Mateus 12
God-Waŋarrwu Walŋamirr Dhäruk (DJR) vs ARIB
1 Waŋganymirrnydja ŋuriŋiyi waluy Nhinanhamirriy, walalnydja ŋunhi Djesuny ga malthunamirrnydja mala nhanŋu marrtjin wäŋgaŋala ŋuliwitjarryin ŋunhi birralimirriwurra wäŋakurr. Bala nhanŋu ŋunhi malthunamirrnydja mala djaṉŋarrthinan, bala walal marrtjin wapmaraŋala, bala ḻukanan birralin dhakalnha.
1 Naquele tempo passou Jesus pelas searas num dia de sábado; e os seus discípulos, sentindo fome, começaram a colher espigas, e a comer.
2 Ga walalnydja ŋunhi Baratjiny mala waŋan nhanukal Djesuwal bitjarra, “Nhaku walal marrtji dhuwal malthunamirriynydja mala nhokal ŋathany dhakalnydja wapmaram birraliny dhiyaŋuny ŋunhi waluy Nhinanhamirriynydja? Yaka yanbi walal ganha bitjana, yakan ŋunhiyiny dhunupa balanyarawyiny djämaw!”
2 Os fariseus, vendo isso, disseram-lhe: Eis que os teus discípulos estão fazendo o que não é lícito fazer no sábado.
3 Bala ŋayiny Djesuny buku-bakmaraŋal bitjarra, “Bili mak nhuma ŋuli ga ŋunhi dhäwuny ŋäma Daybitkalaŋuwuynydja, ŋunhi ŋayi ga ḻundu'mirriŋu mala nhanŋu bitjandhiyi marrya'yirr.
3 Ele, porém, lhes disse: Acaso não lestes o que fez Davi, quando teve fome, ele e seus companheiros?
4 Ŋayiny ŋunhi Daybittja gulŋiyin balan ŋunhi God-Waŋarrwala buṉbulil, bala walal yan ḻukan ŋunhi dhuyuny ŋatha, ŋunhi walalawuynha ŋuli ga djirrikaymirriynha yan mala ḻuka, ga yakan walalaŋ ŋunhi dhunupany nhakun.
4 Como entrou na casa de Deus, e como eles comeram os pães da proposição, que não lhe era lícito comer, nem a seus companheiros, mas somente aos sacerdotes?
5 Muka bäyŋu nhuma ŋuli gi ŋunhiny dhäwu maŋutji-ḻaw'maraŋ, ŋunhi ŋayi ga lakaram ŋunhiliyi djorra'ŋur ŋunhi Mawtjitjkuŋ rom mala wukirriwuy, ŋunhi dhuwal djirrikaymirriynha mala dhu ga djämany ŋunhalnydja ŋunhi buku-ŋal'yunamirriŋura buṉbuŋur balanyarayyiny waluy ŋunhi Nhinanhamirriynydja?” Yurr bäyŋun ŋuli gi ŋunhi nhumany walalanhany biyakiyi rom-nyamir'yurr, ga rom-bakmaranhamirr lakaraŋ walalanhany.
5 Ou não lestes na lei que, aos sábados, os sacerdotes no templo violam o sábado, e ficam sem culpa?
6 Märr-yuwalk ŋarra ga nhumalaŋ dhuwal lakaram. Waŋgany yan dhikayi ŋunhi ŋayi ga bulun djuḻkmaram dhuwandja ŋunhi buku-ŋal'yunamirrinhany buṉbuny.
6 Digo-vos, porém, que aqui está o que é maior do que o templo.
7 Muka yaka yan nhuma dhuwal marŋginy ŋunhi nhaltjan ŋayi ga ŋunha djorra'ŋur waŋa, ŋunhi ŋayi ga waŋa bitjan gam', “Bänŋayin, Yakan nhuma dhu ga mundhurrnydja ŋarrany gurrupan, ŋany djälnydja ŋarra dhuwal nhuma dhu ga mel-wuyunna ŋunha wiripuwurruŋgun yolŋuw walalaŋ.” Ga ŋuli balaŋ nhuma dhiyakiyi romgu marŋginy, nhumany balaŋ ŋunhi yakan rom-nyamir'yuna dhuwalawurrunhany ŋunhi ḻundu'mirriŋunhany mala ŋarraku.
7 Mas, se vós soubésseis o que significa: Misericórdia quero, e não sacrifícios, não condenaríeis os inocentes.
8 Bili Yolŋun dhuwal Gäthu'mirriŋu buŋgawany dhiyakiyiny ŋunhi Nhinanhamirriwnydja waluw.
8 Porque o Filho do homem até do sábado é o Senhor.
9 Bala ŋayi Djesuny marrtjinan, ga gulŋiyin ŋayi Djuw malawal buku-ḻuŋ'maranhamirrilil buṉbulil,
9 Partindo dali, entrou Jesus na sinagoga deles.
10 ga ŋunhiliyiny gan ḏirramu nhinan yurr goŋ-dhoṯ. Ga walalnydja gan ŋunhi Baratjiny mala rukitjthin warray nhanŋu, märr walal dhu rom-nyamir'yun ŋanya. Ga bitjarra walal ŋunhi waŋanany dhä-birrka'yurrnydja ŋanya gam', “Nhä ŋunhi dhunupa ŋayi dhu yolŋuy ḏukmaram dhiyaŋuny ŋunhi Nhinanhamirriynydja Waluy?”
10 E eis que estava ali um homem que tinha uma das mãos atrofiadas; e eles, para poderem acusar a Jesus, o interrogaram, dizendo: É lícito curar nos sábados?
11 Ga ŋayiny Djesuny walalaŋ buku-bakmaraŋal bitjarr, “Ŋuli balaŋ nhuŋu waŋgany bimbi gulŋiyi ŋarŋgalil balanyaray ŋunhi Nhinanhamirriynydja Waluy, yakan balaŋ nhe ŋanya ŋunhi dhawaṯmaraŋuny?
11 E ele lhes disse: Qual dentre vós será o homem que, tendo uma só ovelha, se num sábado ela cair numa cova, não há de lançar mão dela, e tirá-la?
12 Yolŋuynydja ga dhuwal bulu djuḻkmaram bimbinhany mala, ga manymak ŋunhi, ŋunhi ŋayi dhu yolŋuy djäma bitjandhiyi manymak rom balanyaraynydja ŋunhi Nhinanhamirriynydja Waluy.”
12 Ora, quanto mais vale um homem do que uma ovelha! Portanto, é lícito fazer bem nos sábados.
13 Bala ŋayi Djesuny waŋanan ŋurikiyiny ḏirramuwnydja bitjarra, “Go goŋ djarryurra.” Bala ŋunhi ḏirramuny yan goŋ-djarryurra, bala dhunupan ŋayi goŋdja manymakthinan ḏukthurra.
13 Então disse àquele homem: estende a tua mão. E ele a estendeu, e lhe foi restituída sã como a outra.
14 Bala walalnydja ŋunhi Baratjiynydja mala marrtjinan ganarrthaŋala ŋunhiyiny wäŋa, bala walal gan dhukarrnha maḻŋ'maraŋal waŋanhaminan Djesuwnha bunharaw.
14 Os fariseus, porém, saindo dali, tomaram conselho contra ele, para o matarem.
15 Ga ŋunhi ŋayi Djesu marŋgithinany ŋunhi walal gan ŋayan'tharranany nhanŋu, bala yan ŋayi marrtjinan, ga dharrwan ŋunhi mirithirra yolŋuny mala nhanŋu malthurrnydja. Ga dharrwanhan ŋayi gan ŋunhi rerriŋurnydja ḏukmaraŋal,
15 Jesus, percebendo isso, retirou-se dali. Acompanharam-no muitos; e ele curou a todos,
16 yurr ŋayi walalany gan dhurrwara-mukmaraŋala lakaranhaŋurnydja.
16 e advertiu-lhes que não o dessem a conhecer;
17 Bala ŋunhi God-Waŋarrwu dhawuny' yuwalkthinan yan maḻŋ'thurrnydja, ŋunhi ŋayi gan djawarrkmirriy ḏirramuy yäku Yitjayay ŋäthil lakaraŋal bitjarr gam',
17 para que se cumprisse o que foi dito pelo profeta Isaías:
18 “Dhuwaliyin ŋarraku ŋunhi djarr'yunawuynydja djämamirr!
18 Eis aqui o meu servo que escolhi, o meu amado em quem a minha alma se compraz; porei sobre ele o meu espírito, e ele anunciará aos gentios o juízo.
19 Ga bäyŋun yan ŋayi dhu gi marrtji dhukarr-ŋupulnydja,
19 Não contenderá, nem clamará, nem se ouvirá pelas ruas a sua voz.
20 Ga yakan ŋayi dhu marrtji ŋunhi dhurrpa'-dhurrparaŋuny ŋunhi bakthunawuynhany bewiyany,
20 Não esmagará a cana quebrada, e não apagará o morrão que fumega, até que faça triunfar o juízo;
21 Ga bukmaktja dhu ga ŋunhi Djan'tayilnydja mala ŋayaŋu-gorrumany nhanukiyingala yan.”
21 e no seu nome os gentios esperarão.
22 Manymak, yolŋuy mala gäŋal Djesuwal waŋganynha ḏirramuny yurr bambaynha ga dhärukmiriwnha, bili nhanukal gan wakinŋu birrimbirr gulŋiyin. Ga ŋayiny Djesuynydja ḏukmaraŋal yan ŋanya ŋunhiyiny ḏirramuny, ga dhunupan bala ŋayi ŋunhi nhäŋala ga waŋanan.
22 Trouxeram-lhe então um endemoninhado cego e mudo; e ele o curou, de modo que o mudo falava e via.
23 Ga walalnydja gan ŋunhi yolŋuynydja mala nhäŋalnydja ŋayaŋu-ganyim'thurra manapar, bala walal gan dhä-birrka'yunminan bitjanminan, “Muka Djesuny dhuwal Daybitku gäthu'mirriŋu?”
23 E toda a multidão, maravilhada, dizia: É este, porventura, o Filho de Davi?
24 Ga walalnydja gan ŋunhi Baratjiynydja mala ŋäkul walalany bala walal bitjarra waŋan, “Dhuwaliyiny ŋayi ŋuli ga wakinŋunhany mala birrimbirrnha dhawaṯmaram ganydjarryu Beltjibulwal, ŋunhi ŋayi buŋgawa ŋurikiyi birrimbirrwu malaŋuw!”
24 Mas os fariseus, ouvindo isto, disseram: Este não expulsa os demônios senão por Belzebu, príncipe dos demônios.
25 Ga ŋayiny ŋunhi Djesuny dhunupa yan marŋgithinan ŋunhi nhaltjarr walal gan guyaŋan, bala yan ŋayi waŋanan bitjarra walalaŋ, “Ŋuli dhu ga ŋunhi yolŋu walal bunhamirr bala-räli'yunmirr ŋunhiŋuwuyyi waŋganybuy wäŋapuy, walalnydja dhu ŋunhi malany dhawar'yunna. Ga ŋuli dhu ga ŋunhi gurruṯumirr mala bitjandhi bunhamirr walalawuynha walal, bala dhu ŋunhiyiny bäpurru dhawar'yunna yan.”
25 Jesus, porém, conhecendo-lhes os pensamentos, disse-lhes: Todo reino dividido contra si mesmo é devastado; e toda cidade, ou casa, dividida contra si mesma não subsistirá.
26 “Ga ŋuli dhu ga ŋunhi Djaytindhu buma djaytinnhany mala, walalnydja dhu ŋunhi malany dhawar'yunna yan.
26 Ora, se Satanás expulsa a Satanás, está dividido contra si mesmo; como subsistirá, pois, o seus reino?
27 Ga ŋuli nhakun ga ŋarrany dhuwal ganydjarr bäki nhanŋuny Beltjibulwuny, dhawaṯmaranharaw ŋurukuny wakinŋumirriwnydja birrimbirrwu malaŋuw, ga yolkal ganydjarryu ŋunhi nhumalaŋgalnydja malthunamirriy mala ŋuli ga ŋunhiyiny birrimbirrnha malany dhawaṯmaram? Yo, nhumalaŋgiyingal yan malthunamirriy mala nhumalanhany dhu yätjkurr-lakaram.
27 E, se eu expulso os demônios por Belzebu, por quem os expulsam os vossos filhos? Por isso, eles mesmos serão os vossos juízes.
28 Ga ŋuli dhu ŋunhi ŋarrany nhakun wakinŋunhany birrimbirrnha dhawaṯmaram nhanukalnydja ganydjarryu God-Waŋarrwalnydja Birrimbirryu, ŋuriŋiyiny ga ŋunhi maŋutji lakaram ŋunhi God-Waŋarrwuny Rom bilin maḻŋ'thurra dhuwaliyin nhumalaŋgala.
28 Mas, se é pelo Espírito de Deus que eu expulso os demônios, logo é chegado a vós o reino de Deus.
29 Nhalayakkun balaŋ dhuwal ŋula yol yolŋu gärri ḏälwalnydja ḏirramuwal buṉbulil, ŋula nhakuny girriwny'tja manaŋinyaraw. Ŋurruŋuny balaŋ ŋayi ŋanya ŋunhiyiny ḏälnhany ḏirramuny ga garrwi'-garrwiyurr ŋathil rakiy', ga yorrnha ŋayi balaŋ manaŋinyarawnydja gulŋiyi.”
29 Ou, como pode alguém entrar na casa do valente, e roubar-lhe os bens, se primeiro não amarrar o valente? e então lhe saquear a casa.
30 “Ŋuli nhe yolŋu yakany ŋarrakal gali'ŋur ŋunhiny nhe ŋarraku miriŋun. Ga ŋuli nhe gi yakany djäma waŋganyŋurnydja ŋaliny, ḻuŋ'maraŋuny marrtji, ŋunhiny nhe yolŋu balanyayiny barrkuwatjkunhamirra, ḻatjuwarr'maraman nhe ga yan yolŋunhan.”
30 Quem não é comigo é contra mim; e quem comigo não ajunta, espalha.
31 — ausente —
31 Portanto vos digo: Todo pecado e blasfêmia se perdoará aos homens; mas a blasfêmia contra o Espírito não será perdoada.
32 — ausente —
32 Se alguém disser alguma palavra contra o Filho do homem, isso lhe será perdoado; mas se alguém falar contra o Espírito Santo, não lhe será perdoado, nem neste mundo, nem no vindouro.
33 “Manymakŋurnydja dharpaŋur ŋuli ga dhuwal borum mala ŋuthan manymaknha yan, ga nhäŋiniŋ'ŋurnydja dharpaŋur ŋuli ŋuthan nhäŋiniŋ'nha borum mala. Nhäma nhuma dhu ga dharpa mala borummirrnydja dharaŋan, ŋuruŋ dhu ga borumdhu mala maŋutji-lakaram.”
33 Ou fazei a árvore boa, e o seu fruto bom; ou fazei a árvore má, e o seu fruto mau; porque pelo fruto se conhece a árvore.
34 “Ga nhumany dhuwalawurrnydja dhuwurr-yätjmirr yolŋu walal nhakun bäpin. Ga nhakun nhuma ŋuli ga ŋunhi waŋa manymakkumany?
34 Raça de víboras! como podeis vós falar coisas boas, sendo maus? pois do que há em abundância no coração, disso fala a boca.
35 Manymakthuny ŋuli ga yolŋuy ruwamŋuyam manymaknhan yan nhä malany nhanukiyingalnydja ŋayi ŋayaŋulil, bala ŋuli ga dhäruktja dhawaṯthun nhanukal manymaknha yan. Ga yätjkurrnydja ŋuli ga dhäruk dhawaṯthun yätjkurruwalnha yan yolŋuwal.”
35 O homem bom, do seu bom tesouro tira coisas boas, e o homem mau do mau tesouro tira coisas más.
36 Ga dhuwal ŋarra nhumalaŋ dhu lakaraman, “Bukmaknhany dhu ŋunhi yolŋuny mala-djarr'yurra, nhäŋun dhu boŋguŋ marrtji nhämunha'mirr ŋayi yolŋu waŋan yätjkurruyaŋal.
36 Digo-vos, pois, que de toda palavra fútil que os homens disserem, hão de dar conta no dia do juízo.
37 Ga ŋuli gan yolŋu waŋan manymakkuŋal dhärukthu nhanukiyingal ŋayi, ŋunhiyiny ŋayi dhu God-Waŋarryu yolŋuny manymak-lakaraŋun, ga ŋunhi ŋayi gan yolŋu waŋan yätjkurruyaŋalnydja yan, ŋanyanhany dhu God-Waŋarryu yätjkurr-lakaraŋun balanyamirriynydja ŋunhi dhä-dhawar'yunamirriynydja waluy.”
37 Porque pelas tuas palavras serás justificado, e pelas tuas palavras serás condenado.
38 Ga ŋaḻapaḻmirr yolŋu mala Rom-marŋgikunhamirr walal ga Baratji mala marrtjin Djesuwal, ga waŋan walal bitjarr, “Go mak milkuŋ ŋanapurruŋgal nhuŋuwuy nhe djiwarr'wuynydja ganydjarr.”
38 Então alguns dos escribas e dos fariseus, tomando a palavra, disseram: Mestre, queremos ver da tua parte algum sinal.
39 Ga ŋayiny Djesuny buku-bakmaraŋal walalaŋ bitjarr, “Nhumany ga dhuwal djälthirr nhuma dhu nhäma yindi mala rom, bala nhuma dhu ga märr-yuwalkmirriyirra, bili nhuma dhuwal dhuwurr-yätjmirr ga märr-yuwalkthinyamiriw mala. Ŋarrany dhu dhuwal milkuman nhumalaŋgal waŋganynhan yan djawarrkmirriny yäkuny Djawunanhan.”
39 Mas ele lhes respondeu: Uma geração má e adúltera pede um sinal; e nenhum sinal se lhe dará, senão o do profeta Jonas;
40 “Ŋayiny gan ŋunhi yindiwalnydja ŋarirriwal guḻunŋur gulŋiyin ḻurrkun' walu ga ḻurrkun' munha, ga bitjandhin dhu ŋunhi Yolŋuny Gäthu'mirriŋu ŋorra moluŋurnydja ḻurrkun' walu ga ḻurrkun' munha.”
40 pois, como Jonas esteve três dias e três noites no ventre do grande peixe, assim estará o Filho do homem três dias e três noites no seio da terra.
41 “Ga yalalany ŋunhi Dhä-dhawar'yunamirriynydja, walalnydja dhu boŋguŋ ŋunhi wäŋa Ninipawuynydja yolŋu walal dhärriny gumurrŋura nhanukal God-Waŋarrwalnydja bala walal dhu gi yätjkurr-lakaraŋun nhumalanhany. Bili walalnydja bilyurr warray ganarrthaŋal walalaŋguwuynydja yätjkurr malany rom, ŋunhi ŋayi gan Djawunaynydja dhäwu walalaŋ lakaraŋal. Ga dhuwandja nhumany ga märr-yuḻkthun ŋunhiyinhan ŋunhi ŋayi ga djuḻkmaraman ŋanyanhany Djawunanhany.
41 Os ninivitas se levantarão no juízo com esta geração, e a condenarão; porque se arrependeram com a pregação de Jonas. E eis aqui quem é maior do que Jonas.
42 Ga buŋgawa miyalk wäŋa Djepawuy marrtjin ŋayi gan barrkuŋur wäŋaŋur, ŋänharaw ŋurikiyi ḻiya-djambatjku yolŋuw yäkuw Djalamangu, bili ŋayi gan ŋunhi mirithin yan djälthin marŋgithinyaraw. Ga yalalaŋumirriynydja ŋayi dhu boŋguŋ ŋunhiyiny miyalk dhärriny, bala ŋayi dhu waŋin yätjkurr-lakaraŋun nhumalany, bili waŋgany yolŋu dhiyal dhiyaŋ bala ŋunhi ŋayi mirithirra yan ḻiya-djambatjnha djuḻkmaraman ŋayi ga Djalamannhany, yurr nhumany gi yaka warray ŋanya ŋäku dharaŋul.”
42 A rainha do sul se levantará no juízo com esta geração, e a condenará; porque veio dos confins da terra para ouvir a sabedoria de Salomão. E eis aqui quem é maior do que Salomão.
43 “Ŋunhi ŋuli wakinŋunhany mokuynha dhawaṯmaram yolŋuwalnydja ŋayaŋuŋur, bala ŋayi ŋuli ga ŋunhi marrtjin ḻarruman wiripuŋuwnha wäŋaw, wanhal ŋayi dhu maḻŋ'maram wäŋa bala yan nhinan. Ga ŋuli ŋayi dhu ŋuriŋiyi wakinŋuy birrimbirryu bäyŋuny maḻŋ'maram ŋula wäŋa,
43 Ora, havendo o espírito imundo saído do homem, anda por lugares áridos, buscando repouso, e não o encontra.
44 bala ŋayi dhu waŋan bitjanna, ‘Ŋarrany dhu dhuwal balayi bili wäŋalil roŋiyirr, ŋunhi ŋarra ganarrtham.’ Ga ŋunhi ŋayi ŋuli roŋiyirrnydja ga maḻŋ'maramany ŋayi ŋuli ŋunhi wäŋany manymaknha dhikan ḏarrtjalknha ga yolŋumiriwnha,
44 Então diz: Voltarei para minha casa, donde saí. E, chegando, acha-a desocupada, varrida e adornada.
45 bala ŋayi ŋuli ŋunhi dhunupan marrtjin ga märram ŋayi dhu bulu wiripuwurruny 7-nha wakinŋumirriny birrimbirrnha mala, ŋunhi walalnydja ŋunhiwurryiny bulun dhika ganydjarr-ḏilkurra. Bala walal dhu ŋunhi bukmaknha wäŋgamany ga wäŋaramany ŋurikalyin bili yan yolŋuwal ŋayaŋuŋur, ga ŋayiny dhu ŋunhi ŋunhiyiny yolŋu ŋayaŋu-waṯaŋuny mirithirra yätjirr ŋayathanharaynydja walalaŋgal, djuḻkmaraman dhu ŋunhi nhäthinya ŋayi gan ŋunhiyi yolŋu ŋäthil nhinan. Ga bitjandhin ŋayi dhu ga ŋunhi nhumalaŋgalnydja djäma, dhuwurr-yätjmirriwalnydja yolŋuwal walalaŋgal, ŋunhi nhuma ga dhiyaŋ bala nhina.”
45 Então vai e leva consigo outros sete espíritos piores do que ele e, entretanto, habitam ali; e o último estado desse homem vem a ser pior do que o primeiro. Assim há de acontecer também a esta geração perversa.
46 Ga ŋunhi ŋayi gan Djesu baḏak yan waŋan ŋurikiwurruŋgalyi yolŋuwal walalaŋgal, bala walalnydja nhanŋu ŋunhi ŋäṉḏi'mirriŋuny ga yukuyuku'mirriŋuny mala bunanan, yurr dhärra'-dharranany walal gan ŋunhi ŋunhal banydji yan warraŋul buṉbuŋur, bili walal gan ŋunhi djälthin nhanŋu Djesuw waŋanharaw.
46 Enquanto ele ainda falava às multidões, estavam do lado de fora sua mãe e seus irmãos, procurando falar-lhe.
47 Bala ŋayi ŋunhi waŋganydhuny yolŋuy lakaraŋala Djesuwalnydja bitjarra, “Wäy! ŋunha nhuŋu ŋäṉḏi'mirriŋu ga yukuyuku'mirriŋu mala ga galkun warraŋul, djälthirr walal ga waŋanharaw nhuŋu.”
47 Disse-lhe alguém: Eis que estão ali fora tua mãe e teus irmãos, e procuram falar contigo.
48 Ga ŋayiny Djesuny buku-bakmaraŋal bitjarra, “Yol ŋayi dhika ŋarraku ŋäṉḏi'mirriŋuny ga yukuyuku'mirriŋuny mala?”
48 Ele, porém, respondeu ao que lhe falava: Quem é minha mãe? e quem são meus irmãos?
49 Bala ŋayi dhunupamirriyaŋala ŋunhi malthunamirrinhan mala nhanŋuwuy, bala ŋayi waŋanan bitjarra, “Dhuwalawurr dhuwal ŋarrakuny ŋäṉḏi'mirriŋu mala ga yukuyuku'mirriŋu mala!
49 E, estendendo a mão para os seus discípulos disse: Eis aqui minha mãe e meus irmãos.
50 Ŋuli ŋayi ŋula yol yolŋu dhäruk-märranhamirr ŋarrakalaŋawnydja Bäpaw djiwarr'wuywuny, ŋunhiyin ŋayi yolŋu ŋarrakuny yapa'mirriŋu ga wäwa'mirriŋu nhä mak ŋäṉḏi'mirriŋu.”
50 Pois qualquer que fizer a vontade de meu Pai que está nos céus, esse é meu irmão, irmã e mãe.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Mateus 12, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.