Mateus 12
God-Waŋarrwu Walŋamirr Dhäruk (DJR) vs NVI
1 Waŋganymirrnydja ŋuriŋiyi waluy Nhinanhamirriy, walalnydja ŋunhi Djesuny ga malthunamirrnydja mala nhanŋu marrtjin wäŋgaŋala ŋuliwitjarryin ŋunhi birralimirriwurra wäŋakurr. Bala nhanŋu ŋunhi malthunamirrnydja mala djaṉŋarrthinan, bala walal marrtjin wapmaraŋala, bala ḻukanan birralin dhakalnha.
1 Naquela ocasião Jesus passou pelas lavouras de cereal no sábado. Seus discípulos estavam com fome e começaram a colher espigas para comê-las.
2 Ga walalnydja ŋunhi Baratjiny mala waŋan nhanukal Djesuwal bitjarra, “Nhaku walal marrtji dhuwal malthunamirriynydja mala nhokal ŋathany dhakalnydja wapmaram birraliny dhiyaŋuny ŋunhi waluy Nhinanhamirriynydja? Yaka yanbi walal ganha bitjana, yakan ŋunhiyiny dhunupa balanyarawyiny djämaw!”
2 Os fariseus, vendo aquilo, lhe disseram: "Olha, os teus discípulos estão fazendo o que não é permitido no sábado".
3 Bala ŋayiny Djesuny buku-bakmaraŋal bitjarra, “Bili mak nhuma ŋuli ga ŋunhi dhäwuny ŋäma Daybitkalaŋuwuynydja, ŋunhi ŋayi ga ḻundu'mirriŋu mala nhanŋu bitjandhiyi marrya'yirr.
3 Ele respondeu: "Vocês não leram o que fez Davi quando ele e seus companheiros estavam com fome?
4 Ŋayiny ŋunhi Daybittja gulŋiyin balan ŋunhi God-Waŋarrwala buṉbulil, bala walal yan ḻukan ŋunhi dhuyuny ŋatha, ŋunhi walalawuynha ŋuli ga djirrikaymirriynha yan mala ḻuka, ga yakan walalaŋ ŋunhi dhunupany nhakun.
4 Ele entrou na casa de Deus, e juntamente com os seus companheiros comeu os pães da Presença, o que não lhes era permitido fazer, mas apenas aos sacerdotes.
5 Muka bäyŋu nhuma ŋuli gi ŋunhiny dhäwu maŋutji-ḻaw'maraŋ, ŋunhi ŋayi ga lakaram ŋunhiliyi djorra'ŋur ŋunhi Mawtjitjkuŋ rom mala wukirriwuy, ŋunhi dhuwal djirrikaymirriynha mala dhu ga djämany ŋunhalnydja ŋunhi buku-ŋal'yunamirriŋura buṉbuŋur balanyarayyiny waluy ŋunhi Nhinanhamirriynydja?” Yurr bäyŋun ŋuli gi ŋunhi nhumany walalanhany biyakiyi rom-nyamir'yurr, ga rom-bakmaranhamirr lakaraŋ walalanhany.
5 Ou vocês não leram na Lei que, no sábado, os sacerdotes no templo profanam esse dia e, contudo, ficam sem culpa?
6 Märr-yuwalk ŋarra ga nhumalaŋ dhuwal lakaram. Waŋgany yan dhikayi ŋunhi ŋayi ga bulun djuḻkmaram dhuwandja ŋunhi buku-ŋal'yunamirrinhany buṉbuny.
6 Eu lhes digo que aqui está o que é maior do que o templo.
7 Muka yaka yan nhuma dhuwal marŋginy ŋunhi nhaltjan ŋayi ga ŋunha djorra'ŋur waŋa, ŋunhi ŋayi ga waŋa bitjan gam', “Bänŋayin, Yakan nhuma dhu ga mundhurrnydja ŋarrany gurrupan, ŋany djälnydja ŋarra dhuwal nhuma dhu ga mel-wuyunna ŋunha wiripuwurruŋgun yolŋuw walalaŋ.” Ga ŋuli balaŋ nhuma dhiyakiyi romgu marŋginy, nhumany balaŋ ŋunhi yakan rom-nyamir'yuna dhuwalawurrunhany ŋunhi ḻundu'mirriŋunhany mala ŋarraku.
7 Se vocês soubessem o que significam estas palavras: ‘Desejo misericórdia, não sacrifícios’, não teriam condenado inocentes.
8 Bili Yolŋun dhuwal Gäthu'mirriŋu buŋgawany dhiyakiyiny ŋunhi Nhinanhamirriwnydja waluw.
8 Pois o Filho do homem é Senhor do sábado".
9 Bala ŋayi Djesuny marrtjinan, ga gulŋiyin ŋayi Djuw malawal buku-ḻuŋ'maranhamirrilil buṉbulil,
9 Saindo daquele lugar, dirigiu-se à sinagoga deles,
10 ga ŋunhiliyiny gan ḏirramu nhinan yurr goŋ-dhoṯ. Ga walalnydja gan ŋunhi Baratjiny mala rukitjthin warray nhanŋu, märr walal dhu rom-nyamir'yun ŋanya. Ga bitjarra walal ŋunhi waŋanany dhä-birrka'yurrnydja ŋanya gam', “Nhä ŋunhi dhunupa ŋayi dhu yolŋuy ḏukmaram dhiyaŋuny ŋunhi Nhinanhamirriynydja Waluy?”
10 e estava ali um homem com uma das mãos atrofiada. Procurando um motivo para acusar Jesus, eles lhe perguntaram: "É permitido curar no sábado? "
11 Ga ŋayiny Djesuny walalaŋ buku-bakmaraŋal bitjarr, “Ŋuli balaŋ nhuŋu waŋgany bimbi gulŋiyi ŋarŋgalil balanyaray ŋunhi Nhinanhamirriynydja Waluy, yakan balaŋ nhe ŋanya ŋunhi dhawaṯmaraŋuny?
11 Ele lhes respondeu: "Qual de vocês, se tiver uma ovelha e ela cair num buraco no sábado, não irá pegá-la e tirá-la de lá?
12 Yolŋuynydja ga dhuwal bulu djuḻkmaram bimbinhany mala, ga manymak ŋunhi, ŋunhi ŋayi dhu yolŋuy djäma bitjandhiyi manymak rom balanyaraynydja ŋunhi Nhinanhamirriynydja Waluy.”
12 Quanto mais vale um homem do que uma ovelha! Portanto, é permitido fazer o bem no sábado".
13 Bala ŋayi Djesuny waŋanan ŋurikiyiny ḏirramuwnydja bitjarra, “Go goŋ djarryurra.” Bala ŋunhi ḏirramuny yan goŋ-djarryurra, bala dhunupan ŋayi goŋdja manymakthinan ḏukthurra.
13 Então ele disse ao homem: "Estenda a mão". Ele a estendeu, e ela foi restaurada, e ficou boa como a outra.
14 Bala walalnydja ŋunhi Baratjiynydja mala marrtjinan ganarrthaŋala ŋunhiyiny wäŋa, bala walal gan dhukarrnha maḻŋ'maraŋal waŋanhaminan Djesuwnha bunharaw.
14 Então os fariseus saíram e começaram a conspirar sobre como poderiam matar Jesus.
15 Ga ŋunhi ŋayi Djesu marŋgithinany ŋunhi walal gan ŋayan'tharranany nhanŋu, bala yan ŋayi marrtjinan, ga dharrwan ŋunhi mirithirra yolŋuny mala nhanŋu malthurrnydja. Ga dharrwanhan ŋayi gan ŋunhi rerriŋurnydja ḏukmaraŋal,
15 Sabendo disso, Jesus retirou-se daquele lugar. Muitos o seguiram, e ele curou a todos os doentes que havia entre eles,
16 yurr ŋayi walalany gan dhurrwara-mukmaraŋala lakaranhaŋurnydja.
16 advertindo-os que não dissessem quem ele era.
17 Bala ŋunhi God-Waŋarrwu dhawuny' yuwalkthinan yan maḻŋ'thurrnydja, ŋunhi ŋayi gan djawarrkmirriy ḏirramuy yäku Yitjayay ŋäthil lakaraŋal bitjarr gam',
17 Isso aconteceu para se cumprir o que fora dito pelo do profeta Isaías:
18 “Dhuwaliyin ŋarraku ŋunhi djarr'yunawuynydja djämamirr!
18 "Eis o meu servo, a quem escolhi, o meu amado, em quem tenho prazer. Porei sobre ele o meu Espírito, e ele anunciará justiça às nações.
19 Ga bäyŋun yan ŋayi dhu gi marrtji dhukarr-ŋupulnydja,
19 Não discutirá nem gritará; ninguém ouvirá sua voz nas ruas.
20 Ga yakan ŋayi dhu marrtji ŋunhi dhurrpa'-dhurrparaŋuny ŋunhi bakthunawuynhany bewiyany,
20 Não quebrará o caniço rachado, não apagará o pavio fumegante, até que leve à vitória a justiça.
21 Ga bukmaktja dhu ga ŋunhi Djan'tayilnydja mala ŋayaŋu-gorrumany nhanukiyingala yan.”
21 Em seu nome as nações porão sua esperança".
22 Manymak, yolŋuy mala gäŋal Djesuwal waŋganynha ḏirramuny yurr bambaynha ga dhärukmiriwnha, bili nhanukal gan wakinŋu birrimbirr gulŋiyin. Ga ŋayiny Djesuynydja ḏukmaraŋal yan ŋanya ŋunhiyiny ḏirramuny, ga dhunupan bala ŋayi ŋunhi nhäŋala ga waŋanan.
22 Então levaram-lhe um endemoninhado que era cego e mudo, e Jesus o curou, de modo que ele pôde falar e ver.
23 Ga walalnydja gan ŋunhi yolŋuynydja mala nhäŋalnydja ŋayaŋu-ganyim'thurra manapar, bala walal gan dhä-birrka'yunminan bitjanminan, “Muka Djesuny dhuwal Daybitku gäthu'mirriŋu?”
23 Todo o povo ficou atônito e disse: "Não será este o Filho de Davi? "
24 Ga walalnydja gan ŋunhi Baratjiynydja mala ŋäkul walalany bala walal bitjarra waŋan, “Dhuwaliyiny ŋayi ŋuli ga wakinŋunhany mala birrimbirrnha dhawaṯmaram ganydjarryu Beltjibulwal, ŋunhi ŋayi buŋgawa ŋurikiyi birrimbirrwu malaŋuw!”
24 Mas quando os fariseus ouviram isso, disseram: "É somente por Belzebu, o príncipe dos demônios, que ele expulsa demônios".
25 Ga ŋayiny ŋunhi Djesuny dhunupa yan marŋgithinan ŋunhi nhaltjarr walal gan guyaŋan, bala yan ŋayi waŋanan bitjarra walalaŋ, “Ŋuli dhu ga ŋunhi yolŋu walal bunhamirr bala-räli'yunmirr ŋunhiŋuwuyyi waŋganybuy wäŋapuy, walalnydja dhu ŋunhi malany dhawar'yunna. Ga ŋuli dhu ga ŋunhi gurruṯumirr mala bitjandhi bunhamirr walalawuynha walal, bala dhu ŋunhiyiny bäpurru dhawar'yunna yan.”
25 Jesus, conhecendo os seus pensamentos, disse-lhes: "Todo reino dividido contra si mesmo será arruinado, e toda cidade ou casa dividida contra si mesma não subsistirá.
26 “Ga ŋuli dhu ga ŋunhi Djaytindhu buma djaytinnhany mala, walalnydja dhu ŋunhi malany dhawar'yunna yan.
26 Se Satanás expulsa Satanás, está dividido contra si mesmo. Como, então, subsistirá seu reino?
27 Ga ŋuli nhakun ga ŋarrany dhuwal ganydjarr bäki nhanŋuny Beltjibulwuny, dhawaṯmaranharaw ŋurukuny wakinŋumirriwnydja birrimbirrwu malaŋuw, ga yolkal ganydjarryu ŋunhi nhumalaŋgalnydja malthunamirriy mala ŋuli ga ŋunhiyiny birrimbirrnha malany dhawaṯmaram? Yo, nhumalaŋgiyingal yan malthunamirriy mala nhumalanhany dhu yätjkurr-lakaram.
27 E se eu expulso demônios por Belzebu, por quem os expulsam os filhos de vocês? Por isso, eles mesmos serão juízes sobre vocês.
28 Ga ŋuli dhu ŋunhi ŋarrany nhakun wakinŋunhany birrimbirrnha dhawaṯmaram nhanukalnydja ganydjarryu God-Waŋarrwalnydja Birrimbirryu, ŋuriŋiyiny ga ŋunhi maŋutji lakaram ŋunhi God-Waŋarrwuny Rom bilin maḻŋ'thurra dhuwaliyin nhumalaŋgala.
28 Mas se é pelo Espírito de Deus que eu expulso demônios, então chegou a vocês o Reino de Deus.
29 Nhalayakkun balaŋ dhuwal ŋula yol yolŋu gärri ḏälwalnydja ḏirramuwal buṉbulil, ŋula nhakuny girriwny'tja manaŋinyaraw. Ŋurruŋuny balaŋ ŋayi ŋanya ŋunhiyiny ḏälnhany ḏirramuny ga garrwi'-garrwiyurr ŋathil rakiy', ga yorrnha ŋayi balaŋ manaŋinyarawnydja gulŋiyi.”
29 "Ou como alguém pode entrar na casa do homem forte e levar dali seus bens, sem antes amarrá-lo? Só então poderá roubar a casa dele.
30 “Ŋuli nhe yolŋu yakany ŋarrakal gali'ŋur ŋunhiny nhe ŋarraku miriŋun. Ga ŋuli nhe gi yakany djäma waŋganyŋurnydja ŋaliny, ḻuŋ'maraŋuny marrtji, ŋunhiny nhe yolŋu balanyayiny barrkuwatjkunhamirra, ḻatjuwarr'maraman nhe ga yan yolŋunhan.”
30 "Aquele que não está comigo, está contra mim; e aquele que comigo não ajunta, espalha.
31 — ausente —
31 Por esse motivo eu lhes digo: todo pecado e blasfêmia serão perdoados aos homens, mas a blasfêmia contra o Espírito não será perdoada.
32 — ausente —
32 Todo aquele que disser uma palavra contra o Filho do homem será perdoado, mas quem falar contra o Espírito Santo não será perdoado, nem nesta era nem na era que há de vir.
33 “Manymakŋurnydja dharpaŋur ŋuli ga dhuwal borum mala ŋuthan manymaknha yan, ga nhäŋiniŋ'ŋurnydja dharpaŋur ŋuli ŋuthan nhäŋiniŋ'nha borum mala. Nhäma nhuma dhu ga dharpa mala borummirrnydja dharaŋan, ŋuruŋ dhu ga borumdhu mala maŋutji-lakaram.”
33 "Considerem: uma árvore boa dá bom fruto; uma árvore ruim, dá fruto ruim, pois uma árvore é conhecida por seu fruto.
34 “Ga nhumany dhuwalawurrnydja dhuwurr-yätjmirr yolŋu walal nhakun bäpin. Ga nhakun nhuma ŋuli ga ŋunhi waŋa manymakkumany?
34 Raça de víboras, como podem vocês, que são maus, dizer coisas boas? Pois a boca fala do que está cheio o coração.
35 Manymakthuny ŋuli ga yolŋuy ruwamŋuyam manymaknhan yan nhä malany nhanukiyingalnydja ŋayi ŋayaŋulil, bala ŋuli ga dhäruktja dhawaṯthun nhanukal manymaknha yan. Ga yätjkurrnydja ŋuli ga dhäruk dhawaṯthun yätjkurruwalnha yan yolŋuwal.”
35 O homem bom, do seu bom tesouro, tira coisas boas, e o homem mau, do seu mau tesouro, tira coisas más.
36 Ga dhuwal ŋarra nhumalaŋ dhu lakaraman, “Bukmaknhany dhu ŋunhi yolŋuny mala-djarr'yurra, nhäŋun dhu boŋguŋ marrtji nhämunha'mirr ŋayi yolŋu waŋan yätjkurruyaŋal.
36 Mas eu lhes digo que, no dia do juízo, os homens haverão de dar conta de toda palavra inútil que tiverem falado.
37 Ga ŋuli gan yolŋu waŋan manymakkuŋal dhärukthu nhanukiyingal ŋayi, ŋunhiyiny ŋayi dhu God-Waŋarryu yolŋuny manymak-lakaraŋun, ga ŋunhi ŋayi gan yolŋu waŋan yätjkurruyaŋalnydja yan, ŋanyanhany dhu God-Waŋarryu yätjkurr-lakaraŋun balanyamirriynydja ŋunhi dhä-dhawar'yunamirriynydja waluy.”
37 Pois por suas palavras você será absolvido, e por suas palavras será condenado".
38 Ga ŋaḻapaḻmirr yolŋu mala Rom-marŋgikunhamirr walal ga Baratji mala marrtjin Djesuwal, ga waŋan walal bitjarr, “Go mak milkuŋ ŋanapurruŋgal nhuŋuwuy nhe djiwarr'wuynydja ganydjarr.”
38 Então alguns dos fariseus e mestres da lei lhe disseram: "Mestre, queremos ver um sinal miraculoso feito por ti".
39 Ga ŋayiny Djesuny buku-bakmaraŋal walalaŋ bitjarr, “Nhumany ga dhuwal djälthirr nhuma dhu nhäma yindi mala rom, bala nhuma dhu ga märr-yuwalkmirriyirra, bili nhuma dhuwal dhuwurr-yätjmirr ga märr-yuwalkthinyamiriw mala. Ŋarrany dhu dhuwal milkuman nhumalaŋgal waŋganynhan yan djawarrkmirriny yäkuny Djawunanhan.”
39 Ele respondeu: "Uma geração perversa e adúltera pede um sinal miraculoso! Mas nenhum sinal lhe será dado, exceto o sinal do profeta Jonas.
40 “Ŋayiny gan ŋunhi yindiwalnydja ŋarirriwal guḻunŋur gulŋiyin ḻurrkun' walu ga ḻurrkun' munha, ga bitjandhin dhu ŋunhi Yolŋuny Gäthu'mirriŋu ŋorra moluŋurnydja ḻurrkun' walu ga ḻurrkun' munha.”
40 Pois assim como Jonas esteve três dias e três noites no ventre de um grande peixe, assim o Filho do homem ficará três dias e três noites no coração da terra.
41 “Ga yalalany ŋunhi Dhä-dhawar'yunamirriynydja, walalnydja dhu boŋguŋ ŋunhi wäŋa Ninipawuynydja yolŋu walal dhärriny gumurrŋura nhanukal God-Waŋarrwalnydja bala walal dhu gi yätjkurr-lakaraŋun nhumalanhany. Bili walalnydja bilyurr warray ganarrthaŋal walalaŋguwuynydja yätjkurr malany rom, ŋunhi ŋayi gan Djawunaynydja dhäwu walalaŋ lakaraŋal. Ga dhuwandja nhumany ga märr-yuḻkthun ŋunhiyinhan ŋunhi ŋayi ga djuḻkmaraman ŋanyanhany Djawunanhany.
41 Os homens de Nínive se levantarão no juízo com esta geração e a condenarão; pois eles se arrependeram com a pregação de Jonas, e agora está aqui o que é maior do que Jonas.
42 Ga buŋgawa miyalk wäŋa Djepawuy marrtjin ŋayi gan barrkuŋur wäŋaŋur, ŋänharaw ŋurikiyi ḻiya-djambatjku yolŋuw yäkuw Djalamangu, bili ŋayi gan ŋunhi mirithin yan djälthin marŋgithinyaraw. Ga yalalaŋumirriynydja ŋayi dhu boŋguŋ ŋunhiyiny miyalk dhärriny, bala ŋayi dhu waŋin yätjkurr-lakaraŋun nhumalany, bili waŋgany yolŋu dhiyal dhiyaŋ bala ŋunhi ŋayi mirithirra yan ḻiya-djambatjnha djuḻkmaraman ŋayi ga Djalamannhany, yurr nhumany gi yaka warray ŋanya ŋäku dharaŋul.”
42 A rainha do Sul se levantará no juízo com esta geração e a condenará, pois ela veio dos confins da terra para ouvir a sabedoria de Salomão, e agora está aqui o que é maior do que Salomão.
43 “Ŋunhi ŋuli wakinŋunhany mokuynha dhawaṯmaram yolŋuwalnydja ŋayaŋuŋur, bala ŋayi ŋuli ga ŋunhi marrtjin ḻarruman wiripuŋuwnha wäŋaw, wanhal ŋayi dhu maḻŋ'maram wäŋa bala yan nhinan. Ga ŋuli ŋayi dhu ŋuriŋiyi wakinŋuy birrimbirryu bäyŋuny maḻŋ'maram ŋula wäŋa,
43 "Quando um espírito imundo sai de um homem, passa por lugares áridos procurando descanso e não encontra,
44 bala ŋayi dhu waŋan bitjanna, ‘Ŋarrany dhu dhuwal balayi bili wäŋalil roŋiyirr, ŋunhi ŋarra ganarrtham.’ Ga ŋunhi ŋayi ŋuli roŋiyirrnydja ga maḻŋ'maramany ŋayi ŋuli ŋunhi wäŋany manymaknha dhikan ḏarrtjalknha ga yolŋumiriwnha,
44 e diz: ‘Voltarei para a casa de onde saí’. Chegando, encontra a casa desocupada, varrida e em ordem.
45 bala ŋayi ŋuli ŋunhi dhunupan marrtjin ga märram ŋayi dhu bulu wiripuwurruny 7-nha wakinŋumirriny birrimbirrnha mala, ŋunhi walalnydja ŋunhiwurryiny bulun dhika ganydjarr-ḏilkurra. Bala walal dhu ŋunhi bukmaknha wäŋgamany ga wäŋaramany ŋurikalyin bili yan yolŋuwal ŋayaŋuŋur, ga ŋayiny dhu ŋunhi ŋunhiyiny yolŋu ŋayaŋu-waṯaŋuny mirithirra yätjirr ŋayathanharaynydja walalaŋgal, djuḻkmaraman dhu ŋunhi nhäthinya ŋayi gan ŋunhiyi yolŋu ŋäthil nhinan. Ga bitjandhin ŋayi dhu ga ŋunhi nhumalaŋgalnydja djäma, dhuwurr-yätjmirriwalnydja yolŋuwal walalaŋgal, ŋunhi nhuma ga dhiyaŋ bala nhina.”
45 Então vai e traz consigo outros sete espíritos piores do que ele, e entrando passam a viver ali. E o estado final daquele homem torna-se pior do que o primeiro. Assim acontecerá a esta geração perversa".
46 Ga ŋunhi ŋayi gan Djesu baḏak yan waŋan ŋurikiwurruŋgalyi yolŋuwal walalaŋgal, bala walalnydja nhanŋu ŋunhi ŋäṉḏi'mirriŋuny ga yukuyuku'mirriŋuny mala bunanan, yurr dhärra'-dharranany walal gan ŋunhi ŋunhal banydji yan warraŋul buṉbuŋur, bili walal gan ŋunhi djälthin nhanŋu Djesuw waŋanharaw.
46 Falava ainda Jesus à multidão quando sua mãe e seus irmãos chegaram do lado de fora, querendo falar com ele.
47 Bala ŋayi ŋunhi waŋganydhuny yolŋuy lakaraŋala Djesuwalnydja bitjarra, “Wäy! ŋunha nhuŋu ŋäṉḏi'mirriŋu ga yukuyuku'mirriŋu mala ga galkun warraŋul, djälthirr walal ga waŋanharaw nhuŋu.”
47 Alguém lhe disse: "Tua mãe e teus irmãos estão lá fora e querem falar contigo".
48 Ga ŋayiny Djesuny buku-bakmaraŋal bitjarra, “Yol ŋayi dhika ŋarraku ŋäṉḏi'mirriŋuny ga yukuyuku'mirriŋuny mala?”
48 "Quem é minha mãe, e quem são meus irmãos? ", perguntou ele.
49 Bala ŋayi dhunupamirriyaŋala ŋunhi malthunamirrinhan mala nhanŋuwuy, bala ŋayi waŋanan bitjarra, “Dhuwalawurr dhuwal ŋarrakuny ŋäṉḏi'mirriŋu mala ga yukuyuku'mirriŋu mala!
49 E, estendendo a mão para os discípulos, disse: "Aqui estão minha mãe e meus irmãos!
50 Ŋuli ŋayi ŋula yol yolŋu dhäruk-märranhamirr ŋarrakalaŋawnydja Bäpaw djiwarr'wuywuny, ŋunhiyin ŋayi yolŋu ŋarrakuny yapa'mirriŋu ga wäwa'mirriŋu nhä mak ŋäṉḏi'mirriŋu.”
50 Pois quem faz a vontade de meu Pai que está nos céus, este é meu irmão, minha irmã e minha mãe".
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Mateus 12, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.