho do meu senhor’.
45 «Iri naaba ndaziyusa ukuhuuna Rurema, haaho-haaho Rebeka anambulukira kwo, abetwiri akabindi. Anayami yikira ha kirigo, anavwoma. Nanamúbwira: “We kongwa! Mbeereza amagoloovi ninywe.”
45 “Antes de terminar de orar em meu coração, vi Rebeca vindo com o cântaro no ombro. Ela desceu à fonte e tirou água. Eu lhe disse: ‘Por favor, dê-me um pouco de água do seu cântaro para eu beber’.
46 Lyeryo, anayami tuula kalya kabindi kaage haashi, anambwira: “E nahamwitu, gaagano, unywe. Kiri na yizi ngamiya zaawe, nazo ngazivwomera.” Kwokwo, nananywa, ananywesa neꞌngamiya.
46 Prontamente, ela baixou o cântaro do ombro e disse: ‘Sim, beba. Também darei água aos seus camelos’. Eu bebi, e ela deu água aos camelos.
47 «Neꞌri namúbuuza kwo alyagagi munyere nyandi, ananjuvya kwo ali munyere Betweri, mwijukulu Nahoori bo na Mirika. Haaho-haaho, nanamúyambika imbete kwiꞌzuulu, nanamúyambika neꞌbikomo ku maboko.
47 “Em seguida, perguntei-lhe: ‘De quem você é filha?’. Ela respondeu: ‘Sou filha de Betuel, e meus avós são Naor e Milca’. Então coloquei a argola em seu nariz e as pulseiras em seus braços.
48 «Nanafukama mu kuyikumba Nahano Rurema wa nahamwitu Hiburahimu. Na íbitumiri nꞌgamúyivuga, bwo akandongoora mu luno lugeezi lwani, anandungaania imwoꞌmunyere wa mwiꞌkondo lya nahamwitu Hiburahimu.
48 “Depois, prostrei-me e adorei o S enhor . Louvei o S enhor , Deus do meu senhor Abraão, pois ele havia me conduzido até a sobrinha-neta do meu senhor, para que ela seja mulher do filho do meu senhor.
49 «Aahago! Mumbwirage, iri muloziizi ukutwanira nahamwitu. Kandi iri nanga, mumbwire ku bweranyange.»
49 Agora, digam-me se mostrarão bondade e fidelidade ao meu senhor. Por favor, respondam-me ‘sim’ ou ‘não’, para que eu saiba o que fazer em seguida.”
50 Labaani, bo na Betweri banadeta: «Lino igambo, keera twabona kwo lyashaaga imwa Nahano yenyene. Ndaalyo lindi twangaki deta.
50 Labão e Betuel responderam: “É evidente que o S enhor o trouxe até aqui. Sendo assim, não há nada que possamos dizer.
51 Rebeka, yoyo yaho, ha mbere lyawe. Umúyabiire, mugendanwe. Abaagage mwali-kazi wa nahamwinyu, nga kwo Nahano keera akyula.»
51 Aqui está Rebeca; tome-a e leve-a com você. Que ela seja mulher do filho do seu senhor, como disse o S enhor ”.
52 Umukozi wa Hiburahimu, mbu ayuvwage kwokwo, anafukama mu kuyikumba Nahano.
52 Quando o servo de Abraão ouviu a resposta, prostrou-se no chão e adorou o S enhor .
53 Anahambuula ibindu íbikatulwa mu harija, na mu nooro, kuguma neꞌbyambalwa. Yibyo byoshi, anabifumbadika Rebeka. Mushija wa Rebeka, bo na nyina, nabo anabaheereza ibindi bindu byeꞌkishingo.
53 Em seguida, entregou a Rebeca joias de prata e ouro e vestidos. Também deu presentes valiosos ao irmão e à mãe de Rebeca.
54 Ha nyuma, uyo mukozi, kuguma na ábâli múherekeziizi, banazimaanwa. Neꞌri bakayusa ukulya, banagendi gwejera.
54 Então o servo e os homens que o acompanhavam comeram e passaram a noite ali. Logo cedo na manhã seguinte, o servo de Abraão disse: “Enviem-me de volta ao meu senhor”.
55 Haliko, mushija wa Rebeka, bo na nyina, ti: «Ulekage Rebeka, tutee múyalika nga siku ikumi, mukabuli gendanwa.»
55 Mas o irmão e a mãe de Rebeca disseram: “Queremos que Rebeca fique conosco pelo menos dez dias; depois, ela poderá partir”.
56 Uyo mukozi, ti: «Nahano keera agashaanira ulugeezi lwani. Aahago! Mutaki njibirize. Mundeke, ngalukire imwa nahamwitu.»
56 O servo, porém, disse: “Não me detenham. O S enhor me deu sucesso em minha missão; agora, enviem-me de volta ao meu senhor”.
57 Na wa nabo, ti: «Tuhamagale munyere witu yenyene, gira tumúbuuze.»
57 “Pois bem”, disseram eles. “Chamaremos Rebeca e pediremos a opinião dela.”
58 Neꞌri bakamúhamagala, banamúbuuza: «E Rebeka, ka ugagenda noꞌyu mushosi?» Naye, ti: «Ee, ngagenda.»
58 Chamaram Rebeca e lhe perguntaram: “Você está disposta a ir com este homem?”. E ela respondeu: “Sim, estou”.
59 Kwokwo, Rebeka, kuguma noꞌmukazi úwâli kizi múlera, noꞌlya mukozi, kiri na ábâli múherekeziizi, booshi banahanguulwa kwo bagendage.
59 Com isso, eles se despediram de Rebeca e a enviaram com o servo de Abraão e seus homens. A serva que havia amamentado Rebeca a acompanhou.
60 Bashija ba Rebeka, banamúfuuhira amate, ti:
60 Na hora da partida, abençoaram Rebeca, dizendo: “Nossa irmã, que você se torne mãe de muitos milhares! Que seus descendentes conquistem as cidades de seus inimigos!”.
61 Uyo Rebeka anayilingikania, kuguma noꞌtushooshole twage, banashona ku ngamiya, banakulikira umukozi. Booshi banashokola injira.
61 Então Rebeca e suas servas montaram nos camelos e seguiram o homem. Assim, o servo de Abraão partiu levando Rebeca.
62 Ku kyekyo kyanya, Hisake âli mali shaaga ha kirigo Lahayi-Rohi, anagendi shumbika i Negebu.
62 Nesse meio-tempo, Isaque, que morava no Neguebe, havia regressado de Beer-Laai-Roi.
63 Lusiku luguma kabigingwe, anagenda mu ndagiriro, ali mu yitoneesa. Lyeryo, analangiiza ingamiya zikola mu yija imunda ali.
63 Ao entardecer, enquanto caminhava pelo campo e meditava, levantou os olhos e viu que camelos se aproximavam.
64 Rebeka naye, mbu alangiize, anabona Hisake. Kyanatuma agayami shonooka ku ngamiya,
64 Quando Rebeca levantou os olhos e viu Isaque, desceu do camelo no mesmo instante
65 anabuuza uyo mukozi: «Uliira mushosi mu ndagiriro úli mu yiji tusanganira, ye nyandi?» Naye, ti: «Uliira, ye nahamwitu Hisake.» Lyeryo, Rebeka anayami yabiira ikitambala kyage, anakiyibwika ku malanga.
65 e perguntou ao servo: “Quem é aquele homem que vem pelo campo ao nosso encontro?”. Quando ele respondeu: “É meu senhor”, Rebeca cobriu o rosto com o véu.
66 Iri bakahika áhali Hisake, umukozi anatondeera ukumútondobolera ngiisi byo akagira.
66 Depois, o servo contou a Isaque tudo que havia feito.
67 Hisake, mbu ayuvwagwe kwokwo, anahisa Rebeka mwiꞌheema, lirya lyeꞌmwa nyina Saara. Rebeka anaba mukaage. Hisake anaba amúkuuziri bweneene. Kwokwo, kwo akaholeera mu bufuuvi bwoꞌkusigwa na nyina.
67 Isaque a levou para a tenda de Sara, sua mãe, e Rebeca se tornou sua mulher. Ele a amava profundamente e nela encontrou consolação depois que sua mãe morreu.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Gênesis 24, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.