Mateus 26

Ġaġek Mewis (BZH) vs ARA

Sair da comparação
ARA Almeida Revista e Atualizada 1993
1 Yesu nër ġaġek pin sënë ggovek ya, log mëm nër vu yi hur maluh bë,
1 Tendo Jesus acabado todos estes ensinamentos, disse a seus discípulos:
2 “Ham raḳ ni bë buk luu mu nahën lob Buk-ggöksën-yi* berup, lob mëm rëḳ denanër Mehönon Nalu ranġah bedengis yi jaḳ ḳelepeḳo*.”
2 Sabeis que, daqui a dois dias, celebrar-se-á a Páscoa; e o Filho do Homem será entregue para ser crucificado.
3 Vu buk sënë alam-deneḳo-seriveng hir ggev los alam teta desupin sir raḳ alam-deneḳo-seriveng hir ggev böp Kayapas yi begganġ,
3 Então, os principais sacerdotes e os anciãos do povo se reuniram no palácio do sumo sacerdote, chamado Caifás;
4 bedejoo ġaġek bë denadëġek bedenajom Yesu ahon gedengis yi menadiiḳ.
4 e deliberaram prender Jesus, à traição, e matá-lo.
5 Rëḳ denër bë, “Hil su ġevonġ doḳ buk nos yi sënë in alam rëḳ degevonġ dedun.”
5 Mas diziam: Não durante a festa, para que não haja tumulto entre o povo.
6 Yesu nedo loḳ mehö sevuuḳnyë Simon yi begganġ vu Betania.
6 Ora, estando Jesus em Betânia, em casa de Simão, o leproso,
7 Medo negga nos, lob avëh ti ḳo nġaa reggu nivesa loḳ buayo ġelönġ veroo sën denenër arë nebë alabasta* lo ti, beya keseh raḳ Yesu yu. Alam Yuda debaġo nġaa reggu nivesa sënë raḳ monë böpata bedenerikin raḳ heljënġ.
7 aproximou-se dele uma mulher, trazendo um vaso de alabastro cheio de precioso bálsamo, que lhe derramou sobre a cabeça, estando ele à mesa.
8 Rëḳ yi hur maluh delë nġaa sënë, lob ahëj sengën gedenër bë, “Nevasap nġaa reggu nivesa sënë in va?
8 Vendo isto, indignaram-se os discípulos e disseram: Para que este desperdício?
9 Bë hil ġevonġ balam debaġo, og hil rëḳ ġaḳo monë böpata jaḳ, lob hil adoḳ vu alam-ḳupeḳ-masën jaḳ.”
9 Pois este perfume podia ser vendido por muito dinheiro e dar-se aos pobres.
10 Rëḳ Yesu raḳ hir ġaġek sënë ni, lob nër vu sir bë, “Ham nër avëh in va? Yö semu sa raḳ nġaa nivesa!
10 Mas Jesus, sabendo disto, disse-lhes: Por que molestais esta mulher? Ela praticou boa ação para comigo.
11 Alam-ḳupeḳ-masën rëḳ demedo geving ham gesu rëḳ nama na rë. Gaḳ saḳ su rëḳ medo hus ading geving ham rë.
11 Porque os pobres, sempre os tendes convosco, mas a mim nem sempre me tendes;
12 Avëh keseh nġaa reggu nivesa sënë raḳ sa vorot in gero sa naviġ namuġin in sëḳ nadiiḳ mededev sa.
12 pois, derramando este perfume sobre o meu corpo, ela o fez para o meu sepultamento.
13 Sa nanër vu ham yönon nabë rëḳ denanër Bengö Nivesa ranġah na menoh vu dob pin bedenanër nġaa sën avëh vonġ vu sa agi geving, in alam pin degenġo bekwaj bo.”
13 Em verdade vos digo: Onde for pregado em todo o mundo este evangelho, será também contado o que ela fez, para memória sua.
14 Lob yi hur maluh nemadluho-bevidek-luu ti sën arë nebë Yudas Iskariot lo ya vu alam-deneḳo-seriveng hir ggev,
14 Então, um dos doze, chamado Judas Iscariotes, indo ter com os principais sacerdotes, propôs:
15 beloḳ tepëḳ in sir bë, “Ham rëḳ bo va vu sa log mëm sa ġevonġ Yesu doḳ na ham nemamin-a?” Lom devo monë seriva mehödahis ti benemadluho vu yi.
15 Que me quereis dar, e eu vo-lo entregarei? E pagaram-lhe trinta moedas de prata.
16 Lob vu buk saga Yudas medo mekwa nesero buk los aggata in bë gevonġ Yesu doḳ na nemaj.
16 E, desse momento em diante, buscava ele uma boa ocasião para o entregar.
17 Lob buk vabuung sën alam Yuda denegga brët sën yiist* nema in lo yi buk muġinsën verup, lob yi hur maluh deya vu yi bedenër bë, “He na ġero nyëġ vu tena in ġegwa nos los reggu ggöksën-yi dok-a?”
17 No primeiro dia da Festa dos Pães Asmos, vieram os discípulos a Jesus e lhe perguntaram: Onde queres que te façamos os preparativos para comeres a Páscoa?
18 Lob nër vu sir bë, “Ham na nyëġ böp Yerusalem beham na vu mehö sën lo, beham nanër vu yi nabë, ‘Tatovaha nër bë, “Sa buk dus raḳ, om sa bë ġa nos los reggu ggöksën-yi geving sa hur maluh jaḳ honġ begganġ.” ’”
18 E ele lhes respondeu: Ide à cidade ter com certo homem e dizei-lhe: O Mestre manda dizer: O meu tempo está próximo; em tua casa celebrarei a Páscoa com os meus discípulos.
19 Lob yi hur maluh devonġ yoh vu sën Yesu nër vu sir lo, bedesemu nos los reggu ggöksën-yi loḳ.
19 E eles fizeram como Jesus lhes ordenara e prepararam a Páscoa.
20 Loḳ sehuksën lob medo negga nos los reggu ving yi hur maluh nemadluho-bevidek-luu.
20 Chegada a tarde, pôs-se ele à mesa com os doze discípulos.
21 Medo denegga, lob nër vu sir bë, “Sa nanër vu ham yönon nabë: Ham sënë ti rëḳ gevonġ sa doḳ na alam Yuda nemaj.”
21 E, enquanto comiam, declarou Jesus: Em verdade vos digo que um dentre vós me trairá.
22 Lob ayoj maggin rot, gesir ti ti deloḳ tepëḳ in yi bë, “Mehöböp, maḳ sa?”
22 E eles, muitíssimo contristados, começaram um por um a perguntar-lhe: Porventura, sou eu, Senhor?
23 Rëḳ nër yah vu sir bë, “Mehö sën nema loḳ ya ġabum in nos ving sa lo rëḳ gevonġ sa doḳ na alam sën denelë sa paya lo nemaj.
23 E ele respondeu: O que mete comigo a mão no prato, esse me trairá.
24 Kë’! Mehönon Nalu rëḳ nadiiḳ nabë sën dekevu meneggëp loḳ Anutu-yi-ḳapiya lo. Rëḳ mu gëpin mehö sën rëḳ nanër Mehönon Nalu ranġah vu alam bedengis yi lo, ko nabë ata su geḳo yi!”
24 O Filho do Homem vai, como está escrito a seu respeito, mas ai daquele por intermédio de quem o Filho do Homem está sendo traído! Melhor lhe fora não haver nascido!
25 Log Yudas mehö sën rëḳ nanër yi ranġah lo, nër ving bë, “Tatovaha, maḳ sa?” Rëḳ Yesu nër yah vu yi bë, “Yiḳ nġo ġenër yoh vu!”
25 Então, Judas, que o traía, perguntou: Acaso, sou eu, Mestre? Respondeu-lhe Jesus: Tu o disseste.
26 Medo denegga nos los reggu, lob Yesu ḳo brët gejom raḳ in los kwa vesa ya vu Anutu, log debu mevo ggelek yoh vu yi hur maluh pin genër bë, “Ham gweḳo nök begwa! Sa reggos sënë!”
26 Enquanto comiam, tomou Jesus um pão, e, abençoando-o, o partiu, e o deu aos discípulos, dizendo: Tomai, comei; isto é o meu corpo.
27 Log ḳo wain kap ti raḳ, gejom raḳ in los kwa vesa ya vu Anutu gevo vu sir genër bë, “Ham pin nanum doḳ sënë!
27 A seguir, tomou um cálice e, tendo dado graças, o deu aos discípulos, dizendo: Bebei dele todos;
28 Sa ḳöḳ sënë in tato sa ġaġek mewis sën sejoo in doḳ vu ham lo nabë rëḳ anon jaḳ! Sa ḳeseh in alam nġahiseḳë in bë dahun hir nġaa nipaya na.
28 porque isto é o meu sangue, o sangue da [nova] aliança, derramado em favor de muitos, para remissão de pecados.
29 Sa nanër vu ham nabë sa su rëḳ nanum wain nabë sënë gökin nah rë. Rot bena berup doḳ buk sën hil nanum wain agga ngwë doḳ ti doḳ Amaġ yi Nyëġ.”
29 E digo-vos que, desta hora em diante, não beberei deste fruto da videira, até aquele dia em que o hei de beber, novo, convosco no reino de meu Pai.
30 Log devonġ raro ti beggovek, log to deyah dobnë bedeya Ḳedu Ḳele-oliv.
30 E, tendo cantado um hino, saíram para o monte das Oliveiras.
31 Lob Yesu nër vu sir bë, “Ham pin rëḳ gwevuu sa geham beya mena in sa pehi buk sënë. In dekevu wirek meneggëp loḳ Anutu-yi-ḳapiya nebë:
31 Então, Jesus lhes disse: Esta noite, todos vós vos escandalizareis comigo; porque está escrito:
32 Om rëḳ nabë saga, loḳ sëḳ ḳedi jaḳ nah gökin, lob sëḳ namuġin mena distrik Galilea, geham tamuin sa.”
32 Mas, depois da minha ressurreição, irei adiante de vós para a Galileia.
33 Lob Pita nër yah vu yi bë, “Sir pin sënë og maḳ rëḳ degevuu honġ bedebeya medena, gaḳ saḳ su rëḳ ġevonġ nabë sënë rë!”
33 Disse-lhe Pedro: Ainda que venhas a ser um tropeço para todos, nunca o serás para mim.
34 Lom Yesu nër yah vu yi bë, “Sa nanër vu honġ yönon nabë: Pehi sënë og ḳöḳrëëh su rëḳ ngu rë, log rëḳ ġedah sa vun natu beron löö!”
34 Replicou-lhe Jesus: Em verdade te digo que, nesta mesma noite, antes que o galo cante, tu me negarás três vezes.
35 Rëḳ Pita nër yah vu yi bë, “Seyoh vu bë sëḳ nadiiḳ geving honġ, gaḳ sa su rëḳ dah honġ vun rë, gerëḳ nama veröḳ yi!” Lob yi hur maluh pin denër nebë saga.
35 Disse-lhe Pedro: Ainda que me seja necessário morrer contigo, de nenhum modo te negarei. E todos os discípulos disseram o mesmo.
36 Lob Yesu ya nyëġ sën denenër arë nebë Getsemane lo, ving yi hur maluh lo, lob nër vu sir bë, “Ham medo sënë gesena najom jaḳ vu sagu!”
36 Em seguida, foi Jesus com eles a um lugar chamado Getsêmani e disse a seus discípulos: Assentai-vos aqui, enquanto eu vou ali orar;
37 Lob ḳo Pita ving Sebedi nalu luho. Lob ayo maggin rot gekwa ketuin yi.
37 e, levando consigo a Pedro e aos dois filhos de Zebedeu, começou a entristecer-se e a angustiar-se.
38 Lob nër vu sir bë, “Sayoġ maggin rot bevonġin bë sa nadiiḳ. Om melöö naḳööḳ medo sënë bemedo malamin natum beġadu sa.
38 Então, lhes disse: A minha alma está profundamente triste até à morte; ficai aqui e vigiai comigo.
39 Log tah ya teka, lob petev meneggëp dob, log jom raḳ meketaġ bë, “O Amaġ! Bë yoh vu og gweḳo nġaa maggin sënë bër in sa! Rëḳ mu su ġesepa doḳ sa ġaġek, gaḳ nġo kwam!”
39 Adiantando-se um pouco, prostrou-se sobre o seu rosto, orando e dizendo: Meu Pai, se possível, passe de mim este cálice! Todavia, não seja como eu quero, e sim como tu queres.
40 Log yah to vu lööho, rëḳ lë gedeneggëp yiing. Lob loḳ tepëḳ vu Pita bë, “Nebë va? Melöö su yoh vu bë rëḳ medo malamin natum dus ti geving sa rë?
40 E, voltando para os discípulos, achou-os dormindo; e disse a Pedro: Então, nem uma hora pudestes vós vigiar comigo?
41 Melöö malamin medo natum bemelöö najom jaḳ, in nġaa ti su kepë ham! Ëë-ë yönon! Ham ayomin niyes rëḳ mu navimin ni tebö!”
41 Vigiai e orai, para que não entreis em tentação; o espírito, na verdade, está pronto, mas a carne é fraca.
42 Lob yah nejom raḳ beron netu luu bë, “Oo Amaġ! Bë nġaa maggin sënë natöḳ vu sa gesu yoh vu bë noh nenga in sa rë, og ggovek, sa ġevonġ noh vu kwam.”
42 Tornando a retirar-se, orou de novo, dizendo: Meu Pai, se não é possível passar de mim este cálice sem que eu o beba, faça-se a tua vontade.
43 Loḳ yom to ggökin, rëḳ lë bë deneggëp yiing yah, in malaj neggëp lo.
43 E, voltando, achou-os outra vez dormindo; porque os seus olhos estavam pesados.
44 Lob denedo geyah meya nejom raḳ netu beron löö, lob yiḳ nër ġaġek lo ggökin yah.
44 Deixando-os novamente, foi orar pela terceira vez, repetindo as mesmas palavras.
45 Log yah to vu yi hur maluh benër vu sir bë, “Ham sewah benġo nahën newëp-a? Ham lë! Buk sën Anutu tunġ in debo Mehönon Nalu doḳ na alam nij paya nemaj lo verup ggovek ya,
45 Então, voltou para os discípulos e lhes disse: Ainda dormis e repousais! Eis que é chegada a hora, e o Filho do Homem está sendo entregue nas mãos de pecadores.
46 om ham kwedi jaḳ behil ana. Ham lë? Mehö sën gevonġ sa doḳ na nemaj lo yam dus raḳ!”
46 Levantai-vos, vamos! Eis que o traidor se aproxima.
47 Yesu nahën medo nenër bë saga, log Yudas verup. Yi sën hur maluh nemadluho-mevidek-luu lo ti, lob ḳo alam yu böpata ti medeyam los paëp yu anil gebeġö. Alam-deneḳo-seriveng hir ggev los Israel hir alam-teta devonġ sir yam.
47 Falava ele ainda, e eis que chegou Judas, um dos doze, e, com ele, grande turba com espadas e porretes, vinda da parte dos principais sacerdotes e dos anciãos do povo.
48 Lob mehö sën bë tato Yesu ranġah vu sir lo, nër vu sir vorot bë, “Sëḳ tato Yesu vu ham nabë sënë, nabë sa ġemul* mehöti, og ham najom yi ahon.”
48 Ora, o traidor lhes tinha dado este sinal: Aquele a quem eu beijar, é esse; prendei-o.
49 Lob Yudas ya verup sesor meya vu Yesu pevis benër bë, “Buk Tatovaha!” Log mul* yi.
49 E logo, aproximando-se de Jesus, lhe disse: Salve, Mestre! E o beijou.
50 Rëḳ Yesu nër yah vu yi bë, “Sa mehö! Nġaa sën ġeyam in bë gwevonġ lo, og gwevonġ pevis!” Lob deyam dus bedejom Yesu ahon.
50 Jesus, porém, lhe disse: Amigo, para que vieste? Nisto, aproximando-se eles, deitaram as mãos em Jesus e o prenderam.
51 Rëḳ alam sën denare ving Yesu lo ti nema loḳ yah dadii yi paëp-yu-anil vër in newis, besap alam-deneḳo-seriveng hir ggev böp yi hur ti nenga ris vahi ya.
51 E eis que um dos que estavam com Jesus, estendendo a mão, sacou da espada e, golpeando o servo do sumo sacerdote, cortou-lhe a orelha.
52 Rëḳ Yesu nër vu bë, “Ġejöp honġ paëp doḳ nah newis. In alam sën denevonġ beġö lo, og mehö ngwë rëḳ dengis sir doḳ nah nyëvewen medenadiiḳ.
52 Então, Jesus lhe disse: Embainha a tua espada; pois todos os que lançam mão da espada à espada perecerão.
53 Bë sa ḳetaġ na vu Amaġ nabë gevonġ yi angër nġahiseḳë rot denam pevis mededoḳ vu sa, og ġekuung bë su rëḳ gevonġ nam rë?
53 Acaso, pensas que não posso rogar a meu Pai, e ele me mandaria neste momento mais de doze legiões de anjos?
54 Rëḳ bë sa ġevonġ nabë sënë, og su rëḳ Anutu yi ġaġek anon jaḳ rë. Sën dekevu meneggëp loḳ Anutu-yi-ḳapiya bë nġaa nabë sënë rëḳ natöḳ vu sa lo.”
54 Como, pois, se cumpririam as Escrituras, segundo as quais assim deve suceder?
55 Log Yesu nër vu alam sënë bë, “Ham yam in bë sero mehö-beġö-hodeḳ-yi om sën ham ḳo paëp-yu-anil los beġö meyam in bë najom ahon-a? Sa netateḳin ġaġek vu ham loḳ dub-vabuung-böp yoh vu buk, rëḳ ham su nejom sa ahon rë?
55 Naquele momento, disse Jesus às multidões: Saístes com espadas e porretes para prender-me, como a um salteador? Todos os dias, no templo, eu me assentava [convosco] ensinando, e não me prendestes.
56 Rëḳ mu nġaa pin sënë netöḳ vu sa in ġaġek sën alam-denenër-ġaġek-ranġahsën dekevu meneggëp loḳ Anutu-yi-ḳapiya lo anon jaḳ.” Nebë saga lob yi hur maluh pin devuu yi gedeveya medeya.
56 Tudo isto, porém, aconteceu para que se cumprissem as Escrituras dos profetas. Então, os discípulos todos, deixando-o, fugiram.
57 Dejom Yesu ahon bedeḳo ya alam-deneḳo-seriveng hir ggev böp Kayapas yi begganġ. Galam-horek-yi los alam-teta desupin sir bedenedo ggovek ya.
57 E os que prenderam Jesus o levaram à casa de Caifás, o sumo sacerdote, onde se haviam reunido os escribas e os anciãos.
58 Lom Pita tamuin sir beneya, rëḳ nevun yi geneyam ggëp ading. Lob ya beloḳ ya alam-deneḳo-seriveng hir ggev böp yi begganġ tete ayo, beya nare telig ving ahëvavu sën denare medenemalajin nyëġ lo, in bë jaḳ ġaġek lo degwa ni.
58 Mas Pedro o seguia de longe até ao pátio do sumo sacerdote e, tendo entrado, assentou-se entre os serventuários, para ver o fim.
59 Lob alam-deneḳo-seriveng hir ggev los kaunsor pin denesero mehö la in bë denanër ġaġek kuungsën jaḳ Yesu in lob dengis yi menadiiḳ.
59 Ora, os principais sacerdotes e todo o Sinédrio procuravam algum testemunho falso contra Jesus, a fim de o condenarem à morte.
60 Lob alam nġahiseḳë denër ġaġek kuungsën raḳ yi, rëḳ su detöḳ vu degwa ti in bë dengis yi menadiiḳ rë. Loḳ mëm mehö luu deverup,
60 E não acharam, apesar de se terem apresentado muitas testemunhas falsas. Mas, afinal, compareceram duas, afirmando:
61 lob luho denër bë, “Mehö sënë nër bë, ‘Seyoh vu bë sa ḳevoh Anutu yi dub-vabuung-böp na gesedev nah buk löö mu!’”
61 Este disse: Posso destruir o santuário de Deus e reedificá-lo em três dias.
62 Lob alam-deneḳo-seriveng hir ggev böp kedi nare geloḳ tepëḳ vu Yesu bë, “Su ġenenër ġaġek ti yom rë? Denenër ġaġek va sën raḳ honġ-ë?”
62 E, levantando-se o sumo sacerdote, perguntou a Jesus: Nada respondes ao que estes depõem contra ti?
63 Rëḳ Yesu su nër ġaġek ti yah rë. Loḳ alam-deneḳo-seriveng hir ggev böp loḳ tepëḳ vu yi ggökin bë, “Seloḳ tepëḳ in honġ yönon raḳ Anutu mala-tumsën arë, om ġenanër vu he nabë honġ Kerisi*, Anutu nalu honġ ma ma?”
63 Jesus, porém, guardou silêncio. E o sumo sacerdote lhe disse: Eu te conjuro pelo Deus vivo que nos digas se tu és o Cristo, o Filho de Deus.
64 Loḳ Yesu nër yah bë, “Ġenër yoh vu! Rëḳ mu sa nanër vu ham nabë: Nahub rëḳ ham gwelë Mehönon Nalu gemedo gëp Mehö Niwëëk nema vesa, gerëḳ jaḳ medo beggob vu yaġek benom!”
64 Respondeu-lhe Jesus: Tu o disseste; entretanto, eu vos declaro que, desde agora, vereis o Filho do Homem assentado à direita do Todo-Poderoso e vindo sobre as nuvens do céu.
65 Lob alam-deneḳo-seriveng hir ggev böp kweeḳ yi röpröp ading getahi bë, “Ḳo yi raḳ besevöḳ Anutu! Ma hil medo nesero mehönon sën denanër ġaġek jaḳ yi lo in va? Ham nġo bë ḳo yi raḳ besevöḳ Anutu!
65 Então, o sumo sacerdote rasgou as suas vestes, dizendo: Blasfemou! Que necessidade mais temos de testemunhas? Eis que ouvistes agora a blasfêmia!
66 Om ham kwamin nevo bë?” Lob denër yah niwëëk vu yi bë, “Vonġ paya om nadiiḳ!”
66 Que vos parece? Responderam eles: É réu de morte.
67 Log depesuv nyëj ḳos raḳ mala gedepëëng yi, gela depetap nenga,
67 Então, uns cuspiram-lhe no rosto e lhe davam murros, e outros o esbofeteavam, dizendo:
68 gedenër bë, “Honġ Kerisi*? Om ġenanër ranġah vu he nabë re sis honġ-a?”
68 Profetiza-nos, ó Cristo, quem é que te bateu!
69 Log Pita nedo raḳ telig, lob Kayapas yi hur avëh ti yam dus vu yi benër bë, “Honġ sënëḳ melu Yesu sën vu Galilea lo nesepa ham.”
69 Ora, estava Pedro assentado fora no pátio; e, aproximando-se uma criada, lhe disse: Também tu estavas com Jesus, o galileu.
70 Rëḳ Pita lah yi vun raḳ alam pin malaj bë, “Sa duġin ġaġek sën ġenër aga!”
70 Ele, porém, o negou diante de todos, dizendo: Não sei o que dizes.
71 Log to meya nare ya tete avi, lob hur avëh ngwë lë yi ggökin, lob nër vu alam sën denedo lo bë, “Mehö sënë nedo ving Yesu Nasaret!”
71 E, saindo para o alpendre, foi ele visto por outra criada, a qual disse aos que ali estavam: Este também estava com Jesus, o Nazareno.
72 Rëḳ Pita lah yi vun ggökin bë, “Yönon vavunë, sa duġin mehö sënë!”
72 E ele negou outra vez, com juramento: Não conheço tal homem.
73 Lob nedo teka, loḳ alam sën denare dus vu yi yam denër vu bë, “Yönon rot, alam sagu hir ti sën honġ agi. In ayem yö tato honġ ranġah bë honġ Galilea ti!”
73 Logo depois, aproximando-se os que ali estavam, disseram a Pedro: Verdadeiramente, és também um deles, porque o teu modo de falar o denuncia.
74 Lob Pita du ġaġek in yi benër niwëëk rot neggëp Anutu mala bë, “Yönon vavunë, sa duġin mehö sënë! Bë sa ġekuung jaḳ og Anutu ngis sa mesa nadiiḳ!” Nër ggovek log ḳöḳrëëh su.
74 Então, começou ele a praguejar e a jurar: Não conheço esse homem! E imediatamente cantou o galo.
75 Lob Pita kwa vo yah ġaġek sën Yesu nër lo bë, “Ḳöḳrëëh su rëḳ ngu rë, log rëḳ ġedah sa vun natu beron löö.” Lob Pita to meyah dobnë beya mesu böpata rot.
75 Então, Pedro se lembrou da palavra que Jesus lhe dissera: Antes que o galo cante, tu me negarás três vezes. E, saindo dali, chorou amargamente.

Ler em outra tradução

Comparar com outra

Estude este capítulo no WhatsApp

Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Mateus 26, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.