Lucas 1
Ri utzilaj rutzij ri Dios pa kachʼabel (CAKNT) vs ARC
1 Je q'uiy quitijon yan quik'ij chi niquinuc' ruchi' niquitz'ibaj ri xebanataj pa ka-tiempo roj.
1 Tendo, pois, muitos empreendido pôr em ordem a narração dos fatos que entre nós se cumpriram,
2 Y can anche'l ri xtzijos chake coma ri xetz'eto-pe pa ruticribel, can quiri' xtz'ibes. Y ri xetz'eto ri xebanataj, can xquitzijoj chuka' rutzij ri Dios.
2 segundo nos transmitiram os mesmos que os presenciaram desde o princípio e foram ministros da palavra,
3 Y cami, ren chuka' ninjo' nintz'ibaj ri xebanataj. Can xintaj nuk'ij xenmol ruchi' ronojel ri xebanataj. Y jari' ri ninjo' nintzijoj chawe ret nimalaj Teófilo. Can chijujun-chijujun nintz'ibaj ri xebanataj desde pa ruticribel c'a pa ruq'uisbel,
3 pareceu-me também a mim conveniente descrevê-los a ti, ó excelentíssimo Teófilo, por sua ordem, havendo-me já informado minuciosamente de tudo desde o princípio,
4 chi quiri' can nana'ej utz chi can ketzij-wi ri c'utun chawech chirij ri Jesucristo.
4 para que conheças a certeza das coisas de que já estás informado.
5 Chiri' pa Judea xc'ue' jun sacerdote Zacarías rubi', y raja' xc'ue' quiq'uin ri sacerdotes ri je richi ri Abías x-ix chique. Pa ru-tiempo ri Zacarías ja ri Herodes ri rey pa Judea. Ri raxayil ri Zacarías Elisabet rubi'. Ri Elisabet re' jun ru-familia can ri nimalaj sacerdote Aarón.
5 Existiu, no tempo de Herodes, rei da Judeia, um sacerdote, chamado Zacarias, da ordem de Abias, e cuja mulher era das filhas de Arão; o nome dela era Isabel.
6 Ri Zacarías y ri Elisabet can choj quic'aslen chech ri Ajaf Dios. Reje' can niqui'en-wi ri nu'ij ri ru-mandamientos y ri ru-leyes ri Ajaf. Y man jun winak nitiquier ni'in anchique tzij chiquij, roma reje' can choj-wi quic'aslen.
6 E eram ambos justos perante Deus, vivendo irrepreensivelmente em todos os mandamentos e preceitos do Senhor.
7 Reje' man jun calc'ual, roma ri Elisabet can manak-wi yec'ue' ral. Y chi je ca'i' je ri'j chic chuka'.
7 E não tinham filhos, porque Isabel era estéril, e ambos eram avançados em idade.
8 Y jun k'ij cuando ri Zacarías y ri ch'aka chic sacerdotes ri je richi ri Abías x-ix chique, jec'o pa rocho ri Dios roma ja' xapon qui-turno chi yesamaj chiri', quiere' xbanataj.
8 E aconteceu que, exercendo ele o sacerdócio diante de Deus, na ordem da sua turma,
9 Chiquijunal ri sacerdotes ri' can jalajoj rech samaj ri niqui'en, y ri k'ij ri' pa ruwi' ri Zacarías xka-wi chi ja raja' ntoc-apo pa rocho ri Dios chi nuporoj ri incienso.
9 segundo o costume sacerdotal, coube-lhe em sorte entrar no templo do Senhor para oferecer o incenso.
10 Y cuando nuporoj ri incienso, conojel winak ri quimolon-apo-qui' chech ri rocho ri Dios, niqui'en orar.
10 E toda a multidão do povo estava fora, orando, à hora do incenso.
11 Y cuando ri Zacarías c'o chiri' chi nuporoj ri incienso, ja' xuc'ut-ri' jun ángel chech, jun ángel richi ri Ajaf Dios. Y ri ángel re' xpa'e' chunakaj ri altar anchi' niporox-wi ri incienso. Pa ru-derecha ri altar xpa'e-wi.
11 Então, um anjo do Senhor lhe apareceu, posto em pé, à direita do altar do incenso.
12 Cuando ri Zacarías xutzu' ri ángel re', xsatz runo'j (xsach ruc'u'x) y xuxi'j-ri'.
12 E Zacarias, vendo- o, turbou-se, e caiu temor sobre ele.
13 Pero ri ángel xu'ij che ri Zacarías: Man taxi'j-awi'. Ri Dios xuc'oxaj ri a-oración. Ri Elisabet ri awaxayil ne'c'ue' jun ral, y ri ne'y re', Juan rubi' xta'an che.
13 Mas o anjo lhe disse: Zacarias, não temas, porque a tua oração foi ouvida, e Isabel, tua mulher, dará à luz um filho, e lhe porás o nome de João.
14 Roma ri ne'y re' can xcaquicot y q'uiy winak chuka' xquiequicot roma.
14 E terás prazer e alegria, e muitos se alegrarão no seu nascimento,
15 Roma ri awalc'ual re' xtoc nimalaj samajel chech ri Dios. Manak xtukum vino ni xtutaj ya', roma desde que xtalex, nojinak yan pe ránima riq'uin ri Espíritu Santo.
15 porque será grande diante do Senhor, e não beberá vinho, nem bebida forte, e será cheio do Espírito Santo, já desde o ventre de sua mãe.
16 Y roma raja', je q'uiy awinak israelitas xtiquinimaj ri Ajaf Dios y xtijalataj quic'aslen.
16 E converterá muitos dos filhos de Israel ao Senhor, seu Deus,
17 Ja ri Juan ri awalc'ual ri can xtunaba' cánima ri winak anchi' xtoka-wi ri Ajaf. Raja' can xtic'ue' ri Espíritu Santo riq'uin y xtic'ue' chuka' ruchuk'a', can anche'l xc'ue' riq'uin ri Elías, ri jun ri xuk'alajij rutzij ri Dios ojer can. Y chuka' roma ri Juan, ri te'j-tata'j can xquiequijo' ri calc'ual, y chuka' ri man yeniman ta, xtiquic'uaj jun chojmilaj c'aslen anche'l quic'uan ri winak ri can choj-wi quic'aslen chech ri Dios. Quiri' xtu'on ri Juan chique ri winak, chi quiri' ri winak re' can niquiyobej-apo jampe' xtoka ri Ajaf, xcha' ri ángel che ri Zacarías.
17 e irá adiante dele no espírito e virtude de Elias, para converter o coração dos pais aos filhos e os rebeldes, à prudência dos justos, com o fim de preparar ao Senhor um povo bem disposto.
18 Y ri Zacarías xuc'utuj che ri ángel: ¿Anche'l xtinna'ej ren chi can ketzij ri na'ij? Roma ren y ri waxayil xa joj ri'j chic, y man yec'ue' ta chic kalc'ual, xcha'.
18 Disse, então, Zacarias ao anjo: Como saberei isso? Pois eu já sou velho, e minha mulher, avançada em idade.
19 Y ri ángel xu'ij che: Ja ren ri nubinan Gabriel, y ri Dios yirutak chi nin-en ri nrojo'. Romari' xirutak-pe cami chi nonbij-ka ri utzilaj tzij re' chawe.
19 E, respondendo o anjo, disse-lhe: Eu sou Gabriel, que assisto diante de Deus, e fui enviado a falar-te e dar-te estas alegres novas.
20 Y roma man xanimaj ta ri xin-ij chawe, man xcach'o'n ta chic; c'a xtalex na ri awalc'ual, c'ajari' xcach'o'n chic jun mej (bey). Ronojel re' can xtibanataj na-wi, pero c'a xtapon na ri k'ij, xcha'.
20 Todavia ficarás mudo e não poderás falar até ao dia em que estas coisas aconteçam, porquanto não creste nas minhas palavras, que a seu tempo se hão de cumprir.
21 Cuando ri Zacarías nitzijon riq'uin ri ángel, ri winak ri quiyoben-apo chech ri rocho ri Dios niqui'ij: ¿Anchique roma man ntel ta pe chupa ri rocho ri Dios? Xa xlayoj yan ka.
21 E o povo estava esperando a Zacarias e maravilhava-se de que tanto se demorasse no templo.
22 Y cuando ri Zacarías xbe'el-pe, man nitiquier ta nich'o'n y romari' man xch'o'n ta chique, y ri quiyoben-apo xquina'ej chi c'o ri xk'alajix-pe chech chupa ri rocho ri Dios. Ri Zacarías xe che ruk'a' nu'on-wi señas chique, roma xa man nitiquier ta chic nich'o'n.
22 E, saindo ele, não lhes podia falar; e entenderam que tivera alguma visão no templo. E falava por acenos e ficou mudo.
23 Y cuando raja' xuq'uis ru-turno chi xsamaj chiri' pa rocho ri Dios, xbe chirocho.
23 E sucedeu que, terminados os dias de seu ministério, voltou para sua casa.
24 Y jun jani' k'ij tuc'ulumaj quiri' ri Zacarías pa rocho ri Dios, ri Elisabet ri raxayil xuna'ej chi ne'c'ue' jun ral, y romari' man xel ta pa bey wo'o' ic'. Y ri Elisabet nu'ij:
24 E, depois daqueles dias, Isabel, sua mulher, concebeu e, por cinco meses, se ocultou, dizendo:
25 Cami ri Wajaf Dios nuya' ri ac'ual re' chue, chi quiri' manak chic xquiq'uix chiquiwech ri winak ri niquikasaj nuk'ij roma man jun wal.
25 Assim me fez o Senhor, nos dias em que atentou em mim, para destruir o meu opróbrio entre os homens.
26 Y cuando ri Elisabet ruc'uan waki' ric' chi ne'c'ue' ral, ja' cuando ri Dios xutak ri ángel Gabriel pa jun tenemit ri c'o pa Galilea, rubinan Nazaret.
26 E, no sexto mês, foi o anjo Gabriel enviado por Deus a uma cidade da Galileia, chamada Nazaré,
27 Ri ángel Gabriel xtak riq'uin jun xten María rubi'. Ri xten re', c'utun chic chi nic'ule' riq'uin jun ala' José rubi'. Y ri José re' ru-familia can ri rey David.
27 a uma virgem desposada com um varão cujo nome era José, da casa de Davi; e o nome da virgem era Maria.
28 Ri ángel can xapon riq'uin ri xten, y xu'ij che: ¡Tiquicot awánima, roma ri Dios pa awi' ret xuya-wi ru-bendición! Ri Ajaf can c'o awiq'uin. Y chiquiwech conojel ixoki' ja ret ri más bendición xawil.
28 E, entrando o anjo onde ela estava, disse: Salve, agraciada; o Senhor é contigo; bendita és tu entre as mulheres.
29 Y cuando ri María xutzu' ri ángel y xuc'oxaj ri xu'ij che, can xsatz runo'j (xsach ruc'u'x) y xunojij-ka pa ránima anchique roma quiere' x-an saludar.
29 E, vendo- o ela, turbou-se muito com aquelas palavras e considerava que saudação seria esta.
30 Y ri ángel xu'ij che ri María: Man taxi'j-awi', roma ri Dios xatrucha' chi nuya' ru-bendición chawe.
30 Disse-lhe, então, o anjo: Maria, não temas, porque achaste graça diante de Deus,
31 Cami nin-ij can chawe chi xcayawaj-ka roma xtalex jun awal, y cuando xtalex ri ne'y re', ala' y Jesús rubi' xta'an che.
31 E eis que em teu ventre conceberás, e darás à luz um filho, e pôr-lhe-ás o nome de Jesus.
32 Raja' can c'o ruk'ij xtic'ue', y xtubinaj chuka' Ralc'ual ri nimalaj Dios. Ri Jesús jun ru-familia can ri rey David, y ri Ajaf Dios xtuch'ocoba' can ri Jesús pa ru-lugar ri rey David ri xc'ue' ojer can,
32 Este será grande e será chamado Filho do Altíssimo; e o Senhor Deus lhe dará o trono de Davi, seu pai,
33 chi quiri' can xtu'on gobernar chi ronojel tiempo pa iwi' rix ri jix ru-familia can ri Jacob. Y ri ru-gobierno raja' can manak xtiq'uis, xcha' ri ángel che ri María.
33 e reinará eternamente na casa de Jacó, e o seu Reino não terá fim.
34 Y cuando ri María ruc'oxan chic ka ronojel re', xuc'utuj che ri ángel: ¿Anche'l c'a xtic'ue-ka wal? Roma ren xa c'a man jani jinc'o riq'uin ri xtoc wachijil, xcha'.
34 E disse Maria ao anjo: Como se fará isso, visto que não conheço varão?
35 Y ri ángel xu'ij che ri María: Ja ri Espíritu Santo riq'uin ri ruchuk'a' ri nimalaj Dios ri xtika-pe pa awi'. Romari' ri ac'ual ri xtalex awiq'uin, can jari' ri lok'olaj Ralc'ual ri Dios.
35 E, respondendo o anjo, disse-lhe: Descerá sobre ti o Espírito Santo, e a virtude do Altíssimo te cobrirá com a sua sombra; pelo que também o Santo, que de ti há de nascer, será chamado Filho de Deus.
36 Y tana'ej re': Ri Elisabet ri i-familia iwi' riq'uin ne'c'ue' jun ral, más que raja' can manak-wi yec'ue' ral, y chuka' xa can ri'j chic. Raja' ja yan waki' ric' benak chi ne'c'ue' ral.
36 E eis que também Isabel, tua prima, concebeu um filho em sua velhice; e é este o sexto mês para aquela que era chamada estéril.
37 Roma ri Dios man jun anchique cuesta nu'on chech.
37 Porque para Deus nada é impossível.
38 Y ri María can ja' xu'ij: Jinc'o pa ruk'a' ri Ajaf. Can tibanataj c'a anche'l ri xa'ij chue, xcha' ri María che ri ángel. Y ri ángel xel-e chiri' riq'uin ri María, y xbe.
38 Disse, então, Maria: Eis aqui a serva do Senhor; cumpra-se em mim segundo a tua palavra. E o anjo ausentou-se dela.
39 Jun jani' k'ij después, ri María xu'on-e ru'onic y ch'anin xbe pa jun tenemit ri c'o pa rui-juyu' chi ri Judea.
39 E, naqueles dias, levantando-se Maria, foi apressada às montanhas, a uma cidade de Judá,
40 Y cuando xapon chiri' pa tenemit, raja' xbe pa cocho ri Zacarías y ri Elisabet. Raja' xu'on saludar ri Elisabet.
40 e entrou em casa de Zacarias, e saudou a Isabel.
41 Cuando ri Elisabet xuc'oxaj ru-saludo ri María, can xsilon ri ral xuna' raja'. Y ri Elisabet can ja' xnoj ránima riq'uin ri Espíritu Santo,
41 E aconteceu que, ao ouvir Isabel a saudação de Maria, a criancinha saltou no seu ventre; e Isabel foi cheia do Espírito Santo,
42 romari' can riq'uin ruchuk'a' xch'o'n, y xu'ij: Chikacojol roj ixoki', ja ret ri más bendición xyo'x chawe, y quiri' chuka' ri bendición c'o pa ruwi' ri ne'y ri xtalex awiq'uin.
42 e exclamou com grande voz, e disse: Bendita és tu entre as mulheres, e é bendito o fruto do teu ventre!
43 Man nin-en ta entender, ¿jin anchique c'a ren, chi yinaben saludar ret ri jat rute' ri Wajaf?
43 E de onde me provém isso a mim, que venha visitar-me a mãe do meu Senhor?
44 Y can xe xinc'oxaj chi xinaben saludar, ri wal can xsilon roma xquicot, xinna' ren.
44 Pois eis que, ao chegar aos meus ouvidos a voz da tua saudação, a criancinha saltou de alegria no meu ventre.
45 Can caquicot roma can xanimaj ri xu'ij ri Ajaf chawe; roma ri ac'ual ri xu'ij chawe chi xtalex awiq'uin, can xtalex na-wi.
45 Bem-aventurada a que creu, pois hão de cumprir-se as coisas que da parte do Senhor lhe foram ditas!
46 Y ri María xu'ij:
46 Disse, então, Maria: A minha alma engrandece ao Senhor,
47 Ri wánima niquicot riq'uin ri Dios ri yirucol.
47 e o meu espírito se alegra em Deus, meu Salvador,
48 Roma ri Dios can xirucha' y ren can man jun wakalen, xe jin jun ralic rusamajel.
48 porque atentou na humildade de sua serva; pois eis que, desde agora, todas as gerações me chamarão bem-aventurada.
49 Roma q'uiy nimalaj tak ex ri rubanon-pe raja' chue, raja' ri can nitiquier-wi nu'on ronojel.
49 Porque me fez grandes coisas o Poderoso; e Santo é o seu nome.
50 Raja' can siempre nujoyowaj quiwech conojel winak ri yek'ax-e chech-ulef,
50 E a sua misericórdia é de geração em geração sobre os que o temem.
51 Can q'uiy nimalaj tak ex jerubanon riq'uin ruchuk'a'.
51 Com o seu braço, agiu valorosamente, dissipou os soberbos no pensamento de seu coração,
52 Jerukasan nima'k tak gobernadores,
52 depôs dos tronos os poderosos e elevou os humildes;
53 Ri man jun quiway, can ruyo'n ronojel ri nic'atzin chique;
53 encheu de bens os famintos, despediu vazios os ricos,
54 Raja' jojruto'n roj israelitas ri can jojrucha'on-wi chi naka'an ri rusamaj.
54 e auxiliou a Israel, seu servo, recordando-se da sua misericórdia
55 Can rujoyowan-wi kawech, anche'l ri ru'in can chique ri kati't-kamama' ojer can,
55 (como falou a nossos pais) para com Abraão e sua posteridade, para sempre.
56 Y ri María xc'ue-ka jun la'k oxi' ic' riq'uin ri Elisabet, y c'ajari' xtzolaj chirocho.
56 E Maria ficou com ela quase três meses e depois voltou para sua casa.
57 Cuando xapon ri tiempo chi nalex ri ac'ual riq'uin ri Elisabet, ja xc'ue' jun ral ala'.
57 E completou-se para Isabel o tempo de dar à luz, e teve um filho.
58 Y ri winak je ru-vecinos ri Elisabet y chuka' ri qui-familia qui' riq'uin, xquic'oxaj chi jun nimalaj favor ri xu'on ri Ajaf riq'uin roma xc'ue' jun ral. Y ri winak re' xe'apon riq'uin chi xqui'en visitar, y can xequicot riq'uin.
58 E os seus vizinhos e parentes ouviram que tinha Deus usado para com ela de grande misericórdia e alegraram-se com ela.
59 Y reje' xe'apon chic riq'uin ri Elisabet cuando xtzakon wakxaki' k'ij talex ri ne'y, ri k'ij ri ni'an ri circuncisión che, anche'l nu'ij chupa ru-ley ri Moisés. Y ja chuka' k'ij ri' niyo'x rubi'. Y ri winak ri' xquijo' xqui'en ta che rubi' ri ne'y anche'l rubi' ri tata'j, y xubinaj ta chuka' Zacarías.
59 E aconteceu que, ao oitavo dia, vieram circuncidar o menino e lhe chamavam Zacarias, o nome de seu pai.
60 Pero ri te'j xu'ij: Raja' manak xtuc'uaj rubi' ri rutata'; ri ne'y re' xtubinaj Juan.
60 E, respondendo sua mãe, disse: Não, porém será chamado João.
61 Y ri jec'o quiq'uin ri Elisabet xqui'ij che: ¿Anchique roma Juan najo' na'an che rubi'? Roma chupa ri a-familia man jun quiri' rubi'.
61 E disseram-lhe: Ninguém há na tua parentela que se chame por este nome.
62 Y che señas xquic'utuj che ri Zacarías, rutata' ri ne'y, chi anchique bi'aj nrojo' nuya' che ri ne'y.
62 E perguntaram, por acenos, ao pai como queria que lhe chamassem.
63 Ri rutata' ri ne'y xuc'utuj jun ch'uti' tabla y xutz'ibaj chech: Ri ne'y Juan rubi'. Y conojel ri quimolon-apo-qui' xsatz quino'j (xsach quic'u'x), roma can anche'l ri bi'aj ri xu'ij ri te'j, can quiri' chuka' xutz'ibaj ri Zacarías chech ri tabla.
63 E, pedindo ele uma tabuinha de escrever, escreveu, dizendo: O seu nome é João. E todos se maravilharam.
64 Y can ja xtiquier xch'o'n chic pe jun mej (bey) ri Zacarías. Y raja' can xe xch'o'n, can ja' xuya' ruk'ij ri Dios.
64 E logo a boca se lhe abriu, e a língua se lhe soltou; e falava, louvando a Deus.
65 Y ri vecinos xquixi'j-qui' roma ri xbanataj chiri'. Y ri xbanataj, can nitzijos ri lugar ri', pa tak juyu' chi ri Judea.
65 E veio temor sobre todos os seus vizinhos, e em todas as montanhas da Judeia foram divulgadas todas essas coisas.
66 Y conojel winak ri yec'oxan ri xbanataj quiq'uin ri Zacarías y ri Elisabet, niquiyec-ka pa cánima ri nitzijos chique, y niqui'ij: ¿Anchique como xteru'ona' ri ac'ual re'? yecha'. Roma k'alaj chi can c'o-wi ri Ajaf Dios riq'uin.
66 E todos os que as ouviam as conservavam em seu coração, dizendo: Quem será, pois, este menino? E a mão do Senhor estava com ele.
67 Y ri Zacarías, ri rutata' ri ne'y, nojinak ránima riq'uin ri Espíritu Santo xuk'alajij y xu'ij:
67 E Zacarias, seu pai, foi cheio do Espírito Santo e profetizou, dizendo:
68 Can xtiyo'x ruk'ij ri Ajaf Dios kachi roj ri aj-Israel,
68 Bendito o Senhor, Deus de Israel, porque visitou e remiu o seu povo!
69 Ri Dios nuya-pe chake Jun ri can c'o nimalaj ruchuk'a' chi jojrucol.
69 E nos levantou uma salvação poderosa na casa de Davi, seu servo,
70 Ri Dios x-in chique ri lok'olaj tak achi'a' ri xek'alajin rutzij ojer can, chi tiqui'ij chi xtuya' Jun ri xticolo kachi.
70 como falou pela boca dos seus santos profetas, desde o princípio do mundo,
71 Can ru'in-wi-pe chi xkojrucol chiquiwech ri itzel yetz'eto kachi, y xkojrucol pa quik'a' ri man jojquijo' ta,
71 para nos livrar dos nossos inimigos e das mãos de todos os que nos aborrecem
72 y xtujoyowaj chuka' quiwech ri kati't-kamama' xec'ue' ojer can,
72 e para manifestar misericórdia a nossos pais, e para lembrar-se do seu santo concerto
73 Can xu'on-wi jurar che ri kamama' Abraham
73 e do juramento que jurou a Abraão, nosso pai,
74 chi can xkojrucol pa quik'a' ri itzel yetz'eto kachi,
74 de conceder-nos que, libertados das mãos de nossos inimigos, o servíssemos sem temor,
75 y riq'uin jun chojmilaj y utzilaj c'aslen chech raja', ronojel k'ij ri jojc'o we' chech-ulef, quiri' xtaka'an.
75 em santidade e justiça perante ele, todos os dias da nossa vida.
76 Y ret ch'uti' walc'ual, xcha' ri Zacarías, can jat k'alajiy ri rutzij ri nimalaj Dios xcatuche'x,
76 E tu, ó menino, serás chamado profeta do Altíssimo, porque hás de ir ante a face do Senhor, a preparar os seus caminhos,
77 y ja ret ri xca'in chi ri Dios nucoch' (nucuy) quimac ri can je rutenemit, chi yecolotaj.
77 para dar ao seu povo conhecimento da salvação, na remissão dos seus pecados,
78 Y ri', xe roma ri ka-Dios nujoyowaj kawech, riq'uin ronojel ránima jojrojo'.
78 pelas entranhas da misericórdia do nosso Deus, com que o oriente do alto nos visitou,
79 Ri Jun ri noruya' sakil, xtuya' sakil chique ri jec'o pa k'eku'm y jec'o pa rumujal ri camic,
79 para alumiar os que estão assentados em trevas e sombra de morte, a fim de dirigir os nossos pés pelo caminho da paz.
80 Y ri ac'ual ri xalex quiq'uin ri Elisabet y ri Zacarías, xq'uiy-ka y quiri' chuka' pa ruc'aslen chech ri Dios. Y ja pa tz'iran rech-ulef xc'ue-wi, c'a xapon na ri k'ij chi xutzijoj rutzij ri Dios chiquiwech ri aj-Israel ri ruwinak.
80 E o menino crescia, e se robustecia em espírito, e esteve nos desertos até ao dia em que havia de mostrar-se a Israel.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 1, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.