Mateus 13
Jini wen bʌ tʼan (CTU76) vs NVT
1 Junyaj Jesús ti loq'ui majlel ti yotyot. Ti majli ti buchtyʌl ya' ti' ti' colem joyol bʌ ja'.
1 Mais tarde, naquele mesmo dia, Jesus saiu de casa e sentou-se à beira-mar.
2 Ya' ti' much'quiyob i bʌ i yonlel quixtyañu. Che' jini ti ochi ti buchtyʌl Jesús ti mal jump'ej barco ya' ti ja'. Ya' ti lu' cʌyleyob ti' ti' ja' jini quixtyañu.
2 Logo, uma grande multidão se juntou ao seu redor. Então ele entrou num barco, sentou-se e ensinou o povo que permanecia na praia.
3 Che' jini Jesús ti' cʌntisʌyob ti cabʌl lajoñel tyac. Ti' subeyob: Ti loq'ui majlel juntiquil winic ti p'ujp'uya pac'.
3 Jesus contou várias parábolas, como esta: “Um lavrador saiu para semear.
4 Che' ñac ti' p'ujp'u majlel jini pac' ti yajli ts'itya' ya' ti bij. Ti tyʌliyob xma'tye'mut. Ti lu' buc'u jini tsa' bʌ p'ajti ti bij.
4 Enquanto espalhava as sementes pelo campo, algumas caíram à beira do caminho, e as aves vieram e as comeram.
5 Ts'itya' yambʌ ti yajli ti pam xajolel ba' mach'an tyam i lumil. Saj ora jach ti pasi che' cu mach'an tyam i lumil.
5 Outras sementes caíram em solo rochoso e, não havendo muita terra, germinaram rapidamente,
6 Che' ti pasi q'uin, ti puli ti q'uin. Cha'an ma'ix tyam ochem i wi' ti tyʌqui.
6 mas as plantas logo murcharam sob o calor do sol e secaram, pois não tinham raízes profundas.
7 Ts'itya' yambʌ ti p'ajti ti mal ch'ixol. Ti wen coli ch'ixol. Ti ye'bali jini pac.
7 Outras sementes caíram entre espinhos, que cresceram e sufocaram os brotos.
8 Pero yambʌ pac' ti yajli ba' wen bʌ lum. Che' ñac ti coli ti yʌc'ʌ wen bʌ i wut. An tsa' bʌ yʌc'ʌ cien i wut, yambʌ sesenta, yambʌ treinta.
8 Ainda outras caíram em solo fértil e produziram uma colheita trinta, sessenta e até cem vezes maior que a quantidade semeada.
9 Jini yom bʌ i ch'ʌmben isujm ili t'an, pensalin la.
9 Quem é capaz de ouvir, ouça com atenção!”.
10 Che' jini ajcʌnt'añob i cha'an Jesús ti' lʌc'ʌyob Jesús. Ti' c'ajtibeyob: ¿Chucoch chʌncol a pejcan quixtyañu ti lajoñel tyac? Che' ti yʌlʌyob.
10 Os discípulos vieram e lhe perguntaram: “Por que o senhor usa parábolas quando fala ao povo?”.
11 Jesús ti' jac'ʌ: Dios ti yʌq'ueyetla la' ch'ʌm'en isujm jini max bʌ tyo ba'an tsictiyem ti yambʌ ora bajche' mi' cha'len yumʌl Dios. Pero jini yaño' bʌ mach ch'ujbi i ch'ʌmben isujm.
11 Ele respondeu: “A vocês é permitido entender os segredos do reino dos céus, mas a outros não.
12 Jini mu' bʌ i ch'ʌmben i sujmlel i t'an Dios, mi quejel i yʌq'uentyel ti Dios i más ch'ʌmben isujm. Pero jini mach'ʌ yom yubin c t'an mi quejel i chilbentyel loq'uel ti' pusic'al jini ts'itya' tyac tsa' bʌ i cʌñʌ.
12 Pois ao que tem, mais lhe será dado, e terá em grande quantia; mas do que nada tem, até o que tem lhe será tirado.
13 Jin cha'an mic pejcañob ti lajoñel tyac. Mi yilañob chʌ bʌ mic cha'len pero che' bajche' ma'ix mi c'otyelob i wut yubil mi' cha'len. Mi yubiñob c t'an pero ma'ix mi' ch'ʌmbeñob isujm, che' bajche' ma'ix chʌ bʌ ti yubiyob mi' cha'len.
13 É por isso que uso parábolas: eles olham, mas não veem; escutam, mas não ouvem nem entendem.
14 Cha'an bajche' mi yajñelob quixtyañujob mi' ts'ʌctiyel i t'an tsa' bʌ wʌ alʌ Dios che' ñac ti' c'ʌmbe i ti' juntiquil tsa' bʌ xiq'ui yʌle' Dios ti ñoj oniyix Isaías bʌ i c'aba'. Ti yʌlʌ:
14 “Cumpre-se, desse modo, a profecia de Isaías que diz: ‘Quando ouvirem o que digo, não entenderão. Quando virem o que faço, não compreenderão.
15 Che' bajche' tsʌtsob i pusic'al ili quixtyañu che' mach yom i ch'ʌmbeñob i sujmlel ili t'an.
15 Pois o coração deste povo está endurecido; ouvem com dificuldade e têm os olhos fechados, de modo que seus olhos não veem, e seus ouvidos não ouvem, e seu coração não entende, e não se voltam para mim, nem permitem que eu os cure’.
16 Pero jatyetla, c'ajacña la' woj como tsa'ix la' ch'ʌmbe isujm jini chʌncol bʌ la' wilan, jini chʌncol bʌ la' wubin.
16 “Felizes, porém, são seus olhos, pois eles veem; e seus ouvidos, pois eles ouvem.
17 Como mic subeñetla cabʌl jini tsa' bʌ i xiq'ui yʌle' Dios ti ñoj oniyix yic'ot cabʌlob wen bʌ quixtyañujob ti ñoj oniyix yomob i q'uelob jini chʌncol bʌ la' wilan. Pero mach'an ti yilʌyob. Yom i yubiñob jini chʌncol bʌ la' wubin, pero mach'an ti yubiyob. Che' ti yʌlʌ Jesús.
17 Eu lhes digo a verdade: muitos profetas e justos desejaram ver o que vocês têm visto e ouvir o que vocês têm ouvido, mas não puderam.
18 Jesús ti' cha'le t'an. Ti yʌlʌ: Jiñʌch i sujmlel jini lajoñel cha'an pac'.
18 “Agora, ouçam a explicação da parábola sobre o lavrador que saiu para semear.
19 Jini mu' bʌ i yubin jini t'an bajche' mi quejel i cha'len yumʌl Dios, pero ma'ix mi yochel ti' pusic'al cha'an mi' ch'ʌmbeñob isujm, ti lajoñel, jiñobʌch bajche' jini pac' tsa' bʌ p'ajti ti bij. Mi tyʌlel xiba mi' loc'san jini t'an tsa' bʌ pʌjq'ui ti' pusic'alob yubil.
19 As sementes que caíram à beira do caminho representam os que ouvem a mensagem sobre o reino e não a entendem. Então o maligno vem e arranca a semente que foi lançada em seu coração.
20 Ti lajoñel, jini pac' tsa' bʌ p'ajti ba'an xajolel tyac, jiñʌch quixtyañujob che' mi yubiñob i t'an Dios ñoj yomajax i ch'ujbiñob,
20 As que caíram no solo rochoso representam aqueles que ouvem a mensagem e, sem demora, a recebem com alegria.
21 pero cha'an ma' tyam an i wi' ti i pusic'al yubil, che' mi yubin wocol o che' mi yʌl'entyel cha'an ti caj ti' ch'ujbi jini i t'an Dios yom i wa' cʌye'.
21 Contudo, uma vez que não têm raízes profundas, não duram muito. Assim que enfrentam problemas ou são perseguidos por causa da mensagem, cedo desanimam.
22 Jini pac' tsa' bʌ p'ajti ti mal ch'ixol jiñʌch che' bajche' jini mu' bʌ i yubin i t'an Dios pero mi' bej pensalin i cha'an jach bʌ mulawil. Bej yom yambʌ chʌ bʌ an i cha'an. Pejtyelel yambʌ i pensal mi' yebalin jini t'an yubil, cha'an ma' mi yʌc' i wut.
22 As que caíram entre os espinhos representam outros que ouvem a mensagem, mas logo ela é sufocada pelas preocupações desta vida e pela sedução da riqueza, de modo que não produzem fruto.
23 Pero jini pac' tsa' bʌ pʌjq'ui ti wen bʌ lum, ti lajoñel, jiñʌch quixtyañu mu' bʌ i wen ubin i t'an Dios, mu' bʌ i ch'ʌmben isujm, mu' bʌ i cabʌl cha'leñob bajche' yom i cha'leñob che' mi' wen ch'ujbiñob i t'an Dios. Mi' wen ac'ob i wut yubil. Mi yoc'an i wut ti cien, ti sesenta, ti treinta. Che' ti yʌlʌ Jesús.
23 E as que caíram em solo fértil representam os que ouvem e entendem a mensagem e produzem uma colheita trinta, sessenta e até cem vezes maior que a quantidade semeada”.
24 Jesús ti' subeyob yambʌ lajoñel. Ti yʌlʌ: Ch'ujbi lac laje' i yumintyel Dios che' bajche' juntiquil winic tsa' bʌ p'ujp'u wen bʌ pac' ya' ti lum.
24 Esta foi outra parábola que Jesus contou: “O reino dos céus é como um agricultor que semeou boas sementes em seu campo.
25 Pero che' lu' wʌyʌlob ti tyʌli juntiquil mu' bʌ i contrajin i yum jini lum. Ti' mucul pʌc'ʌ mach'ʌ wen bʌ pimel ya' ba'an wen bʌ pac'. Ti cha' majli.
25 Enquanto os servos dormiam, seu inimigo veio, semeou joio no meio do trigo e foi embora.
26 Ti pasi wen bʌ pac'. Ti queji i yʌc' i wut. Che' jini ti tsictiyi ya'an je'el cabʌl mach'ʌ wen bʌ pimel.
26 Quando a plantação começou a crescer, o joio também cresceu.
27 Che' jini, jini ajtoñelob i cha'an bʌ i yum jini lum ti majliyob ya' ba'an i yum. Ti' subeyob: C yum, mi weñʌch jini pac' tsa' bʌ pʌjq'ui ya' ti a lum, ¿baqui tyʌlem jini mach'ʌ wen bʌ pimel? che'ob.
27 “Os servos do agricultor vieram e disseram: ‘O campo em que o senhor semeou as boas sementes está cheio de joio. De onde ele veio?’.
28 I yum ti' jac'ʌ: Jiñʌch i cha'libal juntiquil ajcontra, che'en. Che' jini, jini ajtroñelob ti' c'ajtibe: ¿A wom ba mi lojon c boque' loq'uel pejtyelel jini mach'ʌ wen bʌ pimel? che'ob.
28 “‘Um inimigo fez isso’, respondeu o agricultor. “‘Devemos arrancar o joio?’, perguntaram os servos.
29 Pero i yum jini lum ti yʌlʌ: Mach yom, che'en. Como mi ti la' boco loq'uel jini mach'ʌ wen bʌ pimel bʌbʌq'uen mi la' boque' loq'uel yic'ot jini wen bʌ je'el.
29 “‘Não’, respondeu ele. ‘Se tirarem o joio, pode acontecer de arrancarem também o trigo.
30 La' ajnic cha'an lajal mi colel jintyo i yorojlel c'ajbal. Che' jini, mux c xiq'ue' jini ajc'ajbalob cha'an mi' ñaxan tsepe mach'ʌ wen bʌ pimel, cha'an mi' set cʌche' cha'an mi' pule'. Che' mi yujtyel jini, mux i c'aje' wen bʌ cha'an mi yotsañob ti yotyotlel ba' mi lotye'. Che' ti yʌlʌ.
30 Deixem os dois crescerem juntos até a colheita. Então, direi aos ceifeiros que separem o joio, amarrem-no em feixes e queimem-no e, depois, guardem o trigo no celeiro’”.
31 Jesús ti' subeyob yambʌ lajoñel je'el. Ti yʌlʌ: Ch'ujbi lac laje' i yumintyel Dios yic'ot i bʌc' mostaza tsa' bʌ i p'ujp'u juntiquil winic ti i lum.
31 Então Jesus contou outra parábola: “O reino dos céus é como a semente de mostarda que alguém semeia num campo.
32 Jiñʌch yoque más i saj bʌ bʌc' che' bajche' pejtyelel chʌ bʌ tyac jach bʌ pac'. Pero che' mi colel, más colem mi majlel che' bajche' chʌ bʌ jach bʌ pimel. Colem mi colel jintyo chanix bajche' juntyejc tye' yubil. Ya' mi' mele' i c'u' xma'tye'mut ti i c'ʌb tyac. Che' ti yʌlʌ Jesús.
32 É a menor de todas as sementes, mas se torna a maior das hortaliças; cresce até se transformar em árvore, e vêm as aves e fazem ninho em seus galhos”.
33 Jesús ti' subeyob yambʌ lajoñel. Ti yʌlʌ: Ch'ujbi lac laje' i yumintyel Dios bajche' levadura mu' bʌ i yʌc' i wos i bʌ caxlan waj mu' bʌ i xʌc'tyun juntiquil x'ixic ti uxp'is harina mu' bʌ i c'ʌñob i mel caxlan waj. Jini mi yʌc' i lu' sijt'el caxlan waj, che'en.
33 Jesus também contou a seguinte parábola: “O reino dos céus é como o fermento usado por uma mulher para fazer pão. Embora ela coloque apenas uma pequena quantidade de fermento em três medidas de farinha, toda a massa fica fermentada”.
34 Puro ti lajoñel jach ti' cʌntisʌ quixtyañujob Jesús.
34 Jesus sempre usava histórias e comparações como essas quando falava às multidões. Na verdade, nunca lhes falava sem usar parábolas.
35 Chʌ'ʌch ti ujti cha'an mi ts'ʌctiyel tsa' bʌ wʌ alʌ Dios ti ñoj oniyix che' ñac ti' c'ʌmbe i ti' juntiquil tsa' bʌ i xiq'ui yʌle' Dios. Ti yʌlʌ:
35 Cumpriu-se, desse modo, o que foi dito por meio do profeta: “Eu lhes falarei por meio de parábolas; explicarei coisas escondidas desde a criação do mundo”.
36 Che' jini, Jesús ti ujti i pejcan quixtyañujob. Ti ochi ti otyot. Che' jini, ti tyʌli ajcʌnt'añob i cha'an. Ti yʌlʌyob: Subeñon lojon i sujmlel jini lajoñel cha'an jini mach'ʌ wen bʌ pimel tsa' bʌ pʌjq'ui ya' ba'an jini wen bʌ, che'ob.
36 Em seguida, deixando as multidões do lado de fora, Jesus entrou em casa. Seus discípulos lhe pediram: “Por favor, explique-nos a história do joio no campo”.
37 Jesús ti' subeyob: Ti lajoñel jini tsa' bʌ i pʌc'ʌ wen bʌ pac' jiñʌch Joñon i Pi'ʌlon bʌ Quixtyañujob, che'en.
37 Jesus respondeu: “O Filho do Homem é o agricultor que planta as boas sementes.
38 Jini lum ba' ti pʌjq'ui, jiñʌch mulawil. Ti lajoñel jini wen bʌ pac' jiñʌch jini mu' bʌ i yumin Dios, jini mach'ʌ wen bʌ pimel jiñʌch jini añob bʌ ti i p'ʌtyʌlel xiba.
38 O campo é o mundo, e as boas sementes são o povo do reino. O joio são as pessoas que pertencem ao maligno,
39 Ti lajoñel jini tsa' bʌ i pʌc'ʌ mach'ʌ wen bʌ pimel, jiñʌch xiba i bajñel. Ti lajoñel jini i yorojlel c'ajbal jiñʌch che' i yorojlel mi quejel i jilel mulawil. Ti lajoñel jini tsa' bʌ i cha'leyob c'ajbal jiñʌch jini ajtoñelob i cha'an Dios ch'oyolo' bʌ ti panchan.
39 e o inimigo que plantou o joio no meio do trigo é o diabo. A colheita é o fim dos tempos, e os que fazem a colheita são os anjos.
40 Che' bajche' ti' much'quiyob mach'ʌ wen bʌ pimel cha'an i pule' chʌ'ʌch mi quejel i yujtyel je'el cha'an mach'ʌ wen bʌ quixtyañu che' ti yorojlel mi quejel i jilel mulawil.
40 “Da mesma forma que o joio é separado e queimado no fogo, assim será no fim dos tempos.
41 Joñon i Pi'ʌlon bʌ Quixtyañujob mi quejel c xiq'ue' majlel ajtoñelob i cha'an Dios ch'oyolo' bʌ ti panchan cha'an mi' c'aje' i wentyʌlel ti pejtyelel quixtyañujob tsa' bʌ yʌq'ue i yotsañob i mul i pi'ʌlob yic'ot mu' bʌ i cha'len mach'ʌ wen.
41 O Filho do Homem enviará seus anjos, e eles removerão do reino tudo que produz pecado e todos que praticam o mal
42 Mi quejel i chocob ochel ti yajnib c'ajc ba' mi quejel i cha'leñob uq'uel yic'ot tsʌts mi quejel i c'uxob i yej.
42 e os lançarão numa fornalha ardente, onde haverá choro e ranger de dentes.
43 Pero jini mu' bʌ i cha'leñob bajche' mi' xiq'ue' Dios mi quejel i yajñel ba' mu' ti yumʌl Dios wʌ' ti mulawil. Mi quejel i ts'ʌjyel bajche' q'uin. Jini yom i yʌle' mi quejel i q'uejlel ti tyoj. Jini yom bʌ i ch'ʌmben isujm ili t'an, pensalin la. Che' ti yʌlʌ Jesús.
43 Então os justos brilharão como o sol no reino de seu Pai. Quem é capaz de ouvir, ouça com atenção!”
44 Jesús ti yʌlʌ: Ch'ujbi lac laje' i yumintyel Dios yic'ot yonlel tyaq'uin tsa' bʌ mujqui ti jamilol. Juntiquil winic ti' tyaja. Ya' ti cha' mucu ya' ba' ti' tyaja. Wen c'ajacña i yoj ti majli i choñe' ti pejtyelel chʌ bʌ an i cha'an cha'an i mʌñe' jini jamilol ba' mucul jini yonlel tyaq'uin. Jiñʌch yom i yʌle' che' mi lac yumin Dios, jini mu' bʌ i yʌq'ueñonla Dios más an i c'ʌjnibal bajche' pejtyelel am bʌ lac cha'an.
44 “O reino dos céus é como um tesouro escondido que um homem descobriu num campo. Em seu entusiasmo, ele o escondeu novamente, vendeu tudo que tinha e, com o dinheiro da venda, comprou aquele campo.”
45 Jesús ti yʌlʌ: Ch'ujbi lac laje' i yumintyel Dios yic'ot juntiquil ajmʌn lets bʌ i tyojol bʌ tyun perla bʌ i c'aba'.
45 “O reino dos céus também é como um negociante que procurava pérolas da melhor qualidade.
46 Che' mi' tyaje' jump'ej ñoj lets bʌ i tyojol, mi majlel i choñe' pejtyelel chʌ bʌ an i cha'an cha'an i mʌñe' jini ñoj lets bʌ i tyojol bʌ tyun.
46 Quando descobriu uma pérola de grande valor, vendeu tudo que tinha e, com o dinheiro da venda, comprou a tal pérola.”
47 Ch'ujbi lac laje' i yumintyel Dios yic'ot jump'ej chimol chʌy tsa' bʌ chojqui ochel ti ja'. Ti ochi cabʌl chʌy ti chajp ti chajp.
47 “O reino dos céus é, ainda, como uma rede de pesca que foi lançada ao mar e pegou peixes de todo tipo.
48 Che' but'ul chimol chʌy, jini ajchuc chʌyob mi' tyujc'añob loq'uel ti ja'. Ya' mi buchtyʌlob ti' ti' ja'. Mi yajcan loq'uel chʌy. Mi yotsan wen bʌ chʌy ti chiquib. Mi' chocob mach'ʌ wen bʌ chʌy.
48 Quando a rede estava cheia, os pescadores a arrastaram até a praia, sentaram-se e juntaram os peixes bons em cestos, jogando fora os ruins.
49 Chʌ'ʌch mi quejel i yujtyel che' ti yujtibal mulawil. Mi quejel i tyʌlelob ajtroñelob i cha'an Dios ch'oyolo' bʌ ti panchan. Partejʌch mi quejel i yajcan loq'uel simaron bʌ quixtyañujob ya' ba'an jini tyoj bʌ quixtyañujob.
49 Assim será no fim dos tempos. Os anjos virão, separarão os perversos dos justos
50 Mi quejel i chocob ochel simaron bʌ quixtyañujob ti c'ajc ba' mi quejel ti uq'uel yic'ot ba' mi quejel ti tsʌts c'uxob i yej.
50 e os lançarão na fornalha ardente, onde haverá choro e ranger de dentes.
51 Che' jini, Jesús ti' c'ajtibeyob ajcʌnt'añob i cha'an: ¿Tsa'ix ba la' ch'ʌmbe isujm ti pejtyelel jini tsa' bʌ cʌlʌ? che'en. Ti' jac'ʌyob: Tsa'ix cu, c Yum, che'ob.
51 Vocês entendem todas essas coisas?” “Sim”, responderam eles.
52 Che' jini, Jesús ti' subeyob: Che' juntiquil ajcʌntisa cha'an i mandar israelob mi quejel i ch'ʌmben isujm jini c t'an cha'an bajche' mi quejel i cha'len yumʌl Dios lajalʌch bajche' juntiquil i yum otyot am bʌ cabʌl chʌ bʌ an i cha'an, tsijib tyo bʌ yic'ot oniyix tyac bʌ. Como yujil i yajcan i c'ʌñe' am bʌ i c'ʌjnibal ti jini oniyix bʌ yic'ot tsiji' bʌ. Che' ti yʌlʌ Jesús.
52 Então ele acrescentou: “Todo mestre da lei que se torna discípulo no reino dos céus é como o dono de uma casa que tira do seu tesouro verdades preciosas, tanto novas como velhas”.
53 Che' ñac ti ujti Jesús i subeñob ili lajoñel tyac ti loq'ui majlel ya'i.
53 Quando Jesus terminou de contar essas parábolas, deixou aquela região
54 Ya' ti c'oti ti' lumal ba' ti coli Jesús. Ti queji ti cʌntisa ti i templo israelob ya' ti i lumal. Tyoj bʌc'ñʌjel ti yubi quixtyañujob. Ti yʌlʌyob: ¿Baqui ti' niq'ui tyaja i ña'tyʌbal bajche' jini? che'ob. ¿Bajche'qui mi' tyaje' i p'ʌtyʌlel i pʌs'e ñuc tyac bʌ i p'ʌtyʌlel? che'ob.
54 e voltou para Nazaré, cidade onde tinha morado. Enquanto ensinava na sinagoga, todos se admiravam e perguntavam: “De onde lhe vêm a sabedoria e o poder para realizar milagres?
55 Jiñʌch i yalobil ajmel buchlibʌl. María i c'aba' i ña'. Jiñʌch i yʌscun Jacobo, José, Simón yic'ot Judas, che'ob.
55 Não é esse o filho do carpinteiro? Conhecemos Maria, sua mãe, e também seus irmãos, Tiago, José, Simão e Judas.
56 Yic'ot xc'alʌl bʌ i yijts'iñob Jesús wʌ' añob la quic'ot. ¿Baqui ti' cʌñʌ i cha'len bajche' jini? che'ob.
56 Todas as suas irmãs moram aqui, entre nós. Onde ele aprendeu todas essas coisas?”.
57 Jin cha'an mach yomob i yubiñob mi ñuc Jesús. Pero Jesús ti' subeyob: Mi q'uejlel ti ñuc tsa' bʌ i xiq'ui yʌle' Dios. Jin jach jini año' bʌ ti yoque i lumal yic'ot jini año' bʌ ti yotyot, ma' mi' q'uele' ti ñuc. Che' ti yʌlʌ Jesús.
57 E sentiam-se muito ofendidos. Então Jesus lhes disse: “Um profeta recebe honra em toda parte, menos em sua cidade e entre sua própria família”.
58 Jesús mach'an ti' pʌsʌ cabʌl ñuc tyac bʌ i p'ʌtyʌlel ya' ti' lumal como ma' ti' ch'ujbiyob cha'an an i p'ʌtyʌlel.
58 E, por causa da incredulidade deles, realizou ali apenas uns poucos milagres.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Mateus 13, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.