Lucas 1
Ri utzilaj rutzij ri Dios pa kachʼabel (CAKNT) vs NTLH
1 Je q'uiy quitijon yan quik'ij chi niquinuc' ruchi' niquitz'ibaj ri xebanataj pa ka-tiempo roj.
1 Prezado Teófilo, Muitas pessoas têm se esforçado para escrever a história das coisas que aconteceram entre nós.
2 Y can anche'l ri xtzijos chake coma ri xetz'eto-pe pa ruticribel, can quiri' xtz'ibes. Y ri xetz'eto ri xebanataj, can xquitzijoj chuka' rutzij ri Dios.
2 Elas escreveram o que foi contado por aqueles que viram essas coisas desde o começo e anunciaram a mensagem do evangelho .
3 Y cami, ren chuka' ninjo' nintz'ibaj ri xebanataj. Can xintaj nuk'ij xenmol ruchi' ronojel ri xebanataj. Y jari' ri ninjo' nintzijoj chawe ret nimalaj Teófilo. Can chijujun-chijujun nintz'ibaj ri xebanataj desde pa ruticribel c'a pa ruq'uisbel,
3 Portanto, Excelência, eu estudei com todo o cuidado como foi que essas coisas aconteceram desde o princípio e achei que seria bom escrever tudo em ordem para o senhor,
4 chi quiri' can nana'ej utz chi can ketzij-wi ri c'utun chawech chirij ri Jesucristo.
4 a fim de que o senhor pudesse conhecer toda a verdade sobre os ensinamentos que recebeu.
5 Chiri' pa Judea xc'ue' jun sacerdote Zacarías rubi', y raja' xc'ue' quiq'uin ri sacerdotes ri je richi ri Abías x-ix chique. Pa ru-tiempo ri Zacarías ja ri Herodes ri rey pa Judea. Ri raxayil ri Zacarías Elisabet rubi'. Ri Elisabet re' jun ru-familia can ri nimalaj sacerdote Aarón.
5 Quando Herodes era o rei da terra de Israel, havia um sacerdote chamado Zacarias, que era do grupo dos sacerdotes de Abias. A esposa dele se chamava Isabel e também era de uma família de sacerdotes.
6 Ri Zacarías y ri Elisabet can choj quic'aslen chech ri Ajaf Dios. Reje' can niqui'en-wi ri nu'ij ri ru-mandamientos y ri ru-leyes ri Ajaf. Y man jun winak nitiquier ni'in anchique tzij chiquij, roma reje' can choj-wi quic'aslen.
6 Esse casal vivia a vida que para Deus é correta, obedecendo fielmente a todas as leis e mandamentos do Senhor.
7 Reje' man jun calc'ual, roma ri Elisabet can manak-wi yec'ue' ral. Y chi je ca'i' je ri'j chic chuka'.
7 Mas não tinham filhos porque Isabel não podia ter filhos e porque os dois já eram muito velhos.
8 Y jun k'ij cuando ri Zacarías y ri ch'aka chic sacerdotes ri je richi ri Abías x-ix chique, jec'o pa rocho ri Dios roma ja' xapon qui-turno chi yesamaj chiri', quiere' xbanataj.
8 Certo dia no Templo de Jerusalém, Zacarias estava fazendo o seu trabalho de sacerdote, pois era a sua vez de fazer aquele trabalho diário.
9 Chiquijunal ri sacerdotes ri' can jalajoj rech samaj ri niqui'en, y ri k'ij ri' pa ruwi' ri Zacarías xka-wi chi ja raja' ntoc-apo pa rocho ri Dios chi nuporoj ri incienso.
9 Conforme o costume dos sacerdotes, ele havia sido escolhido por sorteio para queimar o incenso no altar e por isso entrou no Templo do Senhor.
10 Y cuando nuporoj ri incienso, conojel winak ri quimolon-apo-qui' chech ri rocho ri Dios, niqui'en orar.
10 Durante o tempo em que o incenso queimava, o povo lá fora fazia orações.
11 Y cuando ri Zacarías c'o chiri' chi nuporoj ri incienso, ja' xuc'ut-ri' jun ángel chech, jun ángel richi ri Ajaf Dios. Y ri ángel re' xpa'e' chunakaj ri altar anchi' niporox-wi ri incienso. Pa ru-derecha ri altar xpa'e-wi.
11 Então um anjo do Senhor apareceu em frente de Zacarias, de pé, do lado direito do altar.
12 Cuando ri Zacarías xutzu' ri ángel re', xsatz runo'j (xsach ruc'u'x) y xuxi'j-ri'.
12 Quando Zacarias o viu, ficou com medo e não sabia o que fazer.
13 Pero ri ángel xu'ij che ri Zacarías: Man taxi'j-awi'. Ri Dios xuc'oxaj ri a-oración. Ri Elisabet ri awaxayil ne'c'ue' jun ral, y ri ne'y re', Juan rubi' xta'an che.
13 Mas o anjo lhe disse: — Não tenha medo, Zacarias, pois Deus ouviu a sua oração! A sua esposa vai ter um filho, e você porá nele o nome de João.
14 Roma ri ne'y re' can xcaquicot y q'uiy winak chuka' xquiequicot roma.
14 O nascimento dele vai trazer alegria e felicidade para você e para muita gente,
15 Roma ri awalc'ual re' xtoc nimalaj samajel chech ri Dios. Manak xtukum vino ni xtutaj ya', roma desde que xtalex, nojinak yan pe ránima riq'uin ri Espíritu Santo.
15 pois para o Senhor Deus ele será um grande homem. Ele não deverá beber vinho nem cerveja. Ele será cheio do Espírito Santo desde o nascimento
16 Y roma raja', je q'uiy awinak israelitas xtiquinimaj ri Ajaf Dios y xtijalataj quic'aslen.
16 e levará muitos israelitas ao Senhor, o Deus de Israel.
17 Ja ri Juan ri awalc'ual ri can xtunaba' cánima ri winak anchi' xtoka-wi ri Ajaf. Raja' can xtic'ue' ri Espíritu Santo riq'uin y xtic'ue' chuka' ruchuk'a', can anche'l xc'ue' riq'uin ri Elías, ri jun ri xuk'alajij rutzij ri Dios ojer can. Y chuka' roma ri Juan, ri te'j-tata'j can xquiequijo' ri calc'ual, y chuka' ri man yeniman ta, xtiquic'uaj jun chojmilaj c'aslen anche'l quic'uan ri winak ri can choj-wi quic'aslen chech ri Dios. Quiri' xtu'on ri Juan chique ri winak, chi quiri' ri winak re' can niquiyobej-apo jampe' xtoka ri Ajaf, xcha' ri ángel che ri Zacarías.
17 Ele será mandado por Deus como mensageiro e será forte e poderoso como o profeta Elias. Ele fará com que pais e filhos façam as pazes e que os desobedientes voltem a andar no caminho direito. E conseguirá preparar o povo de Israel para a vinda do Senhor.
18 Y ri Zacarías xuc'utuj che ri ángel: ¿Anche'l xtinna'ej ren chi can ketzij ri na'ij? Roma ren y ri waxayil xa joj ri'j chic, y man yec'ue' ta chic kalc'ual, xcha'.
18 Então Zacarias perguntou ao anjo: — Como é que eu vou saber que isso é verdade? Estou muito velho, e a minha mulher também.
19 Y ri ángel xu'ij che: Ja ren ri nubinan Gabriel, y ri Dios yirutak chi nin-en ri nrojo'. Romari' xirutak-pe cami chi nonbij-ka ri utzilaj tzij re' chawe.
19 O anjo respondeu: — Eu sou Gabriel,
20 Y roma man xanimaj ta ri xin-ij chawe, man xcach'o'n ta chic; c'a xtalex na ri awalc'ual, c'ajari' xcach'o'n chic jun mej (bey). Ronojel re' can xtibanataj na-wi, pero c'a xtapon na ri k'ij, xcha'.
20 Você não está acreditando no que eu disse, mas isso acontecerá no tempo certo. E, porque você não acreditou, você ficará mudo e não poderá falar até o dia em que o seu filho nascer.
21 Cuando ri Zacarías nitzijon riq'uin ri ángel, ri winak ri quiyoben-apo chech ri rocho ri Dios niqui'ij: ¿Anchique roma man ntel ta pe chupa ri rocho ri Dios? Xa xlayoj yan ka.
21 Enquanto isso, o povo estava esperando Zacarias, e todos estavam admirados com a demora dele no Templo.
22 Y cuando ri Zacarías xbe'el-pe, man nitiquier ta nich'o'n y romari' man xch'o'n ta chique, y ri quiyoben-apo xquina'ej chi c'o ri xk'alajix-pe chech chupa ri rocho ri Dios. Ri Zacarías xe che ruk'a' nu'on-wi señas chique, roma xa man nitiquier ta chic nich'o'n.
22 Quando saiu, Zacarias não podia falar. Então perceberam que ele havia tido uma visão no Templo. Sem poder falar, ele fazia sinais com as mãos para o povo.
23 Y cuando raja' xuq'uis ru-turno chi xsamaj chiri' pa rocho ri Dios, xbe chirocho.
23 Quando terminaram os seus dias de serviço no Templo, Zacarias voltou para casa.
24 Y jun jani' k'ij tuc'ulumaj quiri' ri Zacarías pa rocho ri Dios, ri Elisabet ri raxayil xuna'ej chi ne'c'ue' jun ral, y romari' man xel ta pa bey wo'o' ic'. Y ri Elisabet nu'ij:
24 Pouco tempo depois Isabel, a sua esposa, ficou grávida e durante cinco meses não saiu de casa. E ela disse:
25 Cami ri Wajaf Dios nuya' ri ac'ual re' chue, chi quiri' manak chic xquiq'uix chiquiwech ri winak ri niquikasaj nuk'ij roma man jun wal.
25 — Agora que o Senhor me ajudou, ninguém mais vai me desprezar por eu não ter filhos.
26 Y cuando ri Elisabet ruc'uan waki' ric' chi ne'c'ue' ral, ja' cuando ri Dios xutak ri ángel Gabriel pa jun tenemit ri c'o pa Galilea, rubinan Nazaret.
26 Quando Isabel estava no sexto mês de gravidez, Deus enviou o anjo Gabriel a uma cidade da Galileia chamada Nazaré.
27 Ri ángel Gabriel xtak riq'uin jun xten María rubi'. Ri xten re', c'utun chic chi nic'ule' riq'uin jun ala' José rubi'. Y ri José re' ru-familia can ri rey David.
27 O anjo levava uma mensagem para uma virgem que tinha casamento contratado com um homem chamado José, descendente do rei Davi. Ela se chamava Maria.
28 Ri ángel can xapon riq'uin ri xten, y xu'ij che: ¡Tiquicot awánima, roma ri Dios pa awi' ret xuya-wi ru-bendición! Ri Ajaf can c'o awiq'uin. Y chiquiwech conojel ixoki' ja ret ri más bendición xawil.
28 O anjo veio e disse: — Que a paz esteja com você, Maria! Você é muito abençoada. O Senhor está com você.
29 Y cuando ri María xutzu' ri ángel y xuc'oxaj ri xu'ij che, can xsatz runo'j (xsach ruc'u'x) y xunojij-ka pa ránima anchique roma quiere' x-an saludar.
29 Porém Maria, quando ouviu o que o anjo disse, ficou sem saber o que pensar. E, admirada, ficou pensando no que ele queria dizer.
30 Y ri ángel xu'ij che ri María: Man taxi'j-awi', roma ri Dios xatrucha' chi nuya' ru-bendición chawe.
30 Então o anjo continuou: — Não tenha medo, Maria! Deus está contente com você.
31 Cami nin-ij can chawe chi xcayawaj-ka roma xtalex jun awal, y cuando xtalex ri ne'y re', ala' y Jesús rubi' xta'an che.
31 Você ficará grávida, dará à luz um filho e porá nele o nome de Jesus .
32 Raja' can c'o ruk'ij xtic'ue', y xtubinaj chuka' Ralc'ual ri nimalaj Dios. Ri Jesús jun ru-familia can ri rey David, y ri Ajaf Dios xtuch'ocoba' can ri Jesús pa ru-lugar ri rey David ri xc'ue' ojer can,
32 Ele será um grande homem e será chamado de Filho do Deus Altíssimo. Deus, o Senhor, vai fazê-lo rei, como foi o antepassado dele, o rei Davi.
33 chi quiri' can xtu'on gobernar chi ronojel tiempo pa iwi' rix ri jix ru-familia can ri Jacob. Y ri ru-gobierno raja' can manak xtiq'uis, xcha' ri ángel che ri María.
33 Ele será para sempre rei dos descendentes de Jacó, e o Reino dele nunca se acabará.
34 Y cuando ri María ruc'oxan chic ka ronojel re', xuc'utuj che ri ángel: ¿Anche'l c'a xtic'ue-ka wal? Roma ren xa c'a man jani jinc'o riq'uin ri xtoc wachijil, xcha'.
34 Então Maria disse para o anjo: — Isso não é possível, pois eu sou virgem!
35 Y ri ángel xu'ij che ri María: Ja ri Espíritu Santo riq'uin ri ruchuk'a' ri nimalaj Dios ri xtika-pe pa awi'. Romari' ri ac'ual ri xtalex awiq'uin, can jari' ri lok'olaj Ralc'ual ri Dios.
35 O anjo respondeu: — O Espírito Santo virá sobre você, e o poder do Deus Altíssimo a envolverá com a sua sombra. Por isso o menino será chamado de santo e Filho de Deus.
36 Y tana'ej re': Ri Elisabet ri i-familia iwi' riq'uin ne'c'ue' jun ral, más que raja' can manak-wi yec'ue' ral, y chuka' xa can ri'j chic. Raja' ja yan waki' ric' benak chi ne'c'ue' ral.
36 Fique sabendo que a sua parenta Isabel está grávida, mesmo sendo tão idosa. Diziam que ela não podia ter filhos, no entanto agora ela já está no sexto mês de gravidez.
37 Roma ri Dios man jun anchique cuesta nu'on chech.
37 Porque para Deus nada é impossível.
38 Y ri María can ja' xu'ij: Jinc'o pa ruk'a' ri Ajaf. Can tibanataj c'a anche'l ri xa'ij chue, xcha' ri María che ri ángel. Y ri ángel xel-e chiri' riq'uin ri María, y xbe.
38 Maria respondeu: — Eu sou uma E o anjo foi embora.
39 Jun jani' k'ij después, ri María xu'on-e ru'onic y ch'anin xbe pa jun tenemit ri c'o pa rui-juyu' chi ri Judea.
39 Alguns dias depois, Maria se aprontou e foi depressa para uma cidade que ficava na região montanhosa da Judeia.
40 Y cuando xapon chiri' pa tenemit, raja' xbe pa cocho ri Zacarías y ri Elisabet. Raja' xu'on saludar ri Elisabet.
40 Entrou na casa de Zacarias e cumprimentou Isabel.
41 Cuando ri Elisabet xuc'oxaj ru-saludo ri María, can xsilon ri ral xuna' raja'. Y ri Elisabet can ja' xnoj ránima riq'uin ri Espíritu Santo,
41 Quando Isabel ouviu a saudação de Maria, a criança se mexeu na barriga dela. Então, cheia do poder do Espírito Santo,
42 romari' can riq'uin ruchuk'a' xch'o'n, y xu'ij: Chikacojol roj ixoki', ja ret ri más bendición xyo'x chawe, y quiri' chuka' ri bendición c'o pa ruwi' ri ne'y ri xtalex awiq'uin.
42 Isabel disse bem alto: — Você é a mais abençoada de todas as mulheres, e a criança que você vai ter é abençoada também!
43 Man nin-en ta entender, ¿jin anchique c'a ren, chi yinaben saludar ret ri jat rute' ri Wajaf?
43 Quem sou eu para que a mãe do meu Senhor venha me visitar?!
44 Y can xe xinc'oxaj chi xinaben saludar, ri wal can xsilon roma xquicot, xinna' ren.
44 Quando ouvi você me cumprimentar, a criança ficou alegre e se mexeu dentro da minha barriga.
45 Can caquicot roma can xanimaj ri xu'ij ri Ajaf chawe; roma ri ac'ual ri xu'ij chawe chi xtalex awiq'uin, can xtalex na-wi.
45 Você é abençoada, pois acredita que vai acontecer o que o Senhor lhe disse.
46 Y ri María xu'ij:
46 Então Maria disse:
47 Ri wánima niquicot riq'uin ri Dios ri yirucol.
47 — A minha alma anuncia a grandeza do Senhor. O meu espírito está alegre por causa de Deus, o meu Salvador.
48 Roma ri Dios can xirucha' y ren can man jun wakalen, xe jin jun ralic rusamajel.
48 Pois ele lembrou de mim, sua humilde De agora em diante todos vão me chamar de mulher abençoada,
49 Roma q'uiy nimalaj tak ex ri rubanon-pe raja' chue, raja' ri can nitiquier-wi nu'on ronojel.
49 porque o Deus Poderoso fez grandes coisas por mim. O seu nome é santo,
50 Raja' can siempre nujoyowaj quiwech conojel winak ri yek'ax-e chech-ulef,
50 e ele mostra a sua bondade a todos os que o em todas as
51 Can q'uiy nimalaj tak ex jerubanon riq'uin ruchuk'a'.
51 Deus levanta a sua mão poderosa e derrota os orgulhosos com todos os planos deles.
52 Jerukasan nima'k tak gobernadores,
52 Derruba dos seus tronos reis poderosos e põe os humildes em altas posições.
53 Ri man jun quiway, can ruyo'n ronojel ri nic'atzin chique;
53 Dá fartura aos que têm fome e manda os ricos embora com as mãos vazias. que fez aos nossos antepassados e ajudou o povo de Israel, seu servo. Lembrou de mostrar a sua bondade a Abraão e a todos os seus descendentes, para sempre.
54 Raja' jojruto'n roj israelitas ri can jojrucha'on-wi chi naka'an ri rusamaj.
54 — ausente —
55 Can rujoyowan-wi kawech, anche'l ri ru'in can chique ri kati't-kamama' ojer can,
55 — ausente —
56 Y ri María xc'ue-ka jun la'k oxi' ic' riq'uin ri Elisabet, y c'ajari' xtzolaj chirocho.
56 Maria ficou mais ou menos três meses com Isabel e depois voltou para casa.
57 Cuando xapon ri tiempo chi nalex ri ac'ual riq'uin ri Elisabet, ja xc'ue' jun ral ala'.
57 Chegou o tempo de Isabel ter a criança, e ela deu à luz um menino.
58 Y ri winak je ru-vecinos ri Elisabet y chuka' ri qui-familia qui' riq'uin, xquic'oxaj chi jun nimalaj favor ri xu'on ri Ajaf riq'uin roma xc'ue' jun ral. Y ri winak re' xe'apon riq'uin chi xqui'en visitar, y can xequicot riq'uin.
58 Os vizinhos e parentes ouviram falar da grande bondade do Senhor para com Isabel, e todos ficaram alegres com ela.
59 Y reje' xe'apon chic riq'uin ri Elisabet cuando xtzakon wakxaki' k'ij talex ri ne'y, ri k'ij ri ni'an ri circuncisión che, anche'l nu'ij chupa ru-ley ri Moisés. Y ja chuka' k'ij ri' niyo'x rubi'. Y ri winak ri' xquijo' xqui'en ta che rubi' ri ne'y anche'l rubi' ri tata'j, y xubinaj ta chuka' Zacarías.
59 Quando o menino estava com oito dias, vieram circuncidá-lo e queriam lhe dar o nome do pai, isto é, Zacarias.
60 Pero ri te'j xu'ij: Raja' manak xtuc'uaj rubi' ri rutata'; ri ne'y re' xtubinaj Juan.
60 Mas a sua mãe disse: — Não. O nome dele vai ser João.
61 Y ri jec'o quiq'uin ri Elisabet xqui'ij che: ¿Anchique roma Juan najo' na'an che rubi'? Roma chupa ri a-familia man jun quiri' rubi'.
61 Então disseram: — Mas você não tem nenhum parente com esse nome!
62 Y che señas xquic'utuj che ri Zacarías, rutata' ri ne'y, chi anchique bi'aj nrojo' nuya' che ri ne'y.
62 Aí fizeram sinais ao pai, perguntando que nome ele queria pôr no menino.
63 Ri rutata' ri ne'y xuc'utuj jun ch'uti' tabla y xutz'ibaj chech: Ri ne'y Juan rubi'. Y conojel ri quimolon-apo-qui' xsatz quino'j (xsach quic'u'x), roma can anche'l ri bi'aj ri xu'ij ri te'j, can quiri' chuka' xutz'ibaj ri Zacarías chech ri tabla.
63 Zacarias pediu uma tabuinha de escrever e escreveu: “O nome dele é João.” E todos ficaram muito admirados.
64 Y can ja xtiquier xch'o'n chic pe jun mej (bey) ri Zacarías. Y raja' can xe xch'o'n, can ja' xuya' ruk'ij ri Dios.
64 Nesse momento Zacarias pôde falar novamente e começou a louvar a Deus.
65 Y ri vecinos xquixi'j-qui' roma ri xbanataj chiri'. Y ri xbanataj, can nitzijos ri lugar ri', pa tak juyu' chi ri Judea.
65 Os vizinhos ficaram com muito medo, e as notícias dessas coisas se espalharam por toda a região montanhosa da Judeia.
66 Y conojel winak ri yec'oxan ri xbanataj quiq'uin ri Zacarías y ri Elisabet, niquiyec-ka pa cánima ri nitzijos chique, y niqui'ij: ¿Anchique como xteru'ona' ri ac'ual re'? yecha'. Roma k'alaj chi can c'o-wi ri Ajaf Dios riq'uin.
66 Todos os que ouviam essas coisas e pensavam nelas perguntavam: — O que será que esse menino vai ser? Pois, de fato, o poder do Senhor estava com ele.
67 Y ri Zacarías, ri rutata' ri ne'y, nojinak ránima riq'uin ri Espíritu Santo xuk'alajij y xu'ij:
67 Zacarias, o pai de João, cheio do Espírito Santo, começou a profetizar . Ele disse:
68 Can xtiyo'x ruk'ij ri Ajaf Dios kachi roj ri aj-Israel,
68 — Louvemos o Senhor, o Deus de Israel, pois ele veio ajudar o seu povo e lhe dar a liberdade.
69 Ri Dios nuya-pe chake Jun ri can c'o nimalaj ruchuk'a' chi jojrucol.
69 Enviou para nós um poderoso Salvador, aquele que é descendente do seu
70 Ri Dios x-in chique ri lok'olaj tak achi'a' ri xek'alajin rutzij ojer can, chi tiqui'ij chi xtuya' Jun ri xticolo kachi.
70 Faz muito tempo que Deus disse isso por meio dos seus santos
71 Can ru'in-wi-pe chi xkojrucol chiquiwech ri itzel yetz'eto kachi, y xkojrucol pa quik'a' ri man jojquijo' ta,
71 Ele prometeu nos salvar dos nossos inimigos e nos livrar do poder de todos os que nos odeiam.
72 y xtujoyowaj chuka' quiwech ri kati't-kamama' xec'ue' ojer can,
72 Disse que ia mostrar a sua bondade aos nossos antepassados e lembrar da sua santa ao nosso antepassado Abraão; prometeu que nos livraria dos nossos inimigos e que ia nos deixar servi-lo sem medo,
73 Can xu'on-wi jurar che ri kamama' Abraham
73 — ausente —
74 chi can xkojrucol pa quik'a' ri itzel yetz'eto kachi,
74 — ausente —
75 y riq'uin jun chojmilaj y utzilaj c'aslen chech raja', ronojel k'ij ri jojc'o we' chech-ulef, quiri' xtaka'an.
75 para que sejamos somente dele e façamos o que ele quer em todos os dias da nossa vida.
76 Y ret ch'uti' walc'ual, xcha' ri Zacarías, can jat k'alajiy ri rutzij ri nimalaj Dios xcatuche'x,
76 E você, menino, será chamado de profeta do Deus Altíssimo e irá adiante do Senhor a fim de preparar o caminho para ele.
77 y ja ret ri xca'in chi ri Dios nucoch' (nucuy) quimac ri can je rutenemit, chi yecolotaj.
77 Você anunciará ao povo de Deus a salvação que virá por meio do perdão dos pecados deles.
78 Y ri', xe roma ri ka-Dios nujoyowaj kawech, riq'uin ronojel ránima jojrojo'.
78 Pois o nosso Deus é misericordioso e bondoso. Ele fará brilhar sobre nós a sua luz
79 Ri Jun ri noruya' sakil, xtuya' sakil chique ri jec'o pa k'eku'm y jec'o pa rumujal ri camic,
79 e do céu iluminará todos os que vivem na escuridão da sombra da morte, para guiar os nossos passos no caminho da paz.
80 Y ri ac'ual ri xalex quiq'uin ri Elisabet y ri Zacarías, xq'uiy-ka y quiri' chuka' pa ruc'aslen chech ri Dios. Y ja pa tz'iran rech-ulef xc'ue-wi, c'a xapon na ri k'ij chi xutzijoj rutzij ri Dios chiquiwech ri aj-Israel ri ruwinak.
80 O menino cresceu e ficou forte de espírito. E viveu no deserto até o dia em que apareceu diante do povo de Israel.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 1, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.